Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

SÁM 8

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Kvæðabók; Ísland, 1840-1850

Nafn
Gunnlaugur Snorrason 
Fæddur
1713 
Dáinn
1796 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Oddsson Hjaltalín 
Fæddur
1. september 1749 
Dáinn
25. desember 1835 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Eigandi; Skrifari; Þýðandi; Ljóðskáld; Bréfritari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Guðmundur Bergþórsson 
Fæddur
1657 
Dáinn
1705 
Starf
Kennari 
Hlutverk
Ljóðskáld; Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Vigfús Helgason 
Starf
 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Snorri Björnsson 
Fæddur
3. október 1710 
Dáinn
15. júlí 1803 
Starf
Prestur; Skáld 
Hlutverk
Ljóðskáld; Skrifari; Þýðandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Grímsson 
Fæddur
1772 
Dáinn
1809 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Guðmundur Erlendsson 
Fæddur
1595 
Dáinn
21. mars 1670 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld; Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þormóður Eiríksson 
Fæddur
1668 
Dáinn
1741 
Starf
 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Sigurður Jónsson 
Fæddur
1590 
Dáinn
1661 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Ólafur Einarsson 
Fæddur
1573 
Dáinn
1651 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Guðmundsson 
Fæddur
15. maí 1790 
Dáinn
2. júní 1866 
Starf
 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jóhann Gunnar Ólafsson 
Fæddur
1902 
Dáinn
1979 
Starf
Bæjarfógeti 
Hlutverk
Eigandi; Gefandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fædd
14. janúar 1954 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Aths.
Bókin inniheldur mest rímur og andleg kvæði.
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-5v (bls. 1-10))
Dægradvöl
Titill í handriti

„Eitt kvæði sem kallast Dægradvöl um veraldarinnar eftirlæti við sín börn“

Upphaf

Fari nú hingað fólkið það …

Niðurlag

„… vera skal til reiðu.“

Baktitill

„Endir kveðlingsins.“

Aths.

Á eftir 136. tölusettu erindi stendur „Endir“, en þar á eftir fer 137. erindi og það síðasta.

Efnisorð

2(6r-v (bls. 11-12))
Fljóðið hýra heilsan hér
Titill í handriti

„Fáeinar vísur“

Upphaf

Fljóðið hýra heilsan hér / hróðurinn ætti skýra …

Niðurlag

„… sjáðu óskir mínar. Endir.“

Aths.

13 erindi.

Efnisorð

3(6v-8r (bls. 12-15))
Örva reynir óska ég
Titill í handriti

„Nokkrar vísur“

Upphaf

Örva reynir óska ég / hér allt að góðu verði …

Niðurlag

„… hljóminn prýði síð og ár. Endir.“

Aths.

54 erindi.

Efnisorð

4(8r-v (bls. 15-16))
Um dauðann og eilífðina
Titill í handriti

„Vers um dauðann og eilífðina. Lagið: Eilíft lífið er æskilegt“

Upphaf

Pundið er stórt þess minnast má / mikið er reikningstal …

Lagboði

Eilíft lífið er æskilegt

Niðurlag

„… eflaust hún liggja vann.“

Efnisorð
5(8v (bls. 16))
Um farsælan dauða
Titill í handriti

„2. vers um farsælan dauða“

Upphaf

Mín stundleg ævi þegar þver / þrengir að helsóttin …

Niðurlag

„… og ódauðleikans vist“

Efnisorð
6(8v (bls. 16))
Ástvinamissir
Titill í handriti

„3. vers. Í ástvinamissir“

Upphaf

Lof sé Guði sem gaf þér nú / gleðilega með frið …

Niðurlag

„… Sæll lif þú Guði hjá. Amen. Endir.“

Aths.

„Þessi blöð á Þórunn Þorsteinsdóttir með réttu og enginn annar“. Nafnið kemur einnig fyrir á bls. 400.

Efnisorð
7(9r-12v (bls. 17-24))
EngildikturEngilsóður
Titill í handriti

„Einn kveðlingur sem kallast Engildiktur, ortur af síra Gunnlaugi Snorrasyni fyrrum presti að Helgafelli“

Upphaf

Herra Jesús himnum á / hyggðu að máli mínu …

Niðurlag

„… það er mér helst í sinni.“

Skrifaraklausa

„Endir kveðlingsins“

Aths.

66 erindi.

Efnisorð
8(12v-14v (bls. 24-28))
Hæsti Guð drottinn heilagi
Höfundur

Struensee (Johann Friedrich von)

Titill í handriti

„Einn ágætur sálmur sem meinast sá konunglegi magister, greifi Struvens gjört hafi áður en hann var líflátinn fyrir sín grófu brot mót konunglegri hátign. Lagið: Sælir eru þeir allir nú“

Upphaf

Hæsti Guð drottinn heilagi / himins og jarðar skapari …

Lagboði

Sælir eru þeir allir nú

Niðurlag

„… vegsamist hann æ, amen.“

Aths.

14 erindi.

Efnisorð
9(14v-30r (bls. 28-59))
Rímur af Títus og Sílónu
Titill í handriti

„Rímur af Títus og Sílónu, kveðnar af sál. síra Jóni Hjaltalín árið 1824“

Upphaf

Sitji fólk með sinnis ró / sorgum til að glata …

Niðurlag

„… góðum mönnum öllum. Endir.“

Aths.

Átta rímur.

Efnisorð
10(30v-40v (bls. 60-80))
Rímur af Bertram
Titill í handriti

„Rímur af Bertram. Ortar af sál. Guðmundi Bergþórssyni“

Upphaf

Forðum hafa fróðir menn / sem fólkið hélt svo kæra …

Niðurlag

„… gæti ætíð lengi.“

Baktitill

„Endir rímnanna.“

Aths.

Í fyrstu rímu hefur 1 bl. glatast (bls. 61-62) en úr því hefur verið bætt síðar og er hluti af því með yngri hendi á sérstöku blaði.

Efnisorð
11(40v-44r (bls. 80-87))
Sjóhrakningsríma
Titill í handriti

„Ein sjóhraknings ríma af Sigurði Steinþórssyni, ort af sál. Vigfúsa Helgasyni anno 1743“

Upphaf

Segl við húna sóns á sjó / sést um frosta karfa …

Niðurlag

„…heiti Sigurðar ríma. Endir.“

Aths.

129 erindi.

Efnisorð
12(44r-54v (bls. 87-108))
JóhönnuraunirÆvintýrið Jóhönnuraunir
Titill í handriti

„Ævintýrið Jóhönnuraunir. Snúið af þýsku undir íslensk fögur rímnalög af Snorra Bjarnarsyni, presti til Staðar í Aðalvík, 1741 og síðan að Húsafelli frá 1757 til 1803“

Upphaf

Uppheims rósar lagar lind / læt eg mengi svala …

Niðurlag

„… svo til friðar ranna.“

Aths.

7 rímur.

Efnisorð
13(54v (bls. 108))
Grafskrift
Titill í handriti

„Grafskrift yfir skáldið. Hér er leiddur hærum prúðbúinn Húsafellsprestur Snorri Bjarnarson. Fæddur 3ja októbris 1710. Andaður 15da júlí 1803“

Upphaf

Frægur að kenningu, mælsku og manndáð …

Niðurlag

„… orð lifir hér þó moldin fúni.“

Skrifaraklausa

„Formanni sínum til minningar setti Jón prestur Grímsson“

Efnisorð
14(55r-56r (bls. 109-111))
Æviraun
Titill í handriti

„Kveðlingur sem kallast Æviraun“

Upphaf

Ævisögu sína sögðu margir fyrr …

Niðurlag

„… því skal kvæðið korta / kallast æviraun. Endir.“

Aths.

29 erindi.

Efnisorð

15(56r-57v (bls. 111-114))
Kóngshugvekja
Titill í handriti

„Kveðlingur sem kallast Kóngshugvekja“

Upphaf

Þögnin engvum gjörir gagn / þeim gefin er list og tungumagn …

Niðurlag

„… um himin og heimsins grundir. Endir.“

Aths.

17 erindi.

Efnisorð

16(57v-58r (bls. 114-115))
Sálmur
Titill í handriti

„Nokkrar vísur um velgjörninga Kristí við oss mennina. Kveðnar af sál. síra Gunnlaugi Snorrasyni að Helgafelli“

Upphaf

Vegna manna manndóm bar / mætur drottinn hæðanna …

Niðurlag

„… sjálfra vegna mannanna. Amen.“

Aths.

17 erindi.

Efnisorð
17(58r-v (bls. 115-116))
Pétur nefndur er hér einn
Titill í handriti

„Eitt kvæði um forklárun Kristí á fjallinu helga“

Upphaf

Pétur nefndur er hér einn / annar Jakob drottins sveinn …

Viðlag

Tók sér Kristur tvo og einn

Niðurlag

„… fagurt var sem fyrir þá bar á fjallinu því. Endir.“

Efnisorð
18(58v-61r (bls. 116-121))
Lífsleiðing
Titill í handriti

„Einn kveðlingur sem kallast Lífsleiðing. Kveðinn af sál. Guðmundi Bergþórssyni“

Upphaf

Dægrastytting skemmta skal / skýrum drottins börnum …

Niðurlag

„… læri hvör sem kýs.“

Aths.

50 erindi.

Efnisorð
19(61r-63r (bls. 121-125))
Grímseyjarvísur
Titill í handriti

„Hér skrifast Grímseyjarvísur. Með lag: Uppá fjallið Jesús vendi“

Upphaf

Almáttugur Guð himna hæða / hátt sitjandi yfir kerúbín …

Lagboði

Uppá fjallið Jesús vendi

Niðurlag

„… hann fyrir utan tál. Amen. Endir.“

Efnisorð

20(63v-64v (bls. 126-128))
Sérhver manneskja syndug er
Titill í handriti

„Einn sálmur ortur af sál. Þormóði Eiríkssyni anno 1707. Lagið er: Faðir vor sem á himnum ert“

Upphaf

Sérhvör manneskja syndug er / sannlega þar um vitni ber …

Lagboði

Faðir vor sem á himnum ert

Niðurlag

„… biðjum þig vægðar auðmjúkast. Amen.“

Aths.

24 erindi.

Efnisorð
21(64v-67r (bls. 128-133))
Rímur af Illuga TagldarbanaSjóhrakningsríma
Titill í handriti

„Ein sjóhrakningsríma, kveðin af sál. Þormóði Eiríkssyni“

Upphaf

Skáldin hafa skilningsgóð / skýr með visku sanna …

Niðurlag

„… Guð um eilíf dægur.“

Aths.

98 erindi.

Efnisorð
22(67r-70r (bls. 133-139))
Hugdilla
Titill í handriti

„Eitt kvæði sem kallast Hugdilla“

Upphaf

Fram úr þögn skal þylja / þó það veiti tregt …

Niðurlag

„… og hvörskyns raunabót. Endir.“

Aths.

60 erindi.

23(70r-96v (bls. 139-182))
Rímur af barnæsku Jesú KristsRímur af barndómi Jesú Krists
Titill í handriti

„Rímur af Jesú Kristí barndómi“

Upphaf

Ei mun gott að uppi kyrr / Austra ferjan standi …

Niðurlag

„… jómfrú dýr var Jóhann hjá / Jesú …“

Aths.

Vantar aftan af. Endar í 76. vísu 10. rímu.

Blaðsíðutal er rangt frá og með bls. 166 sem tölusett er 156.

Bls. 183-190 eru glataðar en á þeim mun hafa verið Einn gamall stafrófssálmur, Ræða sakamannsins Friðriks og bænarstef.

Efnisorð
24(97r-98v (bls. 191-194))
Stefjabæn
Upphaf

… annað fegra en þig á krossi þínum …

Niðurlag

„… ó, Jesú, kom og dvel ei lengi. Amen.“

Aths.

Niðurlag stefjabænanna (sjá athugasemd við næsta lið að ofan).

Efnisorð
25(98v (bls. 194))
Gæskunnar ein hin góða
Titill í handriti

„Eitt vers“

Upphaf

Gæskunnar ein hin góða / gef þú mér kraftinn þinn …

Niðurlag

„… dýrð, heiður, dro[ttinn] minn. Amen.“

Efnisorð
26(99r-163r (bls. 195-325))
Tíðavísur
Titill í handriti

„Fimmtíu og sex tíðavísur yfir árin 1779 til 1834 ortar af síra Jóni Hjaltalín, sóknarpresti til Breiðabólstaðar og Narfeyrarsafnaða á Skógarströnd

Upphaf

Vakni frýir virðar hér / vakni … og sveinar …

Niðurlag

„… minnið linna þrátt eg finn. Endir.“

Aths.

Vantar innanúr bls. 227-228.

Fyrsta síðan virðist vera tölusett 185 en á að vera 195.

Efnisorð

27(163r-164v (bls. 325-328))
Ljóðabréf
Höfundur

Hallvarður Hallvarðsson

Titill í handriti

„Ljóðabréf Hallvarðs Hallvarðssonar“

Upphaf

Efni birta mitt skal mál / í mærðar blandi …

Niðurlag

„… þeir sem lesa hald til góða. Endir.“

Aths.

57 erindi.

Efnisorð
28(164v-167r (bls. 328-333))
Vinaþökk
Titill í handriti

„Eitt kvæði sem nefnist Vinaþökk ort af sál. Guðmundi Bergþórssyni“

Upphaf

Get ég ekki gjört með þögn að híma / gott mun vera að stytta fyrir sér tíma …

Niðurlag

„… hér og um aldir alda. Endir.“

Aths.

Undir fyrirsögn stendur: Eins eru mörg erindin í kvæði þessu og stafirnir í þessum orðum: Guðmundur Bergþórs son hefur gjört kvæðið.

35 erindi.

Efnisorð

29(167r-169v (bls. 333-336))
Veronikukvæði
Titill í handriti

„Eitt kvæði um þá kvinnu Veroniku“

Upphaf

Kveð ég um kvinnu eina / á Kristí dögum þessi var …

Niðurlag

„… héðan af heimi færi. Endir.“

Aths.

23 erindi.

Efnisorð

30(169v-170r (bls. 336-337))
Sálmur um nafn Jesú
Titill í handriti

„Vísur um það sæta nafnið Jesú“

Upphaf

Jesú nafn er einka sætt í munni / það eflir sanna gleði í hjartans grunni …

Niðurlag

„… amen þér margfalda. Endir.“

Aths.

10 erindi.

Efnisorð
31(170r-v (bls. 337-338))
Ó, Jesú Krist, Guðs einkason
Titill í handriti

„Ein huggunarsamleg játning og bæn. Lagið: Jesú Kristi, þig kalla ég á“

Upphaf

Ó, Jesú Krist, Guðs einkason / eilíf góðgirnd þig hræri …

Lagboði

Jesú Kristi, þig kalla ég á

Niðurlag

„… í ríki þín sálu að næra.“

Aths.

4 erindi.

Efnisorð
32(171r-182r (bls. 339-361))
Heimspekingaskóli
Titill í handriti

„Einn kveðlingur sem kallast Heimspekingaskóli, ortur af sál. Guðmundi Bergþórssyni“

Upphaf

Þegar fólki er þannin vart / að þenkja uppá gaman …

Niðurlag

„… enginn er honum jafn. Endir.“

Efnisorð

33(182v-183r (bls. 362-363))
Herra Jesú ég hrópa á þig
Titill í handriti

„Einn góður sálmur. Lagið: Herra Guð í himnaríki“

Upphaf

Herra Jesú ég hrópa á þig / hjartanu vægðu mínu …

Lagboði

Herra Guð í himnaríki

Niðurlag

„… amen um aldir alda.“

Aths.

19 erindi.

Efnisorð
34(183r-186r (bls. 363-369))
Veðrahjálmur
Titill í handriti

„Veðrahjálmur kveðinn af síra Jóni Hjaltalín árið 1784. Lagið: Hvör sem ljúfan Guð lætur ráða“

Upphaf

Ó, þú jökull, sem jörðu hylur / og jafnan harðnar meir og meir …

Lagboði

Hver sem ljúfan Guð lætur ráða

Niðurlag

„… fríðir englar og mennirnir. Amen. Endir.“

Efnisorð

35(186r-191r (bls. 369-379))
Það gjörðist á himna hæðum
Titill í handriti

„Kvæði um tempran guðlegrar réttvísi og miskunnar eftir syndafallið, ort af síra Ólafi Einarssyni. Með Liljulag“

Upphaf

Það gjörðist á himna hæðum / hróðrar efni er nú skal ljóða …

Lagboði

Liljulag

Niðurlag

„… það af tungum öllum sunginn. Endir.“

Aths.

124 erindi.

Notaskrá

Kvæðið er prentað í Vísnabók 1612.

Efnisorð
36(191v-195r (bls. 380-389))
Sjóhrakningsríma
Titill í handriti

„Ein sjóhraknings ríma er skeði 30ta janúarí 1841, kveðin af Jóni Guðmundssyni“

Upphaf

Rennur dagur nú á ný / næsta vel lifandi …

Niðurlag

„… messi fljóð í hljóði.“

Aths.

185 erindi.

Efnisorð
37(195v-197r (bls. 390-393))
Kvæði af Naman sýrlenska
Titill í handriti

„Eitt kvæði af Naman sýrlenska“

Upphaf

Hlíði þeir sem henda gaman að kvæðum / og hafna vilja öðrum verri ræðum …

Niðurlag

„… mun hér endir kvæða. Endir.“

Aths.

28 erindi.

Efnisorð

38(197r-198r (bls. 393-395))
Kvæði af fuglinum Pellíkanus
Titill í handriti

„Kvæðið um fuglinn Pellíkanus“

Upphaf

Pellikanus heitir hann / hefur sá dyggðir fleiri …

Niðurlag

„… ástin þín er öllum blessuð meiri. Endir.“

Aths.

13 erindi.

Efnisorð

39(198r-v (bls. 395-396))
Kvæði af fuglinum Halkíon
Titill í handriti

„Eitt kvæði af fuglinum Halkíon“

Upphaf

Halkíon frá ég að heitir fugl / hafs í miðju flóði …

Niðurlag

„… hjálpi oss öllum himnafaðirinn góði. Endir.“

Aths.

10 erindi.

Efnisorð

40(198v-199r (bls. 396-397))
Kvæði um pálmaviðinn
Titill í handriti

„Eitt kvæði um pálmaviðinn“

Upphaf

Af pálmaviðinum Davíð dregur / dæmin góðum manni …

Niðurlag

„… linast hann ei þó langar þrautir kanni. Endir.“

Efnisorð

41(199r-200r (bls. 397-399))
Dyggðir dúfunnar
Titill í handriti

„Eitt kvæði af dyggðum dúfunnar“

Upphaf

Dúfan ljúf og einföld er / ekki hefur til meina …

Niðurlag

„… utan það sæt ástarþelið hreina. Endir.“

Aths.

13 erindi.

Efnisorð

42(200r-v (bls. 399-400))
Um veraldarinnar hofmennsku
Höfundur

Sigfús Guðmundsson

Titill í handriti

„Eitt kvæðiskorn um veraldarinnar hofmennsku og aðrar hennar athafnir, kveðið af síra Sigfúsa“

Upphaf

Hoskir menn sem heimsins mekt / sér höfðu mest til búna …

Niðurlag

„… eru þeir burtu núna.“

Aths.

6 erindi.

Neðst á bl 200v: „Endir bókarinnar. Ég undirskrifuð Þórunn Þorsteinsdóttir á þessa bók með réttu og enginn annar“. Sama nafn er á bl. 8v.

Notaskrá

Kvæðið er prentað í Vísnabok 1612.

Efnisorð

43(201r-v (bls. 401-402))
Efnisyfirlit
Titill í handriti

„Innihald bókarinnar“

Skrifaraklausa

„Endir innihaldsins“

Aths.

Efnisyfirlit í 43 liðum.

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
201 bl.
Tölusetning blaða

Upprunaleg blaðsíðumerking. Auk þess eru blaðsíðumerkingar sums staðar með síðari tíma hendi.

Ástand

  • Handritið er morkið á jöðrum og hefur texti víða glatast af þeim sökum.
  • Einnig hafa blöð glatast innan úr handritinu.
  • Blöðin hafa verið límd á sýrulausan pappír.

Umbrot

  • Eindálka.
  • Línufjöldi er ca 40.
  • Víðast strikað fyrir efri spássíu.
  • Síðutitlar.
  • Griporð víða.

Skrifarar og skrift

Að mestu með hendi Þóru Þorsteinsdóttur.

Skreytingar

Lítillega flúraðir upphafsstafir á stöku stað.

Band

Handritið er óinnbundið en því er pakkað inn í umbúðapappír og hörð pappaspjöld fest utan um með hvítum borðum.

Uppruni og ferill

Uppruni

Handritið var skrifað á Íslandi, líklega um miðja 19. öld en ekki fyrir 1841 (sbr. bls. 380).

Ferill

Þóra Þorsteinsdóttir hefur átt handritið upphaflega og líklega einnig skrifað það.

Aðföng

Handritastofnun Íslands keypti handritið af Jóhanni Gunnari Ólafssyni bæjarfógeta á Ísafirði um 1968.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

ÞS skráði handritið 23.-28. júlí 2008 og 3. maí 2010 (sjá einnig óprentaða skrá SÁM-handrita).

Viðgerðarsaga
Blöð handritsins voru límd á sýrufrýjan pappír eftir 1968.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Kvæðið er prentað í Vísnabók 1612
Kvæðið er prentað í Vísnabok 1612
« »