Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

Lbs 896 4to

Skoða myndir

Sögu- og rímnabók; Ísland, 1756-1779

Nafn
Gunnar Ólafsson 
Fæddur
1724 
Dáinn
30. janúar 1795 
Starf
 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kolbeinn Grímsson ; Jöklaraskáld 
Starf
Bóndi 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Oddur Eyjólfsson 
Dáinn
1702 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Höfundur; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þorsteinn Oddsson 
Fæddur
1668 
Dáinn
1752 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Eyjólfsson ; yngri 
Fæddur
1642 
Dáinn
3. ágúst 1716 
Starf
Sýslumaður 
Hlutverk
Eigandi; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Magnús Ólafsson 
Fæddur
1680 
Dáinn
1707 
Starf
Guðfræðingur 
Hlutverk
Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Eyjólfur Jónsson 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Guðmundsson 
Fæddur
1709 
Dáinn
28. júní 1770 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Þorsteinsson ; úr Fjörðum 
Fæddur
1684 
Starf
Skáld 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Guðmundsson ; lærði 
Fæddur
1574 
Dáinn
1658 
Starf
Málari 
Hlutverk
Höfundur; Ljóðskáld; Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Bjarnason 
Fæddur
12. júlí 1721 
Dáinn
18. maí 1785 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Bréfritari; Skrifari; Eigandi; Höfundur; Ljóðskáld; Þýðandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þorkell Jónsson 
Starf
Lögréttumaður 
Hlutverk
Skrifari; Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Hraun 
Sókn
Grindavík 
Sýsla
Gullbringusýsla 
Svæði
Sunnlendingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Runólfur Guðjónsson 
Fæddur
7. apríl 1877 
Dáinn
23. febrúar 1942 
Starf
Bókbindari á Landsbókasafni 1908-1942 
Hlutverk
Bókbindari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Sigríður Sigurðardóttir Hansen 
Starf
 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Skúli Th. Sívertsen 
Starf
 
Hlutverk
Skrifari; Gefandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Halldóra Kristinsdóttir 
Fædd
28. mars 1983 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Eiríkur Þormóðsson 
Fæddur
27. apríl 1943 
Starf
Handritavörður 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Sigrún Guðjónsdóttir 
Fædd
14. júní 1946 
Starf
Handritavörður 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Titilsíða

Ein nytsamleg sögu- og rímnabók, til fróðleiks og skemmtunar af ýmsum samanteknar af fornum fræðibókum og framandi ritgjörðum, hefur að gjöf lögréttumannsins monseiur [sic] Thorkels Jónssonar anno 1791 þann 15. janúari með réttu eignast Sigríður sáluga Sigurðardóttur [sic] Hansen (1r)

Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(2r-2v)
Efnisyfirlit
Titill í handriti

„Þessi bók hefur nú inni að halda eftirfylgjandi“

2(3r-12v)
Virgilíus saga
Titill í handriti

„Lífssaga þess nafnfræga Virgilii úr hollensku útlögð“

Upphaf

Látum oss skrifa um nokkur orð og gjörðir Virgilii og þeim undarlegum hlutum sem hann gjörði bæði í staðnum Róm og víðar annars staðar ...

Niðurlag

„… Guð gefi oss góðum dæmum að fylgja og verndi oss frá illu.“

Baktitill

„... og endast hér Lífssaga þess vísa meistara Virgilii.“

Skrifaraklausa

„Skrifuð að nýju þann 24. febrúar anno 1756 af Þorkeli Jónssyni (12v)“

Efnisorð
3(13r-45v)
Pontanus saga og Diocletianus
Titill í handriti

„Sagan af sjö vísum meisturum“

Upphaf

Forðum daga var einn keisari í Róm sem hét Ponthoianus vís og forstandugur ...

Niðurlag

„... en þar eftir á því 68da ári hans aldurs varð honum eiturdrykkur inn gefinn og þar skammt eftir lét hann sitt líf“

Baktitill

„Endar hér svo söguna af Pontoviano keisara og hans drottningu. Item hans syni Diocletiano og þeim 7 vísu meisturum.“

Skrifaraklausa

„… Nú að nýju skrifuð á Hrauni í Grindavík, af Þorkeli Jónssyni 1757 d. 14 marti (45v)“

Efnisorð
4(45v-60r)
Hervarar saga og Heiðreks
Titill í handriti

„Hér byrjast Hervarar saga“

Upphaf

Svo finnst ritað í fornum bókum að Jötunheimar voru kallaðir norður um Gandvík en fyrir sunnan Hundingsland ...

Niðurlag

„... illur er dómur horna.“

Baktitill

„Og endar hér Hervarar sögu ...“

Skrifaraklausa

„… Nú að nýju skrifuð anno 1758 dag 21. febrúar af Þorkeli Jónssyni á Hrauni í Grindavík (60r)“

Aths.

Samanber útgáfu 1672 í Uppsölum

horna: Misritað fyrir norna

5(60r-64r)
Samtal stallsystranna Barbáru og Augauttu
Titill í handriti

„Hér byrjast samtal stallsystranna Barbáru og Augauttu“

Upphaf

Þá gekk Barbara í hús Agauttu með þessum orðum ...

Niðurlag

„... fór Barbara heim til síns húss og skikkaði sér vel við sinn mann þaðan í frá og áttu börn saman og endar svo þetta ævintýr.“

Skrifaraklausa

„Anno 1758 d. 3. marti (64r)“

Efnisorð
6(64v-83v)
Þorsteins saga Víkingssonar
Titill í handriti

„Hér byrjar sögu af Þorsteini Víkingssyni“

Upphaf

Logi hefur kóngur heitið, hann réði fyrir því héraði er liggur í norður frá Noreg ...

Niðurlag

„... Þess er getið í fornum sögum að Haraldur kesja hafi hefnt föður síns og drepið Jökul á Vallandi í orustu og lýkur hér svo að segja frá Þorsteini og félögum hans.“

Skrifaraklausa

„Skrifað af Þorkeli Jónssyni á Hrauni í Grindavík anno 1758. d. 5. september (83v)“

7(83v-91v)
Rímur af Sigurði fót og Ásmundi Húnakóngi
Titill í handriti

„Rímur af Sigurði fót og Ásmundi Húnakóngi“

Upphaf

Þundar læt eg þramma fley / þagnar burt frá inni ...

Niðurlag

„... Hallur kallist hróðrar gróður / hlíð góms viður linni.“

Skrifaraklausa

„Endað að skrifa dag 16. augusti 1759 á Hrauni í Grindavík af Þorkeli Jónssyni (91v)“

Aths.

5 rímur.

Ortar 1758.

Efnisorð
8(92r-138v)
Rímur af Gretti
Titill í handriti

„Rímur af Grettir sterka“

Upphaf

Skýrt mig orða skortir val / að skemmta fólki fínu ...

Niðurlag

„... Annist sína fyrða og fljóð / föðurs hreina náðin blíð.“

Baktitill

„Hér endast rímur af Grettir sterka kveðnar af Kolbeini Grímssyni“

Skrifaraklausa

„ að nýju skrifaðar anno 1761, d. 8. janúari af Þorkeli Jónssyni á Hrauni í Grindavík (138v)“

Aths.

20 rímur.

Ortar 1658.

Efnisorð
9(139r-146r)
Bárðar saga Snæfellsáss
Titill í handriti

„Hér byrjast sagan af Bárði Dumbssyni er kallaður var Snæfellsás“

Upphaf

Dumbur hefur kóngur heitið. Hann réði fyrir hafsbotnum þeim er ganga af Risalandi í land suður ...

Niðurlag

„... þeirra son var Þorvaldur er réði fyrir brennu Blund-Ketils og Þóroddur er fékk Jófríði Gunnarsdóttur.“

Baktitill

„og lýkur svo sögu þessari af Bárði Snæfellsás.“

Skrifaraklausa

„Skrifuð anno 1762, 28. september (146r)“

Aths.

Kaflar 1-10 úr Bárðar sögu.

10(146r-154r)
Bárðar saga Snæfellsáss
Titill í handriti

„Sagan af Gesti syni Bárðar Snæfellsáss“

Upphaf

Hér byrjar svo þessa sögu að Miðfjarðar-Skeggi bjó að Reykjum í Miðfirði ...

Niðurlag

„... en ekki er þess getið að Oddur hafi börn átt né eftir sig látið.“

Baktitill

„og lýkur hér svo sögunni af Gesti Bárðarsyni.“

Skrifaraklausa

„Endað að skrifa dag 4. desember anno 1762 af Þorkeli Jónssyni á Hrauni í Grindavík (154r)“

Aths.

Kaflar 11-22 úr Bárðar sögu.

11(154r-169r)
Rímur af Líbertín og Ölvi
Titill í handriti

„Hér byrjast rímur af Líbertín og Ölver“

Upphaf

Mun eg fram úr mærðar kjós / Mönduls ferju ýta ...

Niðurlag

„... kvendin fróð því endar óð / undu fríð við þundar smíð.“

Skrifaraklausa

„Hér endast rímur af Líbertín og Ölver ortar og endaðar í Selvogi dag 9da nóvember 1762 af Gunnari Ólafssyni. Nú að nýju skrifaðar dag 3. maí 1763 af Þorkeli Jónssyni á Hrauni í Grindavík (169r)“

Aths.

8 rímur.

Efnisorð
12(169v-175v)
Þegjandi dans
Titill í handriti

„Hér skrifast nokkur eirindi erindi [sic] sem kallast Þegjandi dans“

Upphaf

Margir fróðir menntasafn / minnisvert á grundu til fundu …

Niðurlag

„... hróðrar smiður líði ljóð / á þann veg þessi.“

Skrifaraklausa

„Skrifað anno MDCCLXIII, dag XV. október af Þorkeli Jónssyni á Hrauni í Grindavík (175r)“

Aths.

Aftan við skrifaraklausu eru skrifuð 16 erindi (á blöðum 175v-176r) sem bæta á inn í kvæðið samkvæmt tilvísun.

204 erindi.

Kvæðið hefur verið eignað síra Þorsteini Oddssyni í Holti (ÍB 13 8vo), Jóni Eyjólfssyni varalögmanni (JS 230 4to, JS 260 4to og Lbs 2366 8vo), síra Magnúsi Ólafssyni (JS 492 8vo) og síra Eyjólfi JónssyniÞykkvabæjarklaustri (ÍB 105 4to)

13(176v-180v)
Rímur af Ingibjörgu kóngsdóttur
Titill í handriti

„Rímur af Ingibjörgu kóngsdóttur“

Upphaf

Gunnblinds valur skal nú skjögta / skjótt til ferðalags …

Niðurlag

„... hast því missti hreysti traust.“

Skrifaraklausa

„Endað að skrifa dag 1. marti 1767 (180v)“

Aths.

Nafn höfundar er bundið í niðurlagi 2. rímu. Óvíst er hver höfundur rímnanna er en þær hafa verið eignaðar Jóni á Laugarvatni, Jóni á Gufuskálum, sr. Jóni Guðmundssyni í Reykjadal (JS 47 8vo) og Jóni Þorsteinssyni úr Fjörðum (Lbs 187 8vo, Lbs 1082 8vo og JS 472 8vo)

2 rímur.

Efnisorð
14(180v-185r)
Rímur af Lúcíus flóttamanni
Titill í handriti

„Rímur af Lúcíus flóttamanni“

Upphaf

Róms úr bási renni hér / Regins báru ylgur ...

Niðurlag

„... hraðir bíði lukku og lið / í lífi bæði og dauða.“

Skrifaraklausa

„Skrifað anno 1767 (185r)“

Aths.

2 rímur.

Efnisorð
15(185r-189r)
Ævintýri af tveim konum
Titill í handriti

„Rímur tvær af tveimur konum giftum“

Upphaf

Þagnar landi fljúga frá / föðurs haukar alda ...

Niðurlag

„... sveit sitji og bæti í mæti teit.“

Skrifaraklausa

„Endað að skrifa á Hrauni í Grindavík dag 21. marti 1767 af Þorkeli Jónssyni (189r)“

Aths.

Höfundur er Jón samanber næstsíðasta erindi.

2 rímur.

16(189r-203v)
Rímur af Ármanni
Titill í handriti

„Rímur af Ármann“

Upphaf

Meistarar hafa það mælt til sanns / mörgu fara þeir nærri ...

Niðurlag

„... Hér skal úti Ármanns þáttur / enginn vill hann læra.“

Skrifaraklausa

„Endað að skrifa dag 8. desember, anno 1769 á Hrauni í Grindavík af Þorkeli Jónssyni (202v)“

Aths.

8 rímur.

Notaskrá

Lesbrigði tekin úr handritinu í Jón Guðmundsson Ármanns rímur eftir Jón Guðmundsson lærða (1637) ... Kaupmannahöfn 1948.

Efnisorð
17(203v-224v)
Úlfars saga sterka
Titill í handriti

„Hér hefur upp sögu af Úlfari sterka“

Upphaf

Um þann tíma sem Gyðinga fólk var í herleiðingu til Babýlon varð Cyrus einvalds konungur í Persía ...

Niðurlag

„... en kunni þeim ei lengi að halda fyrir Asvero konungi.“

Skrifaraklausa

„Endað að skrifa d. 20. janúar 1774. (224v)“

Efnisorð
18(225r-234r)
Lukkunnar forsvar
Titill í handriti

„Lukkunnar forsvar“

Upphaf

Maðurinn og konan kom eitt sinn fyrir Júpíter, því þau vildu biðja hann um nýja náð ...

Niðurlag

„... og framar þessu var þar eitt þverhnípt hengiflug.“

Skrifaraklausa

„Skrifað 1774 d. 31. desember (234r)“

Efnisorð
19(234r-243v)
Sannferðug undirrétting um heimulleg samtök
Titill í handriti

„Sannferðug undirrétting um þau heimuglegu samtök sem lukkulega urðu opinber nóttina milli þess 16da og 17da jan. 1772 þegar fyrir guðs forsjón einni yfirhangandi ólukk varð af vent frá þeim konunglega stað Kaupenhavn og öllum kóngsins ríkjum og löndum ásamt með stuttri og sannferðugri undirréttingu um E. Brandt og J. F. Struenses aumkunarlega þó sáluhjálplega endalykt og síðasta útstandandi dauðastraff. Prentað í Kaupenhavn 1772“

Upphaf

Þar finnast fáir einvaldsherrar í veröldinni sem ei hafa mætt einhverjum samtökum og árásum ...

Niðurlag

„... og nær vér föllum í hana [syndina] þá láti hann oss fyrir sína náð iðrast og upp standa aftur.“

Skrifaraklausa

„Skrifað á Hrauni í Grindavík anno 1775, d. 2. nóvember af Þorkeli Jónssyni (243v)“

Efnisorð
20(243v-264r)
Rímur af Elenu
Titill í handriti

„Hér byrjast rímur af Elena kóngsdóttur sorgmæddu “

Upphaf

Golnis læt eg gnoð á mar / ganga að þessu sinni ...

Niðurlag

„... kalli róður æddur inn / illan kvíða magnar senn.“

Skrifaraklausa

„Hér endar rímur af Elena sorgmæddu kveðnar af Gunnari Ólafssyni og eftir hans eigin hendi skrifaðar af Þorkeli Jónssyni á Kirkjuvogi í Höfnum anno 1777, dag 17. desember (264r)“

Aths.

11 rímur.

Efnisorð
21(264r-265v)
Ævintýr af Wyrga Wígtama
Titill í handriti

„Eitt ævintýri“

Upphaf

Í þýskalandi bjó einn ágætur riddari Reimant að nafni …

Niðurlag

„... Eftir þetta allt gjörðist Wyrgi gamall maður mjög og settist í helgan stein og endaði þar svo sína ævi.“

Baktitill

„og lyktar svo þetta ævintýr af Wyrga Wígtama.“

Skrifaraklausa

„Skrifað anno MDCCLXXVII (265v)“

Efnisorð
22(265v-266r)
Ævintýri
Titill í handriti

„Annað ævintýr“

Upphaf

Í Afríka var einn heiðinn kóngur hvör eð ríkti þar 15 árum eftir Christi fæðing …

Niðurlag

„… og hélt vel sína trú meðan hann lifði, og bæði þau, ei er hans verka getið meir, og endar svo þetta ævntýr.“

Skrifaraklausa

„1777 (266r)“

Efnisorð
23(266r)
Ævintýri
Titill í handriti

„Þriðja ævintýr“

Upphaf

Þar var einn ríkur kaupmaður í borg einni í þýskalandi og var kvongaður …

Niðurlag

„… og svo lyktaði hans ævitíð að kaupmaður hafði ei uppá presti og endast svo ævitýrið.“

Efnisorð
24(266v-294v)
Líkafróns saga og kappa hans
Titill í handriti

„Hér byrjast saga Líkafróns og hans fóstbræðra“

Upphaf

Perander er kóngur nefndur. Hann réði fyrir þeim parti Grikklands er Peloponesus var kallaður …

Niðurlag

„… var hann settur yfir Kasealona og stóð fyrir allri kauphöndlarinni.“

Skrifaraklausa

„Og endar hér sögu Líkafróns d. 19. október 1778 (294v).“

25(294v-305r)
Saga af Sindbað sæfara
Titill í handriti

„Saga af Sindbað sæfara“

Upphaf

Í tíð Califas þess nafnfræga kóngs í Babýlon bjó sá maður bláfátækur þar í staðnum sem hét Sindbað …

Niðurlag

„… Þetta bundu þeir fastmælum og unntust síðan til dauðadags.“

Baktitill

„og lýkur hér að segja frá Sindbað sæfara.“

Skrifaraklausa

„Endað að skrifa d. 24. desember 1778 af Þorkeli Jónssyni (305r)“

Aths.

Úr þúsund og einni nótt

Efnisorð
26(305r-320v)
Parmes saga loðinbjarnar
Titill í handriti

„Saga af Parmes Albertssyni Loðinbirni“

Upphaf

Fyrir sunnan Alpes fjöll sem eru takmörk milli Vallands og Frakklands stendur ein borg kölluð Augusti Tarinos …

Niðurlag

„… því sjálfur kóngurinn Georgius var Calvinskur.“

Baktitill

„Og lýkur hér að segja frá Parmes Loðinbirni.“

Skrifaraklausa

„Endað að skrifa dag 8. janúari anno 17779 af Þorkeli Jónssyni (320v)“

Aths.

17779: misritað fyrir 1779

Efnisorð
26(320r-321v)
Sendibréf
Titill í handriti

„Eitt sendibréf skrifað 1763“

Upphaf

Forliðið sumar var hér gott árferði upp á gras og hey …

Niðurlag

„… nú nýlega eru komin 2 skip frá Noreg …“

Aths.

Allt um útlend tíðindi.

Niðurlag vantar.

Lýsing á handriti

Blaðefni

Pappír.

Vatnsmerki.

Blaðfjöldi
iii + 322 + ii blöð (200 mm x 152 mm). Autt blað: 1v.
Tölusetning blaða

Gömul arkar- og blaðmerking í bókstöfum, A i - Eeee iiij (3r-322r).

Gömul blaðsíðumerking 8-503 (7r-254v), 503-581 (255r-294r), 584-624 (294v-314v). Blaðsíðutölur eru víða máðar eða skertar. Engar blaðsíðutölur eru greinanlegar á fyrstu 6 blöðunum, sumpart e.t.v. vegna sköddunar blaða. Á 8 seinustu blöðunum eru heldur ekki blaðsíðutölur, sumpart e.t.v. vegna skerðingar blaðanna.

Ástand

Vantar aftan af handriti.

Talsvert rifið af tveim fremstu blöðunum án þess að hindri lestur og sömuleiðis af þrem öftustu blöðum, einkum því aftasta, svo að ekki verður allur textinn lesinn til fulls, einkum ekki á aftasta blaðinu.

Umbrot

Eindálka.

Leturflötur er 165-170 mm x 120-130 mm.

Línufjöldi er 26-33.

Griporð á hverri síðu nema á tveim fyrstu blöðunum og á því þriðja hefur það rifnað af.

Skrifarar og skrift

Ein hönd (blöð 1r-2v með annarri hendi) ; Skrifari:

Þorkell Jónsson, Hrauni, Grindavík.

Skreytingar

Mjög víða skreyttir upphafsstafir, sjá blað 57v.

Bókahnútar víða, sjá blað 294v.

Fyrirsagnir að jafnaði skreyttar en ólitaðar, sjá blað 305r.

Skreyting í formi bókarhnúts fylgir hverju griporði, sjá blað 277v.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

Fremra saurblað 3 yngra, þar eru athugasemdir og efnisyfirlit með annarri hendi.

Band

Band frá því á fyrri hluta 20. aldar (209 mm x 164 mm x 58 mm).

Bókaspjöld úr pappa klædd svörtum hömruðum pappír. Kjölur klæddur brúnu skinni og horn hvítu.

Límmiðar á kili.

Kjölur með nettum, gylltum skrautstrikum.

Runólfur Guðjónsson batt.

Fylgigögn

Einn fastur seðill með upplýsingum um aðföng.

Uppruni og ferill

Uppruni
Ísland Hraun í Grindavík 1756-1779
Ferill

Eigendur handrits: Þorkell Jónsson lögréttumaður, Sigríður Sigurðardóttir Hansen (1r).

Aðföng

Skúli Sívertsen í Hrappsey, seldi, 11. ágúst 1900.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill
Halldóra Kristinsdóttir fór yfir skráningu 21. nóvember 2012 ; Eiríkur Þormóðsson uppfærði skráningu 10. maí 2012 ; Sigrún Guðjónsdóttir aðlagaði skráningu, 18. janúar 2010 ; Handritaskrá, 1. b. ; Sagnanet 21. ágúst 2000.
Viðgerðarsaga

Athugað 2000.

Myndir af handritinu

Myndað fyrir handritavef í nóvember 2012.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Jón GuðmundssonÁrmanns rímur eftir Jón Guðmundsson lærða (1637) og Ármanns þáttur eftir Jón Þorláksson, Íslenzk rit síðari aldaed. Jón Helgason1948; I
Eiríks saga víðfǫrla, ed. Helle Jensen1983; XXIX
Hubert SeelowDie isländischen Übersetzungen der deutschen Volksbücher. Handschriftenstudien zur Rezeption und Überlieferung ausländischer unterhaltender Literatur in Island in der Zeit zwischen Reformation und Aufklärung, 1989; 35: s. viii, 336 s.
« »