Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 121 fol.

Skoða myndir

Sturlunga saga; Ísland, 1630-1675

Nafn
Þorsteinn Björnsson 
Starf
 
Hlutverk
Óákveðið 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Útskálar 
Sókn
Gerðahreppur 
Sýsla
Gullbringusýsla 
Svæði
Sunnlendingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Sigurður Björnsson 
Fæddur
1. febrúar 1643 
Dáinn
3. september 1723 
Starf
Lögmaður 
Hlutverk
Eigandi; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Ólafur Einarsson 
Fæddur
1639 
Dáinn
24. mars 1717 
Starf
Sýslumaður 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fædd
2. júní 1976 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fædd
15. maí 1956 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Dall, Birgitte 
Fædd
1912 
Dáin
1989 
Starf
Forvörður 
Hlutverk
Bókbindari 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-78v)
Sturlunga saga
Aths.

Útdráttur skyldur þeim sem er í AM 119 fol., með þátta- og kaflaskiptingu að hluta og án Árna sögu biskups.

1.1(1r-4v)
Íslendingasagan mikla, í tíu þætti sundurdeild og niðurköfluð. Fyrsti þáttur....
Titill í handriti

„Íslendingasagan mikla, í tíu þætti sundurdeild og niðurköfluð. Fyrsti þáttur. Af Hafliða Mássyni og Þorgils Oddasyni. 1. kap.“

Upphaf

Hjör konungur, son Hálfs konungs …

Niðurlag

„… og andaðist anno 1130.“

1.2(4v-5v)
Annar þáttur hljóðandi um ættartölur ýmsra höfðingja á Íslandi fyrri alda.
Titill í handriti

„Annar þáttur hljóðandi um ættartölur ýmsra höfðingja á Íslandi fyrri alda.“

Upphaf

[B]örn þeirra Þorgils Oddasonar og Kolfinnu Hallsdóttur …

Niðurlag

„… er þar bjó síðan.“

1.3(5v-8v)
Þriðji þáttur af Sturlu Þórðarsyni
Titill í handriti

„Þriðji þáttur af Sturlu Þórðarsyni“

Upphaf

[Þ]órður Gilsson faðir Sturlu …

Niðurlag

„… um bróður hans.“

Aths.

Texti blaðs 8 hefur skerst lítillega.

1.4(8v-15v)
Fjórði þáttur af Guðmundi hinum dýra
Titill í handriti

„Fjórði þáttur af Guðmundi hinum dýra“

Upphaf

Guðmundur hét bóndi Eyjólfsson …

Niðurlag

„… er þar bjó síðan.“

1.5(15v-24v)
Fimmti þáttur af Þorvaldi Vatnsfirðingi
Titill í handriti

„Fimmti þáttur af Þorvaldi Vatnsfirðingi“

Upphaf

[Þ]ar tekur nú til frásagnar …

Niðurlag

„… og skildu við það.“

1.6(24v-29v)
Sjötti þáttur af Þorvaldssonum, Þórði og Snorra.
Titill í handriti

„Sjötti þáttur af Þorvaldssonum, Þórði og Snorra.“

Upphaf

[D]rottinsdaginn eftir brennu Þorvalds …

Niðurlag

„… hafði goldið honum.“

Aths.

Hér eftir er í handriti ekki um númeraða þátta- eða kaflaskiptingu að ræða.

1.7(29v-45r)
Sjöundi þáttur af Órækju Snorrasyni.
Titill í handriti

„Sjöundi þáttur af Órækju Snorrasyni.“

Upphaf

[Þ]etta vor sem nú var frá sagt …

Niðurlag

„… að draga saman vináttu þeirra frænda, var það og auðvelt.“

Aths.

Skriftin breytist eða annar skrifari er að verki á blöðum 34r-45r og eftir blað 34v og handritið út í gegn eru kaflar ekki lengur númeraðir; skrifari skilur þó eftir eyður fyrir slíkt við kaflaskil.

Þáttaskil eru greinileg á blaði 45r þó upphaf næsta þáttar á blaði 45v sé án fyrirsagnar.

1.8(45v-64r)
Enginn titill
Upphaf

[E]inum vetri vetri (!) eftir lát Snorra Sturlasonar …

Niðurlag

„… og skildust þeir við svo búið.“

Aths.

Engin fyrirsögn.

Skriftarlag breytist aftur á blöðum 45v-78v.

1.8(64r-78v)
Af Þorgils skarða Böðvarssyni, Þórðarsonar, Sturlusonar.
Titill í handriti

„Af Þorgils skarða Böðvarssyni, Þórðarsonar, Sturlusonar.“

Upphaf

[B]öðvar bjó á Stað, Þórðarson …

Niðurlag

„… hér á Íslandi sat Gissur jarl heima á Stað.“

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
i + 78 + i blöð (297 mm x 196 mm). Blað 78v er að mestu autt.
Tölusetning blaða

  • Eldri blaðmerking: 189-266.

Kveraskipan

Tíu kver.

  • Kver I: blöð 1-8, 4 tvinn.
  • Kver II: blöð 9-16, 4 tvinn.
  • Kver III: blöð 17-24, 4 tvinn.
  • Kver IV: blöð 25-32, 4 tvinn.
  • Kver V: blöð 33-40, 4 tvinn.
  • Kver VI: blöð 41-48, 4 tvinn.
  • Kver VII: blöð 49-56, 4 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 57-64, 4 tvinn.
  • Kver IX: blöð 65-74, 5 tvinn.
  • Kver X: blöð 75-78, 2 tvinn.

Ástand

  • Blöðin eru víða trosnuð á jöðrum og sumstaðar hafa bæði innri og ytri spássíur verið styrktar (sbr. 25r og 33r).
  • Texti sést víða í gegn (sjá t.d. 29r-30v).
  • Blekklessur eru t.d. á blaði 30r.
  • Sumstaðar eru blettir á blöðum; bæði á textafleti (án þess þó að skemma textann) og spássíum (sbr. 32r-v og 74r-v).

Umbrot

  • Tvídálka.
  • Sumstaðar er strikað fyrir dálkum og spássíum með bleki eins og t.d. á rekto hliðum blaða 9r-15r.

    Víða annars staðar má greina línur sem hugsanlega hafa verið dregnar með beini til afmörkunar dálka og spássía, sbr. t.d. á blaði 31v.

  • Leturflötur er ca 245-270 mm x 150-170 mm og leturflötur hvors dálks er ca 245-270 mm x 75-85 mm. Innri dálkar eru að jafnaði breiðari en þeir ytri.
  • Eyður fyrir upphafsstafi (sjá t.d. blöð 1v-2r).
  • Eyður fyrir þáttamerkingar og kaflanúmer (sjá t.d. blöð 45v og 64r).
  • Griporð eru víðast hvar (sjá t.d. blöð 15v-16r og 64v-65r).

Skrifarar og skrift

  • Með hendi Þorsteins Björnssonar á Útskálum.
  • Fljótaskrift. Skrift á blöðum 34r-45r er með öðru bleki og hallar öfugt við fyrri skrift; hún er settari en þó með fljótaskriftareinkennum (h, s, r…).
  • Skriftarlag er sömuleiðis með öðru móti á blöðum 45v-48v og eitthvað áfram.

Skreytingar

  • Fyrirsagnir og kaflanúmer textans eru víðast með stærra letri en meginmálið (sjá blöð 4v-5r og 5v-6r).

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Handritið er merkt sem „Compendium B“ á blaði 1r með hendi frá 18. öld.

Band

Band frá 1974 (300 mm x 223 mm x 23 mm). Pappaspjöld eru klædd fínofnum líndúk. Grófari dúkur er á kili og hornum, saumað á móttök.

Í eldra bandi voru spjöld og kjölur klædd bókfelli úr kirkjulegu latnesku handriti.

Fylgigögn

  • Fastur seðill (156 mm x 120 mm með hendi Árna Magnússonar: „1709 16. novembris Ólafi Einarssyni send til láns Sturlunga saga folio með smárri skrift úr bók séra Þorsteins á Setbergi. Hún er aftur komin, kannski hann hafi látið uppskrifa úr henni. Er partur úr bók séra Þorsteins Björnssonar, er síðar átti Sigurður Björnsson lögmaður.“

Uppruni og ferill

Uppruni

Handritið er skrifað á Íslandi og tímasett til 17. aldar í Katalog I, bls. 83, en virkt skriftartímabil Þorsteins Björnssonar var ca 1630-1675. Það var áður hluti af stærri bók (sbr. seðil), þar blöð 189-266. Í þeirri bók voru einnig AM 158 fol., AM 181 a-h fol., AM 181 k-l fol. og AM 204 fol. (sbr. JS 409 4to).

Ferill

Bókin sem handritið tilheyrði var í eigu skrifarans, sr. Þorsteins Björnssonar, og síðar Sigurðar Björnssonar lögmanns (sbr. seðil). Árni Magnússon tók bókina í sundur og lánaði Ólafi Einarssyni þennan hluta árið 1709 (sbr. seðil).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 17. apríl 1974.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Kålund gekk frá handritinu til skráningar 6. nóvember 1885 Katalog I, bls. 83 (148), DKÞ skráði 13. desember 2001, VH skráði handritið skv. TEIP5 reglum 17. febrúar 2009; lagfærði í nóvember 2010.

Viðgerðarsaga

Viðgert og bundið af Birgitte Dall í mars 1974. Eldra band fylgir.

Gömul viðgerð, pappírsstrimlar límdir á blaðkanta.

Myndir af handritinu

  • Stafrænar myndir á www.sagnanet.is.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Negatíf filma og negatíf örfilma frá 1995 á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi (öskjur 423 og 419).

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Sturlunga saga Including the Islendinga Saga of Lawman Sturla Thordsson and other Worksed. Guðbrandur Vígfússon1878; I
Guðrún Ása GrímsdóttirHeimkynni uppskrifta Sturlunga sögu, Skjöldur1996; 11: s. 12-16
Hemings þáttr Áslákssonar, ed. Gillian Fellows Jensen1962; III
Byskupa sögur, ed. Jón Helgason1938; 13:1
Valla-Ljóts saga, STUAGNLed. Jónas Kristjánsson1952; LXIII
Sturlunga saga efter membranen Króksfjarðarbók. Udfyldt efter Reykjarfjarðarbóked. Kristian Kålund
Kirialax saga, STUAGNLed. Kristian Kålund1917; LXIII
Mírmanns saga, ed. Desmond Slay1997; 17: s. clxxi, 216 p.
Romances: Perg. 4:o Nr. 6 in The Royal Library, Stockholm, Early Icelandic Manuscripts in Facsimileed. D. Slay1972; X
Peter SpringborgAntiqvæ Historiæ Lepores - om renæssancen i den islandske håndskriftproduktion i 1600-tallet, 1977; 8: s. 53-89
Samlinger
Árna saga biskups, ed. Þorleifur Hauksson1972; II
« »