Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

SÁM 16

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Lækningarit; Ísland, 1832-1833

Nafn
Runólfur Sverrisson 
Starf
 
Hlutverk
Gefandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Bjarni Pálsson 
Fæddur
17. maí 1719 
Dáinn
8. september 1779 
Starf
Landlæknir 
Hlutverk
Höfundur; Nafn í handriti ; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Bjarni Sigurðsson 
Fæddur
1. ágúst 1899 
Dáinn
13. mars 1985 
Starf
Bóndi 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Hofsnes 
Sókn
Hofshreppur 
Sýsla
Austur-Skaftafellssýsla 
Svæði
Austfirðingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fædd
14. janúar 1954 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Titilsíða

Þessa Bók sem inniheldur ýmislegt um sjúkdóma og margbreytt lækningaráð við þeim sömu bæði af grösum og dýrum með fleiru hefur að nýju uppskrifa látið bóndinn monsr. Runólfur Sverrisson á Maríubakka árin 1832 og 33.

Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-26v (bls. 1-52))
Lækningabók
Titill í handriti

„Grundug eftirrétting um landsins complexíonir“

Upphaf

Siða- og náttúrulærdómurinn …

Niðurlag

„… og allar hans athafnir.“

Aths.

Fremst er greinargerð um „temperament“ en þá koma ráð gegn ýmsum kvillum eins og blóðgangi, heimakomu, mannsbiti, varasæri o.m.fl.

2(26v-27v (bls. 52-54))
Um náttúrusteina
Titill í handriti

„Um náttúru nokkra [!] steina“

Upphaf

Magnes sá er stál dregur til sín …

Niðurlag

„… sem skaparanum tilheyrir.“

Aths.

Neðst í þessum kafla er „Lectore Benevolo“.

Efnisorð
3(27v-40r (bls. 54-79))
Sköpun mannsins
Titill í handriti

„Hér eftir skrifast um mannsins sköpun“

Upphaf

Um mannsins sköpun og háttalag …

Niðurlag

„… blandaður við hunang og konumjólk.“

Efnisorð
4(40r-42v (bls. 79-84))
Tunglaldur
Titill í handriti

„Um merking tunglsaldurs, hvörn dag skal merkja skal [!] í uppbyrjun framkvæmd ferða, álíkt og barnsfæðing - svo og draumaspeki og blóðtökur“

Upphaf

Fyrsti dagur tungls …

Niðurlag

„… 28 koma draumar fram.“

5(42v-43r (bls. 84-85))
Lækningar
Titill í handriti

„Nokkur medicamenta við aðskiljanlegum sjúkdómum“

Upphaf

Setjist vagl á augun …

Niðurlag

„… svo mikið salt sem hann þolir.“

Efnisorð
6(43v (bls. 86))
Hvannarót
Titill í handriti

„Hvannarótardyggðir“

Upphaf

Það vatn sem af henni kreistist …

Niðurlag

„… inn í messuvíni.“

7(43v-44r (bls. 86-87))
Lækningar
Titill í handriti

„Merki á stúlkum“

Upphaf

Sú æð sem er fyrir neðan hægra augað …

Niðurlag

„… með allri gætni að yfirvega.“

8(44r-v (bls. 87-88))
Þessir eftirfylgjandi 12 hlutir hafa fordjarfað lönd og lýði
Titill í handriti

„Þessir eftirfylgjandi 12 hlutir hafa fordjarfað lönd og lýði“

Upphaf

1. Vamlar án visku …

Niðurlag

„… bæði móðurbani og sinn sjálfur.“

9(44v-46r (bls. 88-91))
Þetta til fróðleiks hripað
Titill í handriti

„Þetta til fróðleiks hripað“

Upphaf

Absalons hár vó 300 skildinga …

Niðurlag

„… sem sumir skrifa.“

10(46r-48r (bls. 91-95))
Um kvenna blóðfall
Titill í handriti

„Um kvenna blóðfall“

Upphaf

Svo segir Aristóteles …

Niðurlag

„… hann sé í þinni sálu.“

Efnisorð
11(48r-v (bls. 95-96))
Málrúnir
Titill í handriti

„Hér eftir skrifast nokkuð af málrúna þrídeilum“

Upphaf

Ár A er algróinn akur …

Niðurlag

„… þá skrifast fyrir framan aðrar sigurúr.“

12(49r-50v)
Stutt undirvísun um ársins hlaup
Titill í handriti

„Stutt undirvísun um ársins hlaup“

Upphaf

Í ári eru 52 vikur …

Niðurlag

„… tvö eru misseri á ári, vetur og sumar.“

13(50v-52r (bls. 100-103))
Nokkuð um kauphöndlan uppteiknað
Titill í handriti

„Nokkuð um kauphöndlan uppteiknað“

Upphaf

Það kallast gildur sykur …

Niðurlag

„… er reiðingstorfa þurr.“

Efnisorð
14(52v-54r (bls. 104-107))
Varnir gegn eldi
Titill í handriti

„Þeim er les eftirfylgjandi óskar skrifarinn (hvörn þér þekkið af eftirfylgjandi línum) lukku og blessunar, friðar og fagnaðar fyrir þann eilífa almáttuga náttúrunnar herra Guð og föður Drottins vors Jesú Kristi.“

Upphaf

Eftir sem þér minnist í tal …

Niðurlag

„… þá hverfur það burtu.“

15(54r-v (bls. 107-108))
Lækningar
Upphaf

Ef maður má ei vatni halda …

Niðurlag

„… og styrkir heilann.“

16(54v-60v (bls. 108-120))
Lækningar
Titill í handriti

„Mannsins bein eru ccviii, tennur xxxii, æðar er cclxvi“

Upphaf

Bláni brjóst á konu …

Niðurlag

„… It testiculus vulpis“

Aths.

Ráð gegn höfuðverk og andvökum í sótt.

2(60v-66v (bls. 120-132))
Um bólusótt
Titill í handriti

„Nokkur velmeint ráð við bólusóttinni“

Upphaf

Það er aðgætandi um þessa bólu …

Niðurlag

„… og á tilhentugum stöðum auglýst.“

Baktitill

„Actum Bessastöðum d. 14. oktobris 1762. Bjarni Pálsson Medicus ordinarius Islandiæ.“

3(67r-102v (bls. 133-204))
Lækningabók
Titill í handriti

„Konstir til að gjöra gegliri“

Upphaf

1. Að skrifa svo ei verði lesið. Lát mutrið victril í hreina blekbyttu …

Niðurlag

„… og legg við óbreytt villuletur.“

Baktitill

„Endir bókarinnar.“

Aths.

Undir er skrifað upp stafróf villuletursins.

Efnisorð
4(103r-105v)
Reglur handa yfirsetukonum
Titill í handriti

„Einfaldar reglur fyrir yfirsetukonur að brúka í barnssæng“

Upphaf

Þegar sá tími er kominn að konan skuli fæða …

Niðurlag

„… ef rétt eru brúkuð.“

Aths.

Líklega hefur glatast aftan af.

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
105 blöð (167 +/- 1 mm x 101 +/- 1 mm). Bl. 1v er að mestu leyti autt.
Tölusetning blaða
Blaðsíður eru tölusettar 1-204. Öftustu 3 blöðin eru ótölusett. Kver hafa verið tölusett með blýanti neðst á fremsta blaði í kveri.
Kveraskipan

14 kver.

  • Kver I: bl. 1-8, 4 tvinn.
  • Kver II: bl. 9-16, 4 tvinn.
  • Kver III: bl. 17-24, 4 tvinn.
  • Kver IV: bl. 25-30, 3 tvinn.
  • Kver V: bl. 31-38, 4 tvinn.
  • Kver VI: bl. 39-46, 4 tvinn.
  • Kver VII: bl. 47-54, 4 tvinn.
  • Kver VIII: bl. 55-62, 4 tvinn.
  • Kver IX: bl. 63-70, 4 tvinn.
  • Kver X: bl. 71-78, 4 tvinn.
  • Kver XI: bl. 79-86, 4 tvinn.
  • Kver XII: bl. 87-94, 4 tvinn.
  • Kver XIII: bl. 95-102, 4 tvinn.
  • Kver XIV: bl. 103-105, stakt blað og tvinn.

Ástand

Handritið hefur morknað á jöðrum en það hefur verið styrkt með pappír. Það er enn fremur skítugt og blettótt, einkum við kveraskil.

Umbrot

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 145 +/- 2 mm x 82 +/- 2 mm.
  • Línufjöldi er 24-26.
  • Griporð.

Skrifarar og skrift

Bl. 1r-102v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift. Bl. 103r-105v: Óþekktur skrifari, sprettskrift.

Skreytingar

Örlítið pennaflúr á titilsíðu.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur
Bl. 103-105 eru að öllum líkindum upprunalega úr öðru handriti.
Band

Handritið er óinnbundið.

Uppruni og ferill

Uppruni
Handritið var skrifað á Íslandi árin 1832-1833 (sbr. titilsíðu).
Aðföng
Bjarni Sigurðsson, bóndi í Hofsnesi í Öræfum afhenti Stofnun Árna Magnússonar handritið 13. janúar 1970 (sbr. vélritaðan miða frá Jóni Samsonarsyni sem límdur er á titilsíðu).

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

ÞS skráði 8.-14 júní 2010.

Viðgerðarsaga
Sneplar úr bandi (kili) leystir frá 12. febrúar 1970. Þeir fylgja í umslagi.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Þórunn Sigurðardóttir„Roðskór Hallgríms Péturssonar“, Saltari stilltur og sleginn Svanhildi Óskarsdóttur fimmtugri 13. mars 20142014; s. 7-9
« »