Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

JS 204 8vo

Skoða myndir

Syrpa; Hólum í Hjaltadal, 1676

Nafn
Árni Geirsson 
Fæddur
1635 
Dáinn
1695 
Starf
Prestur; Alþingisskrifari 
Hlutverk
Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Arason 
Fæddur
19. október 1606 
Dáinn
10. ágúst 1673 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld; Þýðandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Magnús Jónsson ; Digri 
Fæddur
17. september 1637 
Dáinn
23. mars 1702 
Starf
Bóndi 
Hlutverk
Skrifari; Höfundur; Ljóðskáld; Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Ólafur Jónsson 
Fæddur
1560 
Dáinn
1627 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Guðbrandur Jónsson 
Fæddur
20. janúar 1641 
Dáinn
5. október 1690 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Bréfritari; Skrifari; Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kolbeinn Grímsson ; Jöklaraskáld 
Starf
Bóndi 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Þorsteinsson ; Píslarvottur 
Fæddur
1570 
Dáinn
18. júlí 1627 
Starf
Prestur; Skáld 
Hlutverk
Ljóðskáld; Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Pétur Einarsson 
Fæddur
1597 
Dáinn
1666 
Starf
Lögréttumaður 
Hlutverk
Ljóðskáld; Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Bjarnason 
Fæddur
1560 
Dáinn
1634 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Höfundur; Ljóðskáld; Compiler 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Hallgrímur Pétursson 
Fæddur
1614 
Dáinn
27. október 1674 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld; Höfundur; Skrifari; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Stefán Ólafsson 
Fæddur
1619 
Dáinn
29. ágúst 1688 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Þýðandi; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þorleifur Þórðarson 
Starf
 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Anna Jónsdóttir digra 
Fædd
1. nóvember 1650 
Dáin
28. apríl 1722 
Starf
Prestfrú 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fædd
14. janúar 1954 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Guðrún Ingólfsdóttir 
Fædd
1. maí 1959 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Guðný Hrafnkelsdóttir 
Fædd
1986 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Titilsíða

Nauðsynleg góð og heilnæm fræðibók, innihaldandi heilaga sálma og söngvísur, með mörgu öðru sem fróðlegt er að vita og viðkemur landsins lélegheitum. Seneca. Svo sem haglið á húsaþekjum dynur hátt en dugir ekki að brjóta þau, svo vinnur ekki neitt áhlaup vondra manna né umsátur að skaða einn guðhræddan og vitugan mann. Anno MDCLXXVI.2r.

Tungumál textans
Íslenska (aðal); Danska

Innihald

1(1v)
Hljóti vitur hóflát
Titill í handriti

„Heilsa og friður!“

Upphaf

Hljóti vitur hóflát / hægð og frægðir af nægð …

Aths.

5 erindi. Fyrir framan, á bl. 1r kemur fram nafn eiganda, ritunarstaður og ritunartími inní í skjaldarmerki: Anna Jónsdóttir, Hólar, 1676.

1(3r-4v)
Raunatal
Höfundur

Helga Jónsdóttir

Titill í handriti

„Raunatal Helgu Jónsdóttur við sinn herrann Kristum. Í ljóðum læst og í sálmvísur snúið af henni“

Upphaf

Himneski faðir himnum á, / hrópar þín auma barnkind smá …

Aths.

18 erindi.

Efnisorð
2(4v-5r)
Guð faðir af sinni ljúfri lund
Höfundur
Titill í handriti

„Vísur s(éra) Jóns A(ra)s(onar) upp á fyrrskrifað efni“

Upphaf

Guð, faðir, af sinni ljúfri lund …

Aths.

Texti skertur vegna þess að bl. 5 er morkið að ofan.

4 erindi.

Efnisorð
3(5v)
[Á]rið gott gefið nýtt
Titill í handriti

„Ný[á]rsvísa“

Upphaf

Árið gott gefið nýtt / Guð af náð o[ss] …

Aths.

3 erindi.

4(5v)
Eilíf spekin allra hæsta
Titill í handriti

„Vísa“

Upphaf

Eilíf spekin allra hæsta / oss signi …

Aths.

1 erindi.

5(6r-6v)
Gef þú oss, Jesú, góða nótt
Titill í handriti

„Nokkrir kvöldsálmar samanteknir af ýmsum og góðir og guðrækilegir. Hinn fyrsti sálmur með sinn tón“

Upphaf

Gef þú oss Jesú góða nótt / gef þú oss verði vært og rótt …

Lagboði

Með sinn tón

Aths.

7 erindi.

Efnisorð
6(6v-7r)
Ó, Guð sem geymir Ísrael
Titill í handriti

„Einn annar guðrækilegur kvöldsálmur með tón: Halt oss Guð“

Upphaf

Ó, Guð sem geymir Ísrael / og öllum hlutum stjórnar vel …

Lagboði

Halt oss Guð við þitt hreina orð

Aths.

10 erindi.

Efnisorð
7(7r-8r)
Lof sé þér, Guð, fyrir liðinn dag
Titill í handriti

„Þriðji kvöldsálmur með lag: Jesú Kriste þig kalla ég á“

Upphaf

Lof sé þér Guð fyrir liðinn dag / og lukkusæla stjórn alla …

Lagboði

Jesú Kriste þig kalla ég á

Aths.

5 erindi

Efnisorð
8(8r-8v)
Hef eg mig nú í hvílu mín
Titill í handriti

„Fjórði kvöldsálmur með sitt lag“

Upphaf

Hef eg mig nú í hvílu mín, / himnafaðir, að vanda …

Lagboði

Með sitt lag

Aths.

7 erindi

Efnisorð
9(8v-9r)
Dagur er kominn að kveldi
Titill í handriti

„Fimmti kvöldsálmur ortur af Magnúsi Jónssyni, Vatnsfirði annó 1660. Með sinn tón.“

Upphaf

Dagur er kominn að kveldi / kært lof sé drottinn þér …

Lagboði

Með sinn tón

Aths.

8 erindi. Á spássíu við við fyrirsögnina hefur verið bætt við: [0]yngja [00…00] herra eg.

Efnisorð
10(9r-10r)
Líknsamasti lífgjafarinn trúr
Titill í handriti

„Sjötti kvöldsálmur hvör eð ort hefur sami og þann fyrra. MJ. Anno 1660. T(ón) Væri nú Guð oss ekki hjá“

Upphaf

Líknsamasti lífgjafarinn trúr, / lifandi Jesú góði …

Lagboði

Væri nú Guð oss ekki hjá

Aths.

9 erindi

Efnisorð
11(10r-10v)
Ó, herra Guð, minn hjálparmúr
Titill í handriti

„Sjöundi kvöldsálmur hvör eð ortur er af sama og hinir tveir fyrirfarandi, fe? Ma(gnúsi) Jónssyni“

Upphaf

Ó, herra Guð, minn hjálparmúr, / heillasamasti faðir trúr …

Aths.

8 erindi. Á spássíu við fyrirsögnina hefur verið bætt við: Tón, Á þér [00…00} hef eg n[00…00].

Efnisorð
12(10v-11r)
Guð, faðir, sonur og andi hreinn
Titill í handriti

„Áttundi kvöldsálmur með \ortur af sama/ sinn tón“

Upphaf

Guð, faðir, sonur og andi hreinn, / þú heilög þrenning blíð …

Lagboði

Með sinn tón

Aths.

8 erindi. Í fyrirsögnina hefur verið skotið inn upplýsingum um höfund sálmsins.

Efnisorð
13(11v-12r)
Herrann í himnaveldi
Höfundur

Sigurður Finnsson

Titill í handriti

„Níundi kvöldsálmur ortur af Sigurði Finnssyni. Með sínum tón“

Upphaf

Herrann í himnaveldi, / heilagi faðir minn …

Lagboði

Með sínum tón.

Aths.

12 erindi.

Efnisorð
14(12r-13r)
Sætt lof syng Guði fegin
Titill í handriti

„Tíundi kvöldsálmur með lag: Gæsku Guðs“

Upphaf

Sætt lof syng Guði fegin / sál mín með rósamt geð …

Lagboði

Gæsku Guðs vér prísum

Aths.

10 erindi

Efnisorð
15(13r)
Himneska hjálparvon
Titill í handriti

„Ellefti kvöldsálmur með sinn tón“

Upphaf

Himneska hjálparvon, / helgasti faðir …

Lagboði

Með sinn tón

Aths.

6 erindi

Efnisorð
16(13r-14v)
Guðdómsþrenning gæskublíða
Titill í handriti

„Tólfti kvöldsálmur, samantekinn og gjörður af séra Guðbrandi J.s. Annó 1665, Vatnsfirði. Tón: Tunga mín af hjarta hljóði“

Upphaf

Guðdómsþrenning gæskublíða, / gættu allra barna þín …

Lagboði

Tunga mín af hjarta hljóði

Aths.

Vantar aftan af. Sex og hálft erindi varðveitt. Upphafsstafir þeirra mynda nafn höfundarins, Guðbran.

Efnisorð
17(14r-14v)
Enginn titill
Upphaf

… er búendann brestur á jörðu / blíðhænan unganna …

Aths.

Vantar framan af. Átta og hálft erindi varðveitt. Textinn byrjar í miðju erindi.

Efnisorð
18(14v-15v)
Voldugur Jesús verndin mín
Titill í handriti

„Kvöldsálmur á sunnudag, með lag: Eilífur Guð og faðir kær“

Upphaf

Voldugur Jesús, verndin mín, / virst minni raust að hlýða …

Lagboði

Eilífur Guð og faðir kær

Aths.

13 erindi

Efnisorð
19(16r-17v)
Voldugi herra, verndin mín
Titill í handriti

„Nokkrir kvöldsálmar ortir af Kolbeini Grímssyni fyrir Jökli. (eptir vikubænum) eður bænabók gömlu, sem H. Oddur sálugi með tón: Í svefni og vöku sannlega vér“

Upphaf

Voldugi herra, verndin mín, / virst minni raust að hlýða …

Lagboði

Í svefni og vöku sannlega vér

Aths.

13 erindi. Í miðju kvæðinu hefur verið strikað yfir ca tvö erindi neðst á síðu og efst á næstu síðu er kemur beint framhald þess sem er fyrir framan yfirstrikuðu línurnar. Fyrirsögninni hefur verið breytt svolítið: H. Oddz sáluga > H. Oddur sálugi. Strax á eftir "sálugi" eru innskotsmerki en texti á spássíu hefur að mestu verið skorinn af og er nú óskiljanlegur.

Efnisorð
20(17v-18r)
Lifandi drottinn líknarskær
Titill í handriti

„Kvöldsálmur á mánudögum. Tón: Upp, mitt hjarta, mín önd og sál“

Upphaf

Lifandi drottinn líknarskær, / lausnarans Jesú faðir kær …

Lagboði

Upp mitt hjarta, mín önd og sál

Aths.

6 erindi

Efnisorð
21(18r-19r)
Herra Guð og heilagur faðir
Titill í handriti

„Kvöldsálmur á þriðjudögum. Tón: Út rak Jesús fornan fjanda“

Upphaf

Herra Guð og heilagur faðir, / hvörsdaglega ég kalla á þig …

Lagboði

Út rak Jesús fornan fjanda

Aths.

12 erindi

Efnisorð
22(19v-20v)
Ó, þú heilaga þrenning þýð
Titill í handriti

„Kvöldsálmur á miðvikudögum. Tón: Eilífur Guð og faðir kær“

Upphaf

Ó, þú heilaga þrenning þýð, / þó í guðdómi einum …

Lagboði

Eilífur Guð og faðir kær

Aths.

10 erindi

Efnisorð
23(20v-22r)
Lofum vér Guð og föður fyrst
Titill í handriti

„Kvöldsálmur á fimmtudögum með hymnalag.“

Upphaf

Lofum vér Guð og föður fyrst / fyrir vorn herra Jesúm Krist …

Aths.

19 erindi

Efnisorð
24(22r-23r)
Hátt lof sé drottni dýrum
Titill í handriti

„Kvöldsálmur á föstudögum. Tón: Einn herra ég best ætti“

Upphaf

Hátt lof sé drottni dýrum / fyrir dásemdarverkin sín …

Lagboði

Einn herra ég best ætti

Aths.

7 erindi

Efnisorð
25(23r-24v)
Hátt lof sé þér sem hæstur er
Titill í handriti

„Kvöldsálmur á laugardag. Tón: Eins og sitt barn, faðir ástargjarn“

Upphaf

Hátt lof sé þér / sem hæstum er …

Lagboði

Eins og sitt barn

Aths.

16 erindi

Efnisorð
26(24v-26r)
Herra himneski faðir
Titill í handriti

„Nú eftirfylgja nokkrir ágætir morgunsálmar, af Kolbeini ortir. Eftir áðurnefndri bænabók eður hennar morgunbænum, sem hér hvern dag vikunnar syngjast mega. Fyrsti sálmur á sunnudögum. Með lag: Jesús Guðsson eing(etinn)“

Upphaf

Herra himneski faðir, / heilagi drottinn minn …

Lagboði

Jesús Guðs son eingetinn

Aths.

15 erindi

Efnisorð
27(26r-26v)
Himneski Guð og herra minn
Titill í handriti

„Morgunsálmur á mánudögum. Tón: Náttúran öll og eðli manns“

Upphaf

Himnneski Guð og herra minn / heiður sé nafni þínu …

Lagboði

Náttúran öll og eðli manns

Aths.

7 erindi.

Efnisorð
28(26v-28r)
Lof sé Guði sem lönd og sjó
Titill í handriti

„Morgunsálmur á þriðjudögum. Tón: Í dag eitt blessað barnið er“

Upphaf

Lof sé Guði sem lönd og sjó, / loftin og himna skapti …

Lagboði

Í dag eitt blessað barnið er

Aths.

8 erindi.

Efnisorð
29(28r-29r)
Almættismildin eilíf blíð
Titill í handriti

„Morgunsálmur á miðvikudögum Tón: Gæskuríkasti græðari mi[nn]“

Upphaf

Almættismildin eilíf blíð / eftir því nú er til þess tíð …

Lagboði

Gæskuríkasti græðari minn

Aths.

9 erindi

Efnisorð
30(29r-30v)
Ó, herra Jesú Kriste
Titill í handriti

„Morgunsálmur á fimmtudögum. Tón: Konung Davíð sem kenndi“

Upphaf

Ó, herra Jesú Kriste, / þú eilífa lífsins blóm …

Lagboði

Konung Davíð sem kenndi

Aths.

13 erindi

Efnisorð
31(30v-31v)
Blessuð sé gjörvöll þrenning þýð
Titill í handriti

„Morgunsálmur á föstudögum. Tón: Minn herra Jesú, maður og Guð“

Upphaf

Blessuð sé gjörvöll þrenning þýð, / þú sem gjörðir og leystir lýð …

Lagboði

Minn herra Jesú, maður og Guð

Aths.

10 erindi

Efnisorð
32(31v-32v)
Ó, þú sanni eilífi Guð
Titill í handriti

„Morgunsálmur á laugardögum. Tón: Til þín heilagi herra Guð“

Upphaf

Ó, þú sanni eilífi Guð / og faðir Jesú mæti …

Lagboði

Til þín heilagi herra Guð

Aths.

12 erindi

Efnisorð
33(32v-33r)
Blessaða þrenning, blessuð sé
Titill í handriti

„Nú eftirfylgja nokkrir morgunsálmar, sem af ýmsum samsettir verið hafa. Sá fyrsti með lag. Jesú Kriste, þig kalla ég á“

Upphaf

Blessaða þrenning, blessuð sé, / blessandi hagi mína …

Lagboði

Jesú Kriste þig kalla ég á

Aths.

6 erindi

Efnisorð
34(33r-33v)
Dagur rennur og sýnir sig
Titill í handriti

„Annar morgunsálmur. Með lag: Dagur og ljós þú drott.“

Upphaf

Dagur rennur og sýnir sig, / sæti faðir, vér lofum þig …

Lagboði

Dagur og ljós þú drottinn ert

Aths.

8 erindi

Efnisorð
35(33v-34v)
Þér, drottinn, ég þakkir gjöri
Titill í handriti

„Þriðji morgunsálmur. Tón: Krists er koma fyrir höndum“

Upphaf

Þér, drottinn, ég þakkir gjöri, / þú hefur mín vel gætt …

Lagboði

Krists er koma fyrir höndum

Aths.

9 erindi

Efnisorð
36(34v-35r)
Dagur burt tekur dimma nátt
Titill í handriti

„Fjórði morgunsálmur. Með tón: Guðs son kallar etc R. J:d.“

Upphaf

Dagur burt tekur dimma nátt / drottinn fólk sparneytt vakna brátt …

Lagboði

Guðs son kallar komið til mín

Aths.

8 erindi

Efnisorð
37(35r-36v)
Himneski Guð vor herra
Titill í handriti

„Fimmti morgunsálmur fyrir allra handa stéttum. Lag: Konung Davíð sem kenndi“

Upphaf

Himneski Guð, vor herra / heiður og lof sé þér …

Lagboði

Konung Davíð sem kenndi

Aths.

12 erindi

Efnisorð
38(36v-37r)
Guð gefi oss góðan dag
Titill í handriti

„Sjötti morgunsálmur, ortur af séra Ólafi Jónssyni“

Upphaf

Guð gefi oss góðan dag / gangi oss allt í hag …

Aths.

12 erindi

Efnisorð
39(37r-38v)
Í Jesú nafni, ó, Guð minn
Titill í handriti

„Sjöundi morgunsálmur ortur af séra Jóni Þ.syni“

Upphaf

Í Jesú nafni, ó, Guð minn, / allra kærasti faðirinn …

Aths.

28 erindi

Efnisorð
40(38v-39r)
Guð föðurs náð og miskunn mest
Titill í handriti

„Áttundi morgunsálmur ortur af sama, séra Jóni Þorsteinss(yni)“

Upphaf

Guðs föðurs náð og miskunn mest, / míns Jesú blóð og elskan best …

Aths.

3 erindi

Efnisorð
41(39r-39v)
Ljósan daginn nú líta má
Titill í handriti

„Níundi morgunsálmur. Tón: Dagur rennir og sýnir sig“

Upphaf

Ljósan daginn nú líta má, / lifandi Guð því köllum á …

Lagboði

Dagur rennur og sýnir sig

Aths.

13 erindi

Efnisorð
42(39v-40v)
Ljóssins skapari líknsami
Titill í handriti

„Smáhymnar á morgna, um verk drottins, sem hann skapaði á sérhvörjum þeirra sex daga. Má syngja sem Einn Guð skapari“

Upphaf

Ljóssins skapari líknsami, / ljósa dagsbirtu veitandi …

Lagboði

Einn Guð skapari allra sá

Aths.

5 erindi

Efnisorð
43(40r)
Himnaskaparinn herra dýr
Titill í handriti

„Guðs verk á öðrum degi“

Upphaf

Himnaskaparinn, herra dýr, / höfuðskepnunum staðfestu býr …

Lagboði

Einn Guð skapari allra sá

Aths.

5 erindi

Efnisorð
44(40v)
Herra Guð skapað hefur jörð
Titill í handriti

„Guð verk á þriðja degi“

Upphaf

Herra Guð skapað hefur jörð, / heil var föst, þurr og berleg gjörð …

Lagboði

Einn Guð skapari allra sá

Aths.

5 erindi

Efnisorð
45(40v-41r)
Helgasti Guð sem allt um kring
Titill í handriti

„Guðs verk á fjórða degi“

Upphaf

Helgasti Guð sem allt um kring / áður gafst bjartan himnahring …

Lagboði

Einn Guð skapari allra sá

Aths.

5 erindi

Efnisorð
46(41r)
Voldugur Guð af vötnum mynd
Titill í handriti

„Guðs verk á fimmta degi“

Upphaf

Voldugur Guð af vötnum mynd / veist hefur markvíslegri kind …

Lagboði

Einn Guð skapari allra sá

Aths.

5 erindi

Efnisorð
47(41r-41v)
Mannsins skapari drottinn dýr
Titill í handriti

„Guðs verk á sjötta degi.“

Upphaf

Mannsins skapari drottinn dýr / dásamlega einn allt til býr …

Lagboði

Einn Guð skapari allra sá

Aths.

5 erindi

Efnisorð
48(41v-42v)
Himneski faðir og herra
Titill í handriti

„Morgunsálmur á mánudögum, eftir bæninni snúinn í ljóð af séra Guðbrandi Jónssyni. Með lag: Einn herra ég best ætti“

Upphaf

Himneski faðir og herra, / helgast nafn prísa ég þitt …

Lagboði

Einn herra ég best ætti

Aths.

14 erindi

Efnisorð
49(42v-43r)
Guð minn gef oss nú góðan dag
Titill í handriti

„Ágætur morgunsálmur ortur af Pétri Einarssyni“

Upphaf

Guð minn, gef oss nú góðan dag, / gjörvallt lát þú oss falla í hag …

Aths.

6 erindi

Efnisorð
50(43v-44r)
Hvörsu æ fagrar eru tjaldbúðir þínar
Titill í handriti

„Sálmur hins h(eilaga) Davíðs, með tón: Þann sem mig fæðir“

Upphaf

Hversu æ fagrar eru tjaldbúðir þínar / ó Guð allsherjar …

Lagboði

Þann sem mig fæðir

Aths.

6 erindi

Efnisorð
51(44r-46r)
Þolinmæðinnar dæmi dýr
Titill í handriti

„Sálmur áægtur af þolinmæði hins h(eilaga) Jobs. Tón: Gæskuríkasti“

Upphaf

Þolinmæðinnar dæmi dýr / haf drottins ástvin eru oss skýrt …

Lagboði

Gæskuríkasti græðari minn

Aths.

17 erindi

Efnisorð
52(46r-46v)
Ó, herra Jesú Kristí
Titill í handriti

„Nær maður gengur í sitt bænahús, einsamall, þá má hann falla á kné, lesa svo eina af þessum bænum, í senn, svo hann með Davíð tilbiðji drottin sjö sinnum (það er opt) á hverjum degi“

Upphaf

Ó herra Jesú Kristí / ég stend fyrir þér álíka …

Aths.

6 bænir

Efnisorð
53(47r-62v)
Hugsvinnsmál
Titill í handriti

„Catonis Hugsvinnsmál, eða heilræði snúin í ljóðalag, og vísna, ófróðum ungdómi og líka þeim eldri, til nytsemdar, sem hyggindi hafa kær, og góðum gegna vilja. Af séra Jóni Bjarnarsyni. Spakmæli sjö Grikklandsspekinga, um hegðan og hæversku, þeirra sem siðsamir viljia vera, ljóð.“

Upphaf

Heyrið, seggir, / þeir er siðsamir læra vilja …

Aths.

Kvæðið skiptist í nokkra hluta: Upphaf (20 erindi), Fyrstu bók Catonis (40 erindi), Aðra bók Catonis (38 erindi), Þriðja bók Catonis (29 erindi), Fjórða bók Catonis (101 erindi). Víða er hvert erindi í tveim útgáfum, fyrst undir ljóðahætti svo rímnahætti. Í Annarri bók Catonis eru eingöngu braghentar vísur.

54(63r-67r)
Málskviðir sjö spekinga
Titill í handriti

„Málskviðir sjö spekinga.“

Upphaf

Semja vildi ég sjö spekingja málskviði nokkra mjög fróðlega …

Aths.

66 málskviðir

55(67r-70r)
Börnum öllum bjóðum vér
Titill í handriti

„Johannes forskrift um góða borðsiði“

Upphaf

Börnum öllum bjóðum vér / borðsið þann sem stendur hér …

Baktitill

„Endir þessa borðsiða“

Aths.

62 erindi. Fyrir neðan textann stendur með annarri hendi: Neutrius est generis, verbum pro n[00…00]ine sumtum. Sic eras hesternum, sic clarum dici[l0…00] mane. Hæc dad auellare [00…00]

56(70v)
Láttu mig njóta líknar þín
Titill í handriti

„Eitt kvæðiskorn mjög stutt“

Upphaf

Láttu mig njóta líknar þín, / lifandi Guð sem á himnum skín …

Aths.

3 erindi

57(71r-71v)
Jesús er sætt líf sálnanna
Titill í handriti

„Einn hjartnæmur sálmur um velgjörninga Jesú Krists“

Upphaf

Jesús er sætt líf sálnanna, / Jesús er best ljós mannanna …

Aths.

14 erindi

Efnisorð
58(72r)
Hætta er stór í heimi
Titill í handriti

„Sálmur af séra Hallgrími Péturssyni ortur“

Upphaf

Hætta er stór í heimi, / hjálpa oss, drottinn kær …

Aths.

5 erindi

Efnisorð
59(72r-73r)
Hjartað kátt höfum þá gengur stirt
Titill í handriti

„Annar sálmur ortur af séra Stefáni Ólafssyni“

Upphaf

Hjartað kátt höfum þá gengur stirt, / ljósið brátt ljómar þó nú sé myrkt …

Aths.

4 erindi

Efnisorð
60(73r-73v)
Drottinn dýrðlegur
Titill í handriti

„Þakklætisvísa Magnúsar Jónssonar fyrir frelsan undan bólunni. Af honum sjálfum ort og syngist undir þeim nótum Ýmissa stétta allir þjónustumenn. Anno domini 1656

Upphaf

Drottinn dýrðlegur / dásamur fyrr og síð …

Lagboði

Ýmissa stétta allir þjónustumenn

Aths.

8 erindi

Efnisorð
61(73v-74r)
Veturinn vill ei linna
Höfundur
Titill í handriti

„Sálmur ortur af séra Jóni Arasyni“

Upphaf

Veturinn vill ei linna / vel fram á sumarið …

Aths.

6 erindi. Fyrir neðan kvæðið er fyrirsögn: Lofsöngur með lag Eins og sitt barn. Hún á ekki við næsta kvæði á eftir.

Efnisorð
62(74v)
Hér skal lovars lítinn knörr
Titill í handriti

„Eitt kvæði“

Upphaf

Hér skal lovars lítinn knörr / með leyfi góðra manna

Viðlag

Mér vekur minni / það málsháttur tér / svo margt er sinni / sem maðurinn er

Aths.

3 erindi auk viðlags. Sama viðlag og bragarháttur eru í kvæði á bl.92r-v og það gæti verið verið framhald af þessu. Líklegt virðist að í báðum tilfellum hafi verið skrifað á upphaflega auðar síður.

63(75r-75v)
Hörmung mitt hjartað stangar
Titill í handriti

„Einn hjarnæmur sálmur um syndanna viðurkenning með sínu lagi“

Upphaf

Hörmung mitt hjartað stangar, / harmkvalið í sorg og neyð …

Lagboði

Með sínu lagi

Aths.

13 erindi

Efnisorð
64(75v-77r)
Rís upp drottni dýrð
Titill í handriti

„Um fagnaðarfulla veru Guðs barna og þá andlegu Jerúsalem séra J. Th.“

Upphaf

Rís upp drottni dýrð, / syng þú, sála mín …

Aths.

6 erindi

Efnisorð
65(77r-77v)
Bæn
Titill í handriti

„Ein góð bæn þegar manni gengur á móti“

Upphaf

Réttvísi Guð og faðir allrar huggunar

Aths.

Óbundið mál.

Efnisorð
66(77v-78r)
Herra Guð af hæstum sann
Titill í handriti

„Ein fögur bæn“

Upphaf

Herra Guð af hæstum sann / hér auglýstur Guð og mann …

Aths.

10 erindi

Efnisorð
67(78r-79r)
Bæn
Titill í handriti

„Enn ein bæn“

Aths.

Óbundið mál. Á spássíu við fyrirsögnina virðist standa [82. en búið er að strika yfir tölustafinn 2.

Efnisorð
68(79r-80r)
Bæn
Titill í handriti

„Bæn um þolinmæði á mótgangstímanum“

Aths.

Óbundið mál. Á 79v8 er kona sem talar: … varðveita mig svo ég sé staðföst í þolinmæðinni …

Efnisorð
69(80r-81v)
Bæn
Titill í handriti

„Önnur bæn“

Upphaf

Ó, þú almáttugi eilífi og miskunnsami Guð …

Aths.

Laust mál. Á spássíu við fyrirsögnina virðist hafa staðið 5 en búið er að skera hluta af því af þegar spássía hefur verið skorin.

70(81v-83v)
Bæn
Titill í handriti

„Bæn um huggun í mótganginum“

Upphaf

Ó, þú gæskusamasti faðir …

Aths.

Óbundið mál. Á spássíu við fyrirsögnina stendur 6.

Efnisorð
71(83r-85v)
Bæn
Titill í handriti

„Ein góð bæn“

Upphaf

Ó, Jesús Kristur, sonur lifanda Guðs …

Aths.

Óbundið mál. Á spássíu við upphaf bænarinnar stendur 7.

Efnisorð
72(84v-86v)
Bæn
Titill í handriti

„Ein hjartanleg og kröftug bæn“

Upphaf

Drottinn, þú heilagur faðir …

Aths.

Laust mál

Efnisorð
73(87r-92r)
Rafael engill réðst til fylgdar minnar
Upphaf

… Rafael engill réðst til fylgdar minnar / ríkulegrar eftir tilsjár þinnar …

Aths.

43 erindi. Trúlega vantar eitt erindi framan af. Úr upphafsstöfunum má lesa: [D]rottinn þitt hjálpráð sjá veikur þénari þinn GJS p.

Efnisorð
74(92r-92v)
Ekki er gott í eyru blítt
Upphaf

Ekki er gott í eyru blítt / alla vega að láta …

Viðlag

Svo margt er sinnið sem maðurinn er

Aths.

2 erindi. Þessi erindi eru undir sama bragarhætti og nota sama viðlag og kvæði á bl. 74v. Einnig er rithöndin sú sama, ólík þeim sem eru á undan og eftir á báðum stöðum. Líklegt er að hér sé framhald af því. Þá virðist líklegt að á báðum stöðum hafi verið skrifað á upphaflega auðar síður.

75(92v)
Sæll vertu og sigurinn hjá þér blífi
Titill í handriti

„Nokkur erindi“

Upphaf

Sæll vertu og sigurinn hjá þér blífi / blessaður sértu bæði á sál og lífi

Aths.

3 erindi

76(93r-94r)
Brúðkaupsbæn
Titill í handriti

„En mands eller qvindispersöns bön, som acter at giffue sig i ecteskaff“

Upphaf

O, Gud, du som skabte mennisken …

Aths.

Óbundið mál

Efnisorð
77(94r-94v)
Brúðkaupsbæn
Titill í handriti

„En anden deris bön, som ville giffue dem j ecteskaff“

Upphaf

O, herre Gud, effter di du haffuer sagt …

Aths.

Óbundið mál

Efnisorð
78(94v-95r)
Brúðkaupsbæn
Titill í handriti

„En brudgoms oc bruds bön i deris truloffuelse. Coloss: 3: 12. Allt hvad i giore met ord eller gjerninger, det giorir j vor herris Jesu nafn“

Upphaf

O, helliga Gud, som selff haffuer stifftet …

Aths.

Óbundið mál

Efnisorð
79(95v-96r)
Vegferðarbæn
Titill í handriti

„En veyfarendis personis bön“

Upphaf

Allmectige Gud, j dit naffn vil jeg gaa paa min vey …

Aths.

Óbundið mál

Efnisorð
80(96v-97r)
Siglingabæn
Titill í handriti

„En bön at bede naar mand gaar til skibs“

Upphaf

O, herre Jesu Christe, du som den tyd …

Aths.

Óbundið mál

Efnisorð
81(97r-97v)
Reisubæn
Titill í handriti

„Tacksigelse til Gud naar mand haffuer endt sin reyse til land eller vand“

Upphaf

O, almectige, enige, naadige Gud …

Aths.

Óbundið mál

Efnisorð
82(97v)
Bæn
Titill í handriti

„Ein bæn“

Upphaf

Almáttugi eilífi Guð …

Aths.

Óbundið mál

Efnisorð
83(98r-100r)
Erfikvæði Magnúsar Gissurarsonar
Höfundur
Titill í handriti

„Æruminning eftir Magnús sáluga Gissursson í ljóð snúin af s(éra) Jóni Ara(syni)“

Upphaf

Erfisdrápu er mér skylt / eftir Magnús smíða …

Aths.

24 erindi.

84(100v-101r)
Erfikvæði Teits Torfasonar
Höfundur
Titill í handriti

„Æruminning þess h. vel forframaða og vellærða manns Teits sáluga Torfasonar í ljóð læst af s(éra) Jóni Aras(yni)“

Upphaf

Teitur í tignar sæti / Torfason er horfinn …

Aths.

6 erindi.

85(101v)
Jesú bróður ástarkær kær minn
Titill í handriti

„Ein bæn til Jesúm Kristum, og hans blessaða andsvar, úr dönsku útlögð. Með lag: Hver hjálpast vill syndarinn“

Upphaf

Jesú bróður ástarkær kær minn / Eia kom og opna mitt sinn …

Lagboði

Hver hjálpast vill syndarinn

Aths.

5 erindi.

Efnisorð
86(102r-109v)
Hjónaspegill
86.1(102r-102v)
Enginn titill
Upphaf

…[Guðs]? ástgjöfin dýra / er góð og mörg ad eig[a]?

Aths.

9 erindi varðveitt. Vantar framan af.

86.2(102v-104r)
Annar partur kvæðisins um réttan undirbúning
Titill í handriti

„Annar partur kvæðisins um réttan undirbúning“

Upphaf

Því skal seggur og sæta / er sín forlögin ekki veit …

Aths.

18 erindi.

86.3(104r-109v)
III partur um hjónaskyldurnar
Titill í handriti

„III partur um hjónaskyldurnar“

Upphaf

Heyrið hjónin bæði / sem hvílu byggið eina senn …

Aths.

69 erindi.

87(110r-121v)
Skriftarminning
Titill í handriti

„Kveðlingur Þorleifs s. Þórðarsonar“

Upphaf

Hugar míns fyrri hafði ég æsku máni / hagyrðanna af nokkru snilldarláni …

Aths.

107 erindi

88(122r)
Signingin
Titill í handriti

„Signingin“

Upphaf

Í nafni föður og sonar og anda heilags …

Aths.

Fyrir ofan signinguna er stafróf.

89(122r)
Barnabæn
Titill í handriti

„Ein barnabæn“

Upphaf

Almáttugur Guð og eilífur faðir …

Efnisorð
90(122r-124v)
Boðorðin með skýringum
Titill í handriti

„Þetta eru tíu lagaboðorð Gðus. Fyrsta boðorð“

Upphaf

Ég er drottinn Guð þinn …

91(125r-126v)
Trúarjátningin með skýringum
Titill í handriti

„Trúarjátningin“

Upphaf

Eg trúi á Guð föður almáttugan, skapara himins og jarðar. Það er …

Aths.

Neðarlega á 125v hættir textinn í miðju kafi. Þar virðist hafa verið skilið eftir nokkurt pláss autt neðst á síðunni. Á 126r heldur textinn áfram, líklega með annarri hendi með fjórum síðustu orðum undanfarandi kafla endurteknum. Mögulegt er að bl. 125 hafi verið skrifað til að fylla í eyðu eftir glatað blað.

92(127r-130v)
Faðir vor með skýringum
Titill í handriti

„Drottinleg bæn“

Upphaf

Faðir vor, þú sem ert á himnum. Það er …

Aths.

Faðirvorinu skipt í 7 bænir með skýringum við hvern hluta.

93(130v-132v)
Spurningar og svör um sakramenti
Titill í handriti

„Sacramentum“

Upphaf

Heilagrar skírnar fyrsta spurning

Aths.

Fjórar spurningar og svör.

94(132v-134r)
Spurningar og svör um sakramenti altarisins
Titill í handriti

„Sacramentum altarisins“

Upphaf

Fyrsta spurning. Hvað er sacramentum altarisins? …

Aths.

Fjórar spurningar og svör. Vantar aftan af.

95(134r-135r)
Spurningar og svör um syndir og góðverk
Upphaf

… [Gu]ðs boðorðum. Upprunasyndin er sá blindleiki sem …

Aths.

11 spurningar og svör. Vantar framan af.

96(135r-136v)
Spurningar um trúna
Titill í handriti

„Trúnni eður credo heyra þessar greinir til“

Upphaf

Fyrsta spurning. Hvað er kristileg trú? …

Aths.

3 spurningar og svör.

97(136v-137v)
Spurningar um drottinlega bæn
Titill í handriti

„Þessar greinir heyra til drottinlegri bæn. Fyrsta grein“

Upphaf

Vér skulum alleina í vorum bænum ákalla …

Aths.

6 greinar

98(137v)
Spurningar um skírnarsakramentið
Titill í handriti

„Þessar greinir eður spurningar heyra til skírnarsakramentinu. 1. spurning“

Upphaf

Hverja nytsemi hefur þú þar af að þú ert skírður? …

Aths.

Ein spurning og svar. Vantar aftan af.

99(138r)
Spurningar
Upphaf

4. spurning. Hvernig meðtekur þú soddan …

Aths.

Tvær spurningar og svör, nr. 4 og 5. Vantar framan af.

100(138r-140r)
Morgunbæn
Titill í handriti

„Ein góð morgunbæn“

Upphaf

Þú miskunnsami og náðarfulli Guð og faðir …

Efnisorð
101(140r-141v)
Kvöldbæn
Titill í handriti

„Kvöldbænin“

Upphaf

Ó, þú miskunnsami og náðugi Guð og faðir …

Efnisorð
102(142r-142v)
Skriftargangurinn
Titill í handriti

„Skriftargangurinn“

Upphaf

Minn kæri verðugi faðir í Kristó …

Efnisorð
Titill í handriti

„Ein góð bæn fyrir bergingina“

Upphaf

Heyr þú, brunnur allrar mildi …

Efnisorð
Titill í handriti

„Önnur bæn“

Upphaf

Ó, herra Jesú Kriste. Ég aumur og syndugur maður …

Efnisorð
Titill í handriti

„Ein bæn eftir bergingina“

Upphaf

Þakkir gjöri ég þér, almáttugur Guð …

Efnisorð
Titill í handriti

„Ein önnur bæn“

Upphaf

Ég lofa og heiðra þig og gjöri þér þakkir …

Efnisorð
107(145r)
Bæn
Titill í handriti

„Ein bæn sem börn og ungdómur skal biðja“

Upphaf

Eilífi miskunnsami Guð og faðir …

Aths.

Yfir fyrirsögninni hefur verið bætt við annarri fyrirsögn: Ein bæn auðmjúk og innileg í ungdómi manns.

Undir bæninni er ýmislegt krot, m.a.: Ari litli á kverið þetta / það er af ýmsum skrifað. … Guðrún Bjarnardóttir á pennann …

Efnisorð
108(145v)
Bæn
Titill í handriti

„Bæn þegar maður gengur í guðshús, til drottins þjónustu“

Upphaf

Ó, drottinn, ég em nú innkominn í þetta þitt h(eilaga) hús …

Aths.

Fyrir neðan bænina stendur með sömu hendi: „Virðið til párið“.

Efnisorð
109(146r-149v)
Byrjast lítið boðunarspil
Titill í handriti

„Eitt kvæði“

Upphaf

Byrjast lítið boðunarspil / ef bragnar vildu hlýða til …

Aths.

19 erindi.

110(149v)
Bæn
Titill í handriti

„Bæn nær maður gengur úr kirkju“

Upphaf

Drottinn, ég þakka þér af öllu hjarta …

Efnisorð
111(150r-152r)
Registur
Upphaf

… Guð minn gefi oss nú góðan …

Aths.

Vantar framan af. Byrjar á G.

112(152v)
Bænaregistur
Titill í handriti

„Bænaregistur“

Upphaf

Ein góð bæn fyrir berging …

113(Aukablað 1r)
Enginn titill
Upphaf

… halda vil ég so heim með frið / [00…00] skilja við …

Aths.

Vantar framan af. Fjögur og hálft erindi varðveitt.

114(Aukablað 1r-aukablað 2r)
Líkama vorra líf er sál
Höfundur

sr. G.J.s.

Titill í handriti

„Æruminning ens sama h. manns. Samantekin í ljóð, af SJ G.J.S.“

Upphaf

Líkama vorra líf er sál / lífið sálar herrann ….

Aths.

11 erindi.

115(2v)
Himinn, loft, hafið og jörð
Titill í handriti

„Einn sálmur til Jesúm Kristum út af hans blessaðri hingaðkomu í holdið“

Upphaf

Himinn, loft, hafið og jörð / hefja nú þakkargjörð …

Aths.

Þrjú og hálft erindi varðveitt. Vantar aftan af.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni

Pappír með vatnsmerkjum.

Vatnsmerki 1. Aðalmerki: Ógreinanlegt merki // Ekkert mótmerki (12 og 16).

Vatnsmerki 2. Aðalmerki: Dárahöfuð // Ekkert mótmerki (á víð og dreif í handritinu).

Vatnsmerki 3. Aðalmerki: Tvíhöfða örn // Ekkert mótmerki (á víð og dreif í handritinu).

Vatnsmerki 4. Aðalmerki: Lítið ógreinanlegt merki // Ekkert mótmerki (94, 97).

Vatnsmerki 5. Aðalmerki: Ógreinilegt merki, inniheldur m.a. fjögurra laufa smára og e.k. kúlu // Ekkert mótmerki (122).

Vatnsmerki 6. Aðalmerki: Borði með upphafsstöfum AB? // Ekkert mótmerki (140).

Blaðfjöldi
i + 155 + i, þar með talin tvö aukablöð aftast, merkt 1 og 2. (152 mm x 98 mm). Blöð 2v og 153 eru auð.
Tölusetning blaða

Gömul blaðmerking 1-280, yfirleitt efst í hægra horni, en nr. 132-139 á neðri spássíu fyrir miðu. Blaðtöl víða horfin vegna slits.

Yngri blaðmerking með blýanti, 1-153, og aukablöð 1-2.

Ástand

Víða vantar í handritið ef marka má gömlu blaðmerkinguna. Fjögur blöð vantar milli 13 og 14, eitt á milli 46 og 47, þrjú blöð milli 86 og 87, 24 blöð milli 101 og 102, átta blöð milli 109 og 110, eitt milli 133 og 134, eitt milli 137 og 138 og 87 blöð milli 149 og 150.

Handritið er sumstaðar slitið á jöðrum blaða, sérstaklega á fyrstu 10 blöðunum, sumstaðar svo að texti skerðist lítillega.

Hér og hvar má sjá að skorið hefur verið af spássíunum svo að spássíukrot skerðist, t.d. á 8v, 10r, 16r.

Skrifarar og skrift

Ýmsar hendur. Mögulega skiptast þær á á eftirfarandi hátt.

I. 1v, 100v-101r: Árni Geirsson, fljótaskrift.

II. 3r-5r, 98r-100r: Óþekktur skrifari, fljótaskrift og kansellískrift

III. 6r-70r: Óþekktur skrifari, blendingsskrift.

IV. innskot á 5v, 70r, 97v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

V. 71r-74r, 75r-86v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

VI. 74v, 92rv: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

VII. 87r-92r, 115r-121v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

VIII. 93r-97v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

IX. 102r-109v: Óþekktur skrifari, blendingsskrift.

X. 110r-114v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

XI. 122r-124v, 126v-127r, 138r: Óþekktur skrifari, kansellískrift

XII. 125rv: Óþekktur skrifari, kansellískrift.

XIII. 126r, 127-131r: Óþekktur skrifari, blendingsskrift.

XIV. 131v-135v, 136v-137v, 138v-145r: Óþekktur skrifari, fljótaskrift. Sumt líkt og hjá V.

XV. 136r: Óþekktur skrifari, blendingsskrift.

XVI. 101v, 145v, 149v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

XVI. 146r-146v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

XVII. 150r-152v: Óþekktur skrifari, kansellískrift.

XVIII. 154r-155v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

Skreytingar

Skjaldarmerki teiknað utan um eigendamerkingu á bl. 1r. Litað með rauðu bleki.

Skrautrammi og flúraðir stafir á titilsíðu, bl. 2r. Skreytt með rauðu bleki.

Stuttir skrautbekkir neðst á 62v og 67r.

Á bl. 17r-45v eru fyrirsagnir og fyrsta orð í erindi víða skrifuð með ljósara bleki en megintextinn.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

Spássíukrot:

  • Fremra saurblað rektó:Anna Jónsdóttir, Sighvatsson.
  • 145r: Ýmis bænaáköll og vísupartar. „Ari litli á kverið þetta. Það er af ýmsum skrifað“. „Guðrún Bjarnadóttir á pennann.“
  • 153v: Einar Jon Snd
  • Smávægilegt krot hér og þar.

Band

Upprunalegt band. Þrykkt skinnband með tréspjöldum. Blöðin liggja laus í bandinu. För eftir spennur sem nú eru týndar (164 mm x 100 mm x 42 mm).

Fylgigögn
Lítið vélritað hefti með upplýsingum um innihald.

Uppruni og ferill

Uppruni
Handritið var skrifað á Hólum í Hjaltadal árið 1676.
Ferill

Anna Jónsdóttir átti handritið. Vera kann að Anna skrifi sjálf nafnið sitt á fremra saurblað rektó.

Aðföng

Alþingi keypti handrita- og bókasafn Jóns Sigurðssonar árið 1878. Safnið var afhent Landsbókasafni að honum látnum, en hann lést 7. desember 1879. Það komst í hendur safnsins árið 1881 er það var flutt í Alþingishúsið.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Karl Ó. Ólafsson skráði sumarið 2011, Þórunn Sigurðardóttir lagfærði í febrúar til apríl 2012. GI lagfærði 14. október 2016

Guðný Hrafnkelsdóttir frumskráði, 2. júlí 2010 ; Handritaskrá, 2. b. ; Átaksverkefni 2010.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Páll Eggert ÓlasonMenn og menntir siðskiptaaldarinnar á Íslandi
« »