Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

Lbs 1199 I-IV 4to

Skoða myndir

Samtíningur; Ísland, 1650-1860?

Nafn
Magnús Nikulásson 
Fæddur
30. október 1804 
Dáinn
16. október 1851 
Starf
 
Hlutverk
Bréfritari; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Brekka 
Sókn
Reykhólahreppur 
Sýsla
Austur-Barðastrandarsýsla 
Svæði
Vestfirðingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Guðmundur Jónsson 
Fæddur
31. júlí 1795 
Dáinn
24. júní 1884 
Starf
Bóndi 
Hlutverk
Bréfritari; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Hvammsdalur 
Sókn
Saurbæjarhreppur 
Sýsla
Dalasýsla 
Svæði
Vestfirðingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Ólafur Sigurðsson Sívertsen 
Fæddur
1790 
Dáinn
1860 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Skrifari; Eigandi; Ljóðskáld; Bréfritari; Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Þorleifsson 
Fæddur
6. janúar 1762 
Dáinn
6. ágúst 1847 
Starf
 
Hlutverk
Bréfritari; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kleifar 2 
Sókn
Saurbæjarhreppur 
Sýsla
Dalasýsla 
Svæði
Vestfirðingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Eiríkur Kúld 
Fæddur
12. júní 1822 
Dáinn
19. júlí 1893 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Eigandi; Bréfritari; Skrifari; Ljóðskáld; Heimildarmaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Þorkelsson 
Fæddur
16. apríl 1859 
Dáinn
10. febrúar 1924 
Starf
Skjalavörður 
Hlutverk
Skrifari; Gefandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Halldóra Kristinsdóttir 
Fædd
28. mars 1983 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Eiríkur Þormóðsson 
Fæddur
27. apríl 1943 
Starf
Handritavörður 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Loftur Guttormsson ; ríki 
Dáinn
1432 
Starf
Hirðstjóri 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Björn Jónsson 
Fæddur
1574 
Dáinn
28. júní 1655 
Starf
Bóndi; Lögréttumaður 
Hlutverk
Höfundur; Ljóðskáld; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Hákon Ormsson 
Fæddur
1614 
Dáinn
13. nóvember 1656 
Starf
Sýslumaður 
Hlutverk
Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Gunnar Pálsson 
Fæddur
2. ágúst 1714 
Dáinn
2. október 1791 
Starf
Prestur; Skáld; Rektor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Ljóðskáld; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Magnús Jónsson ; prúði 
Fæddur
1525 
Dáinn
1591 
Starf
Sýslumaður 
Hlutverk
Ljóðskáld; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Pedemontan, Alexio Girolamo Ruscelli 
Dáinn
1566 
Starf
Læknir 
Hlutverk
Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Bolten, Valentino 
Starf
 
Hlutverk
Ekki vitað 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Páll Björnsson 
Fæddur
1621 
Dáinn
23. október 1706 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Höfundur; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Titilsíða

Edda Snorra Sturlusonar lögsögumanns. Samantekin árið 1215 ásamt ýmsum öðrum fornfræðaritlingum. Samanfest í eitt á Flatey á Breiðafirði árið 1830 (fremra saurblað 4r)

Aths.
4 hlutar (I-IV)

Lýsing á handriti

Blaðefni

Pappír.

Blaðfjöldi
v + 220 + iii blöð (190 mm x 150 mm). Auð blöð: 9r, 40, 48v, 71,100v, 110v.
Skrifarar og skrift

Ýmsar hendur.

Titillinn er á fremra (innskotnu) saurblaði 4r með hendi síra Ólafs Sívertsen í Flatey.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

Í handritinu eru bæði eldri og yngri saurblöð. Fremri saurblöð 1-2 hafa augsýnilega verið spjaldblöð þar sem á þeim sjást ummerki um lím, en eru nú laus frá spjaldi. Sama gegnir um aftari saurblöð 2-3.

Fremra spjaldblað er bréf dagsett 14. apríl 1841, ritað af Magnúsi Nikulássyni í Brekku.

Fremra saurblað 1 (laust spjaldblað) er bréf dagsett 30. apríl 1841, ritað af Guðmundi Jónssyni í Hvammsdal.

Fremri saurblöð 4-5 eru yngri. Á fremra saurblaði 4r er titill: „Edda Snorra Sturlusonar lögsögumanns. Samantekin árið 1215 ásamt ýmsum öðrum fornfræðaritlingum. Samanfest í eitt á Flatey á Breiðafirði árið 1830.“

Á fremra saurblaði 5 er efnisyfirlit handritsins og er það og titilsíðan með hendi síra Ólafs Sívertsen í Flatey.

Á aftara saurblaði 2v er athugasemd síra Ólafs Sívertsen um handritið.

Aftara saurblað 3 er bréf dags. 13. apríl 1841, ritað af Jóni Þorleifssyni á Kleifum.

Aftara spjaldblað er bréf.

Band

Skinnband, þrykkt og með upphleyptum kili.

Uppruni og ferill

Uppruni
Ísland 1650-1860?.
Ferill

Úr safni séra Eiríks Kúld 8. maí 1994 (fremra saurblað 3r).

Aðföng

Úr safni Jóns Þorkelssonar þjóðskjalavarðar, keypt 1904.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill
Halldóra Kristinsdóttir fór yfir skráningu 4. desember 2012 ; Eiríkur Þormóðsson lagfærði 25. nóvember 2009 ; Handritaskrá, 1. b. ; Sagnanet 23. september 1999.
Viðgerðarsaga

Athugað 1999.

Innihald

Hluti I ~ Lbs 1199 I 4to
1(1r-1v)
Edda með sínum ævintýrum
Titill í handriti

„Bókin Edda með sínum ævintýrum. Formáli“

Upphaf

Margar eru meiningar um það hvaðan Eddu nafn hafi sín rökréttu upptök …

2(2r)
Frásögn sjálfs Eddu autors
Titill í handriti

„Nú hið fyrsta hefur frásögn sjálfs Eddu autors sem eg meina að sé Snorri Sturluson “

Upphaf

Príamus kóngur átti marga sonu …

3(2)
Önnur innleiðsla
Titill í handriti

„Önnur innleiðsla“

Upphaf

Svo sem mannkynið fjölgaðist í heiminum …

4(3r-8v)
Formáli nýgjörður
Titill í handriti

„Annar formáli nýgjörður “

Upphaf

Ljóst er mönnum af Mosisbók Genesi …

Titill í handriti

„Hér byrjar bókina Eddu með sínum formála“

Upphaf

Edda er íþrótt ein af forndiktuðum fróðra manna dæmisögum …

Aths.

Á blaði 9v stendur með hendi síra Ólafs Sívertsen: „Edda Snorra Sturlusonar lögsögumanns. Samantekin anno xti 1215“

Laufás-Edda

6(41r-48r)
Bylting Cromwells
Upphaf

Þegar kóngurinn í Englandi, Carolus, var af general eða foringja parlamentisins Fairfax hafður úr kastala[num] Carrisbrock …

Aths.

Um byltingu Cromwells á Englandi og Karl I.

Án titils í handriti

Blániðurlag sýnist vanta vegna afskurðar

7(49r-53v)
Hávamál
Titill í handriti

„Hávamál hin gömlu“

Upphaf

Gættir allar / áður en gangi fram …

Niðurlag

„… heilir þeir er hlýddu.“

Efnisorð
8(53v-55r)
Heiðreks gátur
Titill í handriti

„Gátur Gestumblinda“

Upphaf

Heiðrekur hét konungur er réð fyrir Reiðgotalandi …

Niðurlag

„… Þeir voru viij til samans.“

Efnisorð
9(55v)
Gáta
Titill í handriti

„Bóndi nokkur sendi húskarl sinn einn morgun að hugleiða um tún […]“

Upphaf

Eg sá fljúga fugla marga

Efnisorð
10(56r-63v)
Háttatal
Titill í handriti

„Háttalykill eður tal Snorra Sturlusonar“

Upphaf

Dróttkvætt / lætur sár Hákon heitir …

Niðurlag

„… enn stillis lof.“

Efnisorð
11(64r-67v)
Háttalykill hinn skemmri
Titill í handriti

„Háttalykill sem Loftur hinn ríki kvað“

Upphaf

Fyrst vil eg mætu musti …

Niðurlag

„… líf, dauða.“

Efnisorð
12(67v-70v)
Bragarhættir á rímum
Titill í handriti

„Nú eftirfylgir um bragarhætti ýmislega á rímum “

Upphaf

Gluggar lýstu glæstum sal …

Efnisorð
13(72r-75v)
Hugsvinnsmál
Titill í handriti

„Hugsvinnsmál harla nytsöm “

Upphaf

Heyri seggir þeir eð vilja að sið lifa …

Niðurlag

„… Hér er nú ljóðum lokið.“

Aths.

Íslensk gerð Disticha Catonis

14(75v-79v)
Skynsamlegar spurningar og andsvör
Titill í handriti

„Skynsamlegar spurningar og andsvör uppá þær gefnar, fróðlegar og mjög minnilegar“

Upphaf

Hvað er það sem aldrei tekur gisting né veru til samans …

Niðurlag

„… Hvað verður ei í kistu læst? Lukkan.“

Efnisorð
15(80r-80v)
Sigurdrífumál
Titill í handriti

„Sigdurdrífumál [sic] (eða Brynhildarljóð) sem hún talaði til Sigurðar unnasta síns eftir það hann hjó hamánauðanna af henni“

Upphaf

Bjór færi ég þér / brynþings valdur

Niðurlag

„… hjá Sigurði“

Aths.

Hluti af kvæðinu, hefst á 5. erindi

Efnisorð
16(81r-89v)
Rúnaútlegging Björns á Skarðsá
Titill í handriti

„Nokkuð lítið samtak um rúnir. Hvaðan þær séu, hvörjir þær hafi mest tíðkað eður iðkað, hvar af sitt nafn hafi: um margfjölda þeirra, megn og kraft. Ásamt ráðningu þeirra dimmu Rúnaljóða Brynhildar Buðladóttur með því fleira hér að hnígur. Bráðafangs uppteiknað til umbóta vitra manna á Skarðsá í Skagafirði anno 1642“

Upphaf

Um komu Asiæ manna hingað í Norðurlönd …

Niðurlag

„… er margt kann að finnast.“

17(90r-91v)
Völuspá
Titill í handriti

„Völuspá eftir Sæmundar Eddu“

Upphaf

Hljóðs bið ég allar / helgar kindur …

Niðurlag

„… nú mun hún sökkva.“

Efnisorð
18(92r-93r)
Vafþrúðnismál
Titill í handriti

„Vafþrúðnis jötuns mál“

Upphaf

Ráð þú mér nú Frigg / alls mig fara lystir …

Niðurlag

„… en þaðan af ættir alast.“

Efnisorð
19(93r-95v)
Sólarljóð
Titill í handriti

„Hér skrifast Sólarljóð“

Upphaf

Fé og fjörvi / rændi fyrða kind …

Niðurlag

„… en hinum líkn er lifa.“

Upphaf

Gangleri hóf svo mál sitt …

Niðurlag

„… og njóttu nú sem þú namst.“

Aths.

Gylfaginning

Titill í handriti ólæsilegur vegna afskurðar

Hluti af verkinu

21(101r-110r)
Réttmæli úr norrænu
Titill í handriti

„Forntöluð réttmæli úr norrænu“

Aths.

Víða eyður á blöðum, e.t.v. ætlaðar til seinni uppfyllingar

22(111r-132v)
Mannanöfn og merking þeirra
Titill í handriti

„Onomatologia propriorum mominum gentis islandiæ, eorumq(ve) etymon. Nafnatal og þýðingar hvað þessi þjóð um hönd hefur, með sínum rökum og upptöku. Með slíkri glosseran sem einn lesinn maður hefur fyrir sitt leyti getað uppleitað“

Lýsing á handriti

Blaðefni

Pappír.

Blaðfjöldi
132 blöð. Auð blöð: 9r, 40, 48v, 71, 100v, 110v.
Skrifarar og skrift

Þrjár hendur ; Skrifarar:

I. Óþekktur skrifari (1r-8v, 10r-33v, 34r-39v, 41r-48r, 49r-55v, 64r-70v, 72r-100r, 101r-110r, 111r-132v)

II. Óþekktur skrifari (56r-63v)

III. Síra Ólafur Sívertsen (9v, 34r-39v)

Skreytingar

Allvíða skreyttir upphafsstafir.

Skrautstafir: 49r, 53v, 82v, 89v

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

Blöð 34-39 eru innskotsblöð með hendi síra Ólafs Sívertsen.

Páll Eggert Ólason bendir á í handritaskrá að líkindi séu með hönd skrifara I og rithönd Hákonar Ormssonar sýslumanns.

Í Edduhluta handritsins eru allvíða athugasemdir á spássíum. Í efnisyfirliti á fremra saurblaði 5r eru þær sagðar eftir Gunnar Pálsson.

Uppruni og ferill

Uppruni
Ísland 1650-1860?.
Hluti II ~ Lbs 1199 II 4to
1(133r-137r)
Orðskviðir og heilræði
Upphaf

Áhuginn uppvekur …

Niðurlag

„… kátleg þykir saga.“

Aths.

Án titils í handriti

Orðskviðir og heilræði í ljóðum og í stafrófsröð. Nær aftur í bókstafinn q. Sums staðar eru skýringar á latínu. Eignað Magnúsi Jónssyni prúða í handritaskrá

2(137v-140v)
Hávamál
Titill í handriti

„Hér byrja Hávamál hin gömlu“

Upphaf

Gáttir allar / áður gangi fram …

Niðurlag

„… heilir þeir sem hlýddu.“

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni

Pappír.

Vatnsmerki.

Blaðfjöldi
8 blöð.
Skrifarar og skrift

Ein hönd.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

Í handritaskrá er rithönd þessa hluta talin frá því um 1700.

„Málshættir“. Bætt við síðar með annarri hendi sem fyrirsögn á blaði 133r.

Uppruni og ferill

Uppruni
Ísland 1680-1720?.
Hluti III ~ Lbs 1199 III 4to
1(141r-162v)
Um farva og blek
Titill í handriti

„Ein lítil en þó konstrík bók um aðskiljanlegan farva og blek, hvörnin maður skuli lita tré, bein, járn, glas, bursta, klæði, silki, skinn og leður sem og um aðskiljanlegan farva að tilbúa til að skrifa og mála með öllum skrifurum, málurum, bylæta úthöggvurum, snikkurum og skómökurum og öðrum hér til listhafandi til þénustu. Samanskrifað fyrst í þýsku máli af þeim víðfræga og velvísa manni Alexio Pedemontano og síðan almennilega á danskt mál sett sérhvörjum sem girnist til nota og þénustu“

Upphaf

Góðan bláan farva að tilbúa …

Aths.

Nafn höfundar (Alexius Pedemontanus) er dulnefni eða höfundarnafn Girolamo Ruscelli

2(163r-163r)
Brennivínsdyggðir
Titill í handriti

„Brennivínsdyggðir sé það hóflega brúkað“

Upphaf

Kveisa og verkur, hvar helst hann er í hryggnum eður beinunum …

Niðurlag

„… styrkir skinnið og hörundið.“

3(163r-163v)
Um edik
Titill í handriti

„Um edik“

Upphaf

Þegar öl eður pæremust verður mjög gamalt …

Niðurlag

„… og hasta því.“

4(163v-163v)
Að sjóða lög eða laka
Titill í handriti

„Að sjóða lög eður laka sem kann brúkast til kjöts og fisks árið um kring“

Upphaf

Tak allan saltlög, hvort heldur verið hefur á fiski eður keti og hvað gamall hann vera kann …

Niðurlag

„… að leggja í fyrrnefndan saltlaka.“

5(164r-164r)
Ediksgerð
Titill í handriti

„Edik gott að gjöra“

Upphaf

Tak stál eður járn, gjör það glóandi …

Niðurlag

„… svo verður það aftur sterkt innan 2 daga.“

6(164r-164r)
Edikstilreiðsla
Titill í handriti

„Annarslags edik að tilreiða“

Upphaf

Tak vínstein, steyt hann til méls …

Niðurlag

„… svo verður það gott edik.“

7(164r-164v)
Um matreiðslu eggja
Aths.

Nokkrar aðferðir, hver með sinni yfirskrift en án sameiginlegs titils í handriti

8(165r-195r)
Konstrík Illuminerbók
Titill í handriti

„Ein ný og konstrík Illuminerbók. Það er hvörnin vituglega gjöra og tilreiða skal hvörslags farva, hvað að er mjög listugt og gagnlegt að vita fyrir skrifara og málara og aðra sem soddan verknað elska. Hér með fylgja nokkur ný konststykki sem aldrei hafa áður á prent útgengið. Authore Valentino Bolten af Rufach í þýsku, en síðar á dönsku útlagt“

Upphaf

Nær þú vilt gjöra hið fyrsta og besta temprunarvatn, þá gjör það svoleiðis …

Niðurlag

„… þess hertara þú gjörir það, þess harðara verður það.“

Aths.

Aftan við textann er „Registur yfir þessa illuminersbók“

9(195v-196v)
Nokkuð um fiskirí
Titill í handriti

„Nokkuð um fiskirí“

Aths.

Ráðleggingar um fiskveiðar og ýmis heilræði og læknisdómar

10(196v)
Vísa
Upphaf

Illa párað er nú blað / að trú ég margur finni …

Niðurlag

„… með kreptri hendi sinni.“

Aths.

Án titils í handriti

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni

Pappír.

Blaðfjöldi
56 blöð.
Tölusetning blaða
Gömul blaðsíðumerking 13-40 (147r-160v), 1-57 (165r-193r).
Umbrot
Griporð.
Skrifarar og skrift

Tvær hendur ; Skrifarar:

I. Síra Páll Björnsson í Selárdal (149v-164v, 173r-188v, 191r-194v)

II. Óþekktur skrifari (141r-148v, 165r-172v, 189r-190v, 195r-196v)

Skreytingar

Skrautstafir á blöðum 141r og 165r sem eru titilsíður.

Uppruni og ferill

Uppruni
Ísland 1650-1750?.
Hluti IV ~ Lbs 1199 IV 4to
(197r-220v)
Alfræði
Titill í handriti

„Collectæ ex mundi meteoro mystico aliqvot sententiæ“

Aths.

Margháttaður fróðleikur

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni

Pappír.

Blaðfjöldi
24 blöð.
Skrifarar og skrift

Ein hönd.

Uppruni og ferill

Uppruni
Ísland 1700-1799?.
« »