Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

NKS 56 d 8vo

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Sálmabók; Ísland, 1676

Nafn
Hallgrímur Pétursson 
Fæddur
1614 
Dáinn
27. október 1674 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld; Höfundur; Skrifari; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Magnús Jónsson ; Digri 
Fæddur
17. september 1637 
Dáinn
23. mars 1702 
Starf
Bóndi 
Hlutverk
Skrifari; Höfundur; Ljóðskáld; Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Þorsteinsson 
Starf
 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Ólafur Jónsson 
Fæddur
1560 
Dáinn
1627 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Bjarni Jónsson ; skáldi ; Húsafells-Bjarni ; Bjarni Borgfirðingaskáld 
Starf
Bóndi 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Ólafur Einarsson 
Fæddur
1573 
Dáinn
1651 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Stefán Ólafsson 
Fæddur
1619 
Dáinn
29. ágúst 1688 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Þýðandi; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Ari Magnússon 
Fæddur
1571 
Dáinn
11. október 1652 
Starf
Sýslumaður 
Hlutverk
Höfundur; Skrifari; Þýðandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Ólafur Jónsson 
Fæddur
27. febrúar 1672 
Dáinn
27. september 1707 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Skrifari; Viðtakandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Guðmundsson 
Fæddur
1558 
Dáinn
7. febrúar 1634 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Bréfritari; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Guðbrandur Jónsson 
Fæddur
20. janúar 1641 
Dáinn
5. október 1690 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Bréfritari; Skrifari; Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Arason 
Fæddur
19. október 1606 
Dáinn
10. ágúst 1673 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Nafn í handriti ; Ljóðskáld; Þýðandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Ragnheiður Jónsdóttir 
Fædd
1646 
Dáin
10. apríl 1715 
Starf
Biskupsfrú, biskupsekkja 
Hlutverk
Eigandi; Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fædd
14. janúar 1954 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Titilsíða

Ein ný sálmabók með lystilegum fögrum lofsöngvum Guði allsmektugum til lofs og dýrðar en þeim til gagns sem iðka. Skrifuð á Hólum í H(jalta)d(al). Anno 1676.

Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-5v)
Hjartað fagnar og hugur minn
Titill í handriti

„Einn ágætur sálmur út af upprisunni herrans Jesú Kristí. Tón: Gæskuríkasti gr.“

Upphaf

Hjartað fagnar og hugur minn, / herrann Jesús er upprisinn …

Lagboði

Gæskuríkasti græðari minn

Aths.

22 erindi. Við fyrirsögnina hefur verið skrifað með yngri hendi: S. H. P. s.. Hluti fyrirsagnar með rauðu bleki. Upphafsstafur fyrsta erindis stór og skreyttur með gylltu bleki. Upphafsstafir erindanna annars eru skrifaðir með rauðu bleki en skreyttir með gylltu. Ýmsir stafir meginmáls skreyttir með rauðu bleki.

Efnisorð
2(5v-6r)
Vaknið upp, vaknið
Titill í handriti

„Ágætur sálmur. Með sínum tón.“

Upphaf

Vaknið upp, vaknið / oss vekur ein raust …

Lagboði

Með sínum tón

Aths.

3 erindi. Fyrirsögn og lagboði með rauðu bleki. Upphafsstafur fyrsta erindis stór, rauður og skreyttur með gylltu bleki. Upphafsstafir erindanna annars eru skrifaðir með rauðu bleki en skreyttir með gylltu. Ýmsir stafir meginmáls skreyttir með rauðu bleki.

Efnisorð
3(6v-8r)
Ó, drottinn Guð, mín einka unaðssemd
Titill í handriti

„Söngvísa ort af Magnúsi Jónssyni við þýskan tón.“

Upphaf

Ó, drottinn, Guð mín einka unaðssemd, / athvarf, traust, hæli, huggun, von og yndi …

Lagboði

Við þýskan tón

Aths.

10 erindi. Fyrirsögn með rauðu bleki. Upphafsstafur fyrsta erindis stór, rauður og skreyttur með með gylltu bleki. Upphafsstafir erinda annars ýmist brúnir eða rauðir. Skreyttir með gylltu bleki. Ýmsir stafir meginmáls skreyttir með rauðu bleki.

Efnisorð
4(8v-10r)
Sál, mín sál, vakna þú
Titill í handriti

„Einn góður sálmur að hugsa um sína burtför. Tón: Ó, Jesú minn, ég finn álíður “

Upphaf

Sál, mín sál, vakna þú / því vegferðarskeið líður nú …

Lagboði

Ó, Jesú minn, ég finn

Aths.

8 erindi. Fyrirsögnin, lagboðinn og fyrsti upphafsstafur skrifuð með rauðu bleki en skreytt með gylltu. Upphafsstafir annars með rauðu bleki. Stafir meginmáls hér og hvar skreyttir með rauðu bleki.

Efnisorð
5(10r-12r)
Upp líttu, sál mín, og umsjá þig vel
Titill í handriti

„Dagleg umhugsun þess síðasta dags. Og andleg hugvekja Guði“

Upphaf

Upp líttu, sál mín, og umsjá þig vel / því aðkominn ég tel …

Aths.

24 erindi. Fyrirsögn, og fyrsti upphafsstafur skrifuð með rauðu en skreytt með gylltu bleki. Upphafsstafir skrifaðir með rauðu bleki. Stafir meginmáls hér og hvar skreytti rmeð rauðu bleki. Nótur fylgja.

Efnisorð
6(12r-12v)
Í nafni ferjan fyrst
Titill í handriti

„Reisusálmur til sjóar. Með lag: Himinn, loft, hafið, jörð“

Upphaf

Í nafni ferjan fyrst / fer þínu Jesú Krist …

Lagboði

Himinn, loft, hafið, jörð

Aths.

9 erindi. Fyrirsögn, lagboði og upphafstafir skrifuð með rauðu bleki. Stafir hér og hvar skreyttir með rauðu bleki.

Efnisorð
7(13r-14v)
Herra minn Guð, ég hrópa á þig
Titill í handriti

„Merkilegur sálmur. Tón: Faðir vor sem á him“

Upphaf

Herra minn Guð, ég hrópa á þig, / í hörmung minni bænheyr mig …

Lagboði

Faðir vor á himnum ert

Aths.

13 erindi. Fyrirsögn, lagboði og upphafsstafir skrifuð með rauðu bleki. Fyrirsögn og fyrsti upphafsstafur skreytt með gylltu bleki. Stafir víða skreyttir með rauðu bleki.

Efnisorð
8(14v)
Jesú minn, Jesú, mér að þér vef
Titill í handriti

„Bænarvers. Tón: Blíði Guð“

Upphaf

Jesú minn, Jesú, mig að þér vef, / ég Jesú finn jafnan það syndgað hef …

Lagboði

Blíði Guð, börnum þínum ei gleym

Aths.

2 erindi. Fyrirsögn og lagboði skrifuð með rauðu bleki. Fyrsti upphafsstafur og einstaka aðrir stafir skreyttir með rauðu bleki.

Efnisorð
9(15r-17r)
Í Jesú nafni, ó Guð minn
Höfundur

Jón Þórðarson

Titill í handriti

„Einn morgunsálmur ortur af s. Jóni Þórðarsyni“

Upphaf

Í Jesú nafni, ó Guð minn, / allra kærasti faðirinn …

Aths.

28 erindi. Úr upphafsstöfunum og fyrstu orðum í erindunum má lesa: Jón Þorsteinsson, Guðs orðs þénari, Kirkjubæ í Vestmannaeyjum söng þetta lof.

Efnisorð
10(17r-18r)
Guð gefi öllum góðan dag
Titill í handriti

„Annar morgunsálmur. Sr. Ól. J. S.“

Upphaf

Guð gefi öllum góðan dag, / gangi öllum allt í hag …

Aths.

12 erindi. Við fyrirsögnina hefur verið bætt við með yngri hendi: Sr. Ól. J. S.

Efnisorð
11(18r-18v)
Guðs föðurs náð og miskunn mest
Titill í handriti

„Þriðji morgunsálmur.“

Upphaf

Guðs föðurs náð og miskunn mest / míns Jesú blóð og elskan best …

Aths.

3 erindi

Efnisorð
12(18v-19v)
Kriste, vér allir þökkum þér
Titill í handriti

„Sálmur eftir meðtekið sakramentum“

Upphaf

Kriste, vér allir þökkum þér / þá sætu ást þú oss sýndir …

Aths.

6 erindi

Efnisorð
13(19r-20v)
Fer ég nú, Guð, í fylgd með þér
Titill í handriti

„Vegferðarsálmur“

Upphaf

Fer ég nú, Guð, í fylgd með þér, / ferð mína svo uppbyrja …

Aths.

8 erindi

Efnisorð
14(20v-22v)
Jesú minn, ég bið þig heyr mig nú
Titill í handriti

„Bænarsál(mur) í hjartans angist og árásum“

Upphaf

Jesú minn, ég bið þig heyr mig nú, / þjóninn þinn þrotnandi hjálpa trú …

Aths.

10 erindi

Efnisorð
15(22v-23v)
Grátandi kem ég nú, Guð minn, til þín
Titill í handriti

„Sálmur fagur“

Upphaf

Grátandi kem ég nú, Guð minn, til þín, / glæpunum hlaðinn og þungri pín …

Aths.

10 erindi

Efnisorð
16(23v-25v)
Gæskuríkasti græðari minn
Titill í handriti

„Ein auðmjúk játning eður klögun fyrir Kristó um náttúrlega spilling og holdsins veikleika“

Upphaf

Gæskuríkasti græðari minn, / gef mér í hjartað andann þinn …

Aths.

14 erindi. Við fyrirsögnina hefur verið skrifað á spássíu með yngri hendi: Bjarni Jónsson skáldi.

Efnisorð
17(26r-26v)
Hvörsu æ fagrar
Titill í handriti

„Sálmur þess h. Davíðs“

Upphaf

Hvörsu æ fagrar / eru tjaldbúðir þínar …

Aths.

6 erindi

Efnisorð
18(27r-28r)
Jesús ágætur, hvað ertu mætur
Titill í handriti

„Ein andleg ví(sa) um sætleika nafnsins Jesú“

Upphaf

Jesús ágætur, hvað ertu mætur, / ilmandi og sætur í hjartanu mér …

Aths.

12 erindi

Efnisorð
19(28r-30v)
Jesú fyrir embætti þitt
Titill í handriti

„Ágætur sálmu(r). Tón: Óvinnanleg borg er vor Guð Sr. Ól. E. S.“

Upphaf

Jesú fyrir embætti þitt / ástríka nafn og mildi …

Lagboði

Óvinnanleg borg er vor Guð

Aths.

17 erindi. Við fyrirsögnina hefur verið bætt við með annarri hendi: Sr. Ól. E. S.

Efnisorð
20(31r-31v)
Heyr mín hljóð, himna Guð
Titill í handriti

„Sálmur um fyrirgefning syndanna Tón: Aví aví mig auman mann“

Upphaf

Heyr mín hljóð himna Guð / hjartað mitt hrópar fljótt …

Lagboði

Aví, aví, mig auman mann

Aths.

7 erindi

Efnisorð
21(31v-33v)
Hvört skal ég sækja harmabót
Titill í handriti

„Sálmur í þungum veikleika. Sr. Ól. E. s.“

Upphaf

Hvört skal ég sækja harmabót / í hæstri neyð …

Aths.

36 erindi. Við fyrirsögnina er Sr. Ól. E. s. með annarri hendi.

Efnisorð
22(33v-34v)
Sætt lof ég segi þér
Titill í handriti

„Sálmur s(éra) Stefáns Ólafssonar. Tón: Sæll ertu sem þinn Guð“

Upphaf

Sætt lof ég segi þér, / sætasti faðir …

Lagboði

Sæll ertu sem þinn Guð

Aths.

9 erindi. Úr upphafsstöfum erindanna má lesa nafnið: Stefán Ó.s. Á spássíu hefur verið bætt við með annarri hendi: Þessi sálmur er kveðinn af sr. Ól. E. s. meður nafn sonar síns.

Efnisorð
23(35v)
Ófrið öld bruggar
Titill í handriti

„Sálmur um heimsins hrörnun. Tón: Heill helgra manna etc.“

Upphaf

Ófrið öld bruggar / enginn lýð þinn huggar …

Lagboði

Heill helgra manna

Aths.

12 erindi. Á spássíu hefur verið bætt við með annarri hendi: Bjarni skáldi á Húsafelli.

Efnisorð
24(36r-37r)
Miskunnsamasti maður og Guð
Titill í handriti

„Sálmur Margrétar Ólafsdóttur. Tón: Allt mitt ráð til Guðs ég set etc.“

Upphaf

Miskunnsamasti maður og Guð / mjúkasta hjálp í allri nauð …

Lagboði

Allt mitt ráð til Guðs ég set

Aths.

10 erindi. Úr upphafsstöfum erindanna má lesa nafnið: Margrét Ó.d. Á spássíunni stendur skrifað með annarri hendi: Sr. Ó. E.

Efnisorð
25(37r-38r)
Guð minn sál mín gleðjist í þér
Titill í handriti

„Sálmur Guðnýjar Ólafsdóttur

Upphaf

Guð minn sál mín gleðjist í þér / gjörvalt einninn hvað finnst með mér …

Aths.

7 erindi. Úr upphafsstöfum erindanna má lesa nafnið Guðný Ó.d. Á spássíunni er stendur skrifað með annarri hendi: Sr. Ó. E.

Efnisorð
26(37r-40r)
Himnafaðir nú hneig til mín
Titill í handriti

„Sálmur um alvæpni guðlegs riddaraskapar. Tón: Ó, Guð, minn herra, aumka mig“

Upphaf

Himnafaðir nú hneig til mín / hljóðglögg eyru að venju þín …

Lagboði

Ó, Guð, minn herra, aumka mig

Aths.

9 erindi

Efnisorð
27(40v-42r)
Prýðilegt er að prísa Guð
Titill í handriti

„Þakklætissálmur með lag: Mitt hjarta hvar til hryggist þú etc“

Upphaf

Prýðilegt er að prísa Guð / prófetinn Davíð vottar það …

Lagboði

Mitt hjarta hvar til hryggist þú

Aths.

15 erindi

Efnisorð
28(42r-44r)
Þér fæ ég þakkargjörð
Titill í handriti

„Sálmur um eymdir mannkynsins og huggun þar í móti. Tón: Oss skal það öllum ljóst“

Upphaf

Þér fæ ég þakkargjörð, / þénari bljúgur á jörð …

Lagboði

Oss skal það öllum ljóst

Aths.

17 erindi. Úr upphafsstöfum erindanna má lesa nafnið Þórður Þorvarðsson.

Efnisorð
29(44r-45v)
Sé þér lof fyrir sál og líf
Titill í handriti

„Sálmur einnar ekkju. Með tón: Allt mitt ráð til Guðs ég set“

Upphaf

Sé þér lof fyrir sál og líf / sæti faðir og alla hlíf …

Lagboði

Allt mitt ráð til Guðs ég set

Aths.

10 erindi. Úr upphafsstöfum erindanna má lesa nafnið Sigríður Þ.

Efnisorð
30(46r-47v)
Jesú minn góðib Guð og mann
Titill í handriti

„Um lukku og framgang ungdómsins sálmur. Tón: Náttúran öll og eðli manns“

Upphaf

Jesús minn góðib Guð og mannb / græðarinn allra meina …

Lagboði

Náttúran öll og eðli manns

Aths.

11 erindi.

Efnisorð
31(47v-49v)
Sem fótgangandi ferðamann
Titill í handriti

„Berist til þín blessuð svo aldrei þrotni. Bænarsálmur til Kristum Jesúm. Tón: Faðir vor sem á himnum ert etc.“

Upphaf

Sem fótgangandi ferðamann / er flæktur í villu hvörgi kann …

Lagboði

Faðir vor sem á himnum ert

Aths.

17 erindi

Efnisorð
32(49v-51v)
Hörð virðist hryggðar pína
Titill í handriti

„Söngvísa um afgang eins ástvinar“

Upphaf

Hörð virðist hryggðar pína / hjartkærum skiljast frá …

Aths.

14 erindi. Á spássíuna hefur verið bætt við með annarri hendi: S. Ól. E. s.

Efnisorð
33(51v-52r)
Allir þótt ört að renni
Titill í handriti

„Söngvísa úr latínu“

Upphaf

Allir þótt ört að renni / á skeið hlaupi leiksveinar …

Aths.

3 erindi

Efnisorð
34(52r-53r)
Því hrósar þér þú maktarmann
Titill í handriti

„Sálmur Davíðs móti Doeg Idumea. Tón: Óvinnanleg borg er vor Guð etc.“

Upphaf

Því hrósar þér þú mektarmann / af megni vonsku þinnar …

Lagboði

Óvinnanleg borg er vor Guð

Aths.

6 erindi

Efnisorð
35(53r-56r)
Himneski geym mig Guð
Titill í handriti

„Sálmur Davíðs móti Zypheós. Tón: Sæll ertu sem þinn Guð etc.“

Upphaf

Himneski geym mig, Guð, / við grimmum mönnum …

Lagboði

Sæll ert sem þinn Guð

Aths.

13 erindi. Búið er að breyta fyrsta vísorðinu úr Himneski faðir reynd þú mig Guð. Á spássíuna er búið að bæta við með annarri hendi: S. Ól. E. S. Í blaðnúmeraröðina hefur verið hlaupið yfir 54-55.

Efnisorð
36(56r-58r)
Heyr þú, Guð besti, bænir mín
Titill í handriti

„Sálmur Davíðs. Með tón: Faðir vor sem á himnum ert“

Upphaf

Heyr þú, Guð besti, bænir mín, / byrg ei fyrir mér augun þín …

Lagboði

Faðir vor sem á himnum ert

Aths.

15 erindi

Efnisorð
37(58r-61v)
Himneski faðir hjálpa þú
Titill í handriti

„Ein bæn í pínunni Kristí. Tón: Af djúpri hryggð ákalla ég þig“

Upphaf

Himneski faðir hjálpa þú / harmkvæla mér úr flóði …

Lagboði

Af djúpri hryggð ákalla ég þig

Aths.

20 erindi

Efnisorð
38(61r-66r)
Himneski faðir, þóknist þér
Titill í handriti

„Nýárssálmur. Tón: Heiðrum vér Guð af hug og sál etc.“

Upphaf

Himnneski faðir, þóknist þér / þinn heilagan anda sendir mér …

Lagboði

Heiðrum vér Guð af hug og sál

Aths.

28 erindi. Á spássíu við fyrirsögnina hefur verið bætt við með annarri hendi: S. Ól. E. s. 10/5 86 J. Þ.

36(66r-68v)
Lof hæsta dýrð og heiður sé þér
Titill í handriti

„Þakklætissálmur fyrir frelsan undan bólunni. Tón: Ó, Guð, vor faðir, sem í himiríki etc.“

Upphaf

Lof hæsta dýrð og heiður sé þér, / herra Guð, af mínu hjarta og munni téð …

Lagboði

Ó,Guð, vor faðir, sem í himnaríki ert

Aths.

9 erindi

Efnisorð
37(66v-75r)
Himneski faðir, heyr þú mig
Titill í handriti

„Sálmur til Guðs í þungum freistingum. Tón: Einn tíma var sá auðugi mann“

Upphaf

Himneski faðir, heyr þú mig, / hrópa ég nú í trú á þig …

Lagboði

Einn tíma var sá auðugi mann

Aths.

30 erindi. Á spássíu við fyrirsögnina hefur verið bætt við: Sr. Ól. E.

Efnisorð
38(75r-79r)
Sætasti faðir, sjá þú mína sorg og neyð
Titill í handriti

„Einn bænarsálmur ortur Sigríði Einarsdóttur í hennar veikleika. Tón: Ó, Guð, vor faðir, sem í himiríki ert etc“

Upphaf

Sætasti faðir, sjá þú mína sorg og neyð / fyrir sonar þíns dapran deyð …

Lagboði

Ó, Guð, vor faðir, sem í himnaríki ert

Aths.

10 erindi. Úr upphafsstöfum erindanna má lesa nafnið Sigríður E.d. Á spássíu við fyrirsögnina hefur verið bætt við með annarri hendi: Sr. Ó. E. Hlaupið er yfir 77 í blaðnúmeraröðinni.

Efnisorð
39(79r-81r)
Allsherjar góði Guð
Titill í handriti

„Lítill bænarsálmur“

Upphaf

Allsherjar góði Guð, / gættu þú að minni bæn …

Aths.

21 erindi

Efnisorð
40(81r-85r)
Á mér liggur eitt heiti
Titill í handriti

„Þakklætissálmur fyrir Guðs velgjörninga. Tón: Gæsku Guðs vér prísum etc“

Upphaf

Á mér liggur eitt heiti, / enda vil ég það brátt …

Lagboði

Gæsku Guðs vér prísum

Aths.

25 erindi. Á spássíuna við fyrirsögnina hefur verið bætt við með annarri hendi: Sr. Ó. E.

Efnisorð
41(85r-86v)
Jesú æðsti Guð
Titill í handriti

„Þakklætissálmur Jóns Björnssonar á Skriðuklaustri eftir það hann var græddur“

Upphaf

Jesú, æðsti Guð, / hjálpari trúr í nauð …

Aths.

12 erindi. Úr upphafsstöfum erindanna má lesa nafnið: Jón Björnsson. Á spássíu við fyrirsögnina hefur verið bætt við með annarri hendi: Sr. Ó. E.

Efnisorð
42(86v-89r)
Engla kóngur klár
Titill í handriti

„Sálmur undir nafni Eiríks Ólafssonar

Upphaf

Engla kóngur klár, / kristninnar hirðir hár …

Aths.

8 erindi. Úr upphafsstöfum erindanna má lesa nafnið Eiríkur Ó.s. Það vantar erindið sem byrjar á r. Á spássíuna við fyrirsögnina er búið að bæta við með annarri hendi: S Ól. E. s. Hlaupið er yfir bl. 88 í númeraröðinni.

Efnisorð
43(89r-90v)
Lof sé þér, lof sé þér
Titill í handriti

„Sálmur undir nafni Þorgerðar Ólafsdóttur. Tón: Aví, aví, mig aum. mann. etc“

Upphaf

Lof sé þér lof sé þér

Lagboði

Aví, aví, mig auman mann

Aths.

11 erindi. Á spássíu við fyrirsögnina hefur verið bætt við með annarri hendi: S. Ól. E. s. Úr upphafsstöfum erindanna má lesa Lorgerður O.d. Eitthvað virðist því brenglað í upphafinu.

Efnisorð
44(90v-92r)
Kóngurinn kærasti minn
Titill í handriti

„Sálmur undir nafni Kristínar Ólafsdóttur. Tón: Bú þig sál mín biðlar til etc“

Upphaf

Kóngurinn, kærasti minn, / kom þú nú í mitt hjarta …

Lagboði

Bú þig, sál mín

Skrifaraklausa

„Endir þessara sálma“

Aths.

10 erindi. Úr upphafsstöfum erindanna má lesa nafnið Kristín O.d. Á spássíu við fyrirsögnina hefur verið bætt við með annarri hendi: S Ól. E. s.

Efnisorð
45(92v-93v)
Ég má ekki annað
Titill í handriti

„Nú eftirfylgja vísur sem ortar hafa verið um þann háttaktaða, guðhrædda og dyggðum prýdda höfðingsmann sál. Ara Magnússon

Upphaf

Ég má ekki annað / en Ara nefna Magnússon …

Aths.

7 erindi.

47(94r-97r)
Erfiljóð Helgu Aradóttur
Titill í handriti

„Dyggðaspegill þeirrar æru- og ættgöfugu heiðursjóm(frúar) Helgu sál. Aradóttur. Sr. Ólafur Jónsson“

Upphaf

Hér skal hróður rísa / um Helgu dóttur Ara …

Niðurlag

„Deyði annó 1632 þann 9. dag martíí mánaðar á sínu 28. aldursári.“

Aths.

16 erindi.

48(97v-101r)
Erfiljóð Guðríðar Gísladóttur
Titill í handriti

„Sönn mynd og undirréttun um persónu og afgang þeirrar guðhræddu og skírlífu dugandiskvinnu Guðríðar Gísladóttur héðan sofnandi annó 1620, á 43. ári síns aldurs þann 22. decembris í Hítardal, inn í það himneska föðurland með sannri lifandi trú og guðlegu hjartans ákalli burtlíðandi. Samsett af hennar s. ektamanni eftirlátnum og syrgjandi húsbónda sr. Jóni Guðmundssyni.“

Upphaf

Ó, þú feigðar fox, / fölvan ég meina þig dauði …

Niðurlag

„Endir versanna.“

Aths.

59 erindi

49(101r-104r)
Vilborg mínu máli
Titill í handriti

„Huggunarvísur hugveikrar manneskju Vilborgu Jónsdóttur 1616

Upphaf

Vilborg mínu máli / af megni nú skal gegna …

Aths.

21 erindi

Efnisorð
50(104r-105r)
Mildi Guð, fyrir miskunn þína
Titill í handriti

„Huggunarkvæði fyrir Margrétu Sigmundardóttur

Upphaf

Mildi Guð, fyrir miskunn þína / m[ýkir] þeim sem þjáður er

Aths.

8 erindi. Úr upphafsstöfum erindanna má lesa nafnið Margrét.

Efnisorð
51(105r-107r)
Sæti faðir himna halla
Höfundur

Arndís Sigurðardóttir

Titill í handriti

„Kvæði Arndísar Sigurðardóttur eftir son sinn, er hún missti í bólunni.“

Upphaf

Sæti faðir himna halla, / hjartagóður þjáðum lýð …

Aths.

20 erindi. Úr upphafsstöfunum má lesa: Sugurður Jónsson sefur.

52(107r-113r)
Af heitum hjartans grunni
Titill í handriti

„Vísur um líf og afgang kvinnu míns ástkæra bróðurs s. Jóns Einarssonar.“

Upphaf

Af heitum hjartans grunni / þakka ég, herra, þér …

Aths.

38 erindi. Á spássíu við fyrirsögnina hefur verið bætt við með annarri hendi: S Ól. E.s.

53(113v-124r)
Sæti faðir, send mér þinn
Titill í handriti

„Brúðkaupsvísur til minningar s. Páli Erasmussyni og hans kvinnu Halldóru Árnadóttur

Upphaf

Sæti faðir send mér þinn / sannleiksandann fróða …

Aths.

99 erindi

54(124r-129r)
Heyr þú, drottinn dýrðar
Titill í handriti

„Hugarlátlegur játningar- og bænarflokkur syndugs manns undir Guðs hirtingarhrísi“

Upphaf

Heyr þú, drottinn dýrðar, / döpur hljóð af móði …

Aths.

34 erindi

Efnisorð
55(129r-132r)
Dýrð og lof sé drottinn þér
Titill í handriti

„Innileg ektamanns bæn í barnsburðarstríði sinnar kvinnu. Sem Píslarminning.“

Upphaf

Dýrð og lof sé drottinn þér / fyrir daglegt eftirlæti …

Lagboði

Píslarminning

Aths.

30 erindi

Efnisorð
56(132v-137v)
Ljúfi faðir, lof sé þér
Titill í handriti

„Bænarkvæði ektakvinnu í veikleika hennar ektamanns“

Upphaf

Ljúfi faðir, lof sé þér

Aths.

20 erindi. Númeraröð blaðanna er brengluð þar sem hlaupið hefur verið yfir töluna 133. Að auki ruglast erindaröðin þar sem blöðin hafa verið rangt bundin inn áður en þau voru blaðmerkt. Blaðaröðin ætti að vera þannig að bl. 135 komi á undan 134. Næsta kvæði er því hér inná milli, á bl. 136.

Efnisorð
57(136r-143v)
Allsvaldandi engla og manna
Titill í handriti

„Íslands árgalinn, það er, kvæði í móti bólunni og öðrum landplágum með áminningum og kristilegri bæn.“

Upphaf

Allsvaldandi engla og manna, / eðlakóngurinn faðir og Guð …

Aths.

59 erindi. Á spássíu við fyrirsögnina hefur verið bætt við með annarri hendi: S Ól. E.s. pr. 1757. Litla vísnab. 10/5 86. J. Þ.

Þar sem blöðin hafa verið rangt bundin inn ruglast erindaröðin. Erindi úr næsta kvæði á undan eru innan erindi úr þessu kvæði, á bl. 137.

Efnisorð
58(144r-146r)
Hrittu, dýri drottinn
Titill í handriti

„Bænarflokkur móti Íslands ræningjum 1678“

Upphaf

Hrittu, dýri drottinn, / á dröfn úr Íslands höfn …

Aths.

19 erindi

Efnisorð
56(146v-147v)
Gef þú oss, Jesú, góða nótt
Titill í handriti

„Einn kvöldsálmur með sínum tón“

Upphaf

Gef þú oss, Jesú, góða nótt / gef þú oss verði vært og rótt …

Lagboði

Með sínum tón

Aths.

7 erindi

Efnisorð
57(148r-164v)
Eftirfylgja kvöldsálmar nokkrir
Titill í handriti

„Eftirfylgja kvöldsálmar nokkrir“

Aths.

11 kvöldsálmar

Efnisorð
57.1(148r-149r)
Dagur er kominn að kvöldi
Titill í handriti

„Sálmur ortur af M. J. S. 1660

Upphaf

Dagur er kominn að kvöldi, / kært lof sé, drottinn, þér …

Aths.

8 erindi

Efnisorð
57.2(149r-150v)
Líknsamasti lífgjafarinn trúr
Titill í handriti

„Annar kvöldsálmur af sama ortur 1660“

Upphaf

Líknsamasti lífgjafarinn trúr, / lifandi Jesú góði …

Aths.

9 erindi. Í fyrirsögninni virðist ártalið fyrst hafa verið 1690 en breytt í 1660.

Efnisorð
57.3(150v-151r)
Ó, herra Guð, minn hjálparmúr
Titill í handriti

„Þriðji kvöldsálmur, ortur af sama og hinir. Tón: Á þér herra hef ég nú“

Upphaf

Ó, herra Guð, minn hjálparmúr / heillasamasti faðir trúr …

Lagboði

Á þér herra hef ég nú von

Aths.

8 erindi

Efnisorð
57.4(151v-152v)
Guð faðir sonur og andi hreinn
Titill í handriti

„Fjórði kvöldsálmur. Með sínum tón“

Upphaf

Guð, faðir, sonur og andi hreinn, / þú heilög þrenning blíð …

Lagboði

Með sínum tón

Aths.

8 erindi

Efnisorð
57.5(152v-154v)
Herrans himna veldi
Titill í handriti

„Fimmti kvöldsálmur. Með sínum tón“

Upphaf

Herrans himna veldi, / heilagi faðir minn …

Lagboði

Með sínum tón

Aths.

12 erindi

Efnisorð
57.6(154v-156r)
Sætt lof Guði syng fegin
Titill í handriti

„Sjötti kvöldsálmur. Tón: Gæsku Guðs vér prísum“

Upphaf

Sætt lof Guði syng fegin, / sál mín, með rósamt geð …

Lagboði

Gæsku Guðs vér prísum

Aths.

10 erindi

Efnisorð
57.7(156v-157r)
Himneska hjálpar von
Titill í handriti

„Sjöundi kvöldsálmur. Með sínum tón.“

Upphaf

Himneska hjálpar von / helgasti faðir …

Lagboði

Með sínum tón

Aths.

6 erindi

Efnisorð
57.8(157r-159r)
Guðdómsþrenning gæsku blíða
Titill í handriti

„Áttundi kvöldsálmur. Ortur af s. Guðbrand Jónssyni að Vatnsf(irði). Tón: Tunga mín af“

Upphaf

Guðdóms þrenning gæsku blíða, / gættu allra bæna þín …

Lagboði

Tunga mín af hjarta hljóði

Aths.

17 erindi

Efnisorð
57.7(159v-161v)
Gæska þín, Guð, og miskunn mest
Titill í handriti

„Níundi kvöldsálmur, ortur af S. Guðbrandi og má syngjast nær hallæri er fyrir höndum“

Upphaf

Gæska þín, Guð, og miskunn mest / mun um ævi oss fylgja …

Aths.

12 erindi

Efnisorð
57.8(161v-163r)
Herra Guð faðir húm og dag
Titill í handriti

„Tíundi kvöldsálmur. Tón: Sá frjáls við“

Upphaf

Herra Guð faðir húm og dag / hefur að skiljast látið …

Lagboði

Sá frjáls við lögmál fæddur er

Aths.

15 erindi

Efnisorð
57.9(163r-164v)
Kominn er kaldur vetur
Titill í handriti

„Ellefti kvöldsálmur, ortur af S Guðbr. Jónssyni 1666. Með sitt lag“

Upphaf

Kominn er kaldur vetur, / kuldasamt frost og snjór …

Lagboði

Með sitt lag

Aths.

10 erindi

Efnisorð
58(165r-165v)
Herra Guð himnum á
Titill í handriti

„Ein söngvísa. Tón: Sæll ertu sem“

Upphaf

Herra Guð himnum á, / heill mín og lífið …

Lagboði

Sæll ertu sem þinn Guð

Aths.

19 erindi. Fyrirsögnin er rituð með rauðu bleki og skreytt með svörtu. Upphafsstafur fyrsta erindis er skreyttur með rauðu bleki og svörtu. Textinn annars skreyttur víða með rauðu bleki.

Efnisorð
59(166r-167r)
Morgunstjarnan nú bjartleik ber
Titill í handriti

„Lofvers kristilegrar kirkju til síns brúðguma Jesú Kristí. Við tón: Gæskuríkasti gr.“

Upphaf

Morgunstjarnan nú bjartleik ber, / birt með Guðs náð og sannleik er …

Lagboði

Gæskuríkasti græðari minn

Aths.

7 erindi. Fyrirsögnin skreytt með rauðu bleki. Lagboði skrifaður með rauðu bleki. Texti sálmsins víða skreyttur með rauðu bleki umhverfis stafi.

Efnisorð
60(167r-168r)
Ó, ég manneskjan eymdarfull
Titill í handriti

„Ein söngvísa. Tón: Af djúpri hryggð“

Upphaf

Ó ég manneskjan eymdarfull, / angri hlaðin og pínu …

Lagboði

Af djúpri hryggð ákalla ég þig

Aths.

8 erindi. Fyrirsögn skreytt með rauðu bleki. Lagboði skrifaður með rauðu bleki. Texti víða skreyttur með rauðu bleki.

Efnisorð
61(168r-169r)
Þegar mitt lífskeið líður hér
Titill í handriti

„Umþenking dauðans og burtfarar af þessum heimi. Tón: Um dauðann gef þú“

Upphaf

Þegar mitt lífskeið líður hér, / lifandi drottinn góði …

Lagboði

Um dauðann gef þú, drottinn, mér

Aths.

8 erindi. Fyrirsögnin og texti kvæðsins skreytt með rauðu bleki. Lagboði skrifaður með rauðu bleki.

Efnisorð
62(169r-170r)
Heyrum vér
Titill í handriti

„Enn ein söngvísa. Tón: Svanur einn syngur hér“

Upphaf

Heyrum vér / herrann því kallar nú …

Lagboði

Svanur einn

Aths.

4 erindi. Fyrirsögnin og texti sálmsins eru skreytt með rauðu bleki. Lagboðinn er skrifaður með rauðu bleki.

Efnisorð
63(170r-170v)
Vaknið upp því kærir kalla
Titill í handriti

„Ágætur sálmur. Við sinn tón“

Upphaf

Vaknið upp því kærir kalla / kóngsins vökumenn oss alla …

Lagboði

Við sinn tón

Aths.

3 erindi. Fyrirsögnin og lagboðinn skrifuð með rauðu og skreytt með svörtu bleki. Textinn skreyttur með rauðu bleki.

Efnisorð
64(170v-171v)
Sætasti Jesú, sálu mín
Titill í handriti

„Bænarsálmur. Tón: Einum Guði sé eilíft“

Upphaf

Sætasti Jesú, sálu mín / sannlega langar nú til þín …

Lagboði

Einum Guði sé eilíft lof

Aths.

16 erindi. Fyrirsögnin og textinn skreytt með rauðu bleki. Lagboðinn skrifaður með rauðu bleki.

Efnisorð
65(171v-172r)
Í nafni Jesú náðin hreina
Titill í handriti

„Ágæt kvöldvísa þá maður gengur til hvílu“

Upphaf

Í nafni Jesú náðin hreina / nú leggst ég í hvílu mína …

Aths.

3 erindi. Hluti fyrirsagnar og texti skreytt með rauðu bleki. Hluti fyrirsagnar skrifaður með rauðu bleki.

Efnisorð
66(172r-172v)
Virstu oss, faðir góður, gefa
Titill í handriti

„Daglegt andvarp“

Upphaf

Virstu oss, faðir góður, gefa / guðrækilega hér að lifa …

Aths.

Bæn. Skiptist ekki í erindi. Fyrirsögnin skrifuð með rauðu bleki og skreytt með svörtu. Textinn skreyttur með rauðu bleki.

Efnisorð
67(172v-173v)
Almáttugur Guð, ákall mitt
Titill í handriti

„Kvöldsálmur. Tón: Halt oss, Guð, við þitt“

Upphaf

Almáttugur Guð, ákall mitt / upp lát koma í ríkið þitt …

Lagboði

Halt oss, Guð, við þitt hreina orð

Aths.

13 erindi. Fyrirsögnin og textinn skreytt með rauðu bleki. Lagboðinn skrifaður með rauðu bleki.

Efnisorð
68(173v-176v)
Ó, herra Jesú Kriste
Titill í handriti

„Nær maður gengur í sitt bænahús einsamall þá má hann falla á kné, lesa svo eina af þessum bænum sem hér eftirfylgja“

Upphaf

Ó, herra Jesú Kriste, / ég stend fyrir þér …

Aths.

12 bænir/erindi. Fyrirsögn skrifuð með rauðu bleki og skreytt með svörtu. Textinn skreyttur með rauðu bleki.

Efnisorð
69(177r-178r)
Faðir vor þú sem ert á himnum
Titill í handriti

„Sú drottinlega bæn sem þeir gömlu kölluðu gyllenifaðirvor“

Upphaf

Faðir vor þú sem ert á himnum / almáttugur í þínum verkum …

Aths.

8 erindi/hlutar, hver þeirra hefst á línu úr faðirvorinu. Texti úr faðirvorinu rauðritaður en textinn annars skreyttur með rauðu bleki.

Efnisorð
70(178r-179v)
Brúðhjón ung blessuð og heiðurleg
Titill í handriti

„Einn brúðkaupssálmur. Tón: Hjartað kátt höfum þá gengur stirt“

Upphaf

Brúðhjón ung blessuð og heiðurleg, / sálmasöng ávarpa yður ég …

Lagboði

Hjartað kátt höfum þá gengur stirt

Aths.

7 erindi. Fyrirsögnin skrifuð með rauðu bleki. Lagboði og texti skreytt með rauðu bleki.

Efnisorð
71(179v-181v)
Erfikvæði Daða Eggertssonar og Ragnheiðar Eggertsdóttur
Titill í handriti

„Æruminning þeirra ágætu systkina Daða Eggertssonar og Ragnheiðar Eggertsdóttur hvör Guð kallaði til sinna náða að Skarði á Skarðsströnd

Upphaf

Spurðum vér andlátsorðin / að garðinum Skarði …

Aths.

12 erindi. Fyrirsögn og texti skreytt með rauðu bleki. Hluti fyrirsagnar skrifaður með rauðu bleki og skreyttur með svörtu.

72(181v-184r)
Erfikvæði Magnúsar Gissurarsonar
Titill í handriti

„Nokkrar vísur eftir Magnús sáluga Gissursson í ljóð snúin af sr. Jóni Arasyni að Vatnsfirði“

Upphaf

Erfidrápu er mér skylt / eftir Magnús smíða og prýða …

Aths.

24 erindi. Upphaf fyrirsagnar með rauðu bleki, skreytt með svörtu. Meirihluti fyrirsagnar og texti skreytt með rauðu bleki.

73(184r-185r)
Erfikvæði Teits Torfasonar
Titill í handriti

„Æruminning þess heiðurlega guðhr. manns Teits Torfasonar. Í ljóð læst af sr. Jóni s. Arasyni prófasti í Þorskafjarðarþingi“

Upphaf

Teitur í tignarsæti / Torfason er horfinn …

Aths.

6 erindi. Hluti fyrirsagnar og textinn allur skreyttur með rauðu bleki. Hluti fyrirsagnar skrifaður með rauðu bleki en skreyttur með svörtu.

74(185r-187r)
Réttskínandi ríkdómsandi
Titill í handriti

„Nokkur bænarorð undir nafni Ragnheiðar Jónsdóttur.“

Upphaf

Réttskínandi ríkdómsandi / ráðsins stjórn yfir skírnarbandi …

Aths.

Blað 186 er týnt og því vantar í textann. Úr upphafsstöfum erindanna má lesa stafina Ragnheið[00…00]ir. Hluti fyrirsagnar og textinn allur skreyttur með rauðu bleki. Hluti fyrirsagnar skrifaður með rauðu bleki en skreyttur með svörtu.

75(187r-187v)
Til þín flý ég töfrum vafinn
Titill í handriti

„Þessi vers hafa eftir orðið og eiga heima hjá þessu merki, [merki]“

Upphaf

Til þín flý ég töfrum vafinn / til þín flý ég syndum kafinn …

Aths.

3 erindi. Fyrirsögnin er rituð með rauðu bleki. Texti kvæðisins er skreyttur með rauðu bleki. Innsetningarmerkið finnst ekki. Það hefur verið á burtskorna blaðinu 186. Bragarhátturinn hér er sá sami og á kvæði Ragnheiðar Jónsdóttur og síðasta vísuorð hvers erindis sambærileg við síðustu vísuorð í því. Því virðist þetta eiga að tilheyra því kvæði.

76(187v-189r)
Á minn ástkæra Guð
Titill í handriti

„Sálmur um þolinmæði undir krossinum. Tón: Ó, minn Kriste kær“

Upphaf

Á minn ástkæra Guð / ég trúi í sorg og nauð …

Lagboði

Ó, minn Kriste kær

Aths.

5 erindi. Fyrirsögnin er skrifuð með rauðu bleki en skreytt með svörtu. Lagboðinn og texti kvæðisins er með svörtu bleki, skreytt með rauðu. Hlaupið hefur verið yfir nr. 188 í númeraröð blaða. Á eftir kvæðinu stendur: „Allt hvað andardrátt hefur lofi drottinn halelúja“, skrautlega skrifað með rauðu bleki

Efnisorð
77(189v-194r)
Registur
Titill í handriti

„Registur yfir þessa bók og merkir a þá fyrri blaðsíðu en b þá seinni.“

Upphaf

Sálmur sr. Hallgríms Péturssonar Af upprisuhistoríunni fol. 1a

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
ii + 188 blöð (143 mm x 96 mm). Bl. 92r autt að hálfu.
Tölusetning blaða
Rektósíður blaðmerktar 1-194, en hlaupið yfir 54-55, 77, 88, 133, 188.
Ástand
Blað 186 er týnt úr handritinu.
Skrifarar og skrift

I. 1r- 14v, 146v-147v og 165r-194r: Óþekktur skrifari, kansellískrift

II. 15r-146r og 148r-194r: Óþekktur skrifari, kansellískrift

Skreytingar

Skreytt titilsíða, skreytingar umhverfis titil.

Upphafsstafir víða skreyttir á bl. 1r-14v og 165r-194r. Á sömu blöðum eru fyrirsagnir eða lagboðar oft rituð með rauðu bleki, auk þess sem meginmálið er víða skreytt með rauðum dráttum.

Bókahnútar á bl. 189r og 194r. Litlir bókahnútar víðar.

Nótur

Nótur við eitt kvæði, bl. 10r.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

Víða búið að bæta við nöfnum kvæðahöfunda á spássíu.

Á saurblaði stendur: „Ragnheiður JónsdóttirRagnheiður Jónsdóttir á þessa sálmabók með réttu anno 1678“.

Band

Upprunalegt skinnband (154 mm x 102 mm x 37 mm). Bandið þrykkt og með upphleyptum kili og spennum. Í skinnið eru þrykktir upphafsstafir eigandans, R I D, og ártalið 1676. Handritið liggur í öskju.

Uppruni og ferill

Uppruni
Handritið var skrifað á Hólum í Hjaltadal árið 1676 handa Ragnheiði Jónsdóttur.
Ferill
Handritið var í safni C.J. Thomsens.
Aðföng
Stofnun Árna Magnússonar tók við handritinu 9. apríl 1997.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill
Karl Ó. Ólafsson skráði sumarið 2010. Þórunn Sigurðardóttir lagfærði og jók við 1. mars 2011 og 4. apríl 2012.
Viðgerðarsaga
Gert var við handritið í mars-maí 1972 og aftur í júlí-ágúst 1995.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Vísur um Ara Magnússon í Ögri, 1928-1931; 4: s. 144-146
Guðrún IngólfsdóttirÍ hverri bók er mannsandi : handritasyrpur - bókmenning, þekking og sjálfsmynd karla og kvenna á 18. öld, Studia Islandica = Íslensk fræði ; 622011; s. 408, [1] s., [18] mbls. : ritsýni
Hallgrímur PéturssonLjóðmæli 3ed. Margrét Eggertsdóttir, ed. Kristján Eiríksson, ed. Svanhildur Óskarsdóttir
Haukur ÞorgeirssonÁlfar í gömlum kveðskap, Són. Tímarit um óðfræði2011; 9: s. 49-61
Jón Samsonarson„Bændaháttur“, Gripla1982; 5: s. 35-65
Margrét Eggertsdóttir„Handrit og hannyrðir á Hólum og í Gröf“, Handritasyrpa : rit til heiðurs Sigurgeiri Steingrímssyni sjötugum 2. október 2013, 2014; 88: s. 85-101
Guðrún Ása Grímsdóttir, Þórður Jónsson í HítardalÆttartölusafnrit séra Þórðar Jónssonar í Hítardal I-II
Þórunn Sigurðardóttir„Erfiljóð. Lærð bókmenntagrein á 17. öld“, Gripla2000; 11: s. 125-180
Þórunn Sigurðardóttir„Handrit Ragnheiðar Jónsdóttur í Gröf“, Margarítur : hristar Margréti Eggertsdóttur fimmtugri 25. nóvember 20102010; s. 101-103
Þórunn SigurðardóttirHeiður og huggun : erfiljóð, harmljóð og huggunarkvæði á 17. öld, 2015; 91: s. 471
Þórunn Sigurðardóttir„Constructing cultural competence in seventeenth-century Iceland : the case of poetical miscellanies“, Mirrors of virtue : manuscript and print in late pre-modern Iceland, Opuscula XV2017; s. 277-320
« »