Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

NKS 139b 4to

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Kvæðabók; Ísland, 1655

Titilsíða

Ein lítil vísnasyrpa eður samdráttur þeirra kvæðiserinda …

Tungumál textans
Íslenska

Innihald

Nú byrjast kvæði af iðranaryfirbótinni sem eftir fylgir
Efnisorð
1.1(2r-3v)
Sjálfur Guð drottinn sannleikans
Upphaf

Sjálfur Guð drottinn sannleikans / sagt hefur málshátt þann …

Aths.

32 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

1.2(3v-5r)
Margur unir í myrkri sér
Titill í handriti

„Annað iðranarkvæði“

Upphaf

Margur unir í myrkri sér / megi hann skemmtun finna …

Aths.

29 erindi.

1.3(5r-6r)
Ó, eg manneskjan auma
Titill í handriti

„Þriðja iðranarkvæði“

Upphaf

Ó, eg manneskjan auma / erfitt mér ganga vill …

Aths.

15 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

1.4(6r-v)
Enn vil eg einu sinni
Titill í handriti

„Fjórða iðranarkvæði“

Upphaf

Enn vil eg einu sinni / yrkja kvæði um stund …

Aths.

15 erindi. 16. erindi vantar því blöð hafa glatast úr handritinu.

Nótur við fyrsta erindið.

Fimmta iðranarkvæði hefur glatast.

1.5(7r-7v)
Þó erindin vísna versa
Titill í handriti

„[Sjötta iðranarkvæði]“

Upphaf

… flýr / sitt hefur hvör í sinni …

Aths.

13 erindi. Vantar framan af fyrsta erindi.

1.6(7v-9v)
Eg skal svo byrja mín skriftamál
Titill í handriti

„Sjöunda iðranarkvæði“

Upphaf

Eg skal svo byrja mín skriftamál /skýrt fyrir kristnum mönnum …

Aths.

34 erindi.

Nú eftirfylgja sálmavísur og kvæði af ávöxtum iðranarinnar eða góðum verkum a...
Titill í handriti

„Nú eftirfylgja sálmavísur og kvæði af ávöxtum iðranarinnar eða góðum verkum af Guðs boðorðum.“

Efnisorð
1.7(9v-10r)
Hress upp þinn hug, upplát þitt eyra
Upphaf

Hress upp þinn hug, upplát þitt eyra …

Aths.

8 erindi.

1.8(10r-11v)
Hljóttu Guðs náð hver og einn
Titill í handriti

„Enn einn lifnaðarspegill“

Upphaf

Hljóttu Guðs náð hver og einn / sem heitir og ert hans lærisveinn …

Aths.

30 erindi.

1.9(11v-14r)
Aðalrót allra dyggða
Titill í handriti

„Af þeirri seinni töflunni“

Upphaf

Aðalrót allra dyggða / almáttugur Guð minn …

Aths.

41 erindi.

1.10(14r-15v)
Alleina til Guðs set trausta trú
Titill í handriti

„Enn einn dyggðaspegill út dreginn af því gyllini ABC úr þýðversku“

Upphaf

Alleina til Guðs set trausta trú / á tæpa mannshjálp ei bygg þú …

Aths.

24 erindi.

1.11(15v-16v)
Andlegt kvæði af elskunnar dyggðum
Titill í handriti

„Enn eitt kvæði af góðum verkum og þeirra uppsprettu sem er kærleikurinn. Lag sem Friðarbón“

Upphaf

Andlegt kvæði af elskunnar dyggðum / eitt hef eg mér í þanka fest …

Lagboði

Lag sem Friðarbón

Aths.

15 erindi.

1.12(16v-17v)
Upp líttu, sál mín, og umsjá þig vel
Titill í handriti

„Enn ein ljúflig hugvekja til andligrar andvarasemi“

Upphaf

Upp líttu, sál mín, og umsjá þig vel

Aths.

24 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
Nú eftirfylgja kvæði sem hníga að historium heilagrar skriftar.
Titill í handriti

„Nú eftirfylgja kvæði sem hníga að historium heilagrar skriftar.“

Efnisorð
1.13(17v-19r)
Af Jósep unga Jakobs syninum fríða
Upphaf

Af Jósep unga Jakobs syninum fríða / börnin læri þá bestu list …

Aths.

31 erindi.

Efnisorð
1.14(19r-21r)
Mér tekur að þykja tíminn langur úr máta
Titill í handriti

„Kvæði af Gedeon Judicum. 6., 7., 8. cap.“

Upphaf

Mér tekur að þykja tíminn langur úr máta …

Aths.

31 erindi.

1.15(21r-23v)
Kvæði vil ég skemmta kristnum lýð
Titill í handriti

„Þriðja kvæði af móðurinni og hennar sjö sonum. Macab. 7. cap.“

Upphaf

Kvæði vil ég skemmta kristnum lýð / og kynna hvað til bar forðum tíð …

Aths.

41 erindi.

1.16(23v-26r)
Andleg skáldin iðka mest
Titill í handriti

„Fjórða kvæði af þeirri bersyndugu kvinnu. Luc. 7. cap.“

Upphaf

Andleg skáldin iðka mest / efnið úr guðspjalls ræðum …

Aths.

45 erindi.

1.17(26r-27r)
Heyr minn Guð helgasti
Titill í handriti

„Fimmta kvæði af því Evangelie. Matth. 22. cap.“

Upphaf

Heyr minn Guð helgasti / hjartans vinur trúfasti …

Aths.

21 erindi.

1.18(27r-28r)
Varla kalla ég vera við of
Titill í handriti

„Kvæði um ágæti Guðs orðs.“

Upphaf

Varla kalla ég vera við of / víst meðal kristinna þjóða …

Viðlag

Eitt blóm er mjög mætt sem mér geðjast að …

Aths.

12 erindi auk viðlags.

1.19(28r-28v)
Adam braut og öll hans ætt
Titill í handriti

„Annað kvæði sama slags.“

Upphaf

Adam braut og öll hans ætt / Evangelium er dýrmætt …

Viðlag

Evangelium er dýrmætt öllum kristnum þjóðum …

Aths.

8 erindi auk viðlags.

1.20(28v-29r)
Guðs míns dýra
Titill í handriti

„Þrjú smákvæði áhrærandi góða samvisku fyrir Guði og mönnum“

Upphaf

Guðs míns dýra …

Aths.

13 erindi.

1.21(29r-29v)
Gjörist mín hyggjan
Titill í handriti

„Annað kvæði nær sömu meingar.“

Upphaf

Gjörist mín hyggjan glöð og þýð …

Aths.

13 erindi.

1.22(29v-30r)
Þolinmæði er dyggðin dýr
Titill í handriti

„Þriðja kvæði hnígandi að hinum báðum.“

Upphaf

Þolinmæði er dyggðin dýr …

Viðlag

Umburðarlyndið eitt er best …

Aths.

12 erindi auk viðlags.

1.23(30r-31r)
Hugsun kalda hef ég að halda
Titill í handriti

„Kvæði sem hnígur að lögmáli og evangelo.“

Upphaf

Hugsun kalda hef ég að halda / um hörmung alda og hjarta mínu fyrr og síð …

Aths.

20 erindi.

Efnisorð
Nú eftirfylgja söngvísur og kvæði til vor herra Jesúm Kristum.
Titill í handriti

„Nú eftirfylgja söngvísur og kvæði til vor herra Jesúm Kristum.“

Efnisorð
1.24(31r-32r)
Þegar minn dauði og dómurinn þinn
Upphaf

Þegar minn dauði og dómurinn þinn / dettur á mig ó Jesú minn …

Aths.

20 erindi.

Efnisorð
1.25(32r-32v)
Ó Jesú elsku hreinn
Titill í handriti

„Önnur söngvísa til Kristum.“

Upphaf

Ó Jesú elsku hreinn / æðri þér finnnst ei neinn …

Aths.

20 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
1.25(32v-33r)
Heilags anda lið mér ljá
Titill í handriti

„Þriðja kvæði sama slags.“

Upphaf

Heilags anda lið mér ljá / lítinn af mér sníða …

Viðlag

Jesú hefur barnið blíða …

Aths.

11 erindi auk viðlags.

Efnisorð
1.26(33r-33v)
Fornmæli eitt ég finn mér það
Titill í handriti

„Fjórða kvæði til Kristum.“

Upphaf

Fornmæli eitt ég finn mér það / sem fá mun ég her í kvæði stað …

Viðlag

Það er mín hjartans þýðust vild …

Aths.

14 erindi auk viðlags.

Efnisorð
1.27(33v-34r)
Ó, Jesú minn, ég finn að álíður hér
Titill í handriti

„Fimmta kvæði eður söngvísa til Kristum, lag. tibilaus.“

Upphaf

Ó, Jesú minn, ég finn að álíður hér / trú er sú mín til þín, takir þú við mér …

Aths.

6 erindi.

Efnisorð
1.28(34r-35r)
Herra minn Jesús hægur í lund
Titill í handriti

„Sjötta kvæði til Kristum“

Upphaf

Herra minn Jesús hægur í lund / þú heyr nú það …

Aths.

22 erindi.

Efnisorð
1.29(34r-35v)
Dýr fæðingin drottins vors Jesú Kristí
Titill í handriti

„Sjöunda söngvísa um Kristí fæðing.“

Upphaf

Dýr fæðingin drottins vors Jesú Kristí / dauðlegan hag vorn með sínum krafti upplýsti …

Aths.

5 erindi.

Nótur fylgja við fyrsta erindið.

Efnisorð
1.30(35v-36r)
Heyr þú sem huginn upp lýsir
Titill í handriti

„Áttunda andlegt kvæði til Kristum.“

Upphaf

Heyr þú sem huginn upplýsir / herra Guð vitur og dýr …

Aths.

10 erindi.

Efnisorð
1.31(36r-38r)
Kristur minn Jesús komi til þín
Titill í handriti

„Níunda sálmvísa um pínuna Kristi. Ton. Endurlausnarinn vor.“

Upphaf

Kristur minn Jesús komi til þín / kveðjan blíð og heilsan mín …

Lagboði

Endurlausnari vor

Aths.

51 erindi.

Efnisorð
1.32(38r-38v)
Hann sem mig fæðir held ég Guð minn herra
Titill í handriti

„Tólfti sálmur Davíðs.“

Upphaf

Hann sem mig fæðir held ég Guð minn herra / mig vantar eigi hvað mín þörf kann vera …

Aths.

3 erindi.

Efnisorð
1.33(38v-39r)
Minn Guð, minn Guð, mundu nú til mín
Titill í handriti

„Enn einn sálmur úr þýðverskunni.“

Upphaf

Minn Guð, minn Guð, mundu nú til mín / mig forlát á jörð hér eigi …

Aths.

5 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
1.34(39r-39v)
Óð skal hefja og ekki tefja
Titill í handriti

„Nú fylgja þrjú kvæði með sínu innihaldi.“

Upphaf

Óð skal hefja og ekki tefja angur að kefja / og andlega skemmtun tjá …

Aths.

11 erindi.

Efnisorð
1.35(39r-41r)
Mýkja vildi ég mærðar grein
Titill í handriti

„Annað kvæðiskorn.“

Upphaf

Mýkja vildi ég mærðar grein / mínum guði til handa …

Aths.

14 erindi.

Efnisorð
1.36(41r-41v)
Ég hef upp til þín mitt góðfúst geð
Titill í handriti

„Enn eitt ljúflegt kvæði.“

Upphaf

Ég hef upp til þín mitt göfugt geð / guðdóms þrenning frábæra …

Aths.

10 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
1.37(42r-42v)
Þig bið ég þrátt
Titill í handriti

„Enn ein söngvísa um dómsdag.“

Upphaf

Þig bið ég þrátt / þýður Guð dag sem nátt …

Aths.

12 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
1.38(42v-43v)
Kominn er heimur að kveldi víst
Titill í handriti

„Enn eitt kvæði um dómsdag.“

Upphaf

Kominn er heimur að kveldi vís / kristnin við það dyljist síst …

Viðlag

Mál er að linni …

Aths.

14 erindi auk viðlags.

Efnisorð
1.39(43v-44r)
Kem ég enn upp með kvæðið nýtt
Titill í handriti

„Bænarreglur fyrir börnin i kvæðishætti.“

Upphaf

Kem ég enn upp með kvæðið nýtt / kveða skal það fyrir ungdóminn …

Viðlag

Bænin góð er best eitt það …

Aths.

16 erindi auk viðlags.

Efnisorð
1.40(44r-45v)
Gaumgæfið kristnir og gefið til hljóð
Titill í handriti

„Enn eitt kvæði um níu mannsins óvini sem hann ama í þessum heimi.“

Upphaf

Gaumgæfið kristnir og gefið til hljóð / sem guðrækni hafið sanna …

Aths.

15 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
1.41(45v-46v)
Heyr mig ó guð minn faðir hýr
Titill í handriti

„Ein söngvísa úr dönsku snúin.“

Upphaf

Heyr mig ó guð minn faðir hýr / hvers ég mun þig biðja …

Aths.

18 erindi.

Efnisorð
1.42(46v-47r)
Heyr þú oss himnum á
Titill í handriti

„Enn eitt söngvísukorn með tvísöngslag.“

Upphaf

Heyr þú oss himnum á / hýr vor faðir börn þín smá …

Aths.

11 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
1.43(47v-48r)
Adam fyrst því valda vann
Titill í handriti

„Enn nokkur erindi kveðin einn harðan vetur.“

Upphaf

Adam fyrst því valda vann / að mjög þægir nú margt að …

Aths.

15 erindi.

Efnisorð
1.44(48r-49r)
Ó, herra Guð, mín heilsa er rýr
Titill í handriti

„Eitt lítið raunakvæði.“

Upphaf

Ó, herra Guð, mín heilsa er rýr / hamingjan við mér baki snýr …

Aths.

12 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Efnisorð
1.45(49r-49v)
Kom þú minn herra Kristi
Titill í handriti

„Enn ein söngvísa með lag. hörmung mitt hjarta stangar.“

Upphaf

Kom þú minn herra Kristi / kom nú og blessa mig …

Hugraun mitt hjarta stangar

Aths.

12 erindi.

Efnisorð
1.46(49v-50v)
Burt skal hrinda beiskum dauðans kvíða
Titill í handriti

„Enn eitt kvæðiskorn.“

Upphaf

Burt skal hrinda beiskum dauðans kvíða / Maríuson hefur mér í vil …

Viðlag

Tefja mun ég af tímann vetrarhríða …

Aths.

20 erindi auk viðlags.

Efnisorð
1.47(50v-52v)
Manns náttúra og meðfædd art
Titill í handriti

„Eitt kvæði um fár og hættu mannlegs lífs í heimi þessum. Ein alligoria.“

Upphaf

Manns náttúra og meðfædd art / mjög sér finnur þanninn vart …

Aths.

50 erindi.

Efnisorð
1.48(52v-53v)
Hugsa fyrst sem hyggnum ber
Titill í handriti

„Kvæði sem nefnist líkfararminning og hnígur að hinu.“

Upphaf

Hugsa fyrst sem hyggnum ber / hvað harla stutt vor lífstund er …

Viðlag

Nær framliðnum fylgir þú …

Aths.

24 erindi auk viðlags.

Efnisorð
1.49(53v-54r)
Mín ástundan mest sú er
Titill í handriti

„Kvæði um baráttu holds og anda í einum kristnum manni hér í heimi.“

Upphaf

Mín ástundan mest sú er / á meðan ég lifi í heimi hér …

Viðlag

Það man lengst sem lærir fyrst …

Aths.

19 erindi auk viðlags.

Efnisorð
1.50(54v-55r)
Áður en guð fyrir almátt sinn
Titill í handriti

„Eitt kvæði um það að maður láti sér nægja opinberaða Guðs náð í orðinu en grennslist ekki um Guðs fyrirhyggju.“

Upphaf

Áður en guð fyrir almátt sinn / efnaði heimsins grundvöllinn …

Viðlag

Drottinn elska og dyggðin há …

Aths.

16 erindi auk viðlags.

Efnisorð
1.51(55r-56r)
Eitt sinn réð ég að þenkja það
Titill í handriti

„Annað kvæði með sínu innihaldi.“

Upphaf

Eitt sinn réð ég að þenkja það / nær þegjandi var ég í nokkrum stað …

Viðlag

Harm hefur mér í hjartans leynum …

Aths.

18 erindi auk viðlags.

Efnisorð
1.52(56r-56v)
Nær heimurinn leikur í hendi manns
Titill í handriti

„Nú enn þrjú vers. Söngvísa.“

Upphaf

Nær heimurinn leikur í hendi manns / hætt er að skeika megi …

Aths.

3 erindi.

Efnisorð
1.53(56v-57r)
Ber ég nú fram þá bevísning
Titill í handriti

„Eitt kvæði um hrörnan mannlegrar náttúr eftir syndafallið og hennar viðrétting fyrir Kristum.“

Upphaf

Ber ég nú fram þá bevísning / af bókuðum skriftarorðum …

Viðlag

Enginn megnar sér til sanns sálarbjörg að fá …

Aths.

10 erindi auk viðlags.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
i + 247 + i ( mm x mm).
Tölusetning blaða
Síðari tíma blaðmerking 1-247.
Ástand

  • Gert hefur verið við bl. 1-2 með pappír.
  • Víða hefur verið gert við blöð upp við kjöl.
  • Texti mjög máður á síðustu þremur blöðunum.

Umbrot

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca mm x mm.
  • Línufjöldi er
  • Griporð.

Skreytingar

Titilsíður skreyttar, sumt með rauðum lit.

Flúraðir upphafsstafir víða.

Nótur

Nótur víða við fyrsta erindi.

Uppruni og ferill

Uppruni
Handritið var skrifað á Íslandi árið 1655 (sbr. titilsíðu).
Ferill
Á titilsíðu koma fyrir nöfnin Danhildur Hafliðadóttir og Sigurður Hálfdanarson.

Aðrar upplýsingar

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Árni Heimir Ingólfsson"These are the things you never forget" : The written and oral traditions of Icelandic tvísöngur
Árni Heimir Ingólfsson„Hymnodia sacra and its influence on the 1772 Icelandic Hymnal“, Mirrors of virtue : manuscript and print in late pre-modern Iceland, Opuscula XV2017; s. 31-55
Einar Sigurðsson í Eydölum, Jón Samsonarson, Kristján EiríkssonLjóðmæli, 2007; 68
Kvæðabók úr Vigur AM 148, 8vo, Íslenzk rit síðari alda. 2. flokkur. Ljósprentanired. Jón Helgason
Íslenzk fornkvæði. Islandske folkeviser, ed. Jón Helgason1962-1981; 10-17
Jón Helgason„Fra Langebeks auktionskatalog“, s. 181-215
Jón Helgason„Heyr þú himna smiðr“, s. 219-224
Jón Samsonarson„Um handritið AM 67 8vo“, s. 50-60
Johnny F. Lindholm„Fra Mellemøsten til Island : Med pelikanen på fugletræk henover Europa“, Þórðargleði : slegið upp fyrir Þórð Inga Guðjónsson fimmtugan 3. desember 20182018; s. 47-49
Margrét Eggertsdóttir„Þýskt gyllinistafróf í þremur íslenskum þýðingum“, Gripla1995; 9: s. 63-96
Peter Springborg„Nyt og gammelt fra Snæfjallaströnd. Bidrag til beskrivelse af den litterære aktivitet på Vestfjordene i 1. halvdel af det 17 århundrede“, Afmælisrit Jóns Helgasonar 30. júní 19691969; s. 288-327
Peter SpringborgAntiqvæ Historiæ Lepores - om renæssancen i den islandske håndskriftproduktion i 1600-tallet, 1977; 8: s. 53-89
Þórunn Sigurðardóttir„Erfiljóð. Lærð bókmenntagrein á 17. öld“, Gripla2000; 11: s. 125-180
Þórunn SigurðardóttirHeiður og huggun : erfiljóð, harmljóð og huggunarkvæði á 17. öld, 2015; 91: s. 471
« »