Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 166 a 8vo

Skoða myndir

Hraundals-Edda; Ísland, 1664-1699

Nafn
Snorri Sturluson 
Fæddur
1178 
Dáinn
16. september 1241 
Starf
Lögsögumaður 
Hlutverk
Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Pétur Þórðarson 
Starf
Bóndi 
Hlutverk
Eigandi; Compiler 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þórður Brandsson 
Starf
 
Hlutverk
Óákveðið 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Loftur Guttormsson ; ríki 
Dáinn
1432 
Starf
Hirðstjóri 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Hallgrímur Pétursson 
Fæddur
1614 
Dáinn
27. október 1674 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld; Höfundur; Skrifari; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Nikulás Finnsson 
Fæddur
1644 
Starf
 
Hlutverk
Óákveðið 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Ólafsson ; Grunnavíkur-Jón 
Fæddur
16. ágúst 1705 
Dáinn
17. júlí 1779 
Starf
Fræðimaður; Skrifari Árna Magnússonar 
Hlutverk
Skrifari; Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
LATIN SMALL LETTER O WITH CURLLATIN SMALL LETTER O WITH CURL

[Special character shown similar to its original form.]

Nafn
Jón Sigurðsson 
Fæddur
17. júní 1811 
Dáinn
7. desember 1879 
Starf
Fræðimaður; Skjalavörður 
Hlutverk
Fræðimaður; Skrifari; Höfundur; Nafn í handriti ; Eigandi; Gefandi; Bréfritari; Viðtakandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Finnur Jónsson 
Fæddur
1620 
Dáinn
1685 
Starf
Lögréttumaður 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Hákonarson 
Fæddur
1658 
Dáinn
1748 
Starf
Bóndi 
Hlutverk
Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fædd
15. maí 1956 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fædd
14. janúar 1954 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Giovanni Verri 
Fæddur
20. desember 1979 
Starf
Stúdent 
Hlutverk
student 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Már Jónsson 
Fæddur
19. janúar 1959 
Starf
 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Dall, Birgitte 
Fædd
1912 
Dáin
1989 
Starf
Forvörður 
Hlutverk
Bókbindari 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-58r)
Snorra-Edda
Titill í handriti

„Edda grundvöllur og ástæða norrænu skáldsaparíþróttar(!)“

Aths.

Snorra-Edda í Hraundals-gerð. Endar á frásögninni um Högna og Hildi.

Þessi gerð Snorra-Eddu kemur frá Pétri Þórðarsyni í Fellsenda í Miðdölum, syni sr. Þórðar Brandssonar í Hjarðarholti(sjá seðla).

1.1(1r-4v)
Formáli
1.1.1(1r)
Til lesarans
Titill í handriti

„Til lesarans“

Upphaf

Lesarinn bið / eg ljúfan frið …

Niðurlag

„… þess sjálfur skil.“

1.1.2(1r)
Formálinn
Titill í handriti

„Formálinn“

Upphaf

Bók þessi hefur um langan aldur verið kölluð almennilega Edda …

Niðurlag

„… orð lenda láta.“

Efnisorð
1.1.3(1r)
Enginn titill
Upphaf

Lesari góður, lifi nú vel …

Niðurlag

„… ending skal það mala.“

Skrifaraklausa

„Pétur Þórðarson.“

1.2(1r)
Prologus
Upphaf

Almáttugur Guð skapaði í upphafi …

Niðurlag

„… þess sjálfur skil.“

Efnisorð
1.3(10v-41r)
Gylfaginning
Titill í handriti

„Hér byrjar Gylfaginningar eður Hárs lygi“

Upphaf

Gylfi var maður vitur og fjölkunnugur …

Niðurlag

„… kallað hann Loka því Tyrkir voru hans verstu óvinir.“

1.4(41r-58r)
Skáldskaparmál
Titill í handriti

„Hér segir frá því er æsir buðu Ægir heim til sín og sagnir þær er þeir segja hönum.“

Upphaf

Einn maður er nefndur Ægir …

Niðurlag

„… orti Bragi skáld í Ragnarsdrápu loðbrókar.“

2(58v-62v)
Hávamál
Titill í handriti

„Hávamál“

Efnisorð
3(63r-63v)
Ljúflingsljóð
Titill í handriti

„Ljúflingsljóð“

Aths.

Með sérstakri hendi og hefur e.t.v. verið sett hér af misgáningi.

4(64r-65r)
StúfurFuna banda fróns lind
Upphaf

Funa banda fróns lind

Aths.

Ásamt fleiri vísum.

5(65v-75v)
Snorra-Edda
Titill í handriti

„Háttatal er Snorri orti“

Aths.

Einungis Háttatal.

6(75v-84v)
Skálda
Titill í handriti

„Skálda“

Aths.

Inniheldur útdrátt af annarri málfræðiritgerðinni eftir Codex Upsalensis og þriðju málfræðiritgerðina eftir AM 748 4to.

7(84v-85r)
Gróttasöngur
Titill í handriti

„Gróttasöngur“

Efnisorð
8(85r-89r)
Háttalykill
Titill í handriti

„Háttalykill Lofts Guttormssonar“

Efnisorð
9(89v-93r)
Háttalykill
Upphaf

Fyrst úr gýgjar gusti

Aths.

Inngangsvísa hefst: „Ríkir mega það runnar sjá“.

Á eftir fylgja nokkrar vísur.

Efnisorð
10(93v-96v)
Háttalykill
Titill í handriti

„Flesta gleður falds rist“

Upphaf

Flesta gleður falds rist …

Efnisorð
11(96v-99v)
Fornyrði úr fróðleiksbókum samantekin
Titill í handriti

„Fornyrði úr fróðleiksbókum samantekin “

Aths.

Í stafrófsröð; tveir dálkar.

Efnisorð

12(100r)
Ólafsvísur
13(100v)
Of-Vant
Upphaf

Eitt er við æfi hætt …

14(101r-101v)
Orðtök úr íslenskum fornbókmenntum
Upphaf

Grunn verða svöðusár …

Efnisorð
15(101v)
LausavísurÞyljan dúks …
16(102r-103v)
Rímnahættir
Titill í handriti

„Nokkrir rímnahættir“

Efnisorð
17(104r-105v)
Málrúnir og kenningar
Titill í handriti

„Málrúnir þeirra nöfn og kenningar “

18(105v-106v)
Skáldavísur
Titill í handriti

„Smá skáldavísur“

Upphaf

Heiðarlega …

17(107r-108v)
Fyrirburðir úr Njáls sögu
Titill í handriti

„Fyrirburðir úr Njáls sögu “

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
i + 108 + i blöð (160 mm x 100-107 mm).
Tölusetning blaða

Síðari tíma blaðmerking 1-108.

Kveraskipan

Sextán kver.

  • Kver I: blöð 1-2, 1 tvinn.
  • Kver II: blöð 3-10, 4 tvinn.
  • Kver III: blöð 11-18, 4 tvinn.
  • Kver IV: blöð 19-26, 4 tvinn.
  • Kver V: blöð 27-34, 4 tvinn.
  • Kver VI: blöð 35-42, 4 tvinn.
  • Kver VII: blöð 43-50, 4 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 51-58, 4 tvinn.
  • Kver IX: blöð 59-64, 3 tvinn
  • Kver X: blöð 65-74, 5 tvinn
  • Kver XI: blöð 75-80, 3 tvinn.
  • Kver XII: blöð 81-90, 5 tvinn.
  • Kver XIII: blöð 91-96, 3 tvinn.
  • Kver XIV: blöð 97-100, 2 tvinn.
  • Kver XV: blöð 101-104, 2 tvinn.
  • Kver XVI: blöð 105-108, 2 tvinn.

Ástand

Blöð eru blettótt og skítug (sjá t.d. blöð 10v-11r).

Umbrot

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 120-140 mm x 75-85 mm.
  • Línufjöldi er ca 22-36.
  • Griporð eru víða (sjá t.d. blöð 52v og 73v), yfirleitt á versósíðum. Á stöku stað eru þau þó á rektóhlið blaða (sjá t.d. á blaði 35r).

Skrifarar og skrift

Ýmsar hendur (kansellískrift, fljótaskrift). Blöð 1r-58v eru með hendi Nikulásar Finnssonar.

Skreytingar

  • Skrautlegir upphafsstafir (sjá t.d. blöð 34r og 76r).

Fyrirsagnir eru með ýmsu móti. Dæmi um það eru á blöðum 1r, 4r, 43r og 59r.

  • Stór bókahnútur er við lok textans (107v).

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

Spássíugreinar eru víða eftir Jón Ólafsson úr Grunnavík.

Band

Band er frá 1964.

  • Strigi er á kili og hornum, spjöld eru klædd brúnyrjóttum pappír. Saumað á móttök.

Fylgigögn

  • Fastir seðlar með hendi Árna Magnússonar (a-i).
  • Seðill 1 (merkt a, 154 mm x 100 mm): „þessa Eddu hefe eg til eignar feinged hia Jone Hakonarsyne ä Vatzhorne. 1702. Eg kala hana Hraundals=Eddu.“
  • Seðill 2 (merkt b, 143 mm x 91 mm): „Petur Þordarson, sem þessa (Hraundals) Eddu (α), ad sogn, skrifad β. hefur, biö ä Jnnraholme ä Akranese, hann var sonur Þordar henrikssonar sem þar biö og syslumadur var i Borgarfirdi. hann (Petur) er daudur fyrir meir enn 20. ärum. Bägt mun vera upp ad spyria þad exemplar sem þessa Edda er epter skrifad. Jön Hakonarson 1701. Jon Þordarson meinar ad þad sie ei sa petur imo non est, hann var ä Fellzenda i Dolum. α] id est sem Hraundals Eddubokin er epter skrifud: β] uppä annan mät a saman [margar linur yfirstrikaðar]“
  • Seðill 3 (merkt c, 158 mm x 102 mm): „Petur Þordarson, Eddu prologist, biö ä Fellzenda i Middolum, var sonur Sr Þordar (Brandzsonar, Einarssonar) prestz i Hiardarhollte. var skalld. Relatio Sr Jons Halldorsson epter hinne ä Kalfalæk.“
  • Seðill 4 (merktur d, 154 mm x 97 mm): „Petur Þordarson ä Holme fader Þordar Peturssonar skrifade forgäda hond, seiger Þordur Petursson. þar af kann sluttast, ad hann hefur ei skrifad (id est med sinne hendi) Hraundals Eddu. Og mun hann eckert eiga skillt vid hana. Imo non Petur sa Þordarson bio ä fellzenda i Dolum, Þordar fader hans var Brandzson og var prestur i Hirdarhollte. Brandur var Einarsson Broder herra marteins biö ä Snorrastodum i Kolbeinsstadahrepp, annar sonur Brandz var Sr Olafu Brandzson prestur ä Kvennabrecku.“
  • Seðill 5 (merktur d, 158 mm x 103 mm): „Jon Þordarson ä Backa a Eddu med præfatione Peturs Þordarsonar. og meinar þennann Petur ad visu annann enn brodur sinn α. [yfirstrikað: Þorsteins sogu Sïdu Hallz sonar, fra Sr Þorde Jonssyne. fragment faterum (?)] α þetta er vïst, þvi Petur sonur Þordar Henriksson, gaf sig eckert ad sliku. þesse Edda er nu mïn ex cessione Jons Þordarsonar. Eg spurdi Jon Þordarson hvar þessa Eddu fenged hefde, nefndi hann mier mannenn, i Borgarfirde, enn eg gleymdi ad teikna nafned upp, var Finnson ein hver (minner mig) skylldur Kalfalækiar fölki petur þesse bio ä Fellzenda i Middolum, var sonur Sr Þordar Brandzsonar i Hiardarhollte. “
  • Seðill 6 (merktur e, sem er fysta blað tvinns, sem aftara blaðið er g-seðillinn, 159 mm x 101 mm): „Hraundals Eddu hefur skrifad Nokulas Finnsson, sonur Finnz Jonssonar, yngra, ä kalfalæk, logrettumanns. Nikulas þesse er nu (1707.) budarmadur i Bervik. Relat. Sr Helga ä Stadarhraune, og Sr Jons i Hitardal. Adra eins Eddu skrifadi Jons Finnson broder Nikuläsar, in octavo. þessa Jons Finnzsonar Eddu hafdi til lansSr Jon Halldorsson i Hitardal, og helldur hann þad vera þä somu sem eg feck af Jone Þordarsyne, vidit et inspexit. Jon skrifade epter hende brodur sins Nikulasar, annad hvert Hraundals Eddu eda annarre þvilikre, En þad fyrsta exemplared af Eddu, sem Ni- [heldur áfram á næsta seðli] “
  • Seðill 7 (merktur g, sem er aftara blað tvinns, sem fyrsta blað er e-seðillinn, 159 mm x 101 mm): „Nikulas epterfylgde, og epter skrifade, var ä pappir i 4to, komid præter propter fyrer 44. ärum fra Jone Sal. Biornssyne ä Sydra Raudamel, og for þangad aptur þä uppskrift ad var. Ecki voru allar visurnar eda qvæden i þvi Volumine, helldur skrifadi Nikulas þad hiedan og handan, Relat. Sr Jons halldorssonar 1708. epter Jone Finnzsyne, sem byr ä Hundastapa i Hraunhrepp. Exemplar Jons Biornssonar meinast interciderad vera. ad visu er þad ei hia orfum Jons rel. Sr Jons Halldorssonar. “
  • Seðill 8 (merktur h, sem er fyrsta blað tvinns, sem aftara blað er iöseðillinn, 159 mm x 104 mm): „ordo fabularum er allt eins og i minni Eddu usqve ad pag. m. 114. (stendur ofan item ollum bladsidum: Gylfaginningar usqve ad: pag. m. 102.) þä kemur sagan inni þar og hrungner, um Grou voluu, og Þors fortil Geirraudar garda. sidan þær dæmisogur er skira hvar af gull hafi ymiß nofn feinged. usqve ad pag. mihi 192. er so sprunged yfir allar hinar kienningarnar er byriast p. m. 114 seqvent. og visurnar i nefnum dæmisogum post pag. m. 114. þegar lipper gulls dæmisogunum likr til pag. m. 322 usqve ad og continuerast pag. m. 382. er þö þar ï margt undanfellt, hellst visurnar, og aptur ä möti nockud her og hvar innflickad ur þeim fyrri kienningunum sem byriast pag. m. 114. strax (þessi partur qversins er ur mäta rangt skrifadur , so fann vegna ordanna [yfir, undrisktrikað: kienninganna] af færingar onytur er) efter þessar kienningar kimeur hattatal er Snorri ordti. þad er þad stycki ur minni bok a pag. 382. usqve ad p. 432. (er þad audsynilega tradux codicis regii enn þö correct, og mart þar [heldur áfram á næsta seðli]“
  • Seðill 9 (merktur i, sem er aftara blað tvinns, sem fyrsta blað er g-seðillinn, 159 mm x 104 mm) i medanfellt). efter pag. mihi 432. kiemur Skallda. fabulæ sem fyrst [yfirskrifað: usqve ad p. m. 114.] eru i bokinne og hinar usqve ad p. m. 192. eru tradux Codicis regii (non Wormiani) enn libere hefur skrifad enn þar med farid, skipt um ord, og hlauped vida yfer, lika ä stundum gaudrängt skrifad. Efter gulls dæmisogurnar eru innflickadar nockrar odæ ur Sæmundar Eddu, adur enn kiemr til kienninganna, enn þad mä endelega vera scribæ giorningur, enn ei Petur sialfs, þvi bokin er än efa apographum. og þvi het eg þad uti i recensu ordinis nokarinnar, enn annotera þad her mier til minnis.
  • Lýsing Jóns Sigurðssonar á AM 166 a-b 8vo liggur með handritinu.
  • Laus seðill með upplýsingum um forvörslu bands.

Uppruni og ferill

Uppruni

Handritið er skrifað á Íslandi. Skrifari var, að mati Árna Magnússonar, Nikulás Finnsson, sonur Finns Jónssonar yngra, lögréttumanns á Kálfalæk (blöð 1r-58v). Handritið er tímasett til 17. aldar í Katalog II, bls. 426, en virkt skriftartímabil Nikulásar hefst ca1664.

Ferill

Árni Magnússon fékk handritið hjá Jóni Hákonarsyni á Vatnshorni 1702 (sjá seðil).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 26. október 1977.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

VH skráði handritið 19. nóvember 2009,

ÞS skráði 29. apríl 2002.

Kålund gekk frá handritinu til skráningar14. mars 1890Katalog II>, bls. 426-27 (nr. 2376).

GV sló inn texta af seðlum Árna Magnússonar undir umsjón ÞS og með hliðsjón af gögnum frá MJ.

Viðgerðarsaga

Viðgert og bundið af Birgitte Dall 1964.

Myndir af handritinu

  • Stafrænar myndir á www.sagnanet.is.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Negatíf filma á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, fengin hjá Arne Mann Nielsen í september 1971. Askja nr. 112..

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Michael ChesnuttEgils saga Skallagrímssonar. Bind III. C- redaktionen, 2006; 21
Two versions of Snorra Edda. Edda Magnúsar Ólafssonar (Laufás Edda), Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi : Rited. Anthony Faulkes1979; s. 509 p.
Magnúsarkver. The writings of Magnús Ólafsson of Laufás, ed. Anthony Faulkes1993; 40: s. 144 p.
Hallgrímur PéturssonLjóðmæli 2ed. Margrét Eggertsdóttir, ed. Kristján Eiríksson, ed. Svanhildur Óskarsdóttir
Jón Helgason„Nokkur íslenzk miðaldakvæði“, Arkiv för nordisk filologi1924; 40: s. 285-313
Kvæðabók úr Vigur AM 148, 8vo, Íslenzk rit síðari alda. 2. flokkur. Ljósprentanired. Jón Helgason
Íslenzk fornkvæði. Islandske folkeviser, ed. Jón Helgason1962-1981; 10-17
Jón Samsonarson, Stefán Karlsson, Ólafur Halldórsson„Heillavísa Bjarna (Samtíningur)“, 1982; 5: s. 313-315
Jón Þorkelsson„Íslensk kappakvæði II.“, Arkiv för nordisk filologi1888; 4: s. 251-283
Didrik Arup Seip„Om et norsk skriftlig grunnlag for Edda-diktningen eller deler av den“, 1957; s. 81-207
« »