Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

JS 83 II fol.

Skoða myndir

Hagþenkir; Danmörk, 1737

Nafn
Jón Ólafsson ; Grunnavíkur-Jón 
Fæddur
16. ágúst 1705 
Dáinn
17. júlí 1779 
Starf
Fræðimaður; Skrifari Árna Magnússonar 
Hlutverk
Skrifari; Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kaupmannahöfn 
Land
Danmörk 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Halldóra Kristinsdóttir 
Fædd
28. mars 1983 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Sigrún Guðjónsdóttir 
Fædd
14. júní 1946 
Starf
Handritavörður 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Sigríður Hjördís Jörundsdóttir 
Fædd
9. júní 1968 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Titilsíða

Hagþenkir getinn, fæddur og fóstraður í Kaupinhafn anno 1737 í aprili mánuði. (1r)

Innihald

1(1r-40r)
Hagþenkir
Upphaf

Öllum skynsömum …

Niðurlag

„… Tantæ molis erit glacialem condere gentem.“

Notaskrá

Kom síðar út á prenti. Sjá Hagþenkir 1996.

1.1(1v-2r)
Dedicatio
Titill í handriti

„Dedicatio“

Upphaf

Öllum skynsömum …

Niðurlag

„… Orðin séu þess færri.“

1.2(2r-4r)
Formálinn
Titill í handriti

„Formálinn“

Upphaf

Beri þetta ágrip nokkrum fyrir augu …

Niðurlag

„… og hjálpi þeim að njóta þeirra æ síðan.“

Aths.

Á blaði 3v er 1.3 Conspectus totius opusculi

1.3(3v)
Consepectus totius opusculi
Titill í handriti

„Consepectus totius opusculi“

Aths.

Innihald

1.4(4r-4v)
Fyrsti lærdómur barna sé að kenna þeim sín kristilegu fræði að lesa skrift.
Titill í handriti

„Fyrsti lærdómur barna sé að kenna þeim sín kristilegu fræði að lesa skrift.“

Upphaf

Fyrsti lærdómur barna …

Niðurlag

„… í það minnsta segi inntakið.“

Aths.

1 kafli.

1.5(4v-6r)
Þá að skrifa
Titill í handriti

„Þá að skrifa“

Upphaf

Um það leiti …

Niðurlag

„… meir af henni en sagt er.“

Aths.

2. kafli

1.6(6r-6v)
Gagn að áðurtöldu þrennu
Titill í handriti

„Gagn að áðurtöldu þrennu“

Upphaf

Stærst gagn …

Niðurlag

„… börnin læra fyrst að reikna“

Aths.

3. kafli.

1.7(7r-7v)
Um uppeldið
Titill í handriti

„Um uppeldið“

Upphaf

Áður, meðan og eins …

Niðurlag

„… það hér ei viðkoma.“

Aths.

4. kafli.

1.8(7v-8v)
Að setja til bóka eða handverka
Titill í handriti

„Að setja til bóka eða handverka“

Upphaf

Nú er sveinninn …

Niðurlag

„… betra með því lakara.“

Aths.

5. kafli.

1.9(8v-10v)
Hvað lærdómur dugi til
Titill í handriti

„Hvað lærdómur dugi til“

Upphaf

Verði nú sveinninn …

Niðurlag

„… gagni og afreki etc.“

Aths.

6. kafli.

1.10(10v-11v)
Um tungumálin yfir höfuð
Titill í handriti

„Um tungumálin yfir höfuð“

Upphaf

Reinist nú sveinninn …

Niðurlag

„… sömu kennslu aðferð.“

Aths.

7. kafli.

1.11(11v-13r)
Um kennandann
Titill í handriti

„Um kennandann“

Upphaf

Sá sem kennir …

Niðurlag

„… því nóg um talað.“

Aths.

8. kafli.

1.12(13r-13v)
Þörf á réttri aðferð að kenna latínu
Titill í handriti

„Þörf á réttri aðferð að kenna latínu“

Upphaf

Það er ei lítils …

Niðurlag

„… best séu latínu kennslu.“

Aths.

9. kafli.

1.13(13v-16r)
Sú kennslu aðferð
Titill í handriti

„Sú kennslu aðferð“

Upphaf

Ei er vert að byrja …

Niðurlag

„… um hríð skoðað hefur verið.“

Aths.

10. kafli.

1.14(16r-16v)
Viðlík aðferð um það sem komið er
Titill í handriti

„Viðlík aðferð um það sem komið er“

Upphaf

M. Benjamin Hed …

Niðurlag

„… og honum samdóma.“

Aths.

11. kafli.

1.15(17r-17v)
Um auktorum lesningu, enn fremur
Titill í handriti

„Um auktorum lesningu, enn fremur“

Upphaf

Þótt mér þyki …

Niðurlag

„… aftur til minna mála.“

Aths.

12. kafli.

1.16(17v-19v)
Um stílinn
Titill í handriti

„Um stílinn“

Upphaf

Orsökin að ég vil …

Niðurlag

„… novum Testamentum.“

Aths.

13. kafli.

1.17(19v-21r)
Um latínuskáldskap
Titill í handriti

„Um latínuskáldskap“

Upphaf

Þessu næst má hann …

Niðurlag

„… þá hann er átján ára.“

Aths.

14. kafli.

1.18(21r-23r)
Um aðrar artis dicendi og þær menntir, sem venjulega eru látnar koma eftir la...
Titill í handriti

„Um aðrar artis dicendi og þær menntir, sem venjulega eru látnar koma eftir latínu læring, eða og þær fleiri, sem mikil þörf er á“

Upphaf

Þá má hann …

Niðurlag

„… ómissandi reglu altíð.“

Aths.

15. kafli.

1.19(23r-24v)
Um nokkrar fleiri ræðu menntir sem eru íslenskulegri
Titill í handriti

„Um nokkrar fleiri ræðu menntir sem eru íslenskulegri“

Upphaf

Epistolographia. Að skrifa rétt …

Niðurlag

„… eftir þennan dag.“

Aths.

16. kafli.

1.20(24v-26v)
Um utanlands reisur stúdenta yfir höfuð
Titill í handriti

„Um utanlands reisur stúdenta yfir höfuð“

„Um skólameistara.“

Upphaf

Þegar hann er nú …

Niðurlag

„… utan lyst og peningar bjóði.“

Aths.

17. kafli.

1.21(26v-28r)
Um prestaefni
Titill í handriti

„Um prestaefni“

Upphaf

Um Theolofiæ Studios …

Niðurlag

„…ef efnin bætast.“

Aths.

18. kafli.

1.22(28r-30r)
Um jurisprudentiæ studium
Titill í handriti

„Um jurisprudentiæ studium“

Upphaf

Nú sný ég mér til …

Niðurlag

„… þar fyrir hætti ég.“

Aths.

19. kafli.

1.23(30v-32r)
Um ómerkinga
Titill í handriti

„Um ómerkinga“

Upphaf

Enn eru þeir …

Niðurlag

„… móti skapi sínu.“

Aths.

20. kafli.

1.24(32r-32v)
Um rektora og skóla
Titill í handriti

„Um rektora og skóla“

Upphaf

Að tala margt um …

Niðurlag

„… Um þetta ei fleira.“

Aths.

21. kafli.

1.25(32v-34v)
Um presta
Titill í handriti

„Um presta“

Upphaf

Ég vík mér heldur til …

Niðurlag

„… þeir munu vita það sjálfir áður.“

Aths.

22. kafli.

1.26(34v-35r)
Um veraldlega
Titill í handriti

„Um veraldlega“

Upphaf

Nú sný ég mér til …

Niðurlag

„… sagt þeim sem skilur.“

Aths.

23. kafli.

1.27(35r-36v)
Um búnaðar vitið
Titill í handriti

„Um búnaðar vitið“

Upphaf

Að lyktum kem ég …

Niðurlag

„… sem í einum stað concentrerast.“

Aths.

24. kafli.

1.28(36v-37v)
Um ræðusmíði, eða öðru nafni project makara
Titill í handriti

„Um ræðusmíði, eða öðru nafni project makara“

Upphaf

Nú af því nokkrir …

Niðurlag

„… Hér um nóg.“

Aths.

25. kafli.

1.29(37v-40r)
Um lærdóms menntir missanlegar, nema vel skuli vera
Titill í handriti

„Um lærdóms menntir missanlegar, nema vel skuli vera“

Upphaf

Að þessu búnu …

Niðurlag

„… besti ráðgjafi og áminnir jafnan.“

Aths.

26. kafli.

Lýsing á handriti

Blaðefni

Pappír.

Vatnsmerki.

Blaðfjöldi
43 blöð (320 mm x 204 mm). Auð blöð: fremra saurblað, 15r, 25r, 31v og 40v-41.
Ástand

Sködduð blöð: 5, 7, 12, 15, 41 og aftara saurblað.

Á eftir blöðum 9, 10, 14, 22 og 35 eru blaðbrotsblöð.

Afbrigðileg blöð: 3 (320 mm x 180 mm), 15 (310 mm x 200 mm), 25 (200 mm x 185 mm) og 31 (128 mm x 190 mm).

Umbrot

Einn dálkur.

Leturflötur er 108-260 mm x 118-150 mm.

Leturflötur er afmarkaður með broti á blaði.

Á spássíum eru fyrirsagnir þeirra fjögurra hluta sem handritið skiptist í. 1. hluti: Um ungdómsins lærdóm (4r), 2. hluti: — Um bókalærdóm (10v), 3. hluti: — Um studia utanlands (24v), 4. hluti: — Um nytsamlega brúkan alls þessa á Íslandi (30v).

Skrifarar og skrift

Ein hönd; Skrifari:

Jón Ólafsson, fljótaskrift og latínuletur, eiginhandarrit.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

Formálsorð Jóns Ólafssonar á fremra saurblaði ritað um 1770.

Spássíugreinar á víð og dreif.

Band

Band frá því um miðja 18. öld (335 mm x 210 mm x 50 mm).

Pappakápa.

Slitið.

Á kápu stendur: „No. 4. Hagþenkir.“

Uppruni og ferill

Uppruni
Danmörk, Kaupmannahöfn apríl 1737.
Ferill

JS 83 fol hafði að geyma fjórar ritgerðir um framför Íslands eftir jafn marga einstaklinga og var því skipt upp í fjórar einingar: JS 83 I fol. JS 83 II fol. JS 83 III fol. JS 83 IV fol.

Aðföng

Alþingi keypti handrita- og bókasafn Jóns Sigurðssonar árið 1878. Safnið var afhent Landsbókasafni að honum látnum, en hann lést 7. desember 1879. Það komst í hendur safnsins árið 1881 er það var flutt í Alþingishúsið.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill
Halldóra Kristinsdóttir fór yfir skráningu, 9. október 2012 ; Sigrún Guðjónsdóttir lagaði skráningu, 28. nóvember 2011 ; Sigríður Hjördís Jörundsdóttir frumskráði, 26. mars 2010 ; Handritaskrá, 3. b.
Viðgerðarsaga

Athugað 2010

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Jón ÓlafssonHagþenkired. Þórunn Sigurðardóttir1996; s. xxv, 84 s.
« »