Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

SÁM 119

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Edda; Ísland, 1827

Nafn
Snorri Sturluson 
Fæddur
1178 
Dáinn
16. september 1241 
Starf
Lögsögumaður 
Hlutverk
Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Magnús Ólafsson 
Fæddur
1573 
Dáinn
22. júlí 1636 
Starf
Prestur; Skáld 
Hlutverk
Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Loftur Guttormsson ; ríki 
Dáinn
1432 
Starf
Hirðstjóri 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Guðmundsson ; yngri 
Fæddur
1631 
Dáinn
12. júlí 1702 
Starf
Prestur; Skáld 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Hallgrímur Pétursson 
Fæddur
1614 
Dáinn
27. október 1674 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld; Höfundur; Skrifari; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Guðmundsson ; lærði 
Fæddur
1574 
Dáinn
1658 
Starf
Málari 
Hlutverk
Höfundur; Ljóðskáld; Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Brynjólfur Brynjólfsson 
Starf
 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Nikulás Brynjólfsson 
Fæddur
1787 
Dáinn
4. nóvember 1850 
Starf
 
Hlutverk
Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fædd
15. maí 1956 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Titilsíða

Íslensk Snorra-Edda, hafandi inni að halda I. Gylfaginning eður Háslygi, II. Bragaræður, III. Kenningar og málrúnir. Skrifuð að Kirkjubóli í Stöðvarfirði árið 1827 af NB............

Innihald

1(2r-100r)
EddaSnorra-Edda
Titill í handriti

„Edda Íslendinga“

Aths.

Í þessari gerð Eddu sem skipt er í þrjá hluta (sjá: Titilsíða) er bæði formáli Magnúsar Ólafssonar (Laufás-Edda (sjá Edda Magnúsar Ólafssonar (Laufás Edda), Anthony Faulkes 1979 )) og Prologus Snorra Sturlusonar (Snorra-Edda (sjá Snorri Sturluson ritsafn, Vésteinn Ólason 2002: xxxi-xl )). Edda Snorra Sturlusonar er í fjórum hlutum, þ. e. Prologus, Gylfaginning, Skáldskaparmál og Háttatal. Það var að undirlagi Arngríms Jónssonar lærða að Magnús prestur Ólafsson skrifaði Laufás-Eddu (sbr. Edda Magnúsar Ólafssonar (Laufás Edda), Anthony Faulkes 1979; 15-16 ) AM 758 (sjá Katalog II; bls. 180 (nr. 1875)) en hún er kerfisbundin skráning á efni Eddu. Magnús setur goðsögurnar fram sem dæmisögur og kenningum Skáldskaparmála raðar hann í stafrófsröð eftir merkingu. Háttatal Snorra-Eddu er ekki með. Magnús skiptir efni sínu í tvo hluta; dæmisögur (Gylfaginning og Bragaræður) og kenningar auk þess sem hann skrifar formála. Í þessari gerð Eddu eru hlutarnir taldir vera þrír. Gylfaginning sá fyrsti, Bragaræður annar og kenningar sá þriðji. Báðir formálarnir (eftir Snorra Sturluson og Magnús Ólafsson) eru með í þessari gerð eins og fyrr er getið.

1.1(2r-4v)
Efnisyfirlit
Aths.

Efnisyfirlitið er nákvæm upplistun á efni bókarinnar sem skiptist í þrjá hluta þ.e. „l. partur eður Gylfaginning“ (40 sögur); „2. partur: Bragaræður“ (20 sögur); „3. partur. Kenningar og nöfn eftir stafrófi“ (a-ö). Auk þessa eru „Registur“ yfir málrúnir (klapprúnir, villuletur og rammvilling), „Appendix“ þ.e. Krists og sólarvísur og undir „Viðbætir“ eru fjórir háttalyklar, söguyfirlit og vísa eftir Matthildi Pétursdóttur.

1.2(5-10v (bls. 1-12))
FormálarFormáli Magnúsar Ólafssonar með vibótum.
Efnisorð

1.2.1(5r-v (bls.1-2))
Til lesarans
Titill í handriti

„Til lesarans“

Upphaf

Edda er íþrótt af forndiktuðum fróðra manna dæmisögum og margfundnum heitum hlutanna, …

Niðurlag

„…því öll forn fræði eru ekki á einni bók.“

Aths.
Hér er formáli Magnúsar Ólafssonar en með breytingum og viðbótum (eftir óþekktan höfund).

Í niðurlagi formálans sem er viðbót við formála Magnúsar er fjallað um efnislegt mikilvægi (sjá blöð 5r-v; sjá formála Magnúsar Ólafssonar ( Edda Magnúsar Ólafsson (Laufás Edda), Anthony Faulkes 1979: 189 ).

Efnisorð

1.2.2(5v-10v (bls. 2-12))
Prologus Snorra-Eddu
Upphaf

Almáttugur Guð skapaði í upphafi himin og jörð og alla þá hluti sem þeim fylgja …

Niðurlag

„… í Norveg, Svíþjóð, Danmörk, Saxland og Jótland, sem sjá má af fornum landaheitum, staða, borga og margra annarra hluta.“

Efnisorð

1.3(11r-43r (bls. 13-77))
Fyrsti partur Eddu
Titill í handriti

„Fyrsti partur Eddu“

1.3.1(11r-43r (bls. 13-77))
Gylfaginning
Titill í handriti

„Gylfaginning. 1sta Fabula. Um Gylfa og Gefjun“

Upphaf

Gylfi réð þar löndum með kóngstign er nú heitir Svíþjóð …

Niðurlag

„… og eftir honum sagði hvur maður öðrum allar þessar áður skrifaðar dæmisögur.“

Aths.

Fjörutíu dæmisögur.

1.4(43v-63r (bls. 78-117))
Annar partur Eddu
Titill í handriti

„II. partur Eddu“

1.4.1(43v-63r (bls. 78-117))
Bragaræður
Titill í handriti

„Bragaræður, I. dæmisaga. Um Ægir“

Upphaf

Einn maður er nefndur Ægir …

Niðurlag

„…Hér af eru steinar kallaðir brandur Hamðis og Sörla.“

Aths.

Tuttugu dæmisögur.

1.5(63r-100v (bls. 117-191))
Þriðji partur Eddu
1.5.1(63r-94v (bls. 117-180))
Kenningar
Titill í handriti

„Kenningar og nöfn eftir a, b, c. A. Ása nöfn.“

Upphaf

Baldur, Býleifur, Bragi …

Niðurlag

„…hlífar og örvar.“

Baktitill

„Endi á kenningum.“

1.5.2(95r-98v (bls. 181-188))
Málrúnir
Titill í handriti

„Málrúnir, þeirra myndir, nöfn og kenningar eftir stafrófi. a. […] ár. “

Upphaf

Ár er afrek, aldarauki, algróinn akur, …

Baktitill

„Endi á málrúnum.“

Efnisorð
1.5.3(98v (bls. 188))
Slétturúnir Sæmundar fróða
Efnisorð
1.5.4(99r-100r (bls. 189-191))
Klapprúnir
Efnisorð
1.5.5(100r (bls. 191))
Rammvilling
Efnisorð
1.6(100v-130r (bls. 192-251))
Viðbætur
Titill í handriti

„Appendix“

Aths.

Í viðbótum eru Krists- og sólarvísur, fjórir háttalyklar, söguyfirlit og vísa eftir Matthildi Pétursdóttur.

1.6.1(100v-101r (bls. 192-193))
Viðbætur við kenningar
1.6.1.1(100v-101r (bls. 192-193))
Kristsvísur
Titill í handriti

„Kristsvísur “

Upphaf

Kristur skóp ríkur og reisti, …

Niðurlag

„… hvatir né betri bræður landreka æðri.“

1.6.1.2(101r (bls. 193))
Sólarvísur
Titill í handriti

„Sólarvísur “

Upphaf

Máni skín af mæði …

Niðurlag

„… auðið lífs né dauða.“

Skrifaraklausa

„Þessar Krists- og sólarvísur heyra til kenningunum.“

Aths.

(Skrifaraklausan er á blaði 101r).

1.6.2(101r (bls. 193))
Kvæði um útleggingu Eddu á danska og latínska tungu
Titill í handriti

„Þá Edda var útlögð á danska og latínska tungu var þetta kveðið:“

Upphaf

Edda hvílir undir …

Niðurlag

„… hafði hún reist sig of.“

Skrifaraklausa

„Endi. N.“

Aths.

(Skrifaraklausan er á blaði 101r).

Efnisorð

1.7(101v-124r (bls. 194-239))
Háttalyklar
Efnisorð
1.7.1(101v-109v (bls. 194-210))
Háttalykill Lofts Guttormssonar
Höfundur

Titill í handriti

„Hér skrifast Háttalykill dýri, hvern ort hefur Loftur Guttormsson ríki“

Upphaf

Marsglóða mín troða hýra, …

Niðurlag

„… fróði þáttinn, lykils hátta, nú er [.....]álað.“

Efnisorð
1.7.2(100v-101r (bls. 210-219))
Háttalykill Jóns Guðmundssonar á Felli
Höfundur

Titill í handriti

„Annar háttalykill séra Jóns Guðmundssonar á Felli“

Upphaf

Litars báru læt eg hér …

Efnisorð
1.7.3(114v-120v (bls. 220-232))
Bragarhættir teknir saman af Ólafi Markússyni
Höfundur

Ólafur Markússon

Titill í handriti

„Þriðji háttalykill eður bragarhættir samanteknir af Ólafi Markússyni anno 1674 í decembri. “

Upphaf

Ei mun duga að færa á frest …

Niðurlag

„ … þrýtur, rénar, bíður smíð.“

Skrifaraklausa

„Nóta. Þessi háttalykill innihélt 103 bragarhætti en eg hef nokkra úr honum undanfellt sem finnast í þeim fyrirfarandi og eftirfylgjandi lyklum en 13 þeim síðustu bragarháttum sem eru frá annarri hendi hefi eg aftur við aukið. Testor, N. Brynjúlfsson.“

Aths.

(Skrifaraklausan er á blaði 120v).

Efnisorð
1.7.4(121r-124r (bls. 233-239))
Háttalykill eftir ýmsa höfunda
Titill í handriti

„Fjórði háttalykill saminn af ýmsum authoribus.“

Upphaf

Fer hér í fótspor flokkum vér …

Niðurlag

„ … hér sér þver mér er hver kerra.“

Efnisorð
1.8(124r-v (bls. 239-240))
Þrjár kviður
Titill í handriti

„Eftirfylgjandi kviður 3 eru ortar“

Efnisorð

1.8.1(124r-v (bls. 239-240))
Kviða séra Hallgríms Péturssonar
Titill í handriti

„Sú fyrsta af séra Hallgrími Péturssyni.“

Upphaf

Týr, Þór, Knörr …

Niðurlag

„ … var mér þrár lær hlýri.“

Aths.

Vísan er eignuð fleirum en Hallgrími.

Efnisorð

1.8.2(124v (bls. 240))
Kviða Jóns Guðmundssonar
Titill í handriti

„Önnur af séra Jóni Guðmundssyni.“

Upphaf

Freyr úr vör sér …

Niðurlag

„ … mér er hver herjans.“

Efnisorð

1.8.3(124v (bls. 240))
Þriðja af Brynjúlfi Brynjúlfssyni
Titill í handriti

„Þriðja af Brynjúlfi Brynjúlfssyni“

Upphaf

Ber jór þar úr …

Niðurlag

„ … þver mér er hver kerra.“

Efnisorð

1.9(125r-129r (bls. 241-249))
Yfirlit yfir sögur skrifaðar á Íslandi
Titill í handriti

„Registur yfir sögur þær sem hér á Íslandi hafa ritaðar verið bæði af innlendum og útlendum.“

Upphaf

Adoníus saga, Af Agnari kóngi, Akurnesinga saga …

Niðurlag

„ … Örvar-Oddi, Ölvesinga saga. Endi.“

Skrifaraklausa

„Sumar sögur eru þær hér sem eru tvisvar eður jafnvel þrisvar skrifaðar og ber það til þess að þær hafa ýmisleg nöfn og afskriftir og kann það jafnvel að villa ókunnugan ef hann veit ei áður öll þeirra kenningarnöfn. Sumar sögur eru og hér nefndar sem nú meinast ei existera hvað og svo er observatione dignum.“

Aths.
Yfirlitið er í stafrófsröð.

(Skrifaraklausan er á blaði 129r).

1.9(129v-130r (bls. 250-251))
Vísa - Langloka eftir Matthildi Pétursdóttur
Höfundur

Matthildur Pétursdóttir

Titill í handriti

„Vísa til uppfyllingar. Skrifast hér ein langloka ort af Matthildi Pétursdóttur.“

Upphaf

Alla skaltu ævi langa …

Niðurlag

„ … þér sjálfum hjá, vor Jehova. “

Skrifaraklausa

„Endir.“

Aths.

(Skrifaraklausan er á blaði 130r).

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
i +130 blöð (165 mm x 100 mm).
Tölusetning blaða
Blöð voru ótölusett en merkt með blýanti af skrásetjara (des. 2010): 1-130.
Kveraskipan

Sautján kver:

  • Kver I: blöð 1-4, 2 tvinn.
  • Kver II: blöð 5-12, 4 tvinn.
  • Kver III: blöð 13-20, 4 tvinn.
  • Kver IV: blöð 21-28, 4 tvinn.
  • Kver V: blöð 29-36, 4 tvinn.
  • Kver VI: blöð 37-44, 4 tvinn.
  • Kver VII: blöð 45-52, 4 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 53-60, 4 tvinn.
  • Kver IX: blöð 61-68, 4 tvinn.
  • Kver X: blöð 69-76, 4 tvinn.
  • Kver XI: blöð 77-84, 4 tvinn.
  • Kver XII: blöð 85-92, 4 tvinn.
  • Kver XIII: blöð 93-100, 4 tvinn.
  • Kver XIV: blöð 101-108, 4 tvinn.
  • Kver XV: blöð 109-116, 4 tvinn.
  • Kver XVI: blöð 117-124, 4 tvinn.
  • Kver XVII: blöð 125-130, 3 tvinn.

Ástand

  • Blöð hafa verið styrkt á nokkrum stöðum, s.s. blöð 68r, 84r og 104r.
  • Blöð eru nokkuð notkunarnúin.
  • Leðurklæðning á bókarspjöldum er snjáð og mynstur og litur hefur víða máðst af.

Umbrot

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 125-135 mm x 75-80 mm.
  • Línufjöldi er ca 26-30.
  • Griporð eru víðast hvar.
  • Síðutitlar.

Skrifarar og skrift

Skrifari er að öllum líkindum Nikulás Brynjólfsson, Kirkjubóli í Stöðvarsókn, Suður-Múlasýslu (sjá: Spássíugreinar og aðrar viðbætur; Manntalsvefur Þjóðskjalasafns Íslands; http://www.archives.is/index.php?node=124). Kansellískrift.

Skreytingar

Tvöfaldur rammi er um titilsíðu (blað 1r). Ramminn er skreyttur í mismunandi litum með laufum, blómum og hjörtum.

Upphafsstafur, þ.e. stækkaður, skreyttur og/eða litaður bókstafur er í upphafi efnisþáttar (sjá t.d. blöð 5r-v og 43v).

Fyrirsagnir eru með blekfylltum stöfum (sbr. blöð 84v og 86r).

Bókahnútur eða ígildi bókahnúts, þ.e. skreyting við niðurlag texta er á blöðum 4v, 43r og 94v.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur
Nöfn fyrri eigenda má sjá á blaði 130v (sjá: Feril) og skriftarstaður, dagsetning og ár koma fram á titilsíðu (blaði 1r) ásamt upphafsstöfum skrifara „NB“.

Nafnið „Eiríkur Eiríksson“ er skrifað á framanvert fremra saurblað.

Band

Band (177 mm x 103 mm x 32 mm): Kjölur og tréspjöld eru klædd leðri (í eitt) með áþrykktu kaflamynstri og er sex blaða blómhnappur í hverjum ferningi. Bandið er spennt saman að framan með koparspennum og leðurólum.

Uppruni og ferill

Uppruni
Handritið var skrifað á Kirkjubóli í Stöðvarfirði árið 1827 af „NB.............“ (sbr. titilsíðu (blað 1r)). „NB“ og „N. Brynjúlfsson“ á blaði 120v benda til þess að Nikulás Brynjólfsson hafi skrifað handritið því á vef Þjóðskjalasafnsins, n.t.t. í manntalinu 1850 má sjá að Nikulás Brynjólfsson var búsettur á Kirkjubóli í Stöðvarfirði. Nikulás er þar sagður vera ekkill, 64 ára að aldri og tengdafaðir bóndans. Handritið hefur hann því skrifað 41 árs að aldri, ef mið er tekið af framansögðu.
Ferill

Upplýsingar um fyrri eigendur má fá í handriti: Á blaði 130v stendur: „Sigurður Jóhannesson á með réttu bók þessa að mér dauðum ef hann lifir lengur. En lifi ég lengur, sem ólíklegt er áskil ég mér hana aftur. Til merkis mitt nafn, Jóhannes Árnason, þann 9. október 1848 á Teigarhorni við Berufjörð.“

Á blaði 2v stendur (með annarri hendi): „S. Jóhannesson á“ (niðurlag setningarinnar vantar) svo hugsanlega hefur þetta allt gengið eftir sem að framan segir og Sigurður eignast bókina eftir föður sinn.

Í manntalinu 1855 kemur fram að Jóhannes Árnason, Teigarhorni (hjáleiga) sé 86 ára ekkill og blindur. Hann býr þar með dóttur sinn, Ingveldi Jóhannesdóttur og manni hennar, Anthoniusi Eiríkssyni grashúsmanni, en þau áttu dótturina Kristbjörgu sem þá var sjö ára gömul (sbr. Manntalsvefur Þjóðskjalasafns Íslands; http://www.archives.is/index.php?node=124).

Ekki fundust heimildir um vensl Jóhannesar og Sigurðar.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill
VH skráði handritið 15., 20. og 21. desember 2010.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Two versions of Snorra Edda. Edda Magnúsar Ólafssonar (Laufás Edda), Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi : Rited. Anthony Faulkes1979; s. 509 p.
Snorri Sturluson ritsafn, Vésteinn Ólason 2002: xxxi-xl
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Manntalsvefur Þjóðskjalasafns Íslands; http://www.archives.is/index.php?node=124
Manntalsvefur Þjóðskjalasafns Íslands; http://www.archives.is/index.php?node=124
« »