Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 270 fol.

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Bréfabók Brynjólfs biskups Sveinssonar IX; Ísland, 1656

Nafn
Katrín Torfadóttir 
Fædd
1663 
Starf
 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Torfi Jónsson 
Fæddur
9. október 1617 
Dáinn
20. júlí 1689 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Höfundur; Skrifari; Þýðandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Brynjólfur Sveinsson 
Fæddur
14. september 1605 
Dáinn
5. ágúst 1675 
Starf
Biskup 
Hlutverk
Fræðimaður; Eigandi; Höfundur; Bréfritari; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fædd
2. júní 1976 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þuríður Ósk Sigurbjörnsdóttir 
Fædd
4. apríl 1997 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Dall, Birgitte 
Fædd
1912 
Dáin
1989 
Starf
Forvörður 
Hlutverk
Bókbindari 
Ítarlegri upplýsingar

Innihald

(1r-158r)
Bréfabók Brynjólfs biskups Sveinssonar IX
Aths.

Fyrir árið 1656.

Óheil. Nokkur bréfanna sem vantar eru í NKS 1392 fol.

(153r-158r)
Efnisyfirlit
1(2r-3r)
Islands Compagnies reikningsskapur upp á dómkirkjunnar í Skálholti og nokkra ...
Titill í handriti

„Islands Compagnies reikningsskapur upp á dómkirkjunnar í Skálholti og nokkra undirliggjandi kirkna peninga summu.“

Aths.

Samantekt yfir innlegg Skálholtsdómkirkju, og nokkurra annarra kirkna sem undir hana eru settar, til Íslenska verslunarfélagsins á árunum 1652-1656. Renta biskupsstólsins á tímabilinu er 348 ríkisdalir, 2 merkur og 8 skildingar. Michel Nanssen undirritar reikninginn fyrir hönd félagsins en Eiríkur Munk, kaupmaður á Eyrarbakka, skilar honum til Brynjólfs biskups. Dags. í Kaupmannahöfn 17. maí 1656; afrit gert í Skálholti 23. júní s.á.

Efnisorð
2(3v-4r)
Testimonium Gísla Þorlákssonar.
Titill í handriti

„Testimonium Gísla Þorlákssonar.“

Aths.

Meðmælabréf um Gísla Þorláksson sem kosinn hefur verið í embætti Hólabiskups á prestastefnu. Gísli leggur af stað til Danmerkur til að taka vígslu þetta sumar og er bréfið að líkindum sett saman af því tilefni. Bréfið er ritað á latínu og undirritað “T.R.D. studiosissimus.” Dags. í Skálholti 23. júní 1656.

Efnisorð
3(4v-5r)
Sendibréf Bjarna Eiríkssonar um Eyrarteig 1656 24. júní meðtekið.
Titill í handriti

„Sendibréf Bjarna Eiríkssonar um Eyrarteig 1656 24. júní meðtekið.“

Aths.

Bjarni Eiríksson skrifar Brynjólfi biskup um jörðina Eyrarteig sem Brynjólfur eignaðist að fullu árið 1652 (sbr. 32. bréf í AM 268 fol.) en úthlutaði síðan til Hjalta Jónssonar (sbr. 33. bréf í AM 269 fol.). Hjalti seldi Brynjólfi fimm hundruð í jörðinni aftur (sbr. 63. bréf í AM 269 fol.) en Bjarni Eiríksson á þann hluta jarðarinnar sem eftir stendur og kveðst hann nú vilja gefa biskupi jarðarpartinn svo hann megi eignast alla jörðina. Á móti vill Bjarni að biskup gefi eftir eignarhald sitt á hálfri jörðinni Hafrafelli, en biskup keypti þann hlut í ágúst 1654 og hefur Bjarni krafist þess að kaupin verði gerð ógild (sbr. 241. bréf í AM 269 fol.). Dags. við Þjórsá 19. júní 1656; afrit gert í Skálholti 25. júní s.á.

Efnisorð
4(5r-6r)
Afhending 25 hundraða í Skálpastöðum og 10 kúgilda þar anno 1656 30. maí.
Titill í handriti

„Afhending 25 hundraða í Skálpastöðum og 10 kúgilda þar anno 1656 30. maí.“

Aths.

Henrik Erlendsson afhendir 25 hundruð í jörðinni Skálpastöðum í Lundarreykjadal fyrir hönd bróður síns, Torfa Erlendssonar, en Brynjólfur biskup er nýr eigandi jarðarinnar (sbr. 317. bréf í AM 269 fol.). Páll Teitsson er umboðsmaður biskups í málinu. Í bréfinu er að finna ítarlega úttekt á húsakosti á Skálpastöðum þegar jörðin er afhent. Dags. á Skálpastöðum 30. maí 1656.

Efnisorð
5(6r-6v)
Afhending hálfs Reynis á Akranesi og tveggja kúgilda þar.
Titill í handriti

„Afhending hálfs Reynis á Akranesi og tveggja kúgilda þar.“

Aths.

Henrik Erlendsson afhendir hálfa jörðina Reyni á Akranesi fyrir hönd bróður síns, Torfa Erlendssonar, en Brynjólfur biskup er nýr eigandi jarðarinnar (sbr. 317. bréf í AM 269 fol.). Páll Teitsson er umboðsmaður biskups í málinu. Í bréfinu er að finna ítarlega úttekt á húsakosti á Reyni þegar jörðin er afhent. Dags. á Reyni 31. maí 1656.

Efnisorð
6(6v-7r)
Meðkenning biskupsins M Brynjólfs SS.
Titill í handriti

„Meðkenning biskupsins M Brynjólfs SS.“

Aths.

Brynjólfur biskup staðfestir móttöku biskupstíunda úr Barðastrandarsýslu sem safnast hafa vorið 1656. Guðmundur Jónsson í Hvammi hefur safnað tíundunum en Þorleifur Jónsson skilar þeim til biskups. Dags. á Þingvöllum 30. júní 1656.

Efnisorð
7(7r)
Meðkenning biskupsins upp á fimmtíu og þrjá og hálfan ríkisdal fyrir 20 vætti...
Titill í handriti

„Meðkenning biskupsins upp á fimmtíu og þrjá og hálfan ríkisdal fyrir 20 vættir smjörs úr Heyness umboði í umskiptum.“

Aths.

Brynjólfur biskup staðfestir að hann hefur móttekið 53 og hálfan ríkisdal frá Árna Oddssyni lögmanni sem greiðslu fyrir tuttugu vættir smjörs. Árni meðtók smjörið haustið 1655 frá Páli Gíslasyni, umboðsmanni biskups, í leignagjald af Heynessumboði. Dags. á Þingvöllum 30. júní 1656.

Efnisorð
8(7r-7v)
Meðkenning biskupsins upp á sex dali meðtekna í landskuld af Bæ í Borgarfirði.
Titill í handriti

„Meðkenning biskupsins upp á sex dali meðtekna í landskuld af Bæ í Borgarfirði.“

Aths.

Brynjólfur biskup staðfestir að hann hefur móttekið sex ríkisdali frá Árna Jónssyni, en um er að ræða landskuld af Bæ í Borgarfirði sem Björn Gíslason greiðir biskupi. Biskup sendir Árna aftur með féð til Björns og biður um að Björn afhendi það Helga Jónssyni á Mófellsstöðum sem hefur beðið um lán. Björn er með þessu skuldlaus að fullu við biskup. Dags. á Þingvöllum 30. júní 1656.

Efnisorð
9(7v-8r)
Kaupbréf um Belgsholt, fremra Botn og Fiskilæk.
Titill í handriti

„Kaupbréf um Belgsholt, fremra Botn og Fiskilæk.“

Aths.

Þrír menn votta að þeir voru viðstaddir handsöl þar sem Ögmundur Hallsson seldi Þórði Guðmundssyni alla jörðina Belgsholt í Melasveit, en jörðin er 40 hundruð að dýrleika. Í staðinn fær Ögmundur jarðirnar Fremra-Botn á Hvalfjarðarströnd og Fiskilæk, sem hvor um sig eru 20 hundruð að dýrleika. Dags. að Melum í Melasveit 7. júlí 1574; afrit gert á Þingvöllum 1. júlí 1656.

Efnisorð
10(8v)
Umboðsgjöf Stefáns Einarssonar upp á biskupsins tíundir í Skaftafellssýslu.
Titill í handriti

„Umboðsgjöf Stefáns Einarssonar upp á biskupsins tíundir í Skaftafellssýslu.“

Aths.

Brynjólfur biskup gefur Stefán Einarssyni í Ytri-Ásum umboð til þess að innheimta biskupstíundir í Skaftafellssýslu, og skal Stefán fá þriðjung þess fjár sem hann innheimtir í umboðslaun. Dags. á Þingvöllum 2. júlí 1656.

Efnisorð
11(9r)
(enginn titill)
Titill í handriti

„(enginn titill)“

Aths.

Bjarni Eiríksson selur Brynjólfi biskup fjögur hundruð í jörðinni Eyrarteigi í Skriðdal (sbr. 3. bréf) fyrir tíu hundruð í lausafé. Dags. á Þingvöllum 2. júlí 1656.

Efnisorð
12(9v)
Meðkenning biskupsins upp á 20 ríkisdali sem Gottskálk Oddsson honum lánaði 1...
Titill í handriti

„Meðkenning biskupsins upp á 20 ríkisdali sem Gottskálk Oddsson honum lánaði 1656 6. júlí.“

Aths.

Brynjólfur biskup vottar að hann hefur fengið lánaða 20 ríkisdali hjá Gottskálk Oddssyni og heitir því að greiða féð aftur fyrir 1. janúar 1656. Dags. í Skálholti 6. júlí 1656. Bréfið er yfirstrikað í handriti og utanmáls er bætt þeirri athugasemd Benedikts Þorleifssonar að féð hafi verið endurgreitt 31. desember 1656.

Efnisorð
13(9v-10r)
Vígslubréf séra Jóns Guðmundssonar.
Titill í handriti

„Vígslubréf séra Jóns Guðmundssonar.“

Aths.

Brynjólfur biskup tilkynnir að hann hefur vígt Jón Guðmundsson til prests og mun hann hefja störf sem aðstoðarprestur föður síns, sr. Guðmundar Erlendssonar að Felli. Sr. Hallgrímur Jónsson, prófstur í Skagafjarðarsýslu og officialis í Hóladómkirkju, veitir samþykki sitt fyrir skipuninni, því enn er biskupslaust á Hólum. Dags. í Skálholti 6. júlí 1656.

Efnisorð
14(10r-11r)
Sendibréf tilskrifað séra Guðmundi Erlendssyni með séra Jóni.
Titill í handriti

„Sendibréf tilskrifað séra Guðmundi Erlendssyni með séra Jóni.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar sr. Guðmundi Erlendssyni á Felli í tilefni þess að hann hefur vígt Jón, son Guðmundar, honum til aðstoðarprests (sbr. 13. bréf). Sr. Guðmundur hefur óskað eftir aðstoðarpresti því hann á erfitt með að ferðast um umdæmi sitt, einkum að vetrarlagi. Dags. í Skálholti 6. júlí 1656.

Efnisorð
15(11r-12r)
Sendibréf til séra Hallgríms Jónssonar officialis með séra Jóni Guðmundssyni.
Titill í handriti

„Sendibréf til séra Hallgríms Jónssonar officialis með séra Jóni Guðmundssyni.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar sr. Hallgrími Jónssyni, officialis á Hólum, vegna vígslu Jóns Guðmundssonar í embætti aðstoðarprests á Felli. Hann biður Hallgrím að skrifa meðmælabréf með sr. Jóni þegar hann hefur störf í umdæmi sínu og gefa það út til sóknarmanna. Dags. í Skálholti 6. júlí 1656.

Efnisorð
16(12r)
(engin fyrirsögn)
Titill í handriti

„(engin fyrirsögn)“

Aths.

Þorbjörn Marteinsson staðfestir að hann hefur móttekið fjóra dali í landskuld af jörðinni Bárðarstöðum í Loðmundarfirði frá Brynjólfi biskup. Dags. við Öxará 2. júlí 1656; afrit gert í Skálholti 6. júlí 1656.

Efnisorð
17(12r)
Meðkenning Tómas Nikulássonar upp á meðtekið afgjald af lénsjörðum Péturs Bja...
Titill í handriti

„Meðkenning Tómas Nikulássonar upp á meðtekið afgjald af lénsjörðum Péturs Bjarnasonar 1656.“

Aths.

Tómas Nikulásson, fógeti á Bessastöðum, staðfestir að hann hefur móttekið 13 ríkisdali í afgjald af þeim jörðum sem Pétur Bjarnason hefur að léni í Múlasýslu og Hornafirði. Dags. á Þingvöllum 2. júlí 1656; afrit gert í Skálholti 11. júlí 1656.

Efnisorð
18(12v)
Quittantia séra Jóns Torfasonar biskupinum útgefin upp á andvirði fyrir þrjú ...
Titill í handriti

„Quittantia séra Jóns Torfasonar biskupinum útgefin upp á andvirði fyrir þrjú hundruð í Súlunesi í Melasveit.“

Aths.

Jón Torfason, prestur á Torfastöðum, staðfestir að hann hefur móttekið sex hundruð frá Brynjólfi biskup, en um er að ræða greiðslu fyrir þrjú hundruð í jörðinni Ytra-Súlunesi í Melasveit (sbr. 73. bréf í AM 269 fol.). Dags. í Skálholti 12. júlí 1656.

Efnisorð
19(12v-13v)
Vígslubréf séra Guðbrands Jónssonar.
Titill í handriti

„Vígslubréf séra Guðbrands Jónssonar.“

Aths.

Brynjólfur biskup tilkynnir að hann hefur vígt Guðbrand Jónsson til aðstoðarprests hjá föður sínum, sr. Jóni Bersasyni að Sauðanesi. Sr. Jón er orðinn aldurhniginn og á erfitt með að ferðast um sóknina að vetrarlagi. Vígslan er gerð að ósk sr. Jóns, en auk þess hefur sr. Jón Gissurarson, prófastur í Múla, sent biskupi skrifleg meðmæli með Guðbrandi í starfið. Brynjólfur tekur vígsluna að sér vegna þess að enn er biskupslaust á Hólum. Dags. í Skálholti 13. júlí 1656.

Efnisorð
20(13v-14r)
Sendibréf Péturs Þórðarsonar anno 1656, 14. júlí meðtekið.
Titill í handriti

„Sendibréf Péturs Þórðarsonar anno 1656, 14. júlí meðtekið.“

Aths.

Pétur Þórðarson, bóndi á Innra-Hólmi, biður Brynjólf biskup að lána sér fimmtíu ríkisdali. Peningana ætlar hann að nota “í gamlar, bansettar skuldir dönskum að útvega.” Bréfinu fylgir skuldaviðurkenning þar sem Pétur segist skulda biskupi umbeðna upphæð, að því gefnu að Einari Guttormssyni takist að skila fénu til sín frá biskupi. Dags. 9. júlí 1656.

Efnisorð
21(14r)
Meðkenning Einars Guttormssonar upp á meðtekna 50 ríkisdali af biskupinum veg...
Titill í handriti

„Meðkenning Einars Guttormssonar upp á meðtekna 50 ríkisdali af biskupinum vegna Péturs Þórðarsonar.“

Aths.

Einar Guttormsson staðfestir móttöku 50 ríkisdala úr hendi biskups (sbr. 20. bréf). Dags. í Skálholti 15. júlí 1656.

Efnisorð
22(14v)
(engin fyrirsögn)
Titill í handriti

„(engin fyrirsögn)“

Aths.

Sex menn, þ. á m. dómkirkjupresturinn Halldór Jónsson, eru tilkallaðir af biskupi til að meta nokkrar skápfjalir í eigu dómkirkjunnar í Skálholti. Fjalirnar eru illa farnar og því aðeins metnar á 20 álnir. Dags. í Skálholti 28. júlí 1656.

Á milli s. 14v og 15r vantar 22 blöð sem hafa verið merkt sem s. 27-71 með eldra blaðsíðutali.

Notaskrá

Tvö bréf og brot úr því þriðja af þeim bréfum sem áður voru á þessum stað í handritinu eru prentuð eftir NKS 1392 fol. í Jón Helgason (útg.). Úr bréfabókum Brynjólfs Sveinssonar. Safn Fræðafélagsins um Ísland og Íslendinga XII, 77-80. Kaupmannahöfn: Hið íslenzka fræðafélag, 1942.

Efnisorð
23(15r)
Fullmakt séra Halldórs Eiríkssonar gjörninga að gjöra biskups vegna.
Titill í handriti

„Fullmakt séra Halldórs Eiríkssonar gjörninga að gjöra biskups vegna.“

Aths.

Brynjólfur biskup veitir sr. Halldóri Eiríkssyni, presti í Eydalasókn, heimild til að fremja lagagjörninga. Dags. í Skálholti 28. júní 1656.

Efnisorð
24(15r-15v)
Inntak úr sendibréfi séra Henriks Jónssonar um samþykki hans upp á kaup bisku...
Titill í handriti

„Inntak úr sendibréfi séra Henriks Jónssonar um samþykki hans upp á kaup biskupsins við Björn Sæbjörnsson, daterað 1656 16. júní, meðtekið af séra Halldóri Eiríkssyni 28. júní.“

Aths.

Sr. Henrik Jónsson, prestur á Stöð, skrifar Brynjólfi biskup eftir að hafa tekið við orðsendingu frá honum úr hendi Halldórs Eiríkssonar. Biskup hefur óskað eftir samþykki sr. Henriks fyrir kaupum sem Hjalti Jónsson hefur gert í hans umboði við Björn Sæbjörnsson, föður sr. Henriks. Biskup hefur keypt jarðarpart af Birni og samþykkir sr. Henrik kaupin, en ekki er tekið fram hvaða jörð er um að ræða. Dags. á Stöðvarstað 16. júní 1656; afrit gert í Skálholti 28. júní s.á.

Efnisorð
25(15v-16r)
Meðkenning biskupsins upp á meðtekna rentu af kirkna gjaldi, því sem sett hef...
Titill í handriti

„Meðkenning biskupsins upp á meðtekna rentu af kirkna gjaldi, því sem sett hefur verið inn í kompaníið í Kaupmannahöfn.“

Aths.

Brynjólfur biskup staðfestir að hann hefur móttekið rentu af því fé sem Skálholtskirkja hefur lagt til Íslenska verslunarfélagsins á fjögurra ára tímabili (sbr. 1. bréf). Dags. á Eyrarbakka 16. júlí 1656.

Efnisorð
26(16r-16v)
Meðkenning kaupmannsins Erik Muncks upp á meðtekna kirknadali - 631 og 3 mark...
Titill í handriti

„Meðkenning kaupmannsins Erik Muncks upp á meðtekna kirknadali - 631 og 3 mark dansch.“

Aths.

Eiríkur Munk, kaupmaður á Eyrarbakka, staðfestir að hann hefur móttekið 631 ríkisdal og þrjár merkur úr hendi Brynjólfs biskups. Um er að ræða gjöld frá Skálholtskirkju og nokkrum kirkjum sem undir hana eru settar. Dags. á Eyrarbakka 15. júlí 1656; afrit gert í Skálholti 18. júlí s.á.

Efnisorð
27(17r)
Til minnis.
Titill í handriti

„Til minnis.“

Aths.

Yfirlit yfir innlegg nokkurra kirkna í Skálholtsstifti til Íslenska verslunarfélagsins. Heildarupphæðin er 282 ríkisdalir, tvö mörk og átta skildingar, og skiptist þannig: 40 ríkisdalir frá Helgafellskirkju, 36 ríkisdalir frá Stafafellskirkju í Lóni, 24 ríkisdalir frá Kolfreyjustaðarkirkju, 24 ríkisdalir frá Skorrastaðakirkju, 16 ríkisdalir frá Selárdalskirkju og 22 ríkisdalir frá Hólmakirkju í Reyðarfirði; afgangurinn er frá dómkirkjunni í Skálholti. Dags. á Eyrarbakka 16. júlí 1656. Aftan við bréfið er bætt athugasemd biskups um framlag dómkirkjunnar, dags. í Skálholti 13. október s.á.

S. 17v er auð.

Efnisorð
28(18r)
(engin fyrirsögn)
Titill í handriti

„(engin fyrirsögn)“

Aths.

Yfirlit um viðskipti Jóns Vilhjálmssonar, bónda á Drumboddsstöðum, við Brynjólf biskup. Jón leggur einn bleikálóttan hest til Skálholts og fær í staðinn fimm kálfa og mjöltunnu. Dags. í Skálholti 21. júlí 1656.

S. 18v er auð.

Efnisorð
29(19r-20r)
Kaupbréf biskupsins M Brynjólfs Sveinssonar við Jón Árnason á hálfum Reyni á ...
Titill í handriti

„Kaupbréf biskupsins M Brynjólfs Sveinssonar við Jón Árnason á hálfum Reyni á Akranesi og fimm hundruðum í Merkigili í Eyjafirði fyrir 25 hundruð í Skálpastöðum í Lundarreykjadal.“

Aths.

Fimm menn votta að þeir voru viðstaddir handsöl þar sem Brynjólfur biskup gerði jarðakaup við Jón Árnason, en Jón starfaði í umboði föður síns, Árna Oddssonar lögmanns, og bróður hans, Eiríks Odssonar bónda á Fitjum. Biskup seldi Árna fimm hundruð í jörðinni Skálpastöðum í Lundarreykjadal og Eiríki tuttugu hundruð í sömu jörð. Á móti greiðir Jón biskupi fimm hundruð í jörðinni Merkigili í Eyjafirði fyrir hönd Árna, en hálfa jörðina Reyni á Akranesi, tuttugu hundruð að dýrleika, fyrir hönd Eiríks. Dags. í Skálholti 25. júlí 1656.

Efnisorð
30(20r-20v)
Umboðsbréf Jóns Árnasonar.
Titill í handriti

„Umboðsbréf Jóns Árnasonar.“

Aths.

Bræðurnir Árni Odsson lögmaður og Eiríkur Oddsson veita Jóni, syni Árna, umboð sitt til að annast jarðakaup við Brynjólf biskup fyrir sína hönd (sbr. 29. bréf). Dags. á Leirá 21. júlí 1656.

Efnisorð
31(20v-21r)
Quittantia millum biskupsins M Brynjólfs SS og séra Jóns Ólafssonar á Reka me...
Titill í handriti

„Quittantia millum biskupsins M Brynjólfs SS og séra Jóns Ólafssonar á Reka með ferð um þriggja ára tíma.“

Aths.

Brynjólfur biskup greiðir sr. Jóni Ólafssyni kaup fyrir vinnu sína undanfarin þrjú ár við að safna reka af dómkirkjujörðunum Ytri-Vík í Hrútafirði og Þambárvöllum í Bitrufirði (sbr. 157. bréf í AM 268 fol.). Sr. Jón hefur jafnframt séð um að flytja rekann suður að Hvítá í Borgarfirði, en ekki kemur fram í bréfinu hversu mikið hann fær greitt fyrir vinnu sína. Dags. 4. ágúst 1656 að Hvammi í Norðurárdal.

Efnisorð
32(21r)
(engin fyrirsögn)
Titill í handriti

„(engin fyrirsögn)“

Aths.

Brynjólfur biskup staðfestir að hann hefur meðtekið sáttagreiðslu frá sr. Ásgeiri Einarssyni vegna annars prests, sr. Þorvarðar Magnússonar í Árnesi. Þorvarður hefur setið á dómkirkjujörðinni Ávík í Trékyllisvík og greiðir hann tvö hundruð í afgjöld af jörðinni. Dags. að Tungu í Steingrímsfirði 10. ágúst 1656.

Efnisorð
33(21r)
(engin fyrirsögn)
Titill í handriti

„(engin fyrirsögn)“

Aths.

Brynjólfur biskup staðfestir móttöku 15 aura frá sr. Ásgeiri Einarssyni vegna jarðakaupa sem fóru fram þeirra á milli árið 1653 (sbr. 76. bréf í AM 268 fol.). Dags. að Tungu í Steingrímsfirði 10. ágúst 1656.

Efnisorð
34(21v)
Kvittun séra Einars Sigurðssonar um skyldur af Grímsey.
Titill í handriti

„Kvittun séra Einars Sigurðssonar um skyldur af Grímsey.“

Aths.

Brynjólfur biskup staðfestir að hann hefur móttekið átta ríkisdali frá sr. Einari Sigurssyni, prófasti í Strandasýslu, en um er að ræða afgjöld af Grímsey fyrir undanfarin þrjú ár. Biskup endurnýjar umboð sr. Einars fyrir eynni. Dags. á Stað í Steingrímsfirði 11. ágúst 1656.

Efnisorð
35(21v-22r)
Umboðsbréf séra Ásgeirs Einarssonar.
Titill í handriti

„Umboðsbréf séra Ásgeirs Einarssonar.“

Aths.

Brynjólfur biskup veitir sr. Ásgeiri Einarssyni umboð yfir jörðinni Ávík í Trékyllisvík. Ásgeir mun taka við umboðinu af sr. Þorvarði Magnússyni sem hefur óskað eftir aflausn. Ásgeir mun safna reka á jörðinni og skila honum til dómkirkjunnar, og fær hann þriðjung ágóðans í sinn hlut. Dags. á Stað í Steingrímsfirði 11. ágúst 1656.

Efnisorð
36(22r-22v)
Sendibréf til séra Þorvarðs Magnússonar úr vísitatíu 1656 11 augusti.
Titill í handriti

„Sendibréf til séra Þorvarðs Magnússonar úr vísitatíu 1656 11 augusti.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar sr. Þorvarði Magnússyni í Ávík og bregst við bréfi frá honum. Sr. Þorvarður hefur greint biskupi frá því sem í bréfinu er kallað “sárgrætilegt háttalag yðar sókna.” Biskup segir að það hafi verið ætlun sín að heimsækja sóknina á yfirstandandi vísitasíu sinni um Vestfirði, en hann afréð loks að láta það ógert og senda bréfið í staðinn. Ástæðuna segir hann vera dræma aðsókn sóknarmanna við biskupsheimsóknir. Biskup óskar sr. Þorvarði og sóknarmönnum hans verndar gegn ásókn óhreinna anda, en margir höfðu þóst verða fyrir galdraásóknum í Trékyllisvík frá því árið 1652. Loks nefnir biskup að hann hefur móttekið afgjöld af Ávík frá sr. Ásgeiri Einarssyni (sbr. 32. bréf), en Ásgeir mun brátt taka við staðnum af sr. Þorvarði. Dags. á Stað í Steingrímsfirði 11. ágúst 1652.

Notaskrá

Bréfið er prentað í bókinni Úr bréfabókum Brynjólfs Sveinssonar. Sjá Jón Helgason (útg.). Úr bréfabókum Brynjólfs Sveinssonar. Safn Fræðafélagsins um Ísland og Íslendinga XII, 81. Kaupmannahöfn: Hið íslenzka fræðafélag, 1942.

Efnisorð
37(23r-24r)
Aðalvíkurmanna leyfisbréf upp á burtför séra Árna Loftssonar.
Titill í handriti

„Aðalvíkurmanna leyfisbréf upp á burtför séra Árna Loftssonar.“

Aths.

Þrettán menn, sem allir eru sóknarmenn Aðalvíkurkirkju, skrifa Brynjólfi biskup og beiðast lausnar fyrir hönd prestsins í Aðalvík, sr. Árna Loftssonar, og segja þeir að hann treysti sér ekki til að þjóna staðnum lengur. Þrjár ástæðar eru gefnar fyrir þessari ákvörðun sr. Árna: Í fyrsta lagi vill hann ekki búa lengur ógiftur á staðnum, og ekki er vitað um neina konu í sveitinni sem geti hugsað sér að giftast honum. Í öðru lagi hefur sr. Árni enga vinnumenn á bæ sínum og getur ekki ferðast um sóknina til að fræða sóknarbörn sín, því hann er svo bundinn af búverkum. Í þriðja lagi er sr. Árni þjakaður af þunglyndi og andlegum krankleika, einkum í skammdeginu. Þess er óskað að biskup sendi nýjan prest til staðarins. Dags. á Stað í Aðalvík 1656.

Notaskrá

Bréfið er prentað í bókinni Úr bréfabókum Brynjólfs Sveinssonar. Sjá Jón Helgason (útg.). Úr bréfabókum Brynjólfs Sveinssonar. Safn Fræðafélagsins um Ísland og Íslendinga XII, 81-83. Kaupmannahöfn: Hið íslenzka fræðafélag, 1942.

Efnisorð
38(24r)
Andsvar biskupsins hér upp á.
Titill í handriti

„Andsvar biskupsins hér upp á.“

Aths.

Brynjólfur biskup bregst við bréfi frá sóknarmönnum Aðalvíkurkirkju (37. bréf). Hann segir að betur þurfi að gera grein fyrir ástæðum sr. Árna fyrir brotthvarfinu en fellst þó á tillöguna. Biskup leggur til að sr. Árni muni sjálfur, ásamt sóknarmönnum sínum, útvega nýjan prest til Aðalvíkur. Dags. á Stað í Grunnavík 16. ágúst 1656.

Notaskrá

Bréfið er prentað í bókinni Úr bréfabókum Brynjólfs Sveinssonar. Sjá Jón Helgason (útg.). Úr bréfabókum Brynjólfs Sveinssonar. Safn Fræðafélagsins um Ísland og Íslendinga XII, 83-84. Kaupmannahöfn: Hið íslenzka fræðafélag, 1942.

Efnisorð
39(24v-25v)
Kosning Sigurðar Jónssonar til Bolungavíkurþinga.
Titill í handriti

„Kosning Sigurðar Jónssonar til Bolungavíkurþinga.“

Aths.

Sjö sóknarmenn Bolungarvíkurkirkjusóknar tilkynna að þeir hafa kosið sr. Sigurð Jónsson til sóknarprests að Hóli í Bolungarvík og óska eftir samþykki biskups fyrir kosningunni. Dags. í Bolungarvík 13. júlí 1656. Aftan við bréfið er bætt vitnisburði þriggja sóknarmanna sem gera grein fyrir stuðningi sínum við Sigurð.

Efnisorð
40(25v)
Svar biskupsins hér upp á.
Titill í handriti

„Svar biskupsins hér upp á.“

Aths.

Brynjólfur biskup kveðst hafa lesið kosningarbréf sr. Sigurðar Jónssonar, en efast um lögmæti þess þar sem samþykki prófasts liggur ekki fyrir. Hann telur því að kosningin verði ekki staðfest fyrr en “tillagið er komið úr voninni í raunina.” Dags. á Snæfjöllum 18. ágúst 1656.

Efnisorð
41(26r)
Quittantia útgefin séra Jóni Jónssyni fyrir biskupstíunda meðferð.
Titill í handriti

„Quittantia útgefin séra Jóni Jónssyni fyrir biskupstíunda meðferð.“

Aths.

Brynjólfur biskup staðfestir að hann hefur meðtekið 24 ríkisdali frá sr. Jóni Jónssyni í Holti í Önundarfirði, en um er að ræða biskupstíundir sem Jón hefur innheimt. Dags. að Holti í Önundarfirði 21. ágúst 1656.

Efnisorð
42(26r-26v)
Quittantia biskupsins um Holtskirkju í Önundarfirði Inventarium, útgefin af s...
Titill í handriti

„Quittantia biskupsins um Holtskirkju í Önundarfirði Inventarium, útgefin af séra Jóni í Holti.“

Aths.

Sr. Jón Jónsson, prestur í Holti í Önundarfirði og bróðursonur Brynjólfs biskups, staðfestir að hann hefur meðtekið skuldagreiðslu til kirkjunnar, eitt hundrað í gildu fé og átta álnir, úr hendi biskups. Sjálfur greiðir sr. Jón jafnháa upphæð til kirkjunnar fyrir hönd föður síns, Jóns Sveinssonar, en um er að ræða föðurarf þeirra bræðra. Dags. að Holti í Önundarfirði 21. ágúst 1656; afrit gert að Mýrum í Dýrafirði degi síðar.

Efnisorð
43(26v)
Lofun séra Þórðar Sveinssonar, Aðalvíkurstað og sókn að átakast.
Titill í handriti

„Lofun séra Þórðar Sveinssonar, Aðalvíkurstað og sókn að átakast.“

Aths.

Sr. Þórður Sveinsson hefur fengið tilboð frá sr. Árna Loftssyni, fráfarandi presti í Aðalvík, um að taka við sókninni, með leyfi biskups (sbr. 38. bréf). Þórður samþykkir boðið og lýsir sig reiðubúinn að taka við staðnum. Dags. á Melgraseyri 19. ágúst 1656.

Efnisorð
44(27r)
Samþykki prófastsins séra Jóns Arasonar upp á burtför séra Árna frá Aðalvík.
Titill í handriti

„Samþykki prófastsins séra Jóns Arasonar upp á burtför séra Árna frá Aðalvík.“

Aths.

Jón Arason, prófastur í Ísafjarðarsýslu, veitir samþykki sitt fyrir afsögn sr. Árna Loftssonar, sóknarprests í Aðalvík (sbr. 37. bréf), að því gefni að biskup veiti leyfi fyrir henni. Dags. í Vatnsfirði 19. ágúst 1656; afrit gert, með viðbættu samþykki Brynjólfs biskups, á Söndum í Dýrafirði 23. ágúst 1656.

Efnisorð
45(27v-28r)
Umskipti á Nauteyri á Langadalsströnd fyrir 10 hundruð í Arnarnúpi í Dýrafirð...
Titill í handriti

„Umskipti á Nauteyri á Langadalsströnd fyrir 10 hundruð í Arnarnúpi í Dýrafirði og sex hundraða part við séra Gissur Sveinsson.“

Aths.

Fjórir menn votta að þeir voru viðstaddir handsöl þar sem Margrét Jónsdóttir gaf eiginmanni sínum, sr. Gissuri Sveinssyni, sex hundraða jarðarpart sem hún átti í heimanfylgju sína hjá Magnúsi Jónssyni, sýslumanni í Miðhlíð (sbr. 101. bréf í AM 268 fol.) og tíu hundraða jarðarpart í Arnarnúpi í Dýrafirði. Á móti ánafnar Gissur konu sinni sextán hundruð í jörðinni Nauteyri á Langadalsströnd. Dags. á Álftamýri í Arnarfirði 25. ágúst 1656.

Efnisorð
46(28v)
Samþykki Eggerts Björnssonar upp á kaup biskupsins sex hundruð í Gullberastöðum.
Titill í handriti

„Samþykki Eggerts Björnssonar upp á kaup biskupsins sex hundruð í Gullberastöðum.“

Aths.

Brynjólfur biskup kaupir sex hundruð í Gullberastöðum í Lundarreykjadal af Eggert Björnssyni, en Magnús Jónsson annast kaupin fyrir hönd Eggerts. Í staðinn lætur biskup sex hundruð í Bakka í Arnarfirði. Dags. 6. september á Skarði á Skarðsströnd.

Efnisorð
47(29r)
Schedil Jóns meinsæramanns fyrir vestan.
Titill í handriti

„Schedil Jóns meinsæramanns fyrir vestan.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar orðsendingu um Jón Jónsson, sem fundinn hefur verið sekur um meinsæri og tvö frillulífisbrot, en orðsendingin er ætluð sóknarpresti Jóns. Biskup segir þar að brot Jóns séu “kvitt bæði við kirkju og kóng,” og biður prest að veita Jóni aflausn ef hann sýnir fram á að hann vilji bæta ráð sitt. Dags. að Staðarhóli 9. september 1656.

S. 29v er auð. Á milli s. 29v og 30r vantar fjögur blöð sem hafa verið merkt sem s. 106-109 með eldra blaðsíðutali.

Efnisorð
48(30r-31r)
Schedill Guðmundi Ólafssyni útgefinn af biskupinum um kristileg fríheit hans.
Titill í handriti

„Schedill Guðmundi Ólafssyni útgefinn af biskupinum um kristileg fríheit hans.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar um málefni Guðmundar Ólafssonar, sem titlaður er “byssuskytta að Vestmannaeyjum.” Guðmundur hefur leitað til biskups vegna þess að prestar í Vestmannaeyjum hafa útilokað hann frá allri kirkjulegri þjónustu. Upphaf málsins eru átök sem komu upp milli Guðmundar og Eiríks Einarssonar, en Guðmundur segir að sér hafi blöskrað svo orðbragð Eiríks að hann hafi ráðist á hann og skorið í nef hans með hnífi í bræðiskasti. Guðmundur sættist í kjölfarið við Eirík og greiddi honum bætur. Skömmu síðar veiktist Guðmundur og fékk aflausn hjá presti á sóttarsæng, en eftir að hann reis upp aftur hefur hann enga prestlega þjónustu fengið þótt hann hafi leitað eftir henni. Niðurstaða biskups er sú að þar sem Guðmundur hafi þegar tekið opinbera aflausn eigi hann með réttu að njóta kirkjulegra sakramenta. Biður hann þá er málið varðar að taka tillit til þessa. Dags. í Skálholti 1. október 1656.

Í bréfinu er vitnað til ákvæðis í Kirkjuordinansíu Kristjáns III um vitjanir sjúkra og fátækra; sjá Íslenzkt fornbréfasafn X, 149-151. Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag, 1911-1921.

S. 31v er auð. Á milli s. 31v og 32r vantar fimm blöð sem hafa verið merkt sem s. 114-123 með eldra blaðsíðutali.

Efnisorð
49(32r-32v)
(engin fyrirsögn)
Titill í handriti

„(engin fyrirsögn)“

Aths.

Oddur Þorleifsson fær Brynjólfi biskup alla jörðina Litlu-Þúfu í Miklaholtshreppi til fullrar eignar, en jörðin er átta hundruð að dýrleika og fylgja henni fjögur innstæðukúgildi. Um er að ræða greiðslu fyrir þá 80 ríkisdali sem biskup fékk Sæmundi, syni Odds, þegar hann sigldi út til náms ári áður (sbr. 183. bréf í AM 269 fol.) Dags. að Vatnsenda í Skorradal 17. september 1656.

Efnisorð
50(32v-33r)
Kaupbréf Odds Þorleifssonar á Litlu-Þúfu í Miklholtshrepp.
Titill í handriti

„Kaupbréf Odds Þorleifssonar á Litlu-Þúfu í Miklholtshrepp.“

Aths.

Kaupmáli á milli bræðranna Odds og Guðmundar Þorleifssona. Guðmundur fær Oddi jörðina Litlu-Þúfu í Miklholtshreppi til fullrar eignar og veitir Þorgerður Ólafsdóttir, eiginkona Guðmundar, samþykki sitt fyrir því. Á móti mun Oddur fá bróður sínum aðra jörð eða jarðarpart jafndýran. Dags. 23. júlí 1656 í Hnífsdal við Skutulsfjörð; afrit gert að Vatnsenda í Skorradal 18. september 1656.

Efnisorð
51(33r-33v)
Reikningur millum biskupsins og Helga um húsabót á Mófellsstöðum anno 1656.
Titill í handriti

„Reikningur millum biskupsins og Helga um húsabót á Mófellsstöðum anno 1656.“

Aths.

Yfirlit yfir þær endurbætur sem Helgi Jónsson, leiguliði Brynjólfs biskups, hefur gert á húsum á Mófellsstöðum frá því í september 1655 (sbr. 224. bréf í AM 269 fol.). Gerð er grein fyrir útlögðum kostnaði og endurgreiðslum til Helga vegna verka hans. Dags. á Mófellsstöðum í Skorradal 18. september 1656.

Efnisorð
52(34r)
Reikningur á húsabót milli biskupsins og Ólafs á Réttabakka 1656 18. septembris.
Titill í handriti

„Reikningur á húsabót milli biskupsins og Ólafs á Réttabakka 1656 18. septembris.“

Aths.

Ólafur á Réttabakka hefur hlaðið heygarð á bænum að nýju. Brynjólfur biskup endurgreiðir honum útlagðan kostnað og vinnu. Dags. að Efra-Hrepp í Skorradal 19. september 1656.

Efnisorð
53(34v)
Reikningur millum biskupsins og Þorvarðs Kolbeinssonar um húsabót á hjáleigun...
Titill í handriti

„Reikningur millum biskupsins og Þorvarðs Kolbeinssonar um húsabót á hjáleigunni fyrir ofan Mófellsstaði.“

Aths.

Yfirlit yfir þær endurbætur sem Þorvarður Kolbeinsson hefur gert á húsum í hjáleigunni fyrir ofan Mófellsstaði. Dags. á Mófellsstöðum í Skorradal 18. september 1656.

Efnisorð
54(35r-35v)
Kaupskaparbréf biskupsins við Þorbjörn Marteinsson á Litlu-Þúfu í Miklholtshr...
Titill í handriti

„Kaupskaparbréf biskupsins við Þorbjörn Marteinsson á Litlu-Þúfu í Miklholtshrepp fyrir Barðarstaði í Loðmundarfirði.“

Aths.

Brynjólfur biskup selur Þorbirni Marteinssyni alla jörðina Litlu-Þúfu í Miklholtshreppi sem er átta hundruð að dýrleika. Á móti lætur Þorbjörn alla jörðina Bárðarstaði í Loðmundarfirði, tólf hundruð að dýrleika. Dags. að Efra-Hrepp í Skorradal 19. september 1656.

Efnisorð
55(35v)
(engin fyrirsögn)
Titill í handriti

„(engin fyrirsögn)“

Aths.

Páll Gíslason viðurkennir að hann hefur fengið tuttugu ríkisdali að láni hjá Brynjólfi biskup. Hann lofar að endurgreiða féð um leið og hann hefur tök á. Dags. 19. september 1656. Aftan við bréfið er bætt athugasemd með hendi biskups: “Þessu gjaldi hefur Páll Gíslason svarað til Vatnsenda í varðveislu Páls Teitssonar.”

Efnisorð
56(35v-36r)
Tilsögn Bjarna Vermundssonar um landamerki Reynis á Akranesi.
Titill í handriti

„Tilsögn Bjarna Vermundssonar um landamerki Reynis á Akranesi.“

Aths.

Bjarni Vermundsson gefur vitnisburð um landamerki jarðarinnar Reynis á Akranesi eftir sinni bestu vitneskju. Dags. að Reyni 20. september 1656.

Efnisorð
57(36r)
(engin fyrirsögn)
Titill í handriti

„(engin fyrirsögn)“

Aths.

Bjarni Halldórsson, bóndi á Görðum á Akranesi, hefur hlýtt á upplesinn vitnisburð Bjarna Vermundssonar (57. bréf) og staðfestir það sem þar kemur fram. Bjarni Halldórsson bjó á Reyni í ellefu ár og er því vel kunnugur staðháttum þar. Dags. að Görðum á Akranesi 21. september 1656.

Efnisorð
58(36r)
36r
Titill í handriti

„36r“

Aths.

Ívar Magnússon, bóndi á Narfastöðum, tekur saman yfirlit um þann við sem Brynjólfur biskup hefur lagt til Narfastaða. Dags. á Skipaskaga 21. september 1656.

Efnisorð
59(36v)
Meðkenning Þórarins Illugasonar og Sigurðar Jónssonar upp á tvær Innstavogs l...
Titill í handriti

„Meðkenning Þórarins Illugasonar og Sigurðar Jónssonar upp á tvær Innstavogs lögfestur út skrifaðar af þingbókinni.“

Aths.

Staðfesting þess að tveir umboðsmenn biskups, Páll Teitsson og Jón Vigfússon, hafa lögfest biskupsjörðina Innstavog á manntalsþingi. Dags. á Heynesi 16. og 18. júní 1654; afrit gert á Skipaskaga á Akranesi 22. september s.á.

Efnisorð
60(36v-39v)
Reikningur Páls Kristjánssonar í Hólmi.
Titill í handriti

„Reikningur Páls Kristjánssonar í Hólmi.“

Aths.

Yfirlit yfir vörur sem Páll Kristjánsson, kaupmaður í Hólmi, hefur fengið Brynjólfi biskup, ásamt yfirliti yfir kostnað. Dags. í Hólmi 7. júlí 1656; afrit gert á Skaga 22. september s.á.

S. 37r og 38v eru auðar.

Efnisorð
61(40r-40v)
Andsvar upp á bréf séra Sigurðar Torfasonar um Bessastaðamál milli hans og Tó...
Titill í handriti

„Andsvar upp á bréf séra Sigurðar Torfasonar um Bessastaðamál milli hans og Tómasar Nikulássonar.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar sr. Sigurði Torfasyni, aðstoðarpresti á Görðum á Álftanesi, vegna deilu hans við Tómas Nikulásson, fógeta á Bessastöðum. Brynjólfur hefur fengið bréf frá Sigurði um misklíðina og játar að hann hefur ekki haft tóm til að lesa það almennilega, en ljóst er að málið varðar aflausn Tómasar fyrir “helgibrot.” Biskup telur að sr. Sigurður hafi ekki gert neitt ámælisvert, auk þess sem honum hefur engin formleg ákæra borist frá fógetanum, og því leggur hann til að Sigurður starfi áfram á Görðum. Dags. í Skálholti 28. september 1656.

Efnisorð
62(40v-43v)
Sendibréf séra Magnúsi Péturssyni tilskrifað með Gísla Finnbogasyni.
Titill í handriti

„Sendibréf séra Magnúsi Péturssyni tilskrifað með Gísla Finnbogasyni.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar sr. Magnúsi Péturssyni, prófasti í Skaftafellsþingi, um mál sr. Þorleifs Magnússonar á Sandfelli. Þorleifur hefur orðið uppvís að ofbeldisbroti (sbr. 242. og 243. bréf í AM 269 fol.) og mál hans var tekið fyrir á alþingisprestastefnu þar sem úrskurðað var að honum skyldi vikið úr embætti ef tveir menn fengjust til að votta um brot hans með eiði við prófastinn. Magnús hefur nú tekið eiðana tvo og lagt það til við biskup að sr. Þorleifur fái að sitja á Sandfelli til næsta vors, enda sé eiginkona hans veik. Brynjólfur biskup vill hins vegar taka hart á broti Þorleifs og víkja honum frá staðnum samstundis, enda sé mál hans fordæmisgefandi fyrir önnur sambærileg brotamál. Magnús hefur stungið upp á Gísla Finnbogasyni sem eftirmanni Þorleifs á Sandfelli, en biskup svarar því til í bréfinu að sér þyki Snjólfur Einarsson engu minna hæfur til starfans en Gísli (sbr. 77. bréf). Í lok bréfsins víkur biskup að spítalanum á Hörgslandi, en hann hefur skipað sr. Magnús forstöðumann spítalans ásamt sr. Þórði Guðmundssyni á Kálfafelli. Dags. í Skálholti 1. október 1656.

Á milli s. 43v og 44r vantar sautján blöð sem hafa verið merkt sem s. 144-177 með eldra blaðsíðutali.

Notaskrá

Bréfið er prentað í bókinni Úr bréfabókum Brynjólfs Sveinssonar. Sjá Jón Helgason (útg.). Úr bréfabókum Brynjólfs Sveinssonar. Safn Fræðafélagsins um Ísland og Íslendinga XII, 85-88. Kaupmannahöfn: Hið íslenzka fræðafélag, 1942.

Efnisorð
63(44r)
Anno 1699 21. júlí að Hraungerði framfór svofelldur löggjafar gjörningur í vo...
Titill í handriti

„Anno 1699 21. júlí að Hraungerði framfór svofelldur löggjafar gjörningur í votta viðurvist sem eftir fylgir.“

Aths.

Erfðaskrá. Þóra Torfadóttir, ekkja sr. Einars Einarssonar prests í Görðum á Álftanesi, arfleiðir dóttur sína, Halldóru Einarsdóttur, að tíu hundruðum í lausafé og ýmsum gripum. Dags. að Hraungerði í Flóa 21. júlí 1699.

Skjalið er ritað á örk sem er greinilega síðari tíma innskot í handritið, enda án upphaflega blaðsíðutalsins og dagsett tæpum 43 árum síðar en næsta bréf á undan. Undirskriftina vantar og næstu þrjár síður af örkinni (44v-45v) eru auðar að mestu, að undanskildum sex línum á forngrísku sem ritaðar eru neðst á s. 45v. Um er að ræða skilgreininguna á trú sem var sett fram á kirkjuþinginu í Kalkedon árið 451. Merkingin er nokkurn veginn: “Rétt eins og spámennirnir kenndu oss frá öndverðu um hann, og eins og Jesús Kristur sjálfur kenndi oss, og eins og kenning feðranna færði oss.” Sjá Jaroslav Pelikan og Valerie Hotchkiss (útg.). Creeds and Confessions of Faith in the Christian Tradition 1, 181. New Haven: Yale University Press, 2003.

Efnisorð
64(46r)
Meðkenning Finns Jónssonar í Klausturhólum upp á meðtekna landskuld af hálfu ...
Titill í handriti

„Meðkenning Finns Jónssonar í Klausturhólum upp á meðtekna landskuld af hálfu Súlunesi og leigur eftir tvö kúgildi anno 1656.“

Aths.

Finnur Jónsson, forstöðumaður spítalans á Klausturhólum, staðfestir að hann hefur meðtekið hálfan annan ríkisdal í landskuld af hálfri jörðinni Súlunesi í Melasveit úr hendi Brynjólfs biskups. Auk þess hefur biskup fengið honum fimm merkur smjörs sem eru eftirstöðvar af leigugjaldi ársins á undan. Dags. í Skálholti 16. október 1656.

Efnisorð
65(46r-46v)
Sendibréf Ólafs á Ásbrandsstöðum um reikning við Björn Sæbjörnsson um Fremri-...
Titill í handriti

„Sendibréf Ólafs á Ásbrandsstöðum um reikning við Björn Sæbjörnsson um Fremri-Hlíð.“

Aths.

Ólafur Jónsson, leiguliði á dómkirkjujörðinni Ásbrandsstöðum, skrifar Brynjólfi biskup og sendir honum kvittun um greiðslur til Björns Sæbjörnssonar vegna jarðarinnar Fremri-Hlíðar sem hann seldi biskupi í upphafi árs 1654 (sbr. 195. bréf í AM 268 fol.). Björn hefur fengið greidda 20 ríkisdali ásamt ýmsum búfénaði og vöru. Dags. á Hofi í Vopnafirði 7. september 1656.

Efnisorð
66(46v-47r)
Quittantia útgefin biskupinum af Birni Snæbjörnssyni og send innan í þessu fy...
Titill í handriti

„Quittantia útgefin biskupinum af Birni Snæbjörnssyni og send innan í þessu fyrir ofan skrifuðu bréfi Ólafs Jónssonar.“

Aths.

Björn Sæbjörnsson kvittar að hann hefur móttekið greiðslur frá Ólafi Jónssyni á Ásbrandsstöðum vegna Fremri-Hlíðar. Þetta er kvittunin sem getið er um í 66. bréfi. Dags. í Leiðarhöfn í Vopnafirði 6. september 1656; afrit gert í Skálholti 15. október s.á.

Efnisorð
67(47r-47v)
Sendibréf til kennimanna í Dalasýslu um prófastskjör.
Titill í handriti

„Sendibréf til kennimanna í Dalasýslu um prófastskjör.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar prestum í Dalasýslu. Tilefnið er fráfall Brynjólfs Bjarnasonar, prests í Hjarðarholti og prófasts í Dalasýslu, en framundan er kjör á nýjum prófasti úr hópi héraðspresta. Nýr prófastur þarf að taka til starfa sem fyrst því hans bíður að rannsaka máls Jóns Auðunarsonar. Biskup hefur sent sr. Jóni Ormssyni bréf um það mál, en málsatvik eru ekki útskýrð í þessu bréfi. Dags. í Skálholti 16. október 1656.

S. 48r er auð.

Efnisorð
68(48v)
Vitnisburður yfirsetukvenna upp á lýsing Þuríðar Guðmundar dóttur um síns bar...
Titill í handriti

„Vitnisburður yfirsetukvenna upp á lýsing Þuríðar Guðmundar dóttur um síns barnsfaðerni séra Jóni Jónssyni á hendur.“

Aths.

Vitnisburður sem sr. Halldór Daðason, prófastur í Árnesprófastsdæmi, hefur látið skrásetja í heyranda hljóði í Hrunakirkju eftir þremur konum: Þuríði Guðmundsdóttur, Hallberu Jónsdóttur og Vilborgu Guðmundardóttur. Hallbera og Vilborg voru yfirsetukonur hjá Þuríði þegar hún fæddi barn í Reykjadal. Þær fullyrða báðar að Þuríður hafi lýst sr. Jón Jónsson, prest í Reykjadal, föður barnsins og aldrei orðið tvísaga í framburði sínum. Sr. Halldór lýsti eftir vitnum í kirkjunni sem gætu borið að Þuríður hafi nokkru sinni orðið tvísaga um faðernið en enginn gaf sig fram. Dags. í Hruna 12. október 1656; afrit gert í Skálholti 19. október s.á.

Efnisorð
69(49r-50r)
Hafrafellsmál sem það til gekk á Alþingi. Anno 1656 þann 30. júní.
Titill í handriti

„Hafrafellsmál sem það til gekk á Alþingi. Anno 1656 þann 30. júní.“

Aths.

Fjögur samantekin skjöl er varða Hafrafellsmál og deilu Brynjólfs biskups við Bjarna Eiríksson (sbr. 241. bréf í AM 269 fol.). Fyrsta skjalið er almenn greinargerð um málið sem var rekið fyrir Lögréttu þann 30. júní 1656. Annað skjalið er samantekt um þau skjöl er Bjarni las upp fyrir Lögréttu og lúta þau öll að því að kirkjan í Ási sé lögmætur eigandi Hafrafells. Biskup óskaði álits Lögréttumanna að lestrinum loknum og virtist þeim að kaup biskups hafi ekki verið réttmæt. Þriðja skjalið er vitnisburður Hjalta Jónssonar, umboðsmanns biskups, sem meðtók landskuld af hálfu Hafrafelli haustið 1654 af Stefáni Jónssyni er þar bjó. Síðan þá hefur Stefán goldið Bjarna landskuld af jörðinni. Fjórða bréfið er ræða Brynjólfs biskups fyrir Lögréttu, þar sem hann kveðst ekki mundu hafa tilleiðst að eignast jarðarpartinn ef hann hefði vitað að kirkjan í Ási ætti tilkall til hennar. Biskup óskar eftir áliti Lögréttu á kaupunum og kveðst munu krefjast lagariftingar á kaupum sínum við Bjarna Oddsson (sbr. 29. bréf í AM 269 fol.) ef niðurstaðan verður sú að kaupin hafi verið ólögmæt. Afrit bréfanna gert í Skálholti 21. október og 8. nóvember 1656.

Á meðal þeirra skjala sem Brynjólfur biskup lætur lesa upp fyrir Lögréttu er kaupmáli Magnúsar Árnasonar og Jörundar Vigfússonar um hálft Hafrafell frá 1485, prentaður í Íslenzku fornbréfasafni VI, 539-540. Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag, 1900-1904.

Efnisorð
70(50v-51r)
Kaupmálabréf Þorsteins Eyvindssonar og Sigríðar Þorvaldsdóttur.
Titill í handriti

„Kaupmálabréf Þorsteins Eyvindssonar og Sigríðar Þorvaldsdóttur.“

Aths.

Kaupmáli hjónanna Þorsteins Eyvindssonar, bónda á Bekansstöðum, og Sigríðar Þorvaldsdóttur, gerður af þeim sr. Halldóri Jónssyni, kirkjupresti í Skálholti (fyrir hönd Þorsteins) og Brynjólfs biskups (fyrir hönd Halldórs Ásmundssonar, sem er föðurbróðir og giftingarmaður Sigríðar). Þorsteinn leggur tvö hundruð í jörðum og fimm hundruð í peningum til hjónabandsins. Heimanfylgja Sigríðar reiknast átta hundruð, þar af eitt hundrað vegna tveggja barna sem þau Þorsteinn og Sigríður hafa eignast saman fyrir hjónaband. Dags. í Skálholti 26. október 1656. Aftan við kaupmálann er bætt þeirri athugasemd að þau Þorsteinn og Sigríður hafi verið gefin saman í Skálholtsdómkirkju 23. nóvember s.á.

Efnisorð
71(51v-52r)
Vígslubréf séra Rafns Ólafssonar.
Titill í handriti

„Vígslubréf séra Rafns Ólafssonar.“

Aths.

Brynjólfur biskup tilkynnir að hann hefur vígt Rafn Ólafsson sem sóknarprest í Grindavík. Rafn tekur við embættinu af sr. Gísla Bjarnasyni sem lést í ágúst, en hann var einnig prófastur í Kjalarnesþingi. Dags. í Skálholti 26. október 1656.

Efnisorð
72(52v-54r)
Veitingarbréf séra Rafns Ólafssonar fyrir Stað í Grindavík.
Titill í handriti

„Veitingarbréf séra Rafns Ólafssonar fyrir Stað í Grindavík.“

Aths.

Brynjólfur biskup tilkynnir að hann hefur veitt sr. Rafni Ólafssyni prestsembætti á Stað í Grindavík. Rafn skal halda staðinn og greiða þrjú hundruð fiska árlega í landskuld til dómkirkjunnar í Skálholti, auk þess sem hann skal halda við húsum, görðum, hleðslum og túnum. Dags. í Skálholti 27. október 1656.

Efnisorð
73(54v-55r)
Bréf til presta í Gullbringusýslu um prófasts útvalning.
Titill í handriti

„Bréf til presta í Gullbringusýslu um prófasts útvalning.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar prestum í Kjalarnesþingi og tilkynnir þeim að nú liggi fyrir að kjósa nýjan prófast í stað sr. Gísla Bjarnasonar. Hann boðar til prestastefnu að Kálfatjörn þann 13. nóvember nk. Fram kemur að biskup skrifar tvö eintak af bréfinu; annað á að sendast að Reynivöllum og berast síðan suður eftir en hitt bréfið á að fara í Grindavík, Hafnir, Miðnes og Garð. Dags. í Skálholti 27. október 1656.

Efnisorð
74(55r-55v)
Sala á fimm hundruðum í Merkigili í Eyjafirði.
Titill í handriti

„Sala á fimm hundruðum í Merkigili í Eyjafirði.“

Aths.

Fjórir menn votta að þeir voru viðstaddir handsöl þar sem Brynjólfur biskup seldi Halldóru Jónsdóttur fimm hundruð í jörðinni Merkigili í Eyjafirði. Halldóra greiðir sextíu ríkisdali fyrir jarðarpartinn. Dags. í Skipholti í Hrunamannahreppi 1. nóvember 1656.

S. 56r er auð. Á milli s. 55v og 56r vantar 2 blöð sem hafa verið merkt sem s. 197-200 með eldra blaðsíðutali.

Efnisorð
75(56v)
Útskrift af handskrift Markúsar Snæbjörnssonar.
Titill í handriti

„Útskrift af handskrift Markúsar Snæbjörnssonar.“

Aths.

Markús Snæbjörnsson staðfestir að hann hefur móttekið sjötíu ríkisdali úr hendi Margrétar Halldórsdóttur, eiginkonu Brynjólfs biskups. Um er að ræða eftirstöðvar greiðslu fyrir hálfa jörðina Dísarstaði í Breiðdal (sbr. 76. bréf) og hefur Markús beðið biskup að geyma féð fyrir sig. Dags. í Skálholti 28. apríl 1657. Aftan við bréfið er bætt við staðfestingu Halldórs Jónssonar, umboðsmanns biskups, á gjörningnum, dags. í Skálholti 16. maí s.á; afrit gert í Skálholti 23. maí s.á.

Efnisorð
76(57r-57v)
Gjörningsbréf Markúsar Snæbjörnssonar við Odd Eyjólfsson vegna biskupsins M B...
Titill í handriti

„Gjörningsbréf Markúsar Snæbjörnssonar við Odd Eyjólfsson vegna biskupsins M Brynjólfs SSonar á hálfum Dísastöðum í Breiðdal.“

Aths.

Markús Snæbjörnsson selur Brynjólfi biskup hálfa jörðina Dísarstaði í Breiðdal, alls tíu hundruð að dýrleika. Oddur Eyjólfsson sér um kaupin fyrir hönd biskups og er kaupverðið 120 ríkisdalir. Dags. að Stóra-Dal við Eyjafjöll 21. október 1656.

Efnisorð
77(58r-60v)
Undirrétting á köllunarmáli prests í Öræfum.
Titill í handriti

„Undirrétting á köllunarmáli prests í Öræfum.“

Aths.

Magnús Pétursson, prófastur í Skaftafellsþingi, hefur sent Gísla Finnbogason á fund Brynjólfs biskups og biður um að Gísli verði vígður til prests að Hofi í Öræfum þótt engin bréfleg útvalning annarra presta í sýslunni liggi fyrir. Að sögn Magnúsar hefur nokkur fjöldi sóknarmanna lýst yfir stuðningi við Gísla í áheyrn sýslumanns. Í bréfinu er gerð grein fyrir eignarhaldi á jörðinni Hofi, og kemur þar fram að fjórðungur tilheyri konungi eftir að Ásgrímur Sigurðsson féll frá nýlega, fjórðungur tilheyrir Einari Þorsteinssyni, sýslumanni í Skaftafellsþingi, en helmingur er eign Jóns á Oddgeirshólum. Með bréfi Magnúsar fylgir orðsending frá Einari sýslumanni sem lýsir yfir stuðningi við Gísla í embættið. Aftur á móti hefur nokkur fjöldi sóknarmanna úr Sandfellskirkjusókn og Hofskirkjusókn kallað eftir því að Snjólfur Einarsson fái embættið. Á meðal stuðningsmanna Snjólfs er Einar Jónsson í Skaftafelli. Brynjólfur biskup vill fá þá báða, Gísla og Snjólf, á sinn fund í Skálholti þar sem þeir verða yfirheyrðir og metnir af málsmetandi mönnum. Dags. í Skálholti 6. nóvember 1656.

Í bréfinu er vitnað til “útvalningarreglunnar” í Kirkjuordinansíu Kristjáns III, þ.e. þess ákvæðis að prestar í hverju héraði skuli koma að því að velja nýjan prest; sjá Íslenzkt fornbréfasafn X, 199-200. Reykjavík: Hið íslenska bókmenntafélag, 1911-1921.

Efnisorð
78(60v-62r)
Citatia til prestastefnu á Ólafsvöllum upp á hórdómsmál Jóns Jónssonar í Reyk...
Titill í handriti

„Citatia til prestastefnu á Ólafsvöllum upp á hórdómsmál Jóns Jónssonar í Reykjadal.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar prestum í Árnessýslu í tilefni af legorðsmáli sr. Jóns Jónssonar, prests í Reykjadal, en Þuríður Guðmundsdóttir hefur kennt honum barn sem hún fæddi síðastliðið haust (sbr. 68. bréf). Biskup boðar til prestastefnu á Ólafsvöllum á Skeiðum þann 26. nóvember næstkomandi þar sem málið verður tekið fyrir. Dags. í Skálholti 6. nóvember 1656.

Dómur prestastefnunnar á Ólafsvöllum 26. september 1656 er prentaður í bókinni Guðs dýrð og sálnanna velferð. Sjá Már Jónsson (útg.). Guðs dýrð og sálnanna velferð: Prestastefnudómar Brynjólfs biskups Sveinssonar 1639-1674. Sýnisbók íslenskrar alþýðumenningar 10, 202-205. Reykjavík: Háskólaútgáfan, 2005.

Efnisorð
79(62v-63r)
Loforð Gísla skólameistara á Schedli Péturs Rafnssonar.
Titill í handriti

„Loforð Gísla skólameistara á Schedli Péturs Rafnssonar.“

Aths.

Brynjólfur biskup hefur óskað eftir því við Gísla Einarsson, skólameistara í Skálholti, að fá afhent bréf sem Pétur Rafnsson afhenti Gísla áður en hann útskrifaðist úr Skálholtsskóla árið 1654. Bréfið er talið hafa að geyma meiðandi ummæli Gísla um Solveigu Ísleifsdóttur, prestfrú í Holti undir Eyjafjöllum. Gísli þykist ekki finna bréfið en lofar að hann muni afhenda biskupi það þegar það kemur í leitirnar og mælir jafnframt svo um að ummælin í bréfinu skuli dæmast dauð og ómerk. Dags. í Skálholti 8. nóvember 1656.

Bréfið frá Pétri Rafnssyni sem hér um ræðir er varðveitt aftar í handritinu (82. bréf).

Efnisorð
80(63r-64v)
Sendibréf séra Stefáni tilskrifað um þrætulönd kirkna móti bændum og forsvar ...
Titill í handriti

„Sendibréf séra Stefáni tilskrifað um þrætulönd kirkna móti bændum og forsvar þeirra. Anno 1656. 10. novembris.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar sr. Stefáni Ólafssyni, presti í Vallanesi, og bregst við bréfi þar sem Stefán hefur spurt um málefni bænda sem reyna að sölsa undir sig kirkjujarðir með vafasömum aðferðum. Brynjólfur fjallar almennt um efnið í bréfinu og tekur engin raunveruleg dæmi en vitnar í tvö konungsbréf þar sem fjallað er um kirknaeignir, annað frá Kristjáni III. og hitt frá Friðrik II. Biskup neitar því ekki að til séu bændur sem hafi beitt offorsi gegn prestum í deilum um landeignir kirkna, en bendir á að einnig séu dæmi um hið gagnstæða; það skipti einfaldlega máli hvor aðilinn sé valdameiri í slíkum deilum. Dags. í Skálholti 10. nóvember 1656.

Efnisorð
81(64v-65r)
Vitnisburðarbréf Pétri Rafnssyni útgefið af biskupinum.
Titill í handriti

„Vitnisburðarbréf Pétri Rafnssyni útgefið af biskupinum.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar meðmæli um Pétur Rafnsson og segist ekki vita annað en að hegðun hans hafi verið til fyrirmyndar allan þann tíma er hann nam við Skálholtsskóla. Dags. í Skálholti 10. nóvember [1656].

Efnisorð
82(65r-65v)
Meðkenningar Schedill Péturs Rafnssonar sem hann lét eftir að Holti undir Eyj...
Titill í handriti

„Meðkenningar Schedill Péturs Rafnssonar sem hann lét eftir að Holti undir Eyjafjöllum í næst fyrirfarandi Austfjarðareið úr skólanum, hljóðandi upp á orðbragð þangað í garð.“

Aths.

Pétur Rafnsson, nemandi í Skálholtsskóla, heldur til haga ummælum sem Gísli Einarsson skólameistari hefur látið falla um Solveigu Ísleifsdóttur í Holti (sbr. 79. bréf). Einar Torfason, samnemandi Péturs, mun hafa spurt Gísla “hvort hann mætti ekki Þórði Þorsteinssyni til drekka, og láta hann njóta kellingarinnar gömlu,” en Þórður Þorsteinsson er sonur Solveigar. Gísli svaraði þá: “Ég hefi haft hana eins og hempu mína.” Það var Þorsteinn Jónsson, prestur í Holti og eiginmaður Solveigar, sem krafðist þess að Pétur skjalfesti ummælin og ætlaðist til þess að þau yrðu send Brynjólfi biskup. Dags. að Holti undir Eyjafjöllum 12. apríl 1654; afrit gert í Skálholti 10. nóvember 1656.

Efnisorð
83(65v-66v)
Sendibréf Eiríki Sigvaldasyni tilskrifað um Hörgslands hospítals efni kostnað.
Titill í handriti

„Sendibréf Eiríki Sigvaldasyni tilskrifað um Hörgslands hospítals efni kostnað.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar Eiríki Sigvaldasyni, lögréttumanni á Búlandi. Eiríkur hefur skrifað biskupi og greint honum frá uppbyggingarstarfi við spítalann á Klausturhólum. Þar hefur nú verið reist hús fyrir þrjá sjúklinga, hlaðið fjós og heygarður, auk þess sem þjónustufólk og búpeningur hafa verið fengin til staðarins. Eiríkur hefur beðið biskup um að fá endurgreiddan þann kostnað sem hann hefur lagt út til staðarins en Brynjólfur segir að sig skorti nákvæmar upplýsingar um það hver kostnaðurinn sé. Biskup vísar á sr. Magnús Pétursson, prófast í Skaftafellsþingi, og sr. Þórð Guðmundsson, prest á Kálfafelli, sem eru forstöðumenn spítalans, en tekur engu að síður fram að þeir Magnús og Þórður hafi fengið ávítur í Þingvallakirkju fyrir að eyða um efni fram. Hafa þeir skuldbundið sig til þess að eyða ekki meiru í framkvæmdir á Hörgslandi en sem nemur afgjaldi jarðarinnar. Þetta bréf er allt í háðskum stíl og ljóst er að Brynjólfur er ekki sáttur við framkvæmdir Eiríks við spítalann. Dags. í Skálholti 10. nóvember 1656.

Efnisorð
84(67r)
(engin fyrirsögn)
Titill í handriti

„(engin fyrirsögn)“

Aths.

Brynjólfur biskup veitir Finni Jónssyni endurnýjað umboð í embætti forstöðumanns spítalans á Klausturhólum, frá fardögum 1657 til fardaga 1658. Finnur fær fimm hundruð í árslaun og Guðríður Torfadóttir, eiginkona hans, fær tvö hundruð. Jafnframt er Snorri Símonarson ráðinn sem sérstakur erindreki til að sinna málefnum spítalans og fær hann þrjú hundruð í árslaun. Dags. í Skálholti 11. nóvember 1656.

Efnisorð
85(67v-68r)
Meðkenning biskupsins um ráðstöfun hospítals jarðarinnar Hörgslands við séra ...
Titill í handriti

„Meðkenning biskupsins um ráðstöfun hospítals jarðarinnar Hörgslands við séra Magnús Pétursson og séra Þórð Guðmundsson 1656.“

Aths.

Brynjólfur biskup veitir þeim sr. Magnúsi Péturssyni, prófasti í Skaftafellsþingi, og sr. Þórði Guðmundssyni, presti á Kálfafelli, endurnýjað umboð til forstöðu spítalans á Hörgslandi, frá fardögum 1657 til fardaga 1658. Eiríkur Sigvaldason á að afhenda þeim Magnúsi og Þórði jörðina og við það tilefni á að gera skriflega lýsingu á öllum húsum á jörðinni í votta viðurvist. Kveðið er á um að þeir Magnús og Þórður skuli taka þrjá ómaga inn á spítalann um næstkomandi fardaga. Dags. í Skálholti 13. nóvember 1656.

Efnisorð
86(68r-69v)
Inntak úr bréfi tilskrifuðu séra Magnúsi Péturssyni um ordineran Gísla Finnbo...
Titill í handriti

„Inntak úr bréfi tilskrifuðu séra Magnúsi Péturssyni um ordineran Gísla Finnbogasonar og Hörgslands hospítals jarðar forsjón eftirkomandi ár 1657.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar sr. Magnúsi Péturssyni, prófasti í Skaftafellsþingi um mál Gísla Finnbogasonar sem Magnús hefur mælt með í embætti sóknarprests á Hofi í Öræfum (sbr. 77. bréf). Brynjólfur hefur nú látið kalla þá Gísla Finnbogason og Snjólf Einarsson í Skálholt, en báðir koma þeir til greina í prestsembættið á Hofi. Biskup lét þá báða prédika í dómkirkjunni, sinn hvorn daginn, og var það mál viðstaddra að Snjólfur hefði haft yfirburði. Næst voru umsækjendurnir prófaðir í guðfræðilegum lærdómi og kom þá Gísli betur út. Haldin er atkvæðagreiðsla um málið og er niðurstaðan sú að Gísli hlýtur brauðið. Biskup biður því Magnús að setja Gísla inn í embættið þegar hann kemur aftur austur, ekki síðar en að næstu fardögum. Loks víkur biskup máli sínu að málefnum spítalans í Hörgslandi og greinir Magnúsi frá deilu sinni við Eirík Sigvaldason (sbr. 83. bréf). Brynjólfur leggur til að spítalahúsin sem Eiríkur hefur látið gera á Hörgslandi verði ekki látin fylgja jörðinni, enda hafi Eiríkur ekki haft heimild til að byggja þau. Í staðinn sé skynsamlegast að bókfæra útgjöldin við húsbyggingarnar sem fjárframlag úr Múlasýslu. Dags. í Skálholti 13. nóvember 1656.

Efnisorð
87(69v-70v)
Vígslu og veitingarbréf Gísla Finnbogasonar til Sandfells í Öræfum.
Titill í handriti

„Vígslu og veitingarbréf Gísla Finnbogasonar til Sandfells í Öræfum.“

Aths.

Brynjólfur biskup tilkynnir að hann hefur vígt sr. Gísla Finnbogason til sóknarprests í Sandfells- og Hofkirknasóknum. Greint er frá þeirri óeiningu sem ríkt hafi um útvalninguna, en nú hafi Gísli sýnt fram á að hann sé hæfur í starfið og auk þess megi það ekki dragast lengur að skipa prest í sóknirnar. Þorleifur Magnússon mun hverfa frá staðnum en fær að búa þar fram til næstu fardaga fyrir bænastað Magnúsar prófasts. Dags. í Skálholti 16. nóvember 1656.

Efnisorð
88(70v-71r)
Inntak úr bréfi til séra Jóns í Bjarnanesi.
Titill í handriti

„Inntak úr bréfi til séra Jóns í Bjarnanesi.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar sr. Jóni Bjarnasyni, presti í Bjarnarnesi, og greinir honum frá því að Magnús Pétursson og Þórður Guðmundsson muni senn taka við staðarforráðum á Hörgslandi á Síðu. Biskup biður Jón að innheimta alla aukahluti til spítalans úr Austur-Skaftafellssýslu. Sjálfur mun Brynjólfur síðan vísitera Bjarnarnes í sumar og taka við aukahlutunum. Ódags.

Efnisorð
89(71v)
Reikningur á hospítalsfiski undan Eyjafjöllum við Magnús Þorsteinsson Anno 16...
Titill í handriti

„Reikningur á hospítalsfiski undan Eyjafjöllum við Magnús Þorsteinsson Anno 1656. 21. novembris.“

Aths.

Brynjólfur biskup tilkynnir að Magnús Þorsteinsson, sýslumaður í Rangárþingi, hefur staðið skil á þeim framlögum til spítalans á Klausturhólum sem hann hefur safnað á bæjum undir Eyjafjöllum. Alls eru þetta fjórtán vættir fiska, þrír fjórðungar og tvær merkur, auk þess sem hann leggur fram hálfan sjötta ríkisdal í reiðufé fyrir átta vættir fiska og tvo fjórðunga. Dags. í Skálholti 21. nóvember 1656.

Efnisorð
90(72r-72v)
Umboðsbréf Magnúsar Þorsteinssonar á biskupstíunda meðtöku í Rangárvallasýslu...
Titill í handriti

„Umboðsbréf Magnúsar Þorsteinssonar á biskupstíunda meðtöku í Rangárvallasýslu sem gjaldast eiga 1657 etc.“

Aths.

Brynjólfur biskup veitir Magnúsi Þorsteinssyni, sýslumanni í Rangárþingi, umboð til þess að innheimta biskupstíundir í umdæmi sínu, og skal hann hafa þriðjung tíundanna í laun. Magnús fær auk þess heimild til þess að sekta þá sem ekki greiða tíundina. Umboðið skal standa svo lengi sem báðir eru ásáttir, og er uppsegjanlegt af beggja hálfu. Dags. í Skálholti 22. nóvember 1656.

Efnisorð
91(73r-73v)
Reikningur á hospítalsfiski undan Eyjafjöllum fornum og nýjum.
Titill í handriti

„Reikningur á hospítalsfiski undan Eyjafjöllum fornum og nýjum.“

Aths.

Nánari útlistun á fjárframlögum undan Eyjafjöllum til spítalans á Klausturhólum (sbr. 89. bréf). Ódags. Aftan við bréfið er bætt samantekt um greiðslur til Finns Jónssonar spítalaráðsmanns; dags. í Skálholti 31. maí 1657.

S. 73r hefst á byrjun 93. bréfs sem síðan er yfirstrikað, alls sex línur.

Efnisorð
92(74r-76v)
Umboðsbréf Magnúsar Þorsteinssonar fyrir Skammbeinsstaða umboði 1656.
Titill í handriti

„Umboðsbréf Magnúsar Þorsteinssonar fyrir Skammbeinsstaða umboði 1656.“

Aths.

Brynjólfur biskup fær Magnúsi Þorsteinssyni, sýslumanni í Rangárþingi, umboð þeirra jarða sem heyra undir Skammbeinsstaði. Magnús mun sjá um að innheimta landskuldir af leiguliðum og skila til Skálholts, halda við húsum, görðum og túnum, safna og varðveita reka. Dags. í Skálholti 22. nóvember 1656.

Efnisorð
93(76v-76bisv)
Vígslubréf séra Þórðar Þorleifssonar.
Titill í handriti

„Vígslubréf séra Þórðar Þorleifssonar.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar sóknarmönnum í Bræðratungu-, Torfastaða- og Haukadalskirkjusóknum og tilkynnir að hann hefur vígt þeim Þórð Þorleifsson sem nýjan sóknarprest. Jón Torfason, prestur á Torfastöðum, lést fyrr á árinu og tekur Þórður við embætti hans. Dags. 6. desember 1656.

Efnisorð
94(77r-77v)
Biskupstíundareikningur af Árnessýslu sem gjaldast áttu Anno 1656.
Titill í handriti

„Biskupstíundareikningur af Árnessýslu sem gjaldast áttu Anno 1656.“

Aths.

Brynjólfur biskup staðfestir að Jón Jónsson á Hömrum hefur staðið skil á þeim biskupstíundum sem safnast hafa í Árnessýslu árið 1656. Dags. í Skálholti 8. desember 1656.

Efnisorð
95(77v-78r)
Kvittan Jóns Jónssonar á Hömrum í Grímsness umboðs útgjöldum frá Anno 1650 ti...
Titill í handriti

„Kvittan Jóns Jónssonar á Hömrum í Grímsness umboðs útgjöldum frá Anno 1650 til 1656 (inclusive).“

Aths.

Brynjólfur biskup staðfestir að Jón Jónsson á Hömrum hefur staðið reikningsskap á öllum peningi Skálholtsdómkirkjunnar í Hamraumboði, þ.e. Grímsnesi, Grafningi og Ölvesi, fyrir árin 1650-1656. Dags. í Skálholti 10. desember 1656.

Efnisorð
96(78v-79r)
Quittun sem Jón Jónsson á Hömrum útgaf biskupinum M Brynjólfi SSyni.
Titill í handriti

„Quittun sem Jón Jónsson á Hömrum útgaf biskupinum M Brynjólfi SSyni.“

Aths.

Jón Jónsson á Hömrum vottar að hann hefur átt í góðu samstarfi við Brynjólf biskup um átján ára skeið og ávallt fengið greidd laun fyrir vinnu sína, fyrst sem yfirbryti í sex ár og síðan erindreki biskups í ýmsum málum. Auk þess hefur Jón fengið greidda landskuld af tíu hundraða jarðarparti sem hann á inni hjá biskupi. Dags. í Skálholti 10. desember 1656.

Efnisorð
97(79r-80r)
Lausn í tíu hundruðum í Fjalli í Ölvesi af Jóni Jónssyni á Hömrum meðfylgjand...
Titill í handriti

„Lausn í tíu hundruðum í Fjalli í Ölvesi af Jóni Jónssyni á Hömrum meðfylgjandi skilmálar.“

Aths.

Fjórir menn votta að þeir voru viðstaddir handsöl þar sem Jón Jónsson á Hömrum seldi Brynjólfi biskup tíu hundruð í jörðinni Fjalli í Ölvesi, auk óákveðins jarðarparts að verðmæti tíu hundraða sem Jón á inni hjá biskupi. Kaupverðið er 80 ríkisdalir fyrir þessi 20 hundruð, auk þess sem biskup skuldbindur sig til að kosta einn af sonum Jóns til náms við Skálholtsskóla. Dags. í Skálholti 11. desember 1656.

Efnisorð
98(80r-82r)
Um landamerki á millum Haga og Kvíarholts.
Titill í handriti

„Um landamerki á millum Haga og Kvíarholts.“

Aths.

Finnur Guðmundsson, bóndi á Skammbeinsstöðum, ritar vitnisburð um landamerkin á milli jarðanna Haga og Kvíarholts í Holtahreppi. Tilefnið er deila tveggja bænda, Jóns Hróbjartssonar í Kvíarholti og Helga Bjarnasonar á Ketilsstöðum, en Jón hefur klagað Helga fyrir að slá hey á túni sem hann telur að tilheyri Kvíarholti. Finnur beinir orðum sínum til sr. Hannesar Tómassonar, prests í Holtaþingum, og biður hann að láta elstu menn sem búa nálægt jörðunum votta um landamerkin. Dags. að Marteinstungu 20. ágúst 1654. Aftan við skjalið er skeytt vitnisburðum þriggja manna sem allir staðfesta landamerkin eins og Finnur hefur lýst þeim. Mennirnir þrír eru Jón Eyjólfsson í Holtum (dags. á Skammbeinsstöðum í Holtum 19. febrúar 1655), Jón Þorvarðsson í Hreiðri í Holtum (dags. á Skammbeinsstöðum 11. september 1654) og Hannes Bjarnason á Stóruvöllum á Landi (dags. á Stóruvöllum 26. febrúar 1655).

Efnisorð
99(82r)
(engin fyrirsögn)
Titill í handriti

„(engin fyrirsögn)“

Aths.

Finnur Guðmundsson, bóndi á Skammbeinsstöðum, lögfestir jörðina Kvíarholt sem eign Skálholtsdómkirkju. Dags. í Þjóðólfshaga 14. maí 1655.

Efnisorð
100(82v)
(engin fyrirsögn)
Titill í handriti

„(engin fyrirsögn)“

Aths.

Finnur Guðmundsson, bóndi á Skammbeinsstöðum, lögfestir jörðina Kvíarholt sem eign Skálholtsdómkirkju. Dags. í Marteinstungu 20. ágúst 1654.

98.-100. bréf eru afrituð í Skálholti 28. desember 1656.

Efnisorð
101(82v-83r)
Vitnisburður Finns Guðmundssonar biskupinum útgefinn 1656.
Titill í handriti

„Vitnisburður Finns Guðmundssonar biskupinum útgefinn 1656.“

Aths.

Finnur Guðmundsson vottar að hann hefur átt í góðum samskiptum við Brynjólf biskup allan þann tíma sem þeir hafa starfað saman, sem er frá því að Brynjólfur hóf störf sem biskup. Dags. í Skálholti 28. desember 1656.

Efnisorð
102(83r-83v)
Quittantia útgefin Finni Guðmundssyni Anno 1656 28 Des.
Titill í handriti

„Quittantia útgefin Finni Guðmundssyni Anno 1656 28 Des.“

Aths.

Brynjólfur biskup staðfestir að Finnur Guðmundsson hefur staðið skil á þeim landskuldum sem hann hefur innheimt af leiguliðum á jörðum er heyra undir Skammbeinsstaði. Dags. í Skálholti 28. desember 1656.

Efnisorð
103(83v-84r)
Inntak úr sendibréfi til séra Sigurðar Torfasonar Anno 1656.
Titill í handriti

„Inntak úr sendibréfi til séra Sigurðar Torfasonar Anno 1656.“

Aths.

Brynjólfur biskup skrifar sr. Sigurði Torfasyni, aðstoðarpresti á Görðum á Álftanesi, vegna deilu hans við Tómas Nikulásson, fógeta á Bessastöðum (sbr. 61. bréf). Sigurður hefur skrifað biskupi og óskað eftir upplýsingum um það hvaða sakir Tómas hefur borið á hann. Biskup vitnar í skýrslu Hákonar Ormssonar, sem nýlega er látinn, þar sem fram kemur að sr. Sigurður hafi viljað halda fógetanum til opinberrar aflausnar. Ekki er þó ljóst af bréfinu hvert tilefnið hefur verið. Dags. í Skálholti 28. desember 1656.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni

Pappír með vatnsmerkjum.

Vatnsmerki 1. Aðalmerki: Dárahöfuð 1, með 4 meðalstórum bjöllum á kraga, Hermes kross og 3 meðalstórir hringir // Ekkert mótmerki ( 1-3 , 5 , 9-11 , 13-16 , 21-22 , 24 , 27-28 , 33-36 , 43 , 46-47 , 49 , 51 , 53 , 55 , 58 , 61-62 , 65-66 , 69 , 71-72 , 75 , 77-78 , 81-82 , 84 , 86-87 , 89 , 92 , 95-96 , 99-100 , 103 , 105-105-106 , 109-110 , 115 , 119 , 121 , 123-124 , 127-128 , 131 , 133 , 136 , 138 , 143-144 , 146 ).

Vatnsmerki 2. Aðalmerki: Dárahöfuð 3 // Mótmerki: Fangamark X2 ( 18 , 147 , 149 , 151 , 153 ).

Vatnsmerki 3. Aðalmerki: Fangamark PD // Ekkert mótmerki ( 29 , 57 ).

Vatnsmerki 4. Aðalmerki: Fangamark Pb // Ekkert mótmerki ( 30-31 , 117 ).

Vatnsmerki 5. Aðalmerki: Skjaldarmerki Amsterdam // Ekkert mótmerki ( 37 ).

Vatnsmerki 6. Aðalmerki: Hús með krossi og snáki // Ekkert mótmerki ( 44 ).

Vatnsmerki 7. Aðalmerki: Dárahöfuð 2, með 7 litlum bjöllum á kraga, Hermes kross og 3 meðalstórir hringir // Ekkert mótmerki ( 64 ).

Vatnsmerki 8. Aðalmerki: Skjaldarmerki með sverðlilju // Ekkert mótmerki ( 107 , 120 ).

Vatnsmerki 9. Aðalmerki: Skjaldarmerki með sverðlilju // Mótmerki: Fangamark PP? ( 108 ).

Vatnsmerki 10. Aðalmerki: Dárahöfuð 3, með 7 meðalstórum bjöllum á kraga, Hermes kross og 3 stórir hringir // Ekkert mótmerki ( 148 , 150 , 152 ).

Vatnsmerki 11. Aðalmerki: Dárahöfuð 4, með 5 meðalstórum bjöllum á kraga, Hermes kross og 3 stórir hringir // Ekkert mótmerki ( 154 , 157-158 ).

Blaðfjöldi
158 blöð (330 mm x 216 mm).
Tölusetning blaða

Upprunaleg blaðsíðumerking 1-394 (með stórum gloppum vegna þess sem vantar).

Ástand

Vantar í bókina.

Skrifarar og skrift
Spássíugreinar og aðrar viðbætur

Fangamark eiganda á bl. 1 (titilblaði).

Band

Band frá 1980.

Uppruni og ferill

Uppruni

Þetta bindi er skrifað 1656.

Ferill

Á titilblaði eru upphafsstafirnir „KT:D:“, en það mun vera fangamark Katrínar dóttur sr. Torfa Jónssonar í Gaulverjabæ, sem var aðalerfingi Brynjólfs biskups (sbr. Jón Helgason, Úr bréfabókum Bryjólfs biskups Sveinssonar, bls. VII).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 7. maí 1980.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Tekið eftir Katalog I, bls. 242 (nr. 425). Kålund gekk frá handritinu til skráningar í janúar 1886. DKÞ skráði 2. júlí 2002. ÞÓS skráði 6. júlí 2020.

Viðgerðarsaga

Viðgert og bundið á verkstæði Birgitte Dall í mars 1980. Eldra band fylgir.

Myndir af handritinu

Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Úr bréfabókum Bryjólfs biskups Sveinssonar
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Haraldur Bernharðsson„Þykkja og þykja. Hljóðbeygingarvíxl einfölduð“, Gripla2004; 15: s. 121-151
Jón HelgasonBókasafn Brynjólfs biskups, Árbók 1946 (Landsbókasafn Íslands)1946-1947; 3-4: s. 115-147
Regina JuckniesDer Horizont eines Schreibers : Jón Eggertsson (1643-1689) und seine Handschriften
Þórður Ingi Guðjónsson„Um varðveislu og útgáfu frumheimilda“, Píslarsaga séra Jóns Magnússonar2001; s. 423-432
« »