Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

GKS 1812 4to

Skoða myndir

Samtíningur; Ísland, 1182-1400

Lýsing á handriti

Blaðefni
Skinn
Blaðfjöldi
36 blöð (210 mm x 140 mm).
Ástand

  • Blöðin eru öll fremur dökk og skellótt, sums staðar vegna notkunar leysiefna.
  • Minniháttar rifur í skinninu sums staðar.
  • Ekki hefur verið gætt mikillar nærgætni við band; t.a.m. hefur hvert tvinn bl. 24-33 verið skorið í sundur (væntanlega til að smækka brotið) og svo saumað saman á nýjaleik.
  • Fremst í 1. kveri eru þrír blaðhlutar sem fastir eru við þrjú stök blöð aftast í kverinu. Hið aftasta af þessum blöðum (bl. 7) er bundið inn þannig að innsti hluti leturflatarins er hulinn í kilinum eða nær yfir brotið á blaðhlutann fremst í kverinu. Á eftir síðasta blaði handritsins er blaðpartur (óskrifaður) líkur þeim sem eru fremst.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Áritanir með hendi Brynjólfs Sveinssonar biskup á fremra spjaldblaði og bl. 1r: „Calendarium | Islandicum“ og „Calendarium Islandicum |“.
  • Athugagrein frá 17. öld á fremra spjaldblaði: „Bök Hakonar Orm[stall]sonar | Anno …“.

Uppruni og ferill

Ferill

GKS 1812 4to var meðal þeirra handrita er Brynjólfur Sveinsson biskup sendi Konunglegu bókhlöðunni í Kaupmannahöfn árið 1662. Áður tilheyrði það Hákoni Ormssyni sýslumanni (sbr. fremra spjaldblað).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 14. desember 1984.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Tekið eftir Katalog KB, bls. 38-41 (nr. 55). Kålund gekk frá handritinu til skráningar ?. Haraldur Bernharðsson skráði 23. mars 2001.

Viðgerðarsaga

Eldra band fylgir í öskju.

Myndir af handritinu

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen í apríl 1971.
  • Jóhanna Ólafsdóttir kópíeraði eftir míkrófilmu frá Arne Mann Nielsen í september 1985.

Innihald

Hluti I ~ GKS 1812 I 4to
1(1r-2r)
Latnesk rímvers
Upphaf

Cıſıo ıanuſ

Aths.

Ýmsar fyrirsagnir og skýringar á íslensku.

Efnisorð

2(2r-2v)
Stjörnu-Odda talUm tunglgangUm tunglhlaup
Aths.

Næst koma tvær smágreinar sem virðist vanta aftan af.

3(3r-4r)
Tákn dýrahringsins
Aths.

Pennateikningar í hringlaga umgjörð af níu af táknum dýrahringsins, sú fyrsta af krabbamerkinu. Hverri mynd fylgir latnesk lýsing á stjörnumerkinu.

Efnisorð

4(4v)
Philosophia
Titill í handriti

„Phılosophıa“

Aths.

Ásamt undirgreinum. Uppdráttur í líkingu við (ættar)tré með latneskum skýringum.

5(7r)
Himintunglin, gangur þeirra og samband við dýrahringinn
Höfundur

Macrobius

Aths.

Sett fram sem hringur með skýringum á íslensku.

Efnisorð

6(7v)
Stjörnumerki
Aths.

Pennateikningar af stjörnumerkjunum kentár (Centaur), veiðimanninum (Orion), hundastjörnunni (Sirius) og hvalunum (Cetus), með latneskum texta.

Efnisorð

7(8r)
Enginn titill
7.1
Um Betlehemsstjörnuna
Upphaf

Sva ſeg ir Jon gvllmvd?

Efnisorð

7.2
Enginn titill
Upphaf

Treſ ſunt dıeſ

7.3
Enginn titill
Upphaf

Curſus marıſ

7.4
Enginn titill
Upphaf

embolıſmus

7.5
Arabíska talnaröðin
8(8v-10r)
Um stjörnuhimininn
Upphaf

Tveır erv hvır?lar

Aths.

Lýsing á stjörnuhimninum, stjörnumörk og fleira. Á eftir kemur „Devnx-Caleas“, þ.e. undirgreinar latnesku einingarinnar „as“ með tilheyrandi táknum (4 línur).

Efnisorð

9(10v-12v)
Um gang himintungla, flóð, fjöru o.fl.
Upphaf

Sıo eru kollot lopt ı bokvm

Aths.

Til skýringar eru dregnir fjórir hnettir og er hinn þriðji þeirra jarðarkringlan (sjá bl. 2v þar sem upphaf þessarar lýsingar er einnig að finna). Vitnað er í „Compotus meıstaranna(!) Johannıs ı parıs af sacrobosko, er lıfði a av(n)ðverdvm dogvm Magnus konungs hakonar sonar“.

Efnisorð

10(13r)
Um rúmfræði hrings
Upphaf

[V]m melıngſ (svo) hverſ hrıngſ

Aths.

Ásamt uppdrætti.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Skinn
Blaðfjöldi
11 blöð (210 mm x 140 mm).
Ástand

  • Bl. 7 hefur skaddast við bókband.
  • Texti skýrður upp á bl. 12v.

Skrifarar og skrift
Skreytingar

Myndir á bl. 3-4, 7 og 10v-12v.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Spássíugreinar með 15. aldar hendi á bl. 1v. Neðri helmingur innri dálks virðist fylltur með bréfaskrift.
  • Rímfræðilegar athugagreinar frá 15. öld á bl. 3v. Þær hafa verið skrifaðar inn í eyður við tvær efstu myndirnar úr dýrahringnum.
  • Vísu bætt við á bl. 12v.
  • Dagatali bætt við á bl. 12v um 1600.

Uppruni og ferill

Uppruni

Tímasett til 14. aldar í Katalog KB, bls. 38 (sjá einnig ONPRegistre, bls. 471).

Hluti II ~ GKS 1812 II 4to
1(13v-16v)
Algorismus
Titill í handriti

„Algorısmus“

Aths.

Vísað til uppdráttar af „cubus perfectus“ sem ekki er lengur að finna í handritinu.

2(16v-17r)
Enginn titill
Upphaf

As er eníngh

Aths.

Vísað í „fıgurur“ sem virðast vera tákn þau er fram koma í 8. efnisþætti fyrsta hluta handritsins.

3(17r-20r)
Um lögun jarðar og loftlagsbelti
Upphaf

Med þuı at ıardar mynd er bollut

Efnisorð

4(20r-21v)
Um lengdarmælingar, gang sólar og útreikning hans o.fl.
Upphaf

Sua ſeghıa ?o?nır gırzkır ſpekıng a?

Aths.

Ásamt tilheyrandi töflu.

Skrifaraklausa á bl. 21v.

Efnisorð

5(22r)
Enginn titill
5.1
Latnesk rímvers
Aths.

Með íslenskum skýringum.

Efnisorð

5.2
Latneskar athugagreinar um rímfræði.
5.3
Um tímasetningu sköpunar Adams
Upphaf

þa er adam var ſcapad?

6(22v-23v)
Enginn titill
6.1
Um tímatalsreikning, gang tungls o.fl.
Upphaf

[S]ol ok tvngl er þav ?in n az. ? ara bedi ſam an

Aths.

Að hluta „at tolv biarna prests ens tolviſa“.

6.2
Um skiptingu ársins
Aths.

Niður í „athomo?

Lýsing á handriti

Blaðefni
Skinn
Blaðfjöldi
11 blöð (210 mm x 140 mm).
Skrifarar og skrift
Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Bæn bætt við á bl. 21r

Uppruni og ferill

Uppruni

Tímasett til 14. aldar í Katalog KB, bls. 39 (sjá einnig ONPRegistre, bls. 471).

Hluti III ~ GKS 1812 III 4to
1(5r)
Nöfn nakkverra presta kynborinna íslenzkra
Titill í handriti

„nǫfn nacvera p?eſta cynbo?inna iſlenzcra“

Efnisorð
2(5v-6r)
Heimskort
Aths.

Landanöfn skrifuð inni í hring eftir legu landanna.

Efnisorð
3(6v)
Uppdráttur
Aths.

Hugsanlega ætlaður í veðurfræðilegu skyni. Í sammiðja hringum eru nöfn þriggja heimshluta ásamt lýsingu á eiginleikum hvers þeirra; ennfremur árstíðirnar, mánuðirnir, stjörnumerkin, vindarnir og höfuðáttirnar.

4(35r-35v)
Rímtal
Aths.

Nær yfir janúar og febrúar.

Með athugagreinum um dánardægur.
Efnisorð

5(36r-36v)
Rímfræðilegar athugagreinar
Niðurlag

„þa ſcal ?caz XII“

Aths.

Athugagreinar á íslensku með stökum latneskum setningum.

Að hluta til sami texti og í 6. efnisþætti í öðrum hluta handritsins.

Síðutitill á bl. 36v: „bocar bot“.

Lýsing á handriti

Blaðefni
Skinn
Blaðfjöldi
4 blöð (210 mm x 140 mm).
Ástand

Hringurinn á bl. 5v-6r hefur skaddast að ofan og neðan við afskurð og sá á bl. 6v eftir afskurð af ytri jaðri.

Umbrot

Bl. 5r tvídálka.

Skrifarar og skrift
Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Nöfnum íslenskra biskupa og presta bætt við á bl. 5r, með hendi frá um 1500, en ytri dálkur á bl. 5r hefur upprunalega verið auður að mestu.
  • Bæn bætt við á bl. 5r.

Uppruni og ferill

Uppruni

Tímasett til c1225-1250 (sjá ONPRegistre, bls. 471), en til 13. aldar í Katalog over de oldnorsk-islandske Håndskrifter, bls. 40.

Hluti IV ~ GKS 1812 IV 4to
1(24r)
Latnesk-íslenskar orðskýringar
2(24v-34va)
Rímfræðiritgerð
Upphaf

Goþ bauþ moyſi uin ſino m

Aths.

Upphaf ritgerðarinnar er á bl. 26 því að kapítulum 13-17 (sem byrja á: „[G]uþ ſcop alla ſkepno ſé“, og enda á: „oc er þat þa hlauparſ dagr“) hefur síðar verið bætt við fyrir framan ritgerðina (bl. 24v-25v).

(25vb)
Enginn titill
Upphaf

En er ſpocoſto . menn. aíſlandi

Aths.

Þessi texti er notaður til að fylla ytri dálk bl. 25v.

3(34vb)
Latnesk-íslenskar orðskýringar
4(34vb)
Um myndir orðsins vesper
Tungumál textans

Latína

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Skinn
Blaðfjöldi
11 blöð (210 mm x 140 mm).
Ástand

  • Fremsta og aftasta blað snjáð og mjög blettótt eftir leysiefni.
  • Minniháttar rifur í bl. 24, 28 og 29.

Umbrot

  • Bl. 24r sexdálka.
  • Bl. 24v-27r, 29v-30v og 32r-34v tvídálka.

Skrifarar og skrift
Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Nokkrar spássíugreinar frá því um 1300.
  • Hér og þar leiðréttingar og viðbætur með hendi frá 17. öld.
  • Bæn bætt við á bl. 25r.
  • Vísu bætt við á bl. 27r.
  • Nafnið „halluard?“ á bl. 31r.

Uppruni og ferill

Uppruni

Tímasett til c1192 (sjá ONPRegistre, bls. 471), en til um 1200 í Katalog KB, bls. 40.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Katalog over de oldnorsk-islandske Håndskrifter i Det store kongelige Bibliotek og i Universitetsbiblioteketed. Kristian Kålund
ONPRegistre
« »