Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

SÁM 51

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Eddukvæði; 1700-1799

Nafn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fædd
15. maí 1956 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Aths.
Mestur hluti efnisins er kominn með milliliðum frá Konungsbók eddukvæða (Codex regius). Völuspá og Hávamál eru ekki í handritinu og ekki er vitað hvort þau hafi verið það upphaflega. Í handritinu eru sjö kvæði sem ekki eru í Konungsbók. Efnisskipan hefur brenglast í bindinu (sbr. fylgiskjöl).
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-7v)
SkírnismálFör Skírnis
Titill í handriti

„Skírnisför“

Upphaf

Freyr sonur Njarðar hafði sest í Hliðskjálf …

Niðurlag

„… en sjá hálf hýnótt.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 90-96).

Blað 8 er autt.
Efnisorð
2(9r-16r)
Hárbarðsljóð
Titill í handriti

„Hárbarðsljóð“

Upphaf

Þór fór úr austurvegi og kom að sundi einu …

Niðurlag

„… hafi allan gramir.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 97-104).

Blað 16v er autt.
Efnisorð
3(17r-24 r)
Hymiskviða
Titill í handriti

„Þór dró Miðgarðsorm eður Hymiskviða“

Upphaf

Ár valtívar veiðar námu …

Niðurlag

„… öldur að Ægis eitt hörmeitið.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 105-112).

Blað 24r er autt að mestu og blað 24v er autt.
Efnisorð
4(25r-35v)
Lokasenna
Efnisorð
4.1(26r-26v)
Frá Ægi og goðum
Titill í handriti

„Frá Ægi og goðum eður Ægisdrekka“

Upphaf

Ægir er öðru nafni hét Gymir …

Niðurlag

„… Loki hvarf aftur og hitti úti Eldi. Loki kvaddi hann.“

Efnisorð
4.2(26v-36v)
Lokasenna
Titill í handriti

„Lokasenna eður Lokaglefsa“

Upphaf

Segðu það Eldir …

Niðurlag

„… það eru nú kallaðir jarðskjálftar.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 113-123).

Blað 36 er autt.
Efnisorð
5(37r-47v)
Helgakviða Hundingsbana IHelgakviða Hundingsbana hin fyrri
Titill í handriti

„Hér hefir upp kviðu frá Helga Hundingsbana þá ena fyrstu“

Upphaf

Ár var alda …

Niðurlag

„… Þá er sókn lokið.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 179-189).

Blað 47v er autt að mestu; blöð 48r-v eru auð.
Efnisorð
6(49r-52v)
Helgakviða Hundingsbana II
Titill í handriti

„Frá Völsungum eður kviða Helga Hundingsbana en önnur“

Upphaf

Sigmundur konungur Völsungsson átti Borghildi af Brálundi …

Niðurlag

„… svo sem segir í Káruljóðum og var hún valkyrja.“

Aths.

Handritið er ranglega bundið inn svo að Helgakviða Hjörðvarðssonar og Helgakviða Hundingsbana II ruglast saman (sjá nánar lið 7).

Blöð 71v-72v eru auð.

Efnisorð
7(59r-62v)
Helgakviða Hjörðvarðssonar
Titill í handriti

„Frá Hjörvarði og Sigurlinn eður Kviða Helga Haddingjaskata“

Upphaf

Hjörðvarður hét konungur …

Niðurlag

„… Helgi og Svava er sagt að væri endurborin.“

Aths.

Handritið er ranglega innbundið svo að efni Helgakviðanna ruglast saman. Efnisleg röð blaða, sbr. útgáfu Bugges (1965) er Helgakviða Hjörvarðssonar: 59-62 ( sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 171-174) og 53-58 (sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 174-178); Helgakviða Hundingsbana I: 37-47(sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 179-189); Helgakviða Hundingsbana II: 49–52 (sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 190-193) og 63-71(sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 193-204).

Efnisorð
8(73r-74r)
Frá dauða Sinfjötla
Titill í handriti

„Frá dauða Sinfjötla eður Sinfjötlalok“

Upphaf

Sigmundur Völsungsson var konungur í Frakklandi …

Niðurlag

„… og hann kalla allir menn í fornfræðum um alla menn fram og göfgastan herkónga.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 202-203).

Blað 74r er autt að mestu; blað 74v er autt.
Efnisorð
9(75r-86r)
Grípisspá
Titill í handriti

„Kviða Sigurðar Fáfnisbana eður Grípisspá“

Upphaf

Grípir hét son Eylima bróðir Hjördísar …

Niðurlag

„… mína ævi ef þú mættir það.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 204-211).

Blað 86r er autt að mestu; blað 86v er autt.
Efnisorð
10(87r-v)
Grímnismál
Aths.

Röð blaða hefur ruglast og eru Alvíssmál nú á milli prósakaflans og sjálfs kvæðisins (sjá nánar lið 10.2)

Efnisorð
10.1(87r-87v)
Grímnismál - prósi
Titill í handriti

„Frá sonum Hrauðungs konungs“

Upphaf

Hrauðungur konungur átti tvo sonu …

Niðurlag

„… að feldurinn brann af Grímni. Hann kvað.“

Aths.

Blað 92r er autt að mestu; blað 92v er autt.

Efnisorð
10.2(93r-101r)
Grímnismál - kvæðið
Titill í handriti

„Grímnismál“

Upphaf

Heitur ertu hripuður …

Niðurlag

„… en Agnar var þar konungur lengi síðan.“

Aths.

Röð blaða hefur ruglast. Rétt efnisniðurröðun Grímnismála væri: 87 (sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 75-76), 93-95 (sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 76-80), 97 (sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 80-81), 96 (sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 82-83), 99 (sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 83-84), 98 (sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 85-86), 100-101 (sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 86-88).

Blað 101r er autt að hálfu; blað 101v er autt.

Efnisorð
11(88r-92r)
Alvíssmál
Upphaf

… er ek vil snimma hafa …

Niðurlag

„… nú skín sól í sali.“

Aths.

Vantar 1 blað framan á kvæðið eða vísur 1–7. Röð blaða hefur ruglast. Rétt efnisniðurröðun Alvíssmála væri: 89 (sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 130-131), 88 (sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 131-132) og 90-92 (sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 132-134).

Efnisorð
12(102r-110r)
Vafþrúðnismál
Titill í handriti

„Vafþrúðnismál“

Upphaf

Ráð þú mér nú Frigg …

Niðurlag

„… þú ert æ vísastur vera.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 65-74).

Blöð 110v-111v eru auð.
Efnisorð
13(112r-118r)
Þrymskviða
Titill í handriti

„Þrymskviða eður Hamarsheimt“

Upphaf

Reiður var þá Vingþór …

Niðurlag

„… Svo kom Óðins sonur endur að hamri.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 124-128).

Blað 118r er autt að mestu; blöð 119r-v eru auð
Efnisorð
14(120r-128v)
Völundarkviða
Efnisorð
14.1(120r-120v)
Frá Völundi
Titill í handriti

„Frá Völundi“

Upphaf

Níðuður hét konungur í Svíþjóð …

Niðurlag

„… Níðuður lét hann höndum taka svo sem hér er kveðið.“

Efnisorð
14.2(120v-128v)
Völundarkviða
Titill í handriti

„Frá Völundi og Níðuði eður Völundarkviða“

Upphaf

Meyjar flugu sunnan …

Niðurlag

„… ég vætur honum vinna kunnag.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 163-170).

Blað 128v er autt að hálfu; blöð 129r-v eru auð.
Efnisorð
15(130r-135v)
Reginsmál
Titill í handriti

„Kviða Sigurðar Fáfnisbana önnur“

Upphaf

Sigurður gekk til stóðs Hjálpreks …

Niðurlag

„… Sigurður hljóp úr gröfinni og sá þá hver þeirra annan.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 212-218 (19)).

Stuttur prósakafli sem venjulega fylgir Fáfnismálum er hér með Reginsmálum.
Efnisorð
16(136r-143r)
Fáfnismál
Titill í handriti

„Frá dauða Fáfnis eður Fáfnismál“

Upphaf

Fáfnir kvað. Sveinn og sveinn hverjum …

Niðurlag

„… fyrr en Sigurður steig á bak honum.“

Aths.

Stuttur prósakafli sem venjulega tilheyrir Fáfnismálum fylgir Reginsmálum (sjá lið 15).

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 219-226).

Blað 143r er autt að hálfu; blað 143v er autt.
Efnisorð
17(144r-149r)
Sigurdrífumál
Titill í handriti

„Kviða Brynhildar Buðladóttur“

Upphaf

Sigurður reið upp á Hindarfjall og stefndi suður til Frakklands …

Niðurlag

„… Það ræð ég þér ið sjötta þótt með seggjum fari“

Skrifaraklausa

„Desunt minimum oct folia scribit A. Magnæus in membrana ut existimo".“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 227-233).

Það vantar aftan á kvæðið (eftir 29.2) eins og í Konungsbók eddukvæða.

Skrifaraklausan er á blaði 149r sem er autt að hálfu.

Efnisorð
18(149v-153r)
Brot af Sigurðarkviðu
Upphaf

Hvað hefir Sigurður til saka unnið …

Niðurlag

„… en eiturdropum innan fáðar.“

Aths.
Það vantar framan á kvæðið eins og í Konungsbók eddukvæða

(sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 237-240).

Efnisorð
19.(154r)
Frá dauða Sigurðar
Titill í handriti

„Frá dauða Sigurðar“

Upphaf

Hér segir í þessi kviðu frá dauða Sigurðar …

Niðurlag

„… Þetta er enn kveðið um Guðrúnu.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 241-242).

Efnisorð
20(154r-159r)
Guðrúnarkviða I
Upphaf

Ár var þaz Guðrún …

Niðurlag

„ … er hún sár um leit á Sigurði.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 242-246).

Stuttur lausamálskafli er í lokin (sjö línur (sjá blað 159r).

Blað 159v er autt.

Efnisorð
21(160r-172v)
Sigurðarkviða hin skamma
Titill í handriti

„Kviða Sigurðar“

Upphaf

'Ar var þaz Sigurður …

Niðurlag

„… sva man eg láta.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 247-259).

Blað 172v er autt að hálfu; blöð 173r-v eru auð.
Efnisorð
22(174r-176v)
Helreið Brynhildar
Efnisorð
22.1(174r-176v)
Helreið Brynhildar-prósi
Upphaf

Eftir dauða Brynhildar voru gör bál tvö …

Niðurlag

„… þar er gígur nokkur bjó.“

Efnisorð
22.2(174r-176v)
Helreið Brynhildar - kvæðið
Titill í handriti

„Brynhildur reið helveg“

Upphaf

Skaltu í gögnum…

Niðurlag

„… sökstu gígjar kyn.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 260-263).

Blað 176v er autt að hálfu; blöð 177r-v eru auð.
Efnisorð
23(178r-186v)
Guðrúnarkviða hin fornaGuðrúnarkviða II
Efnisorð
23.1(178r)
Guðrúnarkviða II - prósi
Titill í handriti

„Dráp Niflunga“

Upphaf

Gunnar og Högni tóku þá gullið allt Fáfnis …

Niðurlag

„… Þjóðrekur og Guðrún kærðu harma sín á milli. Hún sagði hánum og kvað.“

Efnisorð
23.2(178r-186v)
Guðrúnarkviða II - kvæðið
Titill í handriti

„Kviða Guðrúnar“

Upphaf

Mær var eg meyja …

Niðurlag

„… það man eg görva.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 264-273).

Efnisorð
24(187r-188v)
Guðrúnarkviða III
Efnisorð
24.1(187r)
Guðrúnarkviða III - prósi
Upphaf

Herkja hét ambótt Atla …

Niðurlag

„… Atli var þá allókátur. Þá kvað Guðrún.“

Efnisorð
24.2(187r-188v)
Guðrúnarkviða III - kvæðið
Titill í handriti

„Guðrúnarkviða“

Upphaf

Hvað er þér Atli …

Niðurlag

„… sína harma.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 274-275).

Blöð 189r-v eru auð.
Efnisorð
25(190r-195r)
Oddrúnargrátur
Titill í handriti

„Frá Borgnýju og Oddrúnu“

Efnisorð
25.1(174r-176v)
Oddrúnargrátur - prósi
Upphaf

Heiðrekur hét konungur. Dóttir hans hét Borgný …

Niðurlag

„… hún hafði verið unnusta Gunnars Gjúkasonar. Um þessa sögu er hér kveðið.“

Efnisorð
25.2(174r-176v)
Oddrúnargrátur - kvæðið
Upphaf

Heyrða ek segja / í sögum fornum …

Niðurlag

„… nú er umgenginn / grátur Oddrúnar.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 276-281).

Blað 195v er autt.
Efnisorð
26(196r-204r)
Atlakviða
Efnisorð
26.1(196r)
Atlakviða - prósi
Titill í handriti

„Dauði Atla“

Upphaf

Guðrún Gjúkadóttir hefndi bræðra sinna …

Niðurlag

„… um þetta er sjá kviða ort.“

Efnisorð
26.2(196r-204r)
Atlakviða - kvæðið
Titill í handriti

„Atlakviða hin grænlenska“

Upphaf

Sendi Atli / ár til Gunnars …

Niðurlag

„… björt áður sylti.“

Skrifaraklausa

„Enn segir glöggra í Atlamálum enum grænlenskum.“

Aths.
(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 282-291); ( skrifaraklausan er á blaði 204r.

Blað 204r er autt að hálfu; blöð 204v-205v eru auð.

Efnisorð
27(206r-223r)
Atlamál hin grænlensku
Titill í handriti

„Hér hefir Atlamál en grænlensku“

Upphaf

Frétt hefir öld ófu þá …

Niðurlag

„… hvargi er þjóð heyrir.“

Aths.
(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 292-310).

Blað 223v er autt.

Efnisorð
28(224r-227v)
Guðrúnarhvöt
Efnisorð
28.1(224r)
Guðrúnarhvöt - prósi
Titill í handriti

„Frá Guðrúnu“

Upphaf

Guðrún gekk til sævar …

Niðurlag

„… en er það spurði Guðrún þá kvaddi hún sonu sína.“

Efnisorð
28.2(224r-227v)
Guðrúnarhvöt - kvæðið
Titill í handriti

„Guðrúnarhvöt“

Upphaf

Þá frá ek sennu …

Niðurlag

„…um talið væri“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 311-315).

Efnisorð
29(228r-232v)
Hamðismál
Titill í handriti

„Hamðismál en fornu“

Upphaf

Spruttu á tái / tregnar íðir …

Niðurlag

„… en harmur hné / að húsbaki.“

Baktitill

„Þetta eru kölluð Hamðismál hin fornu.“

Aths.
(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 316-323).

Blað 232v er autt að hálfu; blöð 233r-v eru auð.

Efnisorð
30(234r-237r)
VegtamskviðaBaldursdraumar
Titill í handriti

„Vegtamskviða“

Upphaf

Senn voru æsir / allir á þingi …

Niðurlag

„… og ragnarök / rúfendur koma.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 135-140).

Blað 237r er autt að hálfu; blað 237v eru autt.

Efnisþættir 30-36 voru ekki í Konungsbók eddukvæða (Codex regius)

Efnisorð
31(238r-243r)
FjölsvinsmálSvipdagsmál
Titill í handriti

„Fjölsvinsmál“

Upphaf

Utan garða …

Niðurlag

„… að við slíta skulum / æfi og aldri saman.“

Aths.
(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 343-351).

Grógaldur og Fjölsvinsmál eru einu nafni kölluð Svipdagsmál.

Blað 243r er autt að mestu; blað 243v er autt.
Efnisorð
32(244r-252r)
Hyndluljóð
Titill í handriti

„Hyndluljóð“

Upphaf

Vaki mær meyja …

Niðurlag

„… öll goð duga.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 152-162).

Blöð 252v-253v eru auð.
Efnisorð
33(254r-256r)
GrógaldurSvipdagsmál
Titill í handriti

„Gróu galdur“

Upphaf

Vaki þú Gróa …

Niðurlag

„… meðan þú mín orð um manst.“

Aths.
(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 338-342).

Grógaldur og Fjölsvinsmáll eru einu nafni kölluð Svipdagsmál.

Blöð 256v-257v eru auð.
Efnisorð
34(258r-269r)
Sólarljóð
Titill í handriti

„Sólarljóð“

Upphaf

Fé og fjörvi rænti …

Niðurlag

„… að áður heyrði Sólarljóðs sögu.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 357-370).

Blað 269r er autt að hálfu; blað 269v er autt.
Efnisorð
35(270r-275r)
GróttasöngurGrottasöngur
Efnisorð
35.1(270r-271r)
Gróttasöngur - prósi
Titill í handriti

„Frá Fenju og Menju“

Upphaf

Gull er kallað mjöl Fróða …

Niðurlag

„… og þá var sær saltur síðan.“

Efnisorð
35.2(224r-227v)
Gróttasöngur - kvæðið
Titill í handriti

„Grottasöngur“

Upphaf

Nú erum komnar …

Niðurlag

„… hafa fullstaðið fljóð að meldri.“

Aths.

(Sbr. Sæmundar edda, Bugge, Sophus 1965: 324-329).

Blað 275v er autt.
Efnisorð
36(276r-290r)
Heiðreks gáturGátur Gestumblinda
36.1(276r-277r)
Heiðreks gátur - formáli
Titill í handriti

„Formáli að getspeki Heiðreks konungs“

Upphaf

Heiðrekur hét kóngur ágætur …

Niðurlag

„… kvað það og vel fallið.“

Efnisorð

36.2(277r-290r)
Gátur Gestumblinda
Upphaf

Hafa vildak …

Niðurlag

„… því ber hann stýfðan stert.“

Aths.

Blað 290r er autt að hálfu; blöð 290v-291v eru auð.

(Gátur Gestumblinda eru ekki í Sæmundar Eddu, Bugges 1965. ).

Blað 275v er autt.

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
ii +153 + i blöð (206-210 mm x 160-165 mm).
Tölusetning blaða
Blöð handritsins voru ótölusett en merkt með blýanti af skrásetjara, 1-291.
Ástand

  • Það vantar að öllum líkindum að minnsta kosti átta blöð í handritið (sjá blað 149r og meðfylgjandi fylgigögn).
  • Handritið er ranglega innbundið (sjá meðfylgjandi fylgigögn).
  • Sjá má merki þess á stórum hluta handritsins að það hefur blotnað; mest eru ummerkin í fyrri hluta þess en úr þeim dregur þegar komið er fram í mitt handrit.
  • Bleksmitun rauðra upphafsstafa er víðast við kaflaskil, sbr. t.d. blað 177v.

Umbrot

  • Eindálka.
  • Afmarkaður leturflötur er ca 155 mm x 110 mm.
  • Línufjöldi er ca 21-23.
  • Leturflötur er afmarkaður með tvöföldum rauðum línum, nema við neðri spássíu.
  • Síðutitlar: t.d. á blöðum132v-133r „Frá Sigurði og Regin.“.

Skrifarar og skrift

Með einni hendi. Skrifari eru óþekktur. Kansellískrift.

Skreytingar

Rauður tvöfaldur rammi er um leturflöt.

Rauðir flúraðir upphafsstafir (Sbr. t.d. blöð 102r og 130r).

Fyrirsagnir eru víða með blekfylltum stöfum og upphafsstafir eru einnig blekfylltir (sbr. t.d. blöð 102r og 130r).

Band

Band (223 mm x 175 mm x 55 mm) er klætt rauðu flaueli yfir heilt á spjöld og kjöl. Neðarlega á kili er agnarsmár hvítur miði. Á honum er talan 700 prentuð með dökku bleki. Innanverð spjaldblöð og mótliggjandi saurblöð eru klædd með efnisdúk með siffonáferð.

Fylgigögn

  • Fjögur blöð (A4) þar sem fjallað er lítillega um handritið og efnisröðin hefur verið listuð upp í samræmi við útgáfu Bugges á kvæðunum. Jón Helgason skrifar undir umfjöllunina í København 7. febr. 1972.
  • Miði með upplýsingum um handritið; gæti verið úrklippa úr eldri söluskrá.
  • Tvírit (A4); vélrit eftir fyrrnefndum miða.

Uppruni og ferill

Uppruni
Handritið er talið vera frá 18. öld, skrifað af íslenskum skrifara en ekki er vitað hver hann var né hvar handritið var skrifað (sjá fylgigögn) .
Ferill

Ekki er hægt að sjá að handritið hafi verið á Íslandi og ekki er talið að það hafi verið bundið þar (sjá fylgigögn).

Það tilheyrði Damms Antikvariat í Osló og þar í Katalog 586 (febrúar 1977) er lýsing á handriti nr. 60 sem kemur heim og saman við lýsingu á SÁM 51. Þar kemur fram að handritið hafi verið í eigu eins stærsta handritasafnara heims, Sir Thomas Phillips (sjá ópr. skrá SÁM).

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill
VH skráði handritið í september 2010
« »