Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

GKS 3268 4to

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Jónsbók; Ísland, 1340-1360

Nafn
Magnúss Þórhallsson 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fædd
14. janúar 1954 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Guðrún Ingólfsdóttir 
Fædd
1. maí 1959 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Haraldur Bernharðsson 
Fæddur
12. apríl 1968 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Dall, Birgitte 
Fædd
1912 
Dáin
1989 
Starf
Forvörður 
Hlutverk
Bókbindari 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

(1r-98v)
Jónsbók
Titill í handriti

„Bréf“

Upphaf

Magnús meður Guðs miskunn Noregs konungur …

Niðurlag

„… og um öll iv marka …“

Vensl

Sama hönd er á fyrri hluta þessa handrits og GKS 3270 4to, AM 420 a 4to, og sumum vísunum í Egils sögu Möðruvallabókar.

Aths.

Vantar aftan af, endar í 21. kafla Þjófabálks.

Milli bl. 92-93 er einnig eyða. Bl. 92 endar í 12. kafla Farmannalaga: „nema hann vilji á byr“. Bl. 93 hefst í 25. kafla Farmannalaga: „d[rag]a skipinu til fiskjar“.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Skinn.
Blaðfjöldi
ii + 98 + ii blöð (235-240 mm x 195-198 mm). Stærðarmál verður að taka með fyrirvara því að blöðin hafa verið skorin við kjöl.
Tölusetning blaða
Handritið hefur verið blaðsíðumerkt síðar með bleki, pag. 1-196, efst í hægra horni.
Ástand
Handritið var mjög illa farið og hefur verið skorið af öllum blöðum langsum við kjöl og búinn til nýr sambrotsfals/kjalfals úr pappír. Texti hefur þó ekki skerst við það.
Umbrot

  • Eindálka.
  • Leturflötur er 160-171 mm x 142-145 mm.
  • Línufjöldi er að jafnaði 20 línur. Undir lok handritsins getur hann þó farið upp í 24 línur.
  • Markað er fyrir dálkum og línum með hnífsoddi og sér þess merki á útspássíum á um helmingi kveranna. Frá bl. 11og að bl. 35 er markað með oddi, en eftir það með um 2 mm láréttum línum, nema á bl. 37-41 eru þær lóðréttar. Á bl. 85r-87r er dregið fyrir línum með blýi.

Skrifarar og skrift

Tvær hendur.

I. bl. 1r-38r: Óþekktur skrifari, textaskrift.

II. bl. 38v-98v: Óþekktur skrifari, textaskrift.

Skreytingar

Handritið er allt lýst með litdregnum upphafsstöfum. Sams konar upphafsstafi er að finna í öðru Jónsbókarhandriti frá sama tíma og með sömu hendi, GKS 3270 4to, og mjög svipaðir upphafsstafir eru einnig í Stjórnarhandritinu AM 226 fol. og Flateyjarbók, GKS 1005 fol., sem Magnús Þórhallsson lýsti (sbr. Guðbjörg Kristjánsdóttir 1993, bls. 25-26).

Stór sögustafur í mynd dreka er á einum stað:

  • Bl. 2v: F (6 inndregnar línur) í upphafi Þingfararbálks.
Stafur með sama sniði er á bl. 26r í GKS 3270 4to.

Upphafsstafir skreyttir með pennaflúri (3-5 inndregnar línur) og margir með myndum af dýrum og kynjaskepnum ýmis konar og/eða laufteinungsskrauti, eru í upphafi annarra bálka:

  • Bl. 1r: M (4 línur) í upphafi bréfs Magnúsar konungs.
  • Bl. 7v: Þ (5 línur) í upphafi Kristindómsbálks.
  • Bl. 12v: J (meðfram leturfleti) í upphafi Konungs þegnskyldu.
  • Bl. 13v: Þ (5 línur) í upphafi Mannhelgi.
  • Bl. 27r: F (5 línur) í upphafi Kvennagiftinga.
  • Bl. 30r: S (4 línur) í upphafi Erfðabálks.
  • Bl. 37v: H (4 línur) í upphafi Framfærslubálks.
  • Bl. 43v: H (4 línur) í upphafi Landabrigðabálks.
  • Bl. 48r: E (4 línur) í upphafi Landsleigubálks.
  • Bl. 73v: H (3 línur) í upphafi Rekabálks.
  • Bl. 79v: Þ (4 línur) í upphafi Kaupabálks.
  • Bl. 87v: S (3 línur) í upphafi Farmannalaga.
  • Bl. 94r: Þ (4 línur) í upphafi Þjófabálks.
Þrír til fjórir litir eru notaðir (rauður, rauðbrúnn, grænn og/eða gráblár) og einkennandi er að stafirnir sjálfir eru tvílitir, flestir með eins konar innlagðri skreytingu eða mynstri.

Minni pennaflúraðir upphafsstafir (yfirleitt 2 inndregnar línur), einlitir með flúri í öðrum lit, eru í upphafi kafla. Flúrið er víða mjög máð.

Rauðritaðar fyrirsagnir eru alls staðar við upphaf bálka og kafla.

Línufyllingar í rauðum lit eru gjarnan aftan við rauðritaðar fyrirsagnir.

Víða er strikað eða dregið með rauðum lit í stafi og orð til áherslu.

Rauður litur hefur verið borinn á blaðkanta eftir að skorið var af þeim við band.

Nótur

Nótur á neðri spássíum á bl. 85v-86r.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Á 17. öld var síðutitlum bætt við á blöðum 1r-42r, 73v-74r, 75v-76r, 94v, en einnig með tveimur til þremur höndum á blöðum 43v-73r, 80r-81v, 98r-v og e.t.v. víðar, en skriftin er þar mjög máð. Á sama tíma var rómverskum kaflanúmerum, og sumstaðar arabískum, bætt við á spássíur, einkum í fyrri hluta handritsins.
  • Á aftara pappírssaurblað fremst hefur Jón Eiríksson konferensráð skráð upplýsingar um aldur textans og uppruna, en einnig er hér athugasemd um feril handritsins.

    Á neðri hluta bl. 98v hefur Jón Eiríksson skrifað athugasemd um það hversu mikið vantar í handritið.

Spássíugreinar:
  • Leiðréttingar skrifara: 86v, 87v.
  • Viðbætur, leiðréttingar og lesbrigði víða á spássíum og milli lína með ýmsum höndum (sumar gamlar).
  • Athugasemdir við texta og minnisatriði: 6v, 18r, 22v, 23r, 24r, 25r, 26r, 27r-v, 28v, 29v, 31v-32r, 34v-35r, 46r, 50r, 56r-v, 58v, 59r, 60r, 68v, 92v, 95r, 98r-v.
  • Almennar athugasemdir: 7v.
  • Tilvísanir: 27r, 28v, 30r, 34r?, 52r, 53r, 57v, 59r, 62r?, 66r, 77v?, 93r?, 95v, 98r.
  • Ártöl: 86r.
  • Ferill: 91v.
  • Nöfn: 46v, 49v, 57v, 62r?, 97v?.
  • Tölustafir: 55r, 57v, 58r.
  • Pennakrot og spássíugreinar sem að mestu hafa verið máðar út: 3r, 4r, 5r-v, 6v, 7r-8r, 12v, 13v, 15v, 17r-v, 19r, 21r-v, 22v-23v, 28v, 30r-31v, 32v, 33v, 34r, 35v-37v, 42r-v, 43v, 44r, 45r-51r, 52v-53v, 54v, 55v-57r, 58r-59r, 60r-v, 62r, 63r, 64r-68v, 69v, 70v-72v, 73v, 74v-75r, 76v-77r, 78r-79r, 80r-v, 82v, 84r-85r, 86v, 87v, 90r-91r, 94r-95r, 96r-v, 97v.

Band

Band frá því í september 1980 (252 mm x 223 mm x 48 mm). Pappaspjöld klædd fínofnum líndúk. Ljósbrúnt geitarskinn á kili og hornum Saumað á móttök. Ný saurblöð fremst og aftast, innan við þau eru eldri saurblöð.

Blöð voru fjarlægð úr gömlu bandi og eru nú varðveitt í Acc 48k og Acc 48 l.

Fylgigögn

Laus seðill frá Kaupmannahöfn með upplýsingum um forvörslu.

Uppruni og ferill

Uppruni

Handritið var skrifað á Íslandi. Það er tímasett til ca 1350 (sbr. Stefán Karlsson 1967:27), en Kålund tímasetti til ca 1300 (Katalog over de oldnorsk-islandske håndskrifter 1900:69).

Ferill

Björn Jónsson gyllir átti handritið á 14. öld, en hann fékk það frá móðurbróður sínum Jóni Sveinssyni Hvammi er bjó í Hvammi í Hvammssveit (hann dó 1355) (sjá bl. 91v). Árið 1774 barst það síðan til Kaupmannahafnar (sjá aftara saurblað fremst). Det kongelige bibliotek keypti handritið á uppboði hjá bókaverslun Hegelunds árið 1786.

Á spássíum á bl. 46v og 49v er nafnið Magnús (Árnason).

Á spássíu á bl. 57v er nafnið Sigríður (Sigurðardóttir?).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar tók við handritinu 5. desember 1980.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Viðgerðarsaga

Viðgert og bundið af Birgitte Dall í september 1980. Eldra band fylgir í öskju sem nú er orðin handritinu of lítil.

Myndir af handritinu

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen í júní 1977.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Guðbjörg Kristjánsdóttir 1993
Stefán Karlsson 1967:27
Katalog over de oldnorsk-islandske Håndskrifter i Det store kongelige Bibliotek og i Universitetsbiblioteket samt Den Arnamagnænske Samlings tilvækst 1894-1899ed. Kristian Kålund
« »