Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

ÍB 299 4to

Skoða myndir

Eddukvæði; Ísland, 1764

Nafn
Gunnar Pálsson 
Fæddur
2. ágúst 1714 
Dáinn
2. október 1791 
Starf
Prestur; Skáld; Rektor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Ljóðskáld; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Björn Jónsson 
Fæddur
1574 
Dáinn
28. júní 1655 
Starf
Bóndi; Lögréttumaður 
Hlutverk
Höfundur; Ljóðskáld; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Guðmundsson ; lærði 
Fæddur
1574 
Dáinn
1658 
Starf
Málari 
Hlutverk
Höfundur; Ljóðskáld; Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Bartholin, Thomas 
Fæddur
29. mars 1659 
Dáinn
5. nóvember 1690 
Starf
Fornfræðingur 
Hlutverk
Höfundur; Eigandi; Lánþegi; Bréfritari; Embættismaður; Ritskýrandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Arngrímur Jónsson Vídalín ; lærði 
Fæddur
1568 
Dáinn
27. júní 1648 
Starf
Prestur; Rektor 
Hlutverk
Fræðimaður; Eigandi; Höfundur; Ljóðskáld; Þýðandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Snorri Sturluson 
Fæddur
1178 
Dáinn
16. september 1241 
Starf
Lögsögumaður 
Hlutverk
Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Verelius, Olof 
Fæddur
1618 
Dáinn
1682 
Starf
 
Hlutverk
Ritskýrandi; Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jakob Sigurðsson 
Fæddur
1727 
Dáinn
1779 
Starf
Skáld 
Hlutverk
Skrifari; Höfundur; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Sigmundur Matthíasson Long 
Fæddur
7. september 1841 
Dáinn
26. nóvember 1924 
Starf
Vinnumaður; Bóksali; Veitingamaður; Fræðimaður 
Hlutverk
Gefandi; Eigandi; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Sigríður Hjördís Jörundsdóttir 
Fædd
9. júní 1968 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Halldóra Kristinsdóttir 
Fædd
28. mars 1983 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Örn Hrafnkelsson 
Fæddur
11. október 1967 
Starf
Forstöðumaður 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Titilsíða

Til - ágætis - vid. Snorra Eddu setjast þessir eftirfylgjandi kviðlingar úr Sæmundar Eddu framan við bókina. Skrifuð Anno 1764. (1r)

Bókin Edda hvörja samansett hefur Snorri Sturluson lögmaður Ao. Xti M. CCXV. Prentuð í Kaupenh. í íslensku, dönsku og latínu. Anno Domini 1665. (58r)

Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-34r)
Sæmundar-Edda
1.1(1r)
Efnisyfirlit
Titill í handriti

„Til - ágætis - vid. Snorra Eddu setjast þessir eftirfylgjandi kviðlingar úr Sæmundar Eddu“

Niðurlag

„Skrifuð Anno 1764.“

1.2(2r-4v)
Völuspá
Titill í handriti

„Völuspá“

Upphaf

Hljóðs bið ég allar / heimis kindir …

Niðurlag

„… þá mun hún sökkvast.“

1.3(4v-9v)
Hávamál
Titill í handriti

„Hávamál“

Upphaf

Gáttir allar / áður gangi fram …

Niðurlag

„… heilir þeir sem hlýddu.“

1.4(9v-10v)
Alvíssmál
Titill í handriti

„Alvíssmál“

Upphaf

Bekki breiða / nú skal brúðir …

Niðurlag

„… nú skín sunna í dali. “

1.5(10v-11v)
Gunnarsslagur
Titill í handriti

„Gunnarsslagur“

Upphaf

Ár var það Gunnar / gjörðist að deyja …

Niðurlag

„… hljóðfagra sveigja hörpustrengi.“

Aths.

Skrifað með yngri hendi: „NB. Autor hujus Odæ est Doctiss. Dns. G. Pauli.“ (11v)

Notaskrá
Efnisorð
1.6(12r-15v)
Vafþrúðnismál
Titill í handriti

„Vafþrúðnismál. Textus með stærri typis“

Upphaf

Ráð þú mér Frigg / alls mig fara tíðir …

Niðurlag

„… þú ert æ vísastur vera.“

Aths.

Skýringar fylgja hverri vísu

1.7(15v-18r)
Orðskýringar
Titill í handriti

„Metaphrasis“

Skrifaraklausa

„Tantum de his (18r) “

1.8(18r-20v)
Grímnismál
Titill í handriti

„Grímnismál“

Efnisorð
1.8.1(18r-18v)
Grímnismál - prósi
Upphaf

Hrauðungur konungur átti tvo sonu …

Niðurlag

„… var eldurinn svo kominn að feldurinn brann af Grímni, þá kvað hann.“

1.8.2(18v-20v)
Grímnismál - kvæði
Upphaf

Heitur ertu Hripuður / og heldur til mikill …

Niðurlag

„… allir af einum mér.“

1.8.3(20v)
Grímnismál - prósi (niðurlag)
Upphaf

Geirröður konungur sat og hafði sverð um kné sér …

1.9(20v-22r)
Grottasöngur
Efnisorð
1.9.1(20v-21v)
Grottasöngur - prósi
Titill í handriti

„Grottasöngur“

Upphaf

Gull er kallað mjel Fróða. Þar til er saga sjá að Skjöldur hét sonur Óðins …

Efnisorð
1.9.2(21v-22r)
Grottasöngur - kvæðið
Titill í handriti

„Grottasöngur“

Upphaf

Nú erum komnar / til kóngs húsa …

Niðurlag

„… hafa fullstaðið fljóð að meldri.“

Efnisorð
1.10(22r-24r)
GrípisspáSigurðarkviða Fáfnisbana hin fyrsta
Titill í handriti

„Sigurðarkviða Fáfnisbana eður Grípisspá“

1.10.1(22r-22v)
Grípisspá - prósi
Upphaf

Grípir hét sonur Eylima …

Efnisorð
1.10.2(22v-24r)
Grípisspá - kvæðið
Upphaf

Hver byggir hér / borgir þessar …

Niðurlag

„… mína ævi ef mættir það Grípir. “

Efnisorð
1.11(24v-26r)
ReginsmálSigurðarkviða Fáfnisbana önnur
Titill í handriti

„Sigurðarkviða Fáfnisbana önnur. Um uppruna Fáfnis“

1.11.1(24v)
Reginsmál - prósi
Upphaf

Sigurður gekk til stóðs Hjálpreks …

Efnisorð
1.11.2(24v-26r)
Reginsmál - kvæðið
Upphaf

Hvað er það fiska / er rennir flóði í …

Niðurlag

„… og Hugin gladdi. “

Efnisorð
1.11.3(26r)
Reginsmál - prósi (niðurlag)
Upphaf

Sigurður fór heim til Hjálpreks …

Efnisorð
1.12(26r-28r)
Fáfnismál
Titill í handriti

„Fáfnismál“

1.12.1(26r-28r)
Fáfnismál - kvæðið
Upphaf

Sveinn og Sveinn / hverjum ertu sveini um borin …

Niðurlag

„… for sköpum norna.“

Efnisorð
1.12.2(28r)
Fáfnismál - prósi (niðurlag)
Upphaf

Sigurður reið slóð Fáfnis …

Efnisorð
1.13(28r-32r)
Sigurdrífumál
Titill í handriti

„Brynhildarkviða Buðladóttur“

1.13.1(28r)
Sigurdrífumál - prósi
Upphaf

Sigurður reið upp á Hindarfjall …

1.13.2(28r-32r)
Sigurdrífumál - kvæðið
Upphaf

Hvað beit brynju? / Hví brá ég svefni …

Aths.

Kviðan endar ekki eins og almennast er í útgáfum.

1.14(32r-34r)
Guðrúnarkviða IGuðrúnarkviða hin fyrsta
Titill í handriti

„Guðrúnarkviða Gjúkadóttur“

1.14.1(32r-33v)
Guðrúnarkviða I - kvæðið
Upphaf

Ár var það Guðrún / gjörðist að deyja …

Niðurlag

„… er hún sár um leit á Sigurði. “

1.14.2(32r-33v)
Guðrúnarkviða I - prósi (niðurlag)
Upphaf

Guðrún gekk þaðan á braut …

Aths.

Niðurlag frásagnarinnar á blöðum 33r-33v er að mestu í lausu máli en þar segir í stuttu máli frá brottför Guðrúnar til Danmerkur og hvernig Brynhildur Buðladóttir tók líf sitt. Einnig er greint frá Gunnari og Högna og Fáfnisarfi, svikráðum Atla og hefnd Guðrúnar.

1.14.3(33v)
Atlakviða
Upphaf

Fullrætt er um þetta / för engi svo síðan …

Niðurlag

„… björt áður sylti.“

Aths.

Í niðurlagi er síðasta erindi Atlakviðu.

1.15(33v-34r)
Guðrúnarhvöt
Titill í handriti

„Guðrúnarlok“

1.15.1(33v)
Guðrúnarhvöt - prósi
Upphaf

Guðrún gekk þá til sævar …

Aths.

Frásögnin hefst eins og almennast er, þ.e. á lausamálskafla en bundna málið hefst hér í þrettánda erindi og lýkur í tuttugasta og öðru erindi (sbr. útgáfu; Finnur Jónsson 1905: 447-450 Finnur Jónsson1905: 447-450 ).

1.15.2(33v-34r)
Guðrúnarhvöt - kvæðið
Upphaf

Gekk eg til strandar / gröm var ég nornum …

Niðurlag

„… að þetta tregrófum talað verði. “

Skrifaraklausa

„Þetta er síðast í Sæmundar Eddu (34r)“

2(34r-44v)
Völuspárútlegging Björns á Skarðsá
Titill í handriti

„Útlegging Björns Jónssonar á Skarðsá á Skagafirði yfir Völuspá.“

Upphaf

Tvær bækur eru þær hér á Íslandi er menn nefna almennilega hvörja fyrir sig Eddu …

Niðurlag

„… frá Priamus höfuðkóngi Trojuborgar og Eddu dæmisögur sagði Gylfa kóngi. Tantum.“

3(44v-55r)
Rúnaútlegging Björns á Skarðsá
Titill í handriti

„Nokkuð um rúnir. Hvaðan þær séu. Hvörjir þær hafi mest tíðkað. Hvar af sitt nafn hafi. Um þeirra margfjölda. Um þeirra mátt og kraft. Ásamt ráðningu þeirra dimmmæltu ljóða Brynhildar Buðladóttur með því fleira sem hér að hnígur. Uppteiknað með með ráði vitra manna á Skarðsá í Skagafirði. ANNO 1642. Af Birni Jónssyni“

Upphaf

Um komu Asiæ manna hingað í Norðurlönd …

Niðurlag

„… sem margt kann að finnast.“

Efnisorð
4(55r-57r)
Ristingar
Titill í handriti

„Að fornu í þeirri gömlu norrænu kölluðust rúnir bæði ristingar og skrifelsi“

Upphaf

Sigrúnar skaltu kunna …

Niðurlag

„… soddan og þvílík fornyrði eru mér of þung og þarflaust um að hugsa né út að leggja. Finis. Endir.“

Notaskrá

Kom út á prenti. Sjá Einar G. Pétursson: Eddurit Jóns Guðmundssonar lærða

Efnisorð
5(58r-127v)
Snorra-Edda
5.1(58v)
Kvæði
Upphaf

Edda hviled under benke / udi mørke lagt i skyl …

Niðurlag

„… Aldrig hafde hun reist sig op“

Efnisorð

5.2(59v-60r)
Myndir úr goðakvæðunum
Aths.

Á myndunum má sjá myndir sem tengjast goðsagnarefni.

Efnisorð
5.3(61r-62r)
Útlegging nokkurra fornyrða til undirvísunar eftir stafrófi
Titill í handriti

„Útlegging nokkurra fornyrða til undirvísunar eftir stafrófi“

5.4(62r-62v)
Fáein norðurheimsbúa stafró
Titill í handriti

„Svo ei sé auð eftirfylgjandi blaðsíða setjast hér fáein norðurheimsbúa stafró“

Efnisorð
5.5(63r-63v)
Ættartala Óðins
Titill í handriti

„Ættartala Óðins“

Efnisorð
5.6(63v)
Stafróf
Titill í handriti

„Til uppfyllingar þassari blaðsíðu setjast þessi stafróf“

Efnisorð
5.7(64r-75r)
Formálar og athugsemdir
Efnisorð

5.7.1(64r-64v)
Fyrsti formáli
Titill í handriti

„Formáli til Eddu“

Upphaf

Fyrst stuttleg undirvísun um hennar nafn …

Niðurlag

„… hvör má halda hér um það honum sjálfum best fellur og líkar.“

Efnisorð

5.7.2(64v-67r)
Annar formáli
Titill í handriti

„Annar formáli nýgjörður“

Upphaf

Ljóst er mönnum af …

Niðurlag

„… og latínskum diktum ef menn vilja.“

Efnisorð

5.7.2.1(67v-68r)
Natatio de Venere
Titill í handriti

„Natatio de Venere“

Upphaf

Venus ástargyðjan er áður nefnd …

Niðurlag

„… manninum gefur.“

5.7.2.2(68v-69v)
Notatio de Idolomania
Titill í handriti

„Notatio de Idolomania“

Upphaf

Vocabulum …

Niðurlag

„… frá Júpiter eður Saturnó.“

Skrifaraklausa

„Endir þess annars formála bókarinnar Snorra-Eddu.“

5.7.3(70r-70v)
Þriðji formáli
Titill í handriti

„Formáli séra Arngríms Jónssonar að Mel í Miðfirði.“

Upphaf

Það að vorir forfeður hafi iðkað bóklegar listir …

Niðurlag

„… Guð gefi öllum skilning í því hinu góða. Amen. Arngrímur Jónsson.“

Efnisorð

5.7.4(71r-75r)
Fjórði formáli
Titill í handriti

„Inngangurinn. Hvað Edda sé.“

Upphaf

Edda er íþrótt af forndiktuðum fróðra manna dæmisögum …

Niðurlag

„… var töluð um öll þessi áður nefnd lönd.“

Efnisorð

5.8(75r-105v)
Fyrsti partur Snorra-Eddu
Titill í handriti

„I. Dæmisaga. Gylfaginning, Hárs lygi“

Upphaf

Gylfi réð þar löndum er nú heitir Svíþjóð …

Niðurlag

„… svo sem að læra má í hinum seinna parti þessarar bókar.“

5.9(106r-127v)
Annar partur Snorra-Eddu
Titill í handriti

„Annar partur Snorra-Eddu sem eru nöfn og kenningar eftir stafrófi.“

Upphaf

A. Ásaheiti …

Niðurlag

„… (minnkunn) æska, (ungdómur) örvesi.“

Skrifaraklausa

„Endir þess annars parts Snorra-Eddu.Tɛλos.“

6(128r-134r)
Extractum eður útdregið af notis Olavi Vereli svenska sem prentaðar voru Ao. ...
Höfundur
Titill í handriti

„Extractum eður útdregið af notis Olavi Vereli svenska sem prentaðar voru Ao. 1664 að Uppsölumí Svíaríki“

Upphaf

1. Hrósar author þessu tungumáli mikillega …

Niðurlag

„… sem á sinn hvern hátt dóu, svo sem sverð, eður valdauðir væri.“

Skrifaraklausa

„Þetta úr notis Vereli (134r)“

7(135r-146v)
Um rúnir
Efnisorð
7.1(135r-137v)
Fyrsta játning: Málfæri þeirra gömlu norðurheimsbúa hafa íslenskir en nú hrei...
Titill í handriti

„Fyrsta játning: Málfæri þeirra gömlu norðurheimsbúa hafa íslenskir en nú hreint og óskert og tíðka það enn í dag“

Upphaf

Þó það mikla Norðursjóarins haf …

Niðurlag

„… þá hafa Íslendingar hana en nú hreina og óbrjálaða.“

Efnisorð
7.2(137v-144v)
Önnur játning: Stafagjörð þeirra gömlu norðurheimsbúa sú elsta voru rúnir
Titill í handriti

„Önnur játning: Stafagjörð þeirra gömlu norðurheimsbúa sú elsta voru rúnir“

Upphaf

Að rúnirnar hafi tíðkanlegar verið hjá þeim gömlu …

Niðurlag

„… því af öllu þessu sem ég hefi talað kunna réttsýnd annað að ineta. [sic]“

Efnisorð
7.3(144v-146r)
Um rúnir
Titill í handriti

„Þriðja játning: Sæmundur fróði að viðurnefni kom fyrstur rúnir punktum aðgreindar og rómverskum stafrófi í raðan og atkvæði viðlíkar í Ísland“

Upphaf

Anno Xti MLXXII fór þessi Sæmundur er mjög fýstist á bóknám …

Niðurlag

„… í hvörjum þýðingum að aðrir hafa mikið og gott látið eftir sig liggja.“

Efnisorð
7.4(146r-146v)
Um rúnir
Titill í handriti

„Viðurauki“

Upphaf

1. Að Gautar hafi tekið rúnir sínar upp hjá Svíum …

Niðurlag

„… Að sinni þokknan. Audieu. Finis.“

Skrifaraklausa

„Þetta játningaskrif um málfæri og rúnir gömlu norurheimsbúa er endalykt Eddu Jóns Guðmundssonar lærða hvar hana er að finna. (146v)“

Efnisorð
7.5(146v-148v)
Um rúnir
Titill í handriti

„Málrúnir. Þeirra myndir, nöfn og kenningar eftir stafrófi“

Niðurlag

„ … Kennist sem O.“

Efnisorð
7.6(148v-150v)
Um rúnir
Titill í handriti

„Hér setjast þær gömlu klapprúnir eður dimmrúnir með sínni sexföldu myndan“

Efnisorð
Titill í handriti

„Appendix eður finale“

Efnisorð

8.1(150v)
Krists vísur
Upphaf

Kristur skóp ríkur und reisti / Róms hall veröld alla …

Niðurlag

„… döglingur á járnnöglum.“

Efnisorð

8.2(150v)
Himins vísur
Upphaf

Ungur skjöldungur stígur aldrei / jafnmildur á við skjöld …

Niðurlag

„… bræður landreki æðri.“

Efnisorð

8.3(150v-151r)
Sólar vísur
Upphaf

Máni skín af mænu / moldar hofs um foldir …

Niðurlag

„… lífs né dauða.“

Efnisorð

9(151v)
Efnisyfirlit
Titill í handriti

„Registur yfir … Snorra Eddu“

Lýsing á handriti

Blaðefni

Pappír mjög blandaður, þrjú vatnsmerki greind, arkir efalaust vitlast tengdar saman sums staðar.

Algengasta vatnsmerkið er: Pro patria / JHONIG&ZOONEN

Einnig: skjaldarmerki Amsterdam

og samanfléttað F5 undir kórónu / ID (Strandmøllen-Johan Drewsen).

Blaðfjöldi
i + 152 + i blöð (193 mm x 146 mm). Auð blöð: 57v.
Tölusetning blaða
Handritið hefur verið blaðmerkt með blýanti.
Umbrot

Eindálka.

Línufjöldi er um 29-33.

Frásögn endar í totu á síðum 57r og 105v.

Skrifarar og skrift

Ein hönd ; Skrifari:

Jakob Sigurðsson.

Skreytingar

Fremst í handriti, á blaði 1r, er titilsíða með efnisyfirliti yfir kvæði úr Sæmundar-Eddu með ramma í tveimur litum. Á blaði 1v er mynd af Cybele Valva. Á blaði 57r er bókahnútur. Á blaði 58r er titilsíða Snorra-Eddu. Á blaði 59r er blekteikning af þremur spjótum og texti á latínu. Undir honum stendur: „Gott er til geirs að taka“ Á blaði 59v er mynd sem eru Fyrsti Hár eður þriðji, Jafnhár og í Hár í hásæti og stendur Gangleri frammi fyrir þeim. Á baði 60r er mynd af Mars eða Tý. Á blaði 60v er blekteikning af steini og á honum teikning af Gestum blinda. Á blaði 134v er teikning af rúnasteini. Á blaði 151r er bókahnútur.

Band
Pappaspjöld klædd með marmaramynstri. Límmiði á fremra spjaldi.

Uppruni og ferill

Uppruni
Ísland 1764.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill
Sigríður H. Jörundsdóttir bætti við upplýsinum um vatnsmerki, 31. janúar 2013 ; Halldóra Kristinsdóttir bætti við skráningu, 26. ágúst 2012 ; Örn Hrafnkelsson frumskráði fyrir myndvinnslu, 29. júlí 2010 ; Handritaskrá, 3. b.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Haukur ÞorgeirssonGunnarsslagur og Valdagaldur Kráku: Eddukvæði frá 18. öld
Einar Gunnar PéturssonEddurit Jóns Guðmundssonar lærða, 1998; XLVI
« »