Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

ÍB 70 4to

Skoða myndir

Kvæðabók séra Ólafs Jónssonar á Söndum; Ísland, 1693

Nafn
Vatnsfjörður 
Sókn
Reykjarfjarðarhreppur 
Sýsla
Norður-Ísafjarðarsýsla 
Svæði
Vestfirðingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Ólafur Jónsson 
Fæddur
1560 
Dáinn
1627 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Hjalti Þorsteinsson 
Fæddur
1665 
Dáinn
17. janúar 1754 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Skrifari; Eigandi; Bréfritari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Rannver H. Hannesson 
Starf
Forvörður 
Hlutverk
Forvörður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
A. B.dóttir 
Starf
 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þóra Brynjólfsdóttir 
Fædd
1728 
Dáin
17. apríl 1803 
Starf
 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Heydalsá 
Sókn
Kirkjubólshreppur 
Sýsla
Strandasýsla 
Svæði
Vestfirðingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Hallgrímur Jónsson 
Fæddur
1780 
Dáinn
1836 
Starf
Djákni 
Hlutverk
Höfundur; Skrifari; Eigandi; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Espólín Jónsson 
Fæddur
22. október 1769 
Dáinn
1. ágúst 1836 
Starf
Sýslumaður 
Hlutverk
Bréfritari; Skrifari; Eigandi; Höfundur; Ljóðskáld; Þýðandi; Heimildarmaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Hákon Espólín 
Fæddur
1801 
Dáinn
1885 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Eigandi; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Sigurðsson 
Fæddur
17. júní 1811 
Dáinn
7. desember 1879 
Starf
Fræðimaður; Skjalavörður 
Hlutverk
Fræðimaður; Skrifari; Eigandi; Gefandi; Bréfritari; Viðtakandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Finnbogi Guðmundsson 
Fæddur
1924 
Starf
Landsbókavörður 
Hlutverk
Höfundur; Gefandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Sigríður Hjördís Jörundsdóttir 
Fædd
9. júní 1968 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Örn Hrafnkelsson 
Fæddur
11. október 1967 
Starf
Forstöðumaður 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Titilsíða

Ein kvæðabók eður samdráttur þeirra söngvísna sem um tuttugu ára tíma hefur endur og sinnum af munni fallið til andlegrar dægrastyttingar. En nú samantekin í eitt, svo að unnið erfiði sé ei til einskis, heldur að það megi verða Guði til æfinlegrar lofgjörðar, en þeim til eilífs sálargagns og gleði sem þetta iðka vilja. Í fyrstu samanskrifað og ort af séra Ólafi sál. Jónssyni góðrar minningar. En nú að nýju endurskrifað í Vatnsfirði við Ísafjörð. ANNO MDCXCIII. (1r)

Aths.
Umfjöllun um handritið er að finna í eftirfarandi ritum:

Árni Heimir Ingólfsson: "These are the things you never forget" : The written and oral traditions of Icelandic tvísöngur.

Bjarni Þorsteinsson: Íslenzk þjóðlög.

Finnbogi Guðmundsson: Ein kvæðabók ort af Séra Ólafe Sál. Jónssyne á Söndum m.h. síra Hjalta Þorsteinssonar í Vatnsfirði ÍB 70 4to.

Guðrún Laufey Guðmundsdóttir: Sönglaus þjóð. Saga íslenskrar tónlistar og tónlistararfur Íslendinga frá 16., 17. og 18. öld.

Helga Jóhannsdóttir: Bekkjarslagur.

Íslenskar gátur og skemmtanir, III.

Jón Samsonarson: Um handritið AM 67 8vo.

Jón Þorkelsson: Digtningen, bls. 108, 126, 456, 458.

Margrét Eggertsdóttir: Þýskt gyllinistafróf í þremur íslenskum þýðingum.

Páll Eggert Ólason: Menn og menntir, IV.

Sigurjón Einarsson: Séra Ólafur á Söndum, bls. 74-128.

Þórunn Sigurðardóttir: Erfiljóð. Lærð bókmenntagrein á 17. öld.

Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-112v)
Kvæðabók séra Ólafs Jónssonar á Söndum
Efnisorð

1.1(1v-2v)
Formáli
Titill í handriti

„Rétt Kristni lesari“

Efnisorð

1.2(3r-5r)
Sjálfur Guð drottinn sannleikans
Titill í handriti

„Sálmar og kvæði um iðranina. Fyrsta iðrunarkvæði“

Upphaf

Sjálfur drottinn sannleikans / sagt hefur málshátt þann …

Niðurlag

„… hugraun minni Guð hjálpa þú við.“

Aths.

32 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

1.3(5r-7r)
Margur unir í myrkri sér
Titill í handriti

„Annað iðrunarkvæði“

Upphaf

Margur unir í myrkri sér / meigi hann skemmtun finna …

Niðurlag

„… frómur kristinn far vel dagana alla.“

Aths.

50 erindi.

1.4(7r-8r)
Ó, ég manneskjan auma
Titill í handriti

„Þriðja iðrunarkvæði“

Upphaf

Ó, ég manneskjan auma / erfitt mér ganga vill …

Niðurlag

„… minn Guð vor meinin græði og græði.“

Aths.

17 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

1.5(8r-9r)
Enn vil ég einu sinni
Titill í handriti

„Fjórða iðrunarkvæði“

Upphaf

Enn vil ég einu sinni / yrkja kvæði um stund …

Niðurlag

„… hugur minn hjá þér standi hvort sem ég lifi eða dey.“

Aths.

16 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

1.6(9r-10v)
Ég skal hér byrja mín skriftamál
Titill í handriti

„Fimmta iðrunarkvæði, tónninn líkt sem Herra Jesús hreinn og trúr“

Upphaf

Ég skal hér byrja mín skriftamál / skírt frá kristnum mönnum …

Lagboði

Herra Jesús hreinn og trúr

Niðurlag

„… þér sé lof án enda. Amen.“

Aths.

34 erindi.

1.7(10v-11v)
Þó erindin vísna versa
Titill í handriti

„Sjötta iðrunarkvæði“

Upphaf

Þó erindin vísna versa / vilji mér falla þungt …

Niðurlag

„… lof sé Guði án enda.“

Aths.

13 erindi.

1.8(11v-12r)
Mér væri skyldugt að minnast á þrátt
Titill í handriti

„Sjöunda iðrunarvísa“

Upphaf

Mér væri skyldugt að minnast á þrátt / minnar sálar fátækt og stóran vanmátt …

Niðurlag

„… láttu mig aldrei ljúfur, Guð minn losna frá þér.“

Baktitill

„Hér endast kvæðin af iðranar yfirbótinni sem kallast má fyrsti partur þessarar kvæðabókar.“

Aths.

10 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

2(12v-19r)
Annar vísnaflokkur
Titill í handriti

„Nú eftirfylgir annar söngvísnaflokkur og kvæði af góðum verkum, dygðum og mannkostum sem jafnan auglýsa sig hjá þeim sem gæddir eru sannri yðran og réttri trú“

2.1(12v)
Hress upp þinn hug, upplát þitt eyra
Titill í handriti

„Einn sálmur af Guðs boðorðum“

Upphaf

Hress upp þinn hug, upplát þitt eyra / allt fólk sem ert forhert í þér …

Niðurlag

„… að þjóna hvað oss af þér býðst. Amen.“

Aths.

9 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

2.2(12v-13v)
Alleina til Guðs set trausta trú
Titill í handriti

„Enn einn söngvísa af Guðs boðorðum eftir abc“

Upphaf

Alleina til Guðs set trausta trú / á tæpa mannshjálp ei bygg þú …

Niðurlag

„… oft hefur margan hug það kreinkt“

Aths.

25 erindi.

Nótur við fyrsta erindi.

Efnisorð
2.3(13v-15r)
Hljóttu Guðs náð hvör og einn
Titill í handriti

„Enn ein uppreisnan þeirra helstu dygða sem í sérhvörju Guðs boðorði standa og hvað hvör þeirra heitir dygðaspegill“

Upphaf

Hljóttu Guðs náð hvör einn / sem heitir og ert hans lærisveinn …

Niðurlag

„… hér er nú mál ég þagni.“

Baktitill

„Endir fyrri boðorðatöflunnar“

Aths.

31 erindi.

2.4(15r-17r)
Þú aðalrót allra dyggða
Titill í handriti

„Nú eftirfylgir sú hin seinni taflan“

Upphaf

Þú aðalrót allra dygða / almáttugur Guð minn …

Niðurlag

„… og líkni hann þeim eð kvað.“

Aths.

41 erindi.

Efnisorð
2.5(17r-18r)
Andlegt kvæði af elskunnar dygðum
Titill í handriti

„Enn eitt kvæði af kærleiksins dygðum í einum kristnum manni. Tónninn sem við Friðarbón.“

Upphaf

Andlegt kvæði af elskunnar dyggðum / ég hef mér í þanka sett …

Lagboði

Friðarbón

Niðurlag

„… stundar með æru verknað sinn.“

Aths.

15 erindi.

Efnisorð
2.6(18r-19r)
Upp líttu sál mín og umsjá þig vel
Titill í handriti

„Ein kristileg hugvekja til Guðlegs lífernis“

Upphaf

Upp líttu sál mín og umsjá þig vel / því aðkominn ég tel …

Niðurlag

„… svo geti ég seinast hjá fordæmingu stillt.“

Baktitill

„Hér endast kvæði og söngvísur af ávöxtum trúarinnar eða góðum verkum sem reiknast má annar partur.“

Aths.

24 erindi.

Nótur við fyrsta erindi.

3(19r-31r)
Þriðji vísnaflokkur
Titill í handriti

„En byrjast þriðji vísnaflokkur sem hnígur að nokkrum historíum heilagrar skriftar“

3.1(19r-20r)
Ævin misjöfn yfir hann dreif
Upphaf

Ævin misjöfn yfir hann dreif / á ýmsa vegana hamingjan sveif…

Viðlag

Af Jósep unga Jakobs syninum fríða …

Niðurlag

„… þó agi hann oss til enda lífsins tíða.“

Aths.

30 erindi auk viðlags.

3.2(20r-21v)
Mér tekur að þykja tíminn langur úr máta
Titill í handriti

„Eitt kvæði af Gedeon og þeirri frelsun er Guð gaf forðum fyrir hans hönd Judicum“

Upphaf

Mér tekur að þykja tíminn langur úr máta / mín tunga vill því skemmtun í frammi láta …

Niðurlag

„… með hvíldinni vil ég hann styrkja.“

Aths.

31 erindi.

3.3(21v-23v)
Kvæði vil ég skemmta kristnum lýð
Titill í handriti

„Eitt kvæði af móðurinni og hennar sjö sonum, Machabeorum“

Upphaf

Kvæði vil ég skemmta kristnum lýð / og kynna hvað tilber forðum tíð …

Niðurlag

„… sjálfur virðist að senda.“

Aths.

41 erindi.

3.4(23v-24v)
Yfir herrum tveim enginn kann
Titill í handriti

„Eitt kvæði útdregið af Guðspjallinu á XV. sunnudag eftir trínitatis. Tónninn sem, Lifandi Guð þú lít þar á og við“

Upphaf

Yfir herrum tveim enginn kann / undir eins þjónað getur hatar þann eina en öðrum ann …

Lagboði

Lifandi Guð þú lít þar á og að …

Niðurlag

„… sá sé á söng mínum endir.“

Aths.

17 erindi.

3.5(24v-26v)
Andleg skáldin iðka mest
Titill í handriti

„Kvæði af þeirri bersyndugu kvinnunni. Lucæ. VII.“

Upphaf

Andleg skáldin iðka mest / efnið úr guðspjallsræðum …

Niðurlag

„… svo að þrotni í stað.“

Aths.

44 erindi.

3.6(26v-27v)
Herra minn Guð helgasti
Titill í handriti

„Eitt kvæði af því Evangelíó um brúðkaupið Matth. XXII. Tón sem við biskups Jóns vísur, rögnis rósar minni etc.“

Upphaf

Herra minn Guð helgasti / hjartans vinur trúfasti …

Lagboði

Rögnis rósar minni etc.

Niðurlag

„… og heiðra hans nafn háleita.“

Aths.

21 erindi.

3.7(27v-28v)
Varla kalla ég vera við of
Titill í handriti

„Eitt kvæði um ágæti Guðs orðs, lagið sem hvör vill“

Upphaf

Valla kalla ég vera við of / víst meðal kristinna þjóða …

Lagboði

Sem hver vill

Viðlag

Eitt blóm er mjög mætt …

Niðurlag

„… Orð Guðs er ágætt því allt græðir það.“

Aths.

11 erindi auk viðlags

3.8(28v-29r)
Adam braut og öll hans ætt
Titill í handriti

„Annað kvæði sömu meiningar“

Upphaf

Adam braut og öll hans ætt / Evangelíum er dýrmætt …

Viðlag

Evangelium er dýrmætt …

Niðurlag

„… bót vinnur sorgar móðum.“

Aths.

8 erindi auk viðlags.

3.9(29r-29v)
Guðs míns dýra
Titill í handriti

„Kvæði um góða samvisku“

Upphaf

Guðs míns dýra / gjöri ég að skýra gáfu þá …

Niðurlag

„… herrans Jesú dýra blóð.“

Aths.

13 erindi.

3.10(29v)
Gjörist mín hyggjan glöð og þýð
Titill í handriti

„Annað kvæði sömu meiningar“

Upphaf

Gjörist mín hyggjan glöð og þýð / því Guðs er lundin blíð …

Niðurlag

„… þú mín sál þessu gjarnan vel hlýð.“

Aths.

13 erindi.

3.11(29v-30r)
Eitt kvæði um veika samvisku og þoinmæði
Titill í handriti

„Eitt kvæði um veika samvisku og þoinmæði“

Upphaf

Umburðarlyndið birti ég best / blómstur guðrækninnar …

Niðurlag

„… því óþolinmæði er eitrun sálarinnar.“

Aths.

13 erindi.

3.12(30r-31r)
Hugsun kalda hef ég að halda um hörmung alda
Titill í handriti

„Eitt kvæði sem hnígur að lögmálinu og Evangelíó“

Upphaf

Hugsun kalda hef ég að halda um hörmung alda / í hjartanu mínu fyrr og síð …

Niðurlag

„… og burtu vendi þungri raun og þreyi svo af.“

Baktitill

„Hér endast sá þriðji partur bókarinnar.“

Aths.

20 erindi.

Efnisorð
4(31r-41v)
Fjórði vísnaflokkur
Titill í handriti

„Nú eftirfylgir fjórði vísnaflokkurinn sem eru kvæði og söngvísur til Jesúm Kristum með öðrum fleirum sálmum og lofkvæðum til Guðs“

Efnisorð
4.1(31r-32r)
Þegar minn dauði og dómurinn þinn
Upphaf

Þegar minn dauði og dómurinn þinn / dettur á mig ó jesú minn …

Niðurlag

„… sjá til mín vel á síðan.“

Aths.

20 erindi.

Efnisorð
4.2(32r-32v)
Ó Jesú elsku hreinn
Titill í handriti

„Önnur söngvísa til Jesúm Kristum“

Upphaf

Ó Jesú elsku hreinn / æðri þér finnst ei neinn …

Niðurlag

„… lúkist þér alla stund.“

Aths.

20 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
4.3(32v-33r)
Heilags anda lið mér ljá
Titill í handriti

„Þriðja kvæði til Kristum“

Upphaf

Heilags anda lið mér ljá / lítinn af mér að sníða …

Viðlag

Jesús barnið blíða …

Niðurlag

„… hvað líkar þér.“

Aths.

11 erindi auk viðlags.

Efnisorð
4.4(33r-33v)
Fornmæli eitt ég finn mér það
Titill í handriti

„Enn eitt kvæði til Kristum sem heitir vegardvöl, eitt sinn á vegi kveðin“

Upphaf

Fornmæli eitt ég finn mér það / sem fá mun ég hér í kvæði stað …

Viðlag

Það er mín hjartans þýðust vild …

Niðurlag

„… Ó Jesú kristi barnið Guðs frábæra.“

Aths.

14 erindi auk viðlags.

Efnisorð
4.5(33v-34r)
Ó, Jesú minn, ég finn á líður hér
Titill í handriti

„Enn ein söngvísa til Kristum, syngist sem þér sé lof etc.“

Upphaf

Ó, Jesú minn, ég finn að álíður hér / trú er sú mín til þín að takir þú við mér …

Lagboði

Þér sé lof og dýrð, Jesú Krist

Niðurlag

„… syndlausan af dauða mig uppvek. Amen.“

Aths.

6 erindi.

Efnisorð
4.6(34r-34v)
Herra minn Jesú hægur í lund
Titill í handriti

„Enn eitt kvæði til Jesúm Kristum“

Upphaf

Herra minn Jesú hægur í lund / þú heyr nú það …

Niðurlag

„… svo hafir þú hjá mér hvíldarstað.“

Aths.

22 erindi.

Efnisorð
4.7(34v-35r)
Dýr fæðingin drottins vors Jesú Kristí
Titill í handriti

„Enn ein söngvísa til Jesúm“

Upphaf

Dýr fæðingin drottins vors Jesú Kristí / dauðlegan hag vorn með sínum krafti upplýsti …

Niðurlag

„… lof Jesú lof þér. Amen.“

Aths.

5 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
4.8(35r-35v)
Faðir vor Guð og frelsari kær
Titill í handriti

„Enn ein söngvísa til Kristum. Tónninn sem, Í heimi er enginn hærri“

Upphaf

Faðir vor Guð og frelsari kær / flýt þér til mín og vert mér nær …

Lagboði

Í heimi er enginn hærri

Niðurlag

„… gjörðu mig hólpinn sauðinn þinn.“

Aths.

14 erindi.

Efnisorð
4.9(35v-36r)
Heyrðu sem huginn upplýsir
Titill í handriti

„Níunda söngvísa til Kristum. Lagið sem við gamalt amors kvæði, Man ég menjalyndi. Tónninn, Skal nú þjóna Guði.“

Upphaf

Heyrðu sem huginn upplýsir / herra Guð vitur og dýr …

Lagboði

Skal nú þjóna Guði

Man ég menjalyndi

Niðurlag

„… Blíf hjá oss hinn blíði.“

Aths.

10 erindi.

Efnisorð
4.10(36r-38r)
Kristus minn Jesús komi til þín
Titill í handriti

„Tíunda söngvísa af pínunni Kristí. Tónninn sem: Endurlausnarinn vor Jesú Krist“

Upphaf

Kristus minn Jesús komi til þín / kveðjan blíð og heilsan mín …

Lagboði

Endurlausnari vor Jesú Krist

Niðurlag

„… ást við mig eigi týn.“

Aths.

54 erindi.

Efnisorð
4.11(38r)
Hann sem mig fæðir held ég Guð minn herra
Titill í handriti

„Nú eftirfylgja tveir sálmar með öðrum lofkvæðum“

Upphaf

Hann sem mig fæðir held ég Guð minn herra / mig vantar ei hvað mín þörf kann vera …

Niðurlag

„… þegar mín æfi þrotin er til enda.“

Aths.

3 erindi.

Efnisorð
4.12(38r-38v)
Minn Guð, minn Guð, mundu nú til mín
Titill í handriti

„Annar sálmur“

Upphaf

Minn Guð, minn Guð, mundu nú til mín / mig forlát á jörð hér eigi …

Niðurlag

„… er ég skal deyja hér frá.“

Aths.

5 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
4.13(38r-39v)
Óð skal hefja og ekki tefja angur að kefja
Titill í handriti

„Eitt kvæðiskorn“

Upphaf

Óð skal hefja og ekki tefja angur að kefja / og andlega skemmtun tjá …

Niðurlag

„… að mæla fram hróðrar vess.“

Aths.

11 erindi.

Efnisorð
4.14(39v-40r)
Mýkja vildi ég mærðargrein
Titill í handriti

„Enn eitt kvæðiskorn“

Upphaf

Mýkja vildi ég mærðargrein / mínum Guði til handa …

Niðurlag

„… því virðstu mér ekki að farga.“

Aths.

14 erindi.

Efnisorð
4.15(40r-41r)
Ég hef upp til þín mitt góðfúst geð
Titill í handriti

„Eitt fagurt bænar- og lofgjörðarkvæði“

Upphaf

Ég hef upp til þín mitt góðfúst geð / Guðdómsþrenning frábæra …

Niðurlag

„… hjálp gef mér um síðir.“

Aths.

10 erindi.

Efnisorð
4.16(41r-41v)
Þig bið ég þrátt
Titill í handriti

„Ein söngvísa“

Upphaf

Þig bið ég þrátt / þýður Guð dag sem nátt …

Niðurlag

„… þýtt lof í hvert sinn.“

Aths.

12 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
5(42r-61r)
Fimmti vísnaflokkur
Titill í handriti

„Nú eftirfylgja andleg kvæði um aðskiljanleg heilög efni, sem reiknast má fimmti vísnaflokkur bókarinnar“

Efnisorð
5.1(42r-42v)
Kominn er heimur að kvöldi víst
Upphaf

Kominn er heimur að kvöldi víst / kristnin við það dyljist síst …

Viðlag

Mál er að linni …

Niðurlag

„… mál er að linni.“

Aths.

14 erindi auk viðlags.

Efnisorð
5.2(42v)
Hug minn hef ég til þín
Titill í handriti

„Ein söngvísa“

Upphaf

Hug minn hef ég til þín / heilagur drottinn minn …

Niðurlag

„… minn Guð það veiti oss.“

Aths.

5 erindi.

Nótnastrengir fyrir fyrsta erindið.

Efnisorð
5.3(42r-43r)
Börnum mínum skal búin hér snart
Titill í handriti

„Eitt kvæði af andlegu skarti Kristins manns fyrir Guði“

Upphaf

Börnum mínum skal búin hér snart / bragur af hyggju minni…

Niðurlag

„… þar skal endir á vessi.“

Aths.

11 erindi.

Efnisorð
5.4(43r)
Af hjarta gjarnan hugur minn
Titill í handriti

„Annað kvæði sömu meiningar“

Upphaf

Af hjarta gjarnan hugur minn er / að halda mína trú …

Niðurlag

„… í höndum þínum halt mér nú.“

Aths.

10 erindi.

Efnisorð
5.5(43r-44r)
Kem ég enn upp með kvæðið nýtt
Titill í handriti

„Um þá nýju hluti sem heyra til einni réttri bæn, gagnlegt að vita. Eitt kvæði.“

Upphaf

Kem ég enn upp með kvæðið nýtt / kveða skal það í ungdóminn …

Viðlag

Bænin góð er best eitt það …

Niðurlag

„… gáum að því sem girnunst rétt að biðja.“

Aths.

16 erindi auk viðlags.

Efnisorð
5.6(44r-45r)
Gaumgæfið kristnir og gefið til hljóð
Titill í handriti

„Kvæði um mannsins níu óvini sem honum ama í þessum heimi, útdregið af spegli eilífs lífs“

Upphaf

Gaumgæfið kristnir og gefið til hljóð / sem guðrækni hafið sanna …

Niðurlag

„… oss lát hér stöðuga standa.“

Aths.

15 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
5.7(44r-46r)
Manns náttúran og meðfædd art
Titill í handriti

„Enn tvö kvæði um mannsins far og athugasemi að gá að sér í þessum heimi“

Upphaf

Manns náttúran og meðfædd art / mjög sér finnur þanninn vart …

Niðurlag

„… leiki sér að honum börnin góð.“

Aths.

50 erindi.

Efnisorð
5.8(46v-47r)
Hugsa fyrst sem hyggnum ber
Titill í handriti

„Eitt kvæði sem kallast líkfararminning og eru sömu nytsemdar og hið fyrra“

Upphaf

Hugsa fyrst sem hyggnum ber / hvað harla stutt þín lífsstund er …

Viðlag

Nær framliðnum fylgir þú …

Niðurlag

„… þessa hugsun þú átt í hjarta að geyma.“

Aths.

22 erindi auk viðlags.

Efnisorð
5.9(47r-47v)
Adam fyrst því valda vann
Titill í handriti

„Enn eitt kvæðiskorn“

Upphaf

Adam fyrst því valda vann / að mjög þægir nú margt að …

Niðurlag

„… gefðu minn Guð það.“

Aths.

15 erindi.

Efnisorð
5.10(47v-48r)
Burt skal hrinda beiskum dauðans kvíða
Titill í handriti

„Enn eitt kvæði“

Upphaf

Burt skal hrinda beiskum dauðans kvíða / Maríson hefur mér í vil …

Viðlag

Tefja mun ég af tímann vetrarhríða …

Niðurlag

„… heimför góða hreppa mun ég á síðan.“

Aths.

19 erindi auk viðlags.

Efnisorð
5.11(48r-49r)
Heyr þú oss himnum á
Titill í handriti

„Ein söngvísa sem hryggur að faðir vor, má syngja tvísöng“

Upphaf

Heyr þú oss himnum á / hýr vor faðir börn þín smá …

Niðurlag

„… gáfan svo fær þér Guði þént.“

Aths.

10 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
5.12(49r-49v)
Nær heimurinn leikur í hendi manns
Titill í handriti

„Enn þrjú kvæði“

Upphaf

Nær heimurinn leikur í hendi manns / hætt er að skeika megi …

Niðurlag

„… ráð vort sem best að vanda.“

Aths.

3 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
5.13(49v)
Holl er þeim hver nótt sem hvílist með ró
Titill í handriti

„Lítið kvæðiskorn“

Upphaf

Traust bænin til sanns / trú ég speki hug manns …

Viðlag

Holl er þeim hver nótt sem hvílist með ró …

Niðurlag

„… og vel sef ég þó.“

Aths.

6 erindi auk viðlags.

Efnisorð
5.14(49v)
Ég var mig á útlöndum lengi
Titill í handriti

„Annað kvæðiskorn“

Upphaf

Ég var mig á útlöndum lengi / mér gaf ekki byrinn á brá út …

Niðurlag

„… það hlaut ég af henni.“

Aths.

8 erindi.

Efnisorð
5.15(50r)
Tel ég það hvers manns tign og bestan sóma
Titill í handriti

„Þriðja kvæðiskorn“

Upphaf

Tel ég það hvers manns tign og bestan sóma / náðugum Guði að ná til sanns …

Niðurlag

„… og una sér við hans dóma.“

Aths.

8 erindi.

Efnisorð
5.16(50r-50v)
Ber ég hér fram þá bevísing
Titill í handriti

„Kvæði um hrörnan mannlegrar náttúru eftir syndafallið og hennar viðrétting fyrir Kristum“

Upphaf

Ber ég hér fram þá bevísing / af bókuðum skrifarorðum …

Viðlag

Enginn megnar sér til sans …

Niðurlag

„… einn Guð ráða má.“

Aths.

10 erindi auk viðlags.

Efnisorð
5.17(50v-51r)
Heilaga kristni helst ég tel
Titill í handriti

„Annað kvæði sömu meiningar“

Upphaf

Heilaga kristni helst ég tel / sem honum mun elsku sýna …

Viðlag

Hver hann vill elska herrann Krist …

Niðurlag

„… minn stár hugrinn á.“

Aths.

9 erindi auk viðlags.

Efnisorð
5.18(51r-51v)
Áður en Guð fyrir almátt sinn
Titill í handriti

„Enn framar eitt kvæði“

Upphaf

Áður en Guð fyrir almátt sinn / efnaði heimsins grundvöllinn …

Viðlag

Drottins elska og dyggðin há …

Niðurlag

„… stöðugur hjá mér stóð hann þá eð á lá.“

Aths.

16 erindi auk viðlags.

Efnisorð
5.19(51v-52v)
Mín ástundan mest sú er
Titill í handriti

„Um baráttu holds og anda í einum kristnum manni meðan hann lifir“

Upphaf

Mín ástundan mest sú er / á meðan ég lifi í heimi hér …

Viðlag

Það man lengst sem lærir fyrst …

Niðurlag

„… þá mun um síðir náttúran þíðast námið.“

Aths.

19 erindi auk viðlags.

Efnisorð
5.20(52v-53r)
Eitt sinn réð ég að þenkja það
Titill í handriti

„Enn eitt heilagt kvæði“

Upphaf

Eitt sinn réð ég að þenkja það / nær þeigjandi var ég í nokkrum stað …

Viðlag

Harm hefur mér í hjartans leynum …

Niðurlag

„… mig langar eftir lundinum þar liljan grær.“

Aths.

18 erindi auk viðlags.

Efnisorð
5.21(53r-54v)
Nálæg ferð er nú fyrir hendi
Titill í handriti

„Nú ein ferðavísa. Með tón: Þann heilaga kross vorn herra“

Upphaf

Nálæg ferð er nú fyrir hendi / náðugur Guð þig kalla ég á …

Lagboði

Þann heilaga kross vorn herra

Niðurlag

„… allir þeir sem þurfa þín.“

Aths.

17 erindi.

Efnisorð
5.22(53v-54r)
Guð gef þú oss góðan dag
Titill í handriti

„Ein morgunvísa. Tón: Hug minn hef ég til þín“

Upphaf

Guð gef þú oss góðan dag / gangi oss allt í hag …

Lagboði

Hug minn hef ég til þín

Niðurlag

„… frelsandi raunum úr.“

Aths.

12 erindi.

5.23(54r-55r)
Minn Guð um þessa morgunstund
Titill í handriti

„Annar morgunsálmur. Tón: Á þig alleina, Jesú Krist“

Upphaf

Minn Guð um þessa morgunstund / maklega vil ég þig lofa …

Lagboði

Á þig alleina, Jesú Krist

Niðurlag

„… amen, amen sé ætíð það.“

Aths.

14 erindi.

5.24(55r-55v)
Sætt lof syng Guði fegin
Titill í handriti

„Ein kvöldvísa, með lag, Af hjarta, hug og sinni“

Upphaf

Sætt lof Guði syng feginn / sál mín með rósamt geð …

Lagboði

Af hjarta, hug og sinni

Niðurlag

„… líknin þín lofsamleg.“

Aths.

10 erindi.

5.25(55v-56v)
Framorðið er og meir en mál
Titill í handriti

„Enn ein söngvísa“

Upphaf

Framorðið er og meir en mál / að minnast á Guð þinn kristin sál …

Niðurlag

„… lát mig til skammar verða ei.“

Aths.

22 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
5.26(56v-57v)
Mikils ætti ég aumur að akta
Titill í handriti

„Nú eftirfylgir ein lofvísa um þá heilögu Guðs engla, um þá þjónustu sem þeir veittu Kristo í heimi þessum og veita oss enn í dag“

Upphaf

Mikils ætti ég aumur að akta / ást og miskun Guðs mín góða …

Niðurlag

„… í dýkið elds lát hann detta.“

Aths.

24 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
5.27(58r)
Hvör sá kristinn karl eða víf
Titill í handriti

„Kvæði um þær sjö dygðir sem eins kristins manns líf er innifalið í fyrir Guði, úr spegli eilífs lífs útdregið“

Upphaf

Hvör sá kristinn karl eða víf / sem komast vill inn í eilíft líf …

Niðurlag

„… og gefi oss þar eilífan frið og æru krans.“

Aths.

10 erindi.

Efnisorð
5.28(58v-59r)
Orðið Guðs er andi og líf
Titill í handriti

„Uppá Guðs orð og fyrirheit skulum vér sálast með öllum heilögum“

Upphaf

Orðið Guðs er andi og líf / í andláti styrkja þau menn og víf …

Viðlag

Sigursælan sérhvörn þann má prísa …

Niðurlag

„… á dómi Guðs vér dýrðlegir munum upprísa.“

Aths.

18 erindi auk viðlags.

Efnisorð
5.29(59r-59v)
Vel þér ráðin vinsamleg
Titill í handriti

„Enn eitt kvæði“

Upphaf

Vel þér ráðin vinsamleg / vin minn góður vakta þig …

Niðurlag

„… því voðanet er í kringum mig.“

Aths.

12 erindi.

Efnisorð
5.30(59v)
Göfgum góðfúslega
Titill í handriti

„Enn ein söngvísa“

Upphaf

Göfgum góðfúslega / Guð á alla vega …

Niðurlag

„… öðrum til glaðværðar.“

Aths.

8 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
5.31(59v-60v)
Eitt sinn með öðrum kristnum
Titill í handriti

„Eitt kvæði af einni jungfrú í forðum tíð sem líflátin var vegna kristilegrar trúar. Tóninn sem: Lifandi lífsins sæði“

Upphaf

Eitt sinn með öðrum kristnum / ein var Guðhrædd jungfrú …

Lagboði

Lifandi lífsins sæði

Niðurlag

„… svo endast kvæðið vífs.“

Aths.

15 erindi.

Efnisorð
5.32(60v-61r)
Í Austurríki eitt furðu frítt
Titill í handriti

„Eitt kvæði af sveininum sem líflátin var í Austurríki“

Upphaf

Í Austurríki eitt furðu frítt / finnst slot sem ég greini…

Niðurlag

„… það sömdu í austurríki.“

Aths.

20 erindi.

Efnisorð
6(61v-76v)
Sjötti vísnaflokkur
Titill í handriti

„Nú eftirfylgir sjötti vísnaflokkur þessarar bókar sem eru kvæði fyrir raunafólk að hugga sig með samhljóða Guðs orði. Einnig önnur aðskiljanleg skrifuð fyrir góðra vina bón og þetta allt til þeirrar gagnsemdar að skemmta bæði sjálfum sér og svo öðrum þeim sem þess sinnis eru að það vilja nýta.“

Efnisorð
6.1(61v-62r)
Ó, herra Guð, mín heilsa er rýr
Titill í handriti

„Nokkur raunakvæði“

Upphaf

Ó, herra Guð, mín heilsa er rýr / hamingjan við mér baki snýr …

Niðurlag

„…sem líkamans veikin stríðir á.“

Aths.

12 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
6.2(62r-62v)
Kom þú, minn herra Kristi
Titill í handriti

„Annað kvæði sett inn á milli raunakvæðanna. Lagið sem sú vísa, Hugraun mitt hjarta stangar“

Upphaf

Kom þú, minn herra Kristi / kom nú og blessa mig …

Lagboði

Hugraun mitt hjarta stangar

Niðurlag

„… svo læt ég málið standa.“

Aths.

12 erindi.

Efnisorð
6.3(62v-63r)
Syng mín sál með glaðværð góðri …
Titill í handriti

„Ein söngvísa að væntra góðlegrar hjálpar í mótganginum með glöðu hjarta og þolinmæði“

Upphaf

Syng mín sál með glaðværð góðri / gleym stúru og lund hljóðri…

Niðurlag

„… miskunn ég annars hvergi finn.“

Aths.

8 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
6.4(63r-64v)
Hér hef ég lítinn harmagrát
Titill í handriti

„Enn ein harmaklögun í mótganginum“

Upphaf

Hér hef ég lítinn harmagrát / mér hugað í ljós að færa …

Niðurlag

„… fyrir miskunnar huggun blíða.“

Aths.

16 erindi.

6.5(64v-65r)
Herra Guð himins og jarðar
Titill í handriti

„Enn ein harmaklögun fyrir raunafólkið. Tóninn sem við Hjónasinna“

Upphaf

Herra Guð himins og jarðar / heita gjöri ég á þig …

Lagboði

Hjónasinna

Niðurlag

„… öllum þegar ég dey.“

Aths.

13 erindi.

6.6(65r-65v)
Ó, hjartans minn huggarinn
Titill í handriti

„Enn eitt raunakvæði, mað lag: Aví, Aví, mig auman mann“

Upphaf

Ó hjartans minn huggarinn / þú hjálpa mér …

Lagboði

Aví, Aví, mig auman mann

Niðurlag

„… þyrm oss bæði þar og hér, þar og hér.“

Aths.

12 erindi.

Efnisorð
6.7(65v-66r)
Óhó, minn Kristi kær
Titill í handriti

„Seinasta raunakvæði, tónninn: Á Krist, allkæran Guð“

Upphaf

Óhó, minn Kristi kær / kom nú og vert mér nær …

Lagboði

Á Krist, allkæran Guð

Niðurlag

„… þú vilt mig ei yfirgefa.“

Baktitill

„Endir þessara raunakveðlinga.“

Aths.

17 erindi.

Efnisorð
6.8(66r-67r)
Hér vil ég kurteist kvendi
Titill í handriti

„Nú eftirfylgja huggunarkveðlingar Guðs orði samhljóðandi“

Upphaf

Hér vil ég kurteist kvendi / kærlega heilsun mína …

Niðurlag

„… bróður ráðin lagði ég yður þar inni.“

Aths.

15 erindi.

Efnisorð
6.9(67v-68v)
Blessun Guðs og blíðu hans einnig líka
Titill í handriti

„Annað huggunarkvæði“

Upphaf

Blessun Guðs og blíðu hans einnig líka / boða ég yður verðuga heiðurspíkan …

Niðurlag

„… og brjóta málsfegurð alla.“

Aths.

20 erindi.

Efnisorð
6.10(68v-69r)
Ég vil svo mitt ávarp byrja
Titill í handriti

„Þriðja huggunarkvæði“

Upphaf

Ég vil svo mitt ávarp byrja / til yðar mín góð ungfrú …

Niðurlag

„… bætir Guð mein þitt stríða.“

Aths.

18 erindi.

Efnisorð
6.11(69r-69v)
Holl í hagkvæman tíma
Titill í handriti

„Fjórða huggunarkvæði. Lagið sem við gamalt ellikvæði“

Upphaf

Holl í hagkvæman tíma / heimsan mín sé yðru send …

Lagboði

Ellikvæði

Niðurlag

„… í friði guðs lif hin fróma.“

Aths.

13 erindi.

Efnisorð
6.12(69v-70v)
Blessi Guð þig, kvendið kært
Titill í handriti

„Fimmta huggunarkvæði“

Upphaf

Blessi Guð þig, kvendið kært / og kvitti af hugarins pín …

Niðurlag

„… og sjái minn guð til þín.“

Aths.

10 erindi.

Efnisorð
6.13(70v)
Jesús sonur hins sanna Guðs
Titill í handriti

„Sjötta huggunarkvæði“

Upphaf

Jesús son hins sanna Guðs / gleðji þig mær hin bjarta …

Niðurlag

„… að gott ég á nokkuð vinni.“

Aths.

4 erindi.

Efnisorð
6.14(70v-71v)
Heilbrigðum manni hverjum ber
Titill í handriti

„Sjöunda kvæði. Tónninn sem við slæm í brullaupum“

Upphaf

Heilbrigðum manni hverjum ber / að harma með þeim sem líða …

Niðurlag

„… en gálausir forsmán líða.“

Aths.

18 erindi.

Efnisorð
6.15(71v-72v)
Helst nú af hjarta leið
Titill í handriti

„Eitt kvæði kveðið þá bólan gekk nú seinast“

Upphaf

Helst er nú af hjarta leið / hörmung náunga minna …

Niðurlag

„… Kristur þess öllum unni.“

Aths.

18 erindi.

Efnisorð
6.16(72v-73r)
Syrg ei, mín sæta, syrg ei þú
Titill í handriti

„Níunda huggunarkvæði“

Upphaf

Syrg ei, mín sæta, syrg ei þú / bið ég Guð þér að bæta …

Niðurlag

„… mín hæversk frú.“

Aths.

13 erindi.

Efnisorð
6.17(73r-75r)
Heyr mig, mín sál, og hughraust þú vert
Titill í handriti

„Enn eitt huggunarkvæði á móti djöfulsins freistingum, pílum og innblæstri, hann í trúnni á Jesúm Kristum að trássla, hæða og forakta“

Upphaf

Heyr mig, mín sál, og hughraust þú vert / hvað er þér að þú sorgfull ert …

Niðurlag

„… fári um dagana alla.“

Aths.

53 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
6.18(75r-76v)
Manninum er hér mjög svo varið
Titill í handriti

„Enn eitt nytsamlegt huggunarkvæði um það að allur mótgangur komi frá Guði og verði af honum uppálagður. Tónn: Sjá hér tíma“

Upphaf

Manninum er hér mjög svo varið / mun það sjaldan hann hugsi ei parið …

Lagboði

Sjá hér tíma

Niðurlag

„… sem faðma að sér það gott er kent.“

Aths.

49 erindi.

Efnisorð
6.19(76v-77r)
Mælt er að fyrr en Guð gleður
Titill í handriti

„Seinasta huggunarkvæði“

Upphaf

Mælt er að fyrr en Guð gleður / að græti hann raunum meður …

Niðurlag

„…og hér með fögnuð stillir.“

Aths.

14 erindi.

Efnisorð
6.20(76v-77r)
Eig nú kvæðin, auðarskorðinn bjarta
Titill í handriti

„Enn lítið kvæðiskorn“

Upphaf

Eig nú kvæðin, auðarskorðin bjarta / ef ratar heim til þín raunartíð …

Niðurlag

„… sé hann þér ætíð síbúandi í hjarta.“

Baktitill

„Ending þessara huggunarkveðlinga og raunasöngva, samsett fyrir tvo eður þrjá ástvini, af náungalegri sampíning á þeirra dapurleikstímum“

Aths.

7 erindi.

Efnisorð
7(77v-80r)
Ljóðabréf
Titill í handriti

„Nú fylgja eftir kvæði í skrifi tilsend tveimur ypparlegum heiðurskvinnum til þakklætis fyrir umliðnar góðgjörðir“

Efnisorð
7.1(77v-78r)
Hæversk hringa tróða
Upphaf

Hæversk hringa tróða / af hjarta óska ég þér …

Niðurlag

„… sett í þennan óð.“

Aths.

11 erindi

Efnisorð
7.2(78r-78v)
Heilsun mín skal holl og blíð
Titill í handriti

„Annað kvæðiskorn sama slags“

Upphaf

Heilsun mín skal holl og blíð / af hjartans bestum dáðum …

Niðurlag

„… með signuðum englum sínum.“

Aths.

10 erindi.

Efnisorð
7.3(78v-79v)
Kæra vel ég þér kvinnan dýr
Titill í handriti

„Þriðja kvæði sama slags“

Upphaf

Kæra vel ég þér kvinnan dýr / kveðju Guðs og mína …

Niðurlag

„… hér ég amen hneigi.“

Aths.

13 erindi.

Efnisorð
7.4(79v-80r)
Hverfi til yðar heilsun mín
Titill í handriti

„Enn eitt kvæði sama slags“

Upphaf

Hverfi til yðar heilsun mín / og hamingjuóskin trú …

Niðurlag

„… annars heims og nú.“

Aths.

7 erindi.

Efnisorð
8(80r-88r)
Barnagælur
Titill í handriti

„Nú fylgja eftir barnagælur sem er góðar óskir og heilræði fyrir ungdóminn“

Efnisorð
8.1(80r-80v)
Með því ég skyldunst að mæla og hugsa
Upphaf

Með því ég skyldunst að mæla og hugsa / geðfellt Guði en gagnlegt mönnum …

Niðurlag

„… skírðum þeim öllum skaparans fuglum.“

Aths.

20 erindi.

Efnisorð
8.2(80v-81r)
Byrja vil ég hér brags erindi
Titill í handriti

„Enn aðrar barngælur. Tón sem við Friðarbón“

Upphaf

Byrja vil ég hér brags erindi / á blíðri rót og traustri trú …

Lagboði

Friðarbón

Niðurlag

„… gripinn úr mínum elsku sjóð.“

Aths.

8 erindi.

Efnisorð
8.3(81r-81v)
Kvæði vil ég með kærleiks skil
Titill í handriti

„Enn nokkur heilræði fyrir börnin, einkanlega fyrir smámeyjarnar“

Upphaf

Kvæði vil ég með kærleiks skil / kveða fyrir þig ágætt sprundið rjóða …

Niðurlag

„… dugi þér Jesús dóttur nafn mitt góða.“

Aths.

11 erindi.

Efnisorð
8.4(81v-82v)
Líð, mín dóttir, ljúfmannleg
Titill í handriti

„Annað kvæðiskorn fyrir meybörnin kveðið“

Upphaf

Líð, mín dóttir, ljúfmannleg / þó lítt vilji ræðan falla …

Viðlag

Séð fæ ég þig sjaldan …

Niðurlag

„… í hönd með þér að halda héðan til sín.“

Aths.

23 erindi auk viðlags.

Notaskrá

Stór hluti þessa kvæðis er skrifaður upp í: Sigurjón Einarsson: Séra Ólafur á Söndum, bls. 82-85.

Efnisorð
8.5(83r-83v)
Sjálf ritningin sælann prísar soddan mann
Titill í handriti

„Enn eitt dygðaspegilkorn fyrir ungbörnin“

Upphaf

Sjálf ritningin sælann prísar soddan mann / sem dyggðuga þiggur dándiskvinnu …

Niðurlag

„… engri vildi ég of nærri með orðum gá.“

Aths.

18 erindi.

Efnisorð
8.6(83v-84v)
Þökk skulum drottni þýða tjá
Titill í handriti

„Nú eftirfylgja tvö kvæði, það eina um veturinn en annað um sumarið“

Upphaf

Þökk skulum drottni þýða tjá / það er vor skyldan rétta …

Niðurlag

„… á lærdóms mentir fínar.“

Aths.

21 erindi.

8.7(84v-85v)
Blessaðan tíma börn Guðs mega það kalla
Titill í handriti

„Kvæði um sumarið“

Upphaf

Blessaðan tíma börn Guðs mega það kalla / sem Krists upprisan kynnist á …

Niðurlag

„… sumarið láttu sýna oss blíðu alla.“

Aths.

23 erindi.

8.8(85v-86v)
Herra voldugur hæsti Guð
Titill í handriti

„Eitt kvæði af almennilegum sálarinnar dygðum“

Upphaf

Herra voldugur hæsti Guð / hagleiks keldan djúpa …

Niðurlag

„… ef rétt skal nafnið tjá.“

Aths.

22 erindi.

Efnisorð
8.9(86v-87r)
Gleður mig oft sá góði bjór
Titill í handriti

„Eitt lítið kvæði um drykkjuskap. Drykkjuspil“

Upphaf

Gleður mig oft sá góði bjór …

Viðlag

Hýr gleður hug minn …

Niðurlag

„… hýr gleður hug minn.“

Aths.

17 erindi auk viðlags.

Notaskrá

Hluti þessa kvæðis er birt í: Sigurjón Einarsson: Séra Ólafur á Söndum, bls. 109.

8.10(87r-87v)
Víst er manni í veraldarranni
Titill í handriti

„Kvæði um þá sem skröfugir eru og opinbera leyndarmæli“

Upphaf

Víst er manni í veraldarranni / vandlifað mjög …

Niðurlag

„… send þeim þessi sneið er.“

Aths.

13 erindi.

Efnisorð
8.11(87v-88r)
Nokkuð einslega nú vilja mér
Titill í handriti

„Um hrörnan Íslands, eitt kvæðiskorn“

Upphaf

Nokkuð einslega nú vilja mér / nálægar stundir líða …

Viðlag

Fyrnist Ísland fríða …

Niðurlag

„… fari vel Ísland fríða.“

Baktitill

„Endir þess fyrra partsins vísnabókarinnar“

Aths.

11 erindi auk viðlags.

9(88v-105v)
Kveðlingar
Titill í handriti

„Nú eftirfylgja kveðlingar samsettir fyrir bón nokkurra góðra manna að kveða stundum“

9.1(88v-89v)
Mjög hneigist þar til mannslundin hrein
Titill í handriti

„Ein ævisaga diktarans þessarar kvæðabókar“

Upphaf

Mjög hneigist þar til mannslundin hrein / að minnast á Drottinn með skáldskapargrein …

Niðurlag

„… þung mæða hugarins þar sneiðir hjá.“

Aths.

17 erindi.

Nótnastrengir fyrir fyrsta erindið.

9.2(89v-90r)
Fræðaspil ég finna vil
Titill í handriti

„Ellikvæði diktarans“

Upphaf

Fræðaspil ég finna vil / fólkið má þar hlýða til …

Viðlag

Hin góða elli að garði fer …

Niðurlag

„… svo vel mun ævin gá.“

Aths.

13 erindi auk viðlags.

Notaskrá

Hluti þessa kvæðis er birt í: Sigurjón Einarsson: Séra Ólafur á Söndum, bls. 96-97.

Efnisorð
9.3(90r-91r)
Jesú Sýraks læt ég í ljósi
Titill í handriti

„Lukkuboði sr. Ólafs sáluga yfir kvinnu hans og börnum“

Upphaf

Jesú Sýraks læt ég í ljósi / lærdómsgrein í kvæði eina …

Niðurlag

„… hér svo vendi kvæði á enda.“

Aths.

40 erindi.

9.4(91r-92r)
Roskinna manna er siður og sinni
Titill í handriti

„Enn eitt ellikvæði“

Upphaf

Roskinna manna er siður og sinni / sem hér ellin tekur að hrella …

Niðurlag

„… friðarins anda lofgjörð vandist.“

Aths.

34 erindi.

Efnisorð
9.5(92r-93r)
Gott er, að eiga þig Guð minn, að
Titill í handriti

„Tvö húsmóðurkvæði, hið fyrra“

Upphaf

Gott er, að eiga þig Guð minn, að / gjörist mér skylt að prísa það …

Viðlag

Þá gæfugrein, Guð minn lát ei dvína …

Niðurlag

„… þung eru mein að missa vinsemd þína.“

Aths.

19 erindi auk viðlags.

Efnisorð
9.6(93r-94r)
Skaða mun ei þó skemmti ég mér
Titill í handriti

„Annað kvæði“

Upphaf

Skaða mun ei þó skemmti ég mér / og skýri frá því sem Drottinn lér …

Viðlag

Ég hef tryggð við traustan Guð minn bundið …

Niðurlag

„… úr minnisbyggð skal mér því aldrei hrundið.“

Aths.

31 erindi auk viðlags.

Efnisorð
9.7(94r-94v)
Hugsun þungri úr hjartans byggð
Titill í handriti

„Eitt ekkjukvæði. Tónn sem við Sveinninn í Austurríki“

Upphaf

Hugsun þungri úr hjartans byggð / hrinda skal allar stundir …

Lagboði

Til þín alleina

Niðurlag

„… hátt lof sé þér án enda.“

Aths.

16 erindi.

Efnisorð
9.8(94v-95r)
Lið veiti mér Guð, þín líknin blíð
Titill í handriti

„Eitt kvæði kveðið fyrir eina kvenpersónu á hennar sorgartíma. Tónninn sem, Lifandi Guð þú lít þar á“

Upphaf

Lið veiti mér Guð, þín líknin blíð / og lini nú hugraun minni …

Lagboði

Lifandi Guð þú lít þar á

Niðurlag

„… iðn góðri aldrei týnum.“

Aths.

8 erindi.

9.9(95r-95v)
Sómir það best að mannvitsmennt
Titill í handriti

„Annað kvæði. Lagið, Í Austurríki var furðu …“

Upphaf

Sómir það best að mannvitsmennt / og mál með röddu þýðri …

Lagboði

Í Austurríki var furðu

Viðlag

Listir mig með lifaði raust að lofa þig Drottinn sanna …

Niðurlag

„…hollur og vís heiður þinn aldrei linni.“

Aths.

12 erindi auk viðlags.

Efnisorð
9.10(95v-96r)
Allnóg eru þar efnin til
Titill í handriti

„Eitt dótturkvæði eftir móðurmissir“

Upphaf

Allnóg eru þar efnin til / að ég gjöri á slíku skil …

Viðlag

Lengi hef ég það ljóslega reynt …

Niðurlag

„… móðirin góð er mjúkust barnkind sinni.“

Aths.

20 erindi auk viðlags.

Efnisorð
9.11(96r-96v)
Ég hef látið ástvin þann
Titill í handriti

„Kvæði eins manns eftir sinnar kvinnu missir“

Upphaf

Ég hef látið ástvin þann / misst hef ég mengrund svo þýða …

Viðlag

Misst hef ég mengrund svo þýða …

Niðurlag

„… því mér er það best að líða.“

Aths.

14 erindi auk viðlags.

Efnisorð
9.12(96v-97v)
Það er máltak hjá mengi
Titill í handriti

„Svo kvað annar eftir sína kvinnu. Lagið sem Ellikvæði gamla“

Upphaf

Það er máltak hjá mengi / megum vér allir að því gá …

Lagboði

Ellikvæði gamla

Niðurlag

„… stirðleg mærð hér standi.“

Aths.

21 erindi.

Efnisorð
9.13(97v-98v)
Mjög skyldugt það mönnum er
Titill í handriti

„Kvæði eins bónda eftir frelsan úr hrakreisu“

Upphaf

Mjög skyldugt það mönnum er / að meta og virða í brjósti sér …

Niðurlag

„… síheiðrandi sonur og andi sjá til mín.“

Aths.

23 erindi.

Efnisorð
9.14(98v-99r)
Gott vinnufólk Guð minn ljær
Titill í handriti

„Vitnisburður eftir einn trúan þénara“

Upphaf

Gott vinnufólk Guð minn ljær / gáfa hans er þar ein frábær …

Viðlag

Hvar mun hægt nú hollan þjón að finna …

Niðurlag

„… gjarnan vill hann gagnið allra sinna.“

Aths.

12 erindi auk viðlags.

Notaskrá

Þetta kvæði er birt í: Sigurjón Einarsson: Séra Ólafur á Söndum, bls. 110-112.

9.15(99r-100r)
Kærustu hlýðið kristnir á
Titill í handriti

„Tvö kvæði af tveimur undarlegum börnum sem sáust utanlands“

Upphaf

Kærustu hlýðið kristnir á / klökkni í hjarta hvör sem má …

Niðurlag

„… skeinkja oss á dómsdegi.“

Aths.

19 erindi.

Efnisorð
9.16(100r-100v)
Ástsamir kristnir á lítið
Titill í handriti

„Annað kvæði af öðrum tilburði utanlands“

Upphaf

Ástsamir kristnir á lítið / atburð nokkurn sem ný hefur skeð …

Niðurlag

„… gef oss á síðasta tíma.“

Aths.

19 erindi.

Efnisorð
9.17(101r-101v)
Sjálf reynslan fær soddan kennt
Titill í handriti

„Feðgareisa“

Upphaf

Sjálf reynslan fær soddan kennt / að sanndæmið er ei öllum lént …

Viðlag

Ég veit ei þann svo vitran mann …

Niðurlag

„… getur ei mann gjört svo öllum líki.“

Aths.

31 erindi auk viðlags.

Notaskrá

Hluti þessa kvæðis er birt í: Sigurjón Einarsson: Séra Ólafur á Söndum, bls. 109.

Efnisorð
9.18(102r-105v)
Kveðju mína og kærleiksband
Titill í handriti

„Nú eftirfylgir ein lítil drápa um þá spönsku ránsmenn eður Buschaies er hér voru fyrir nokkrum árum, útdregið af þeirri supticatiu er send var til Alþingis um þeirra tiltektir, um rannsókn og löglegt álit þeirra máls og hvörn endadag þeir fengu“

Upphaf

Kveðju mína og kærleiksband / í kvæði vil ég hér bjóða …

Niðurlag

„… og hátt lof hljómi. Amen.“

Aths.

77 erindi.

Notaskrá

Ólafur Davíðsson: Víg Spánverja á Vestfjörðum 1615 og "Spönsku vísur" eptir sér Ólaf á Söndum, bls. 133.

Rætt er um þetta kvæði í grein : Sigurjóns Einarssonar: Séra Ólafur á Söndum, bls. 115-117.

Efnisorð
10(105v-112v)
Kvæði
Titill í handriti

„Hér skrifast nokkur kvæði sem ekki eru innsett í kvæðabók sr. Ólafs sál. og með réttu ættu að standa framar í þessari bók“

Efnisorð
10.1(105v-106r)
Á kulnuðu kvæðaskari
Titill í handriti

„Eitt kvæði um frelsunarverk vors lausnara“

Upphaf

Á kulnuðu kvæðaskari / kveiki ég þó lítt fari…

Viðlag

Góðan lofa ég Guð minn hinn þýða …

Niðurlag

„… Ljúfu hans nafni lofgjörð skal prýða.“

Aths.

9 erindi auk viðlags.

Efnisorð
10.2(106r-107r)
Önd mín sé öllu angri svift
Titill í handriti

„Söngvísa út af forklaran Jesú Kristí á fallinu Thabor, við tón: Guðs föðurs á himnum helgist nafn“

Upphaf

Önd mín sé öllu angri svift / efni sér kvæði af helgri skrift …

Lagboði

Guðs föðurs á himnum helgist nafn

Niðurlag

„… bera hjálp oss okið sætt.“

Aths.

13 erindi.

Efnisorð
10.3(107r-107v)
Mér eitt kvæði af munni að leiða
Titill í handriti

„Enn eitt kvæði óvant lag“

Upphaf

Mér eitt kvæði af munni að leiða / mun ég fús ef börnin beiða …

Viðlag

Um daga og dimmar nætur …

Niðurlag

„… því er ei þörf að kvíða.“

Aths.

9 erindi auk viðlags.

Efnisorð
10.4(107v-108v)
Ávallt lofi þig öndin mín
Titill í handriti

„Adamsóður“

Upphaf

Ávallt lofi þig öndin mín / eðal skapara sinn …

Niðurlag

„… Ó drottinn Jesú minn.“

Aths.

16 erindi.

Efnisorð
10.5(108v-109r)
Sá er hjálpari sérhvörs manns
Titill í handriti

„Af þeirri kanversku kvinnu“

Upphaf

Sá er hjálpari sérhvörs manns / er syndir heimsins bar …

Niðurlag

„…ljúfur og hjálparsnar.“

Aths.

10 erindi.

Efnisorð
10.6(109r-110r)
Sterkur himnanna stýrir
Titill í handriti

„Einn lofsöngur sem hlýðir helst um hrörnun og forsorgun Guðs myndar, í manninum, og um þá viðrétting sem orðin er eftir syndafallið, fyrir vorn endurlausnara Jesúm“

Upphaf

Sterkur himnanna stýrir / stórmegtuagsti Guð …

Niðurlag

„… sé þér lof drottinn minn.“

Aths.

15 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
10.7(110r-111r)
Frá öndverðri æskutíð
Titill í handriti

„Af kristinna manna andlegum herskrúða, Eph. 6“

Upphaf

Frá öndverðri æskutíð / Guðs lýð er gjarnt hér að reyna …

Viðlag

Guðs lýð er gjarnt hér að reyna …

Niðurlag

„… stórt stríð er stund hverja og eina.“

Aths.

25 erindi auk viðlags.

Efnisorð
10.8(111r-111v)
Eitt sinn fór ég yfir Rín
Titill í handriti

„Eitt lítið amorskvæði úr þýsku snúið til gamans og svo má þar af læra dæmi tuktar og straff ótuktra“

Upphaf

Eitt sinn fór ég yfir Rín / eitt sinn fór ég yfir Rín …

Niðurlag

„… lengur ei kem ég til þín.“

Aths.

10 erindi.

Efnisorð

10.9(111v)
Þó að ég gangi á gólfið fram
Titill í handriti

„Eitt sinn á gólfi kveðið“

Upphaf

Þó að ég gangi á gólfið fram / og gjöri mér kátt …

Niðurlag

„… að öll verði þín ævin góð.“

Baktitill

„Endir þessarar vísnabókar“

Aths.

5 erindi.

Efnisorð

10.10(112r-112v)
Ég bífel þetta bæklingskver
Titill í handriti

„Til lesarans“

Upphaf

Ég bífel þetta bæklingskver / blíðum náunga mínum …

Niðurlag

„… erindi neitt hér inni.“

Aths.

29 erindi.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni

Pappír.

Blaðfjöldi
iii + 112 + v blöð (185 mm x 152 mm).
Tölusetning blaða
Upprunaleg blaðmerking 1-110.
Umbrot

Eindálka.

Leturflötur er 148 mm x 114 mm.

Línufjöldi er 28-36.

Textinn endar víða í totu, sjá: 61r og 111v.

Leturflötur er afmarkaður af ramma.

Griporð.
Skrifarar og skrift

Ein hönd. Skrifari:

Hjalti Þorsteinsson

Skreytingar

Skreytt titilsíða, ávextir, blóm og ker. Rauðir, bláir, grænir og gulir litir.

Upphafsstafur skreyttur með eða samsettur úr plöntuformum, sjá: 3r.

Flúraður upphafsstafur, sjá: 5r.

Víða rauðir upphafsstafir sem er óskreyttir sjá: 3v.

Upphafsstafur örlítið flúraður sjá: 1v.

Bókahnútur á blaði sjá: 112v.

Bókahnútur eða ígildi bókahnúts umlykur nafn eiganda sjá: 2v.

Nótur

Nótur á blöðum: 3r, 7r-7v, 8r, 11v, 12v, 13r, 18r, 32r, 34v, 38r-38v, 41r, 44r, 48v-49r, 55v, 56v, 59v, 61v, 63r og 73r.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

Á aftari saurblöðum 1r-2r er efnisyfirlit: „Registur bókarinnar“.

Nöfn eigenda er á blöðum: 1v, 2v og 12r.

Athugasemdir varðandi textann er að finna á nokkrum stöðum á spássíu, sjá: 7v, 12v, 60v og 64v.

Band

Band frá því um 1693 (199 mm x 157 mm x 30 mm).

Skinnband, tréspjöld klædd blindþrykktu brúnu skinni, með spennum.

Slitið.

Vantar aðra spennuna og hin er illa slitinn.

Snið blálituð.

Rannver Hannesson gerði við.

Uppruni og ferill

Uppruni
Ísland Vatnsfjörður 1693.
Ferill

Á spássíðu blaðs 1v er skrifað: „Þessi bók er nú eign Madame A. B.dóttir“? MDCCLXX.

Á blaði 2v er skrifað: „Veleðla A: B: D: á þessa kvæða B. Efnið til yndis C, andargagn láti í T.“

Handritið var þann 29. september 1759 í eigu Þóru Brynjólfsdóttur, sjá blað 12r en þar stendur: „Ég undirskrifuð er þessarar bókar eigandi Þóra Brynjólfsdóttir Anno 1759, Heydalsá dags. 29. september“.

Hallgrímur Jónsson djákni gaf Jóni Espólín sýslumanni handritið 1806 (og er smágrein eftir Jón á skjólblaði) en frá síra Hákoni Espólin er handritið komið til bókmenntafélagsins 1857. Sjá: 3r: „Til eignar yfirlátið hr. Jóni Espólín af H. J.s. 1806“.

Jón Sigurðsson fékk handritið í hendur 8. desember 1857.

Finnbogi Guðmundsson skrifar um feril handritsins í grein er birtist í Árbók Landsbókasafns: Ein kvæðabók ort af Séra Ólafe Sál. Jónssyne á Söndum m.h. síra Hjalta Þorsteinssonar í Vatnsfirði ÍB. 70 4to, 1992.

Aðföng

Landsbókasafn keypti handritasafn Kaupmannahafnardeildar Hins íslenska bókmenntafélags 1901.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill
Sigríður Hjördís Jörundsdóttir bætti við skráningu 25. janúar - 1. febrúar 2012 ; Örn Hrafnkelsson frumskráði fyrir myndvinnslu, 19. október 2009 ; Handritaskrá, 2. b.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Árni Heimir Ingólfsson"These are the things you never forget" : The written and oral traditions of Icelandic tvísöngur
Íslenzk þjóðlöged. Bjarni Þorsteinsson
Finnbogi GuðmundssonEin kvæðabók ort af Séra Ólafe Sál. Jónssyne á Söndum m.h. síra Hjalta Þorsteinssonar í Vatnsfirði ÍB. 70 4to, Árbók 1992 (Landsbókasafn Íslands)1992; Nýr fl. 18: s. 5-26
Guðrún Laufey Guðmundsdóttir„Sönglaus þjóð. Saga íslenskrar tónlistar og tónlistararfur Íslendinga frá 16., 17. og 18. öld“, Sagnir2000; 21: s. 21-27
Helga Jóhannsdóttir„Bekkjarslagur“, Steffánsfærsla fengin Stefáni Karlssyni fimmtugum1978; s. 25-30
Íslenzkar gátur, skemtanir, vikivakar og þulured. Jón Árnason, ed. Ólafur Davíðsson
Jón Samsonarson„Um handritið AM 67 8vo“, s. 50-60
Jón ÞorkelssonOm digtningen på Island i det 15. og 16. Århundrede
Margrét Eggertsdóttir„Þýskt gyllinistafróf í þremur íslenskum þýðingum“, 1995; 9: s. 63-96
Páll Eggert ÓlasonMenn og menntir siðskiptaaldarinnar á Íslandi
Sigurjón Einarsson„Séra Ólafur á Söndum.“, Skírnir1960; 134: s. 74-128
Þórunn Sigurðardóttir„Erfiljóð. Lærð bókmenntagrein á 17. öld“, 2000; 11: s. 125-180
Ólafur Davíðsson„Víg Spánverja á Vestfjörðum 1615 og "Spönsku vísur" eptir sér Ólaf á Söndum.“, Tímarit hins íslenska bókmenntafélags1895; 16: s. 88-163
« »