Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

ÍBR 1 4to

Skoða myndir

Jónsbók; Ísland, 1681

Nafn
Hólar 
Sókn
Fljótahreppur 
Sýsla
Skagafjarðarsýsla 
Svæði
Norðlendingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þorleifur Halldórsson 
Fæddur
1777 
Dáinn
1868 
Starf
Bóndi 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Hrísar 
Sókn
Dalvík 
Sýsla
Eyjafjarðarsýsla 
Svæði
Norðlendingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Guðmundur Einarsson 
Fæddur
17. desember 1823 
Dáinn
5. janúar 1865 
Starf
Sýsluskrifari; Skáld 
Hlutverk
Eigandi; Ljóðskáld; Höfundur; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Örn Hrafnkelsson 
Fæddur
11. október 1967 
Starf
Forstöðumaður 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Titilsíða

Lögbók Magnúsar kóngs. Íslendingum útgefin enn nú að nýju. Skrifuð á Hólum í Hjaltadal. Anno 1681. (3r)

Aths.

Jónsbók er lögbók sem tók gildi 1281 og nefnd eftir Jóni Einarssyni (d. 1306). Jónsbók er til í fjölmörgum handritum. Varðveitt eru yfir 260 handrit. Sumar lagagreinarnar Jónsbókar eru enn í gildi. Þetta eintak var ritað á Hólum 1681, er á góðum pappír og með rúmum spássíum; snyrtilega skreytt með myndstöfum og yfirskrift í tveimur litum, bláum og rauðum. Bókahnútar í lok hvers kafla eru oft mjög glæsilegir. Teikningarnar tvær af Magnúsi Hákonarsyni konungi á síðunum á undan titilsíðunni kunna að virðast einfeldningslegar, en innihalda þó ljónið og öll önnur tákn valds konungs. Kaflarnir í Jónsbók einblína á landnotkun, hjáleigu, réttindi einstaklingsins, landbúnað, sjórétt, hjónabands- og sifjalög; og erfðalög, auk fátækralöggjafar og laga um þjófnað.

Jónsbók a book of laws, named after Jón Einarsson (d. 1306) who wrote a large part of its first manuscript, was issued in 1281 and became very popular. Even today it is preserved in over 260 copies of manuscripts and some of its sections are still valid. This copy is written in the bishopsite of Hólar in 1681 on quality paper with lavish margins neatly written with ornated capitals and headings in two colours, blue and red. Vignettes or tailpieces at end of chapters are sometimes quite magnificent. Two drawings of King Magnus Hakonarson on the pages ahead of the title page might be a bit naivistic but have got the lion and all the other symbols of the king’s power. Jónsbók's chapters focuses on use of land, tenancy, personal rights, farming, maritime law, marriage and family law, and inheritance, in addition to poor law and theft law.

Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-226v)
Jónsbók
Titill í handriti

„Lögbók Magnúsar kóngs“

Efnisorð
1.1(4r-6r)
Formáli
Titill í handriti

„Magnúsar kóngs bréf“

Upphaf

Magnús með Guðs miskunn …

Efnisorð

1.2(7r-16r)
Þingfararbálkur
Titill í handriti

„Þingfararbálkur og segir um alþingis skikkan og nefndarmenn“

Upphaf

Friður og blessun vors herra …

Efnisorð
1.3(17r-25v)
Kristindómsþáttur
Titill í handriti

„Hér hefur Kristindómsbálk og segir um kristilega trú og um þá hlýðni er menn eiga að veita kóngi og byskupi“

Upphaf

Það er upphaf laga vorra Íslendinga …

Efnisorð
1.4(26r-28v)
Kóngsþegnskylda
Titill í handriti

„Hér hefur annan hlut lögbókar og segir um þegnskyldu við kóng og skattgjald“

Upphaf

Í nafni vors herra …

Efnisorð
1.5(29r-53v)
Mannhelgi
Titill í handriti

„Hér hefur mannehlgi, þriðja hlut lögbókar“

Upphaf

Það er fyrst í mannhelgi vorri …

Efnisorð
1.6(54r-59v)
Kvennagiftingar
Titill í handriti

„Hér hefur inn fjórða hlut lögbókar sem er um kvenna giftingar“

Upphaf

Faðir og móðir skulu ráða giftingum dætra sinna …

Efnisorð
1.7(60r-76v)
Erfðatal og arfatökur
Titill í handriti

„Hér hefur almennilegt erfðatal“

Upphaf

Sú fyrsta erfð …

Efnisorð
1.8(77r-88v)
Framfærslubálkur
Titill í handriti

„Hér hefur framfærslubálk hvörir ómagar eiga með lögum fram að færa“

Upphaf

Hver maður á fram að færa föður sinn og móður …

Efnisorð
1.9(89r-97v)
Landabrigðabálkur
Titill í handriti

„Hér hefur hinn fimmta hlut lögbókar sem er landabrigði“

Upphaf

Hvar sem ungum manni tæmist land í erfð …

Efnisorð
1.10(98r-150v)
Landsleigubálkur
Titill í handriti

„Hér hefur landsleigu bálk hinn VI. hlut lögbókar Íslendinga“

Upphaf

Ef maður vill annars jörð leigja …

Efnisorð
1.11(151r-162v)
Rekabálkur
Titill í handriti

„Hér ehfur rekabálk og segir um reka viða og hvala og annarra hluta“

Upphaf

Hver maður á reka allan …

Efnisorð
1.12(163r-181v)
Kaupabálkur
Titill í handriti

„Hér hefur sjöunda hlut lögbókar og heitir kaupa bálkur“

Upphaf

Það er nú því næst að …

Efnisorð
1.13(182r-198v)
Farmannalög
Titill í handriti

„Hér hefur áttunda hlut lögbókar og kallast farmannalög“

Upphaf

Sú ein er lögleg fartekja en engin önnur …

Efnisorð
1.14(199r-211v)
Þjófabálkur
Titill í handriti

„Hér hefur níunda hlut lögbókar og kallast þjófabálkur“

Upphaf

Það er nú því næst …

Efnisorð
1.15(212r-226v)
Efnisyfirlit
Titill í handriti

„Hér hefur almennilegt registrum íslenskrar lögbókar“

Lýsing á handriti

Blaðefni

Pappír.

Vatnsmerki.

Blaðfjöldi
i + 226 + i blað (190 mm x 152 mm). Autt blað: 16v.
Tölusetning blaða

Eldri blaðmerking með blýanti á 20. hverju blaði.

Handrit blaðmerkt með blýanti fyrir myndatöku.

Umbrot

  • Eindálka.
  • Leturflötur er 130 mm x 100 mm.
  • Línufjöldi er 20.
  • Griporð.
  • Síðutitlar.

Skrifarar og skrift

Ein hönd ; Óþekktur skrifari, léttiskrift.

Skreytingar

Heilsíðumyndir á blöðum: 1v og 2r.

Skreytt titilsíða og skreyting umhverfis titil: 3r.

Upphafsstafir með mannamynd 7r, 17r, 75v, 77r.

Flúraði upphafsstafir mjög víða í rauðum, gulum og bláum litum, sjá 27r og 42v.

Bókahnútar: 6r, 16r, 25v, 28v, 53v, 59v, 76v, 88v, 97v, 150v, 162v, 181v, 198v, 211v og 226v.

Skrautbekkir við fyrirsagnir og upphaf texta, sjá t.d. 4r og 17r.

Skreyting við griporð, sjá: 31v

Sjá: Halldór Hermannsson, Icelandic illuminated manuscripts of the middle ages, Islandica 28 (1940), s. 23.

Band

Band frá því um 1681 (205 mm x 165 mm x 48 mm).

Skinnband, tréspjöld klædd blindþrykktu brúnu skinni, með spennu. Upphleyptur kjölur. Horn og miðjuskjöldur úr málmi (látúni).

Snið rauðýrð.

Límmiðar á kili.

Uppruni og ferill

Uppruni
Ísland, Hólum í Hjaltadal 1681.
Ferill

Eigandi handrits: Þorleifur Halldórsson á Hrísum hefur átt handritið 1812: „Þessa bók á ég undir skrifaður en enginn annar. Til merkis mitt undir skrif nafn, Hrísum, dag. 2. maí 1812. Þorleifur Halldórsson.“ (1r)

Guðmundur Einarsson sýsluskrifari, gaf Reykjavíkurdeild Hins íslenska bókmenntafélags 1865.

Áður ÍBR A. 5.

Aðföng

Landsbókasafn keypti handritasafn Reykjavíkurdeildar Hins íslenska bókmenntafélags 1901.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill
Örn Hrafnkelsson skráði, 1. september 2011 ; Örn Hrafnkelsson frumskráði fyrir myndvinnslu, 21. október 2009 ; Handritaskrá, 3. b.
Aðgengi

Stafrænar myndir í almenningi.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Halldór HermannssonIlluminated manuscripts of the Jónsbók, Islandica1940; 28
« »