Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

GKS 1002 fol.

Skoða myndir

Sögubók; Ísland, 1667

Nafn
Jón Eyjólfsson 
Starf
 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Eyvindarmúli 
Sókn
Fljótshlíðarhreppur 
Sýsla
Rangárvallasýsla 
Svæði
Sunnlendingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Geldingalækur 
Sókn
Rangárvallahreppur 
Sýsla
Rangárvallasýsla 
Svæði
Sunnlendingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Páll Sveinsson 
Fæddur
1650 
Dáinn
1703 
Starf
 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kristján V Danakonungur 
Fæddur
15. apríl 1646 
Dáinn
25. ágúst 1699 
Starf
 
Hlutverk
Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Björn Þorleifsson 
Fæddur
21. júní 1663 
Dáinn
13. júní 1710 
Starf
Biskup 
Hlutverk
Eigandi; Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kaupmannahöfn 
Land
Danmörk 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fædd
14. janúar 1954 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jakobsen, Mette 
Starf
Book conservator 
Hlutverk
Forvörður 
Ítarlegri upplýsingar
Titilsíða

Þessa sögubók á sá eruverðugi guðhræddi heiðursmann Jón Eyjólfsson, að Múla í Fljótshlíð, hvör eftir hans bón og forlagi honum og öðrum frómum mönnum til gamans, gleði og dægrastyttingar er saman skrifuð á Geldingalæk á Rangárvöllum af Páli Sveinssyni Anno Salvatoris 1667 (1r).

Aths.
Annað bindi af tveimur (GKS 1003 fol.) sem heyra saman.
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1v-27r)
Karlamagnús saga
Titill í handriti

„Hér byrjar sögu Karl [!] Magnúsar þess rómverska keisara“

Upphaf

Í Frankaríki var einn konungur sem hét Pipping …

Niðurlag

„… og beföluðu hann Guði og endar hér hans historíu.“

Aths.

Við titil stendur með hendi Árna Magnússonar: „Útsett úr dönsku“.

Efnisorð
2(27v-60v)
Grettis saga
Titill í handriti

„Hér byrjar saga af Grettir Ásmundarsyni“

Upphaf

Ásmundur hærulangur var sonur Þorgríms hærukolls …

Niðurlag

„… Þorsteinn drómundur varð á sínum efstu dögum“

Baktitill

„og lúkum vér hér sögu Grettirs Ásmundarsonar.“

2.1(60v)
Lausavísa
Titill í handriti

„Vísa kveðin um Grettir“

Upphaf

Sterkan nefndu báls börk …

Niðurlag

„… veitti henni ekki af neitt.“

Efnisorð
3(61r-79r)
Mágus saga
Titill í handriti

„Hér byrjar söguna af Máfus jarli hinum brögðótta“

Upphaf

Svo byrjar þessa sögu …

Niðurlag

„… og var hún lengi með honum.“

Baktitill

„Og endar hér sögu Máfuss jarls.“

4(79v-93r)
Hrólfs saga kraka
Titill í handriti

„Hér byrjar sögu Hrólfs kóngs kraka og kappa hans“

Upphaf

Maður hét Hálfdan en annar Fróði …

Niðurlag

„… og svo nokkurt vopn hjá“

Baktitill

„og endar hér sögu Hrólfs kóngs kraka og kappa hans.“

5(93r-112v)
Flóres saga og Leó
Titill í handriti

„Hér byrjar sögu af keisara Oktavíanus og hans tveimur sonum Flóres og Lyon“

Upphaf

Einn keisari að nafni Oktavíanus …

Niðurlag

„… varð keisari í Róm eftir föður sinn.“

Baktitill

„Og endum vér hér sögu af Oktavíanus keisara og hans sonum.“

Efnisorð
6(113r-119v)
Sigurgarðs saga frækna
Titill í handriti

„Hér byrjar sögu af Sigurgarði hinum frækna“

Upphaf

Kóngur einn ágætur …

Niðurlag

„… mönnum í sínum ríkjum“

Baktitill

„og endar hér sögu Sigurgarðs hins frækna.“

Efnisorð
7(120r-135r)
Ectors sagaHektors saga
Titill í handriti

„Hér byrjar sögu af Ector og köppum hans“

Upphaf

Þeir menn sem mest stunda á jarðneska hluti …

Niðurlag

„… sjötíu og sjö betur.“

Baktitill

„Og látum vér hér nú niðurfalla frásagnir afreksverka herra Ectors og kappa hans.“

Efnisorð
8(135r-161v)
Sigurðar saga þögla
Titill í handriti

„Hér byrjar sögu af Sigurði þögla“

Upphaf

Svo byrjar þessa frásögu að margir fyrirmenn …

Niðurlag

„… og er margt manna frá honum komið“

Baktitill

„og lúkum vér hér historíu Sigurðar þögla.“

Efnisorð
9(161v-166v)
Önundar þáttur tréfóts
Titill í handriti

„Þetta er upphaf á Grettirs sögu og vantar við þá sem í þessari bók skrifuð er“

Upphaf

Önundur hét maður son Einars bullufóts …

Niðurlag

„… og hafði hann mannmargt og etc.“

Lýsing á handriti

Blaðefni
Skinn.
Blaðfjöldi
v + 166 + iii blöð (300 mm x 245 mm). Ytri dálkur bl. 166v auður.
Tölusetning blaða
Blaðmerkt síðar með blýanti efst í hægra horni.
Kveraskipan

42 kver.

  • Kver I: bl. 1-4, 2 tvinn.
  • Kver II: bl. 5-8, 2 tvinn.
  • Kver III: bl. 9-12, 2 tvinn.
  • Kver IV: bl. 13-16, 2 tvinn.
  • Kver V: bl. 17-20, 2 tvinn.
  • Kver VI: bl. 21-24, 2 tvinn.
  • Kver VII: bl. 25-28, 2 tvinn.
  • Kver VIII: bl. 29-32, 2 tvinn.
  • Kver IX: bl. 33-36, 2 tvinn.
  • Kver X: bl. 37-40, 2 tvinn.
  • Kver XI: bl. 41-44, 2 tvinn.
  • Kver XII: bl. 45-48, 2 tvinn.
  • Kver XIII: bl. 49-52, 2 tvinn.
  • Kver XIV: bl. 53-56, 2 tvinn.
  • Kver XV: bl. 57-60, 2 tvinn.
  • Kver XVI: bl. 61-64, 2 tvinn.
  • Kver XVII: bl. 65-68, 2 tvinn.
  • Kver XVIII: bl. 69-72, 2 tvinn.
  • Kver XIX: bl. 73-76, 2 tvinn.
  • Kver XX: bl. 77-80, 2 tvinn.
  • Kver XXI: bl. 81-84, 2 tvinn.
  • Kver XXII: bl. 85-88, 2 tvinn.
  • Kver XXIII: bl. 89-92, 2 tvinn.
  • Kver XXIV: bl. 93-96, 2 tvinn.
  • Kver XXV: bl. 97-100, 2 tvinn.
  • Kver XXVI: bl. 101-104, 2 tvinn.
  • Kver XXVII: bl. 105-108, 2 tvinn.
  • Kver XXVIII: bl. 109-112, 2 tvinn.
  • Kver XXIX: bl. 113-116, 2 tvinn.
  • Kver XXX: bl. 117-120, 2 tvinn.
  • Kver XXXI: bl. 121-124, 2 tvinn.
  • Kver XXXII: bl. 125-128, 2 tvinn.
  • Kver XXXIII: bl. 129-132, 2 tvinn.
  • Kver XXXIV: bl. 133-136, 2 tvinn.
  • Kver XXXV: bl. 137-140, 2 tvinn.
  • Kver XXXVI: bl. 141-144, 2 tvinn.
  • Kver XXXVII: bl. 145-148, 2 tvinn.
  • Kver XXXVIII: bl. 149-152, 2 tvinn.
  • Kver XXXIX: bl. 153-156, 2 tvinn.
  • Kver XL: bl. 157-160, 2 tvinn.
  • Kver XLI: bl. 161-164, 2 tvinn.
  • Kver XLII: bl. 165-166, tvinn.

Ástand
  • Texti titilsíðu hefur verið skafinn burt að nokkru leyti, líklega með vikri og vökva, en tekist hefur að ráða fram úr textanum (Sjá Desmond Slay, On the Origin of Two Icelandic Manuscripts, s. 144).
  • Blettir á bl. 43v (grænir blettir), 70r, 83r, 84v, 97r (grænir blettir), 103v, 144r-v en skerða ekki texta.
  • Blettur á bl. 149v skerðir texta.
  • Upprunaleg göt á bl. 49, 62, 72, 103, 126, 131, 137, 138, 163.
  • Nokkur blöð hafa verið óregluleg að lögun upprunalega, einkum hefur vantað ytra horn að neðan, en þau hafa verið aukin með pappír: 17-20, 23, 29, 34, 39, 41, 44, 51, 57, 71, 78-79, 83, 116, 125, 150, 158-159.
  • Dálkar rauðleitir sums staðar, e.t.v. vegna bleksmits. Sjá t.d. á bl. 29v-30r, 31v-32r, 43v-44r.
  • Dálkar bláleitir á bl. 121r, e.t.v. vegna bleksmits.
Umbrot

Tvídálka.

Leturflötur 250 mm x 205 mm.

Breidd dálka er ca 85-100 mm.

Línufjöldi 38.

Strikað fyrir dálkum víðast hvar.

Síðutitlar, pennaflúraðir víða.

Kaflatöl fyrir miðjum dálki.

Stafir utan leturflatar á stöku stað, t.d. á bl. 133v.

Griporð, pennaflúruð víða.

Dekkra blek (svart) sums staðar í aftasta hluta handrits, t.d. á bl. 121v og áfram, og 153v og áfram.

Grófari pennadrættir á bl. 137v-138r, 139v-140r, 153v (dálkur a og 9 línur í dálki b).

Skrifarar og skrift

Með hendi Páls Sveinssonar frá Geldingalæk á Rangárvöllum, blendingsskrift. Griporð með fljótaskrift.

Skreytingar

Skrautbekkur efst á titilsíðu; flúraðir upphafsstafir.

Flúraðir titlar á bl. 1v, 27v, 61r, 79v, 93r, 113r, 120r, 135r, 161v.

Stórir skrautstafir (upphafsstafir) á bl. 1v (J), 27v (A), 61r (S), 79v (M), 93r (E), 113r (K), 120r (Þ), 135r (S), 161v (A).

Fylltir og flúraðir upphafsstafir kafla á flestum blöðum handrits, sjá til dæmis bl. 26r, 28v-29r, 39r-v, 56v, 60r, 71r, 76v, 99v, 121v, 146r (andlit í belgi þ), 154r, 164v.

Hönd teiknuð neðst á bl. 112v við sögulok, ígildi bókahnúts.

Hönd sem línufylling á bl. 44r og 82v.

Flúr sums staðar á síðutitlum, t.d. 145r.

Flúr sums staðar um griporð, t.d. 141v-142r.

Dálítið flúr upp úr leggjum stafa í efstu línu sums staðar, t.d. bl. 82v, 102r, 110r, 111r.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Spássíugrein á bl. 56r: „Hér er víg Grettis eitt hið armasta níðingsverk sem unnið hefur verið“.
  • Á ytri spássíu bl. 57v: „NB“.
  • Spássíugrein á bl. 152v: „Nú fór píkan hennar Sedicianu“.
  • Kaflafyrirsagnir á spássíum í Sigurðar sögu þögla og Ectors sögu á bl.: 79v, 83v, 84v, 121v, 122v, 123v, 124v, 125v, 127r.
  • Leiðréttingar milli dálka og merkt inn á stöku stað, t.d. á bl. 2r, 9r, 13v, 49v.
  • Stafir eða orð utan leturflatar, t.d. á bl. 19r, 22r, 26v, 28r, 31r.
  • Stimpill Konunglega bókasafnsins í Kaupmannahöfn innan á fremra spjaldi ásamt safnmarki m.h. Kålunds. Stimpillinn er einnig á aftasta blaði handrits (166v) og framan á seðli Árna Magnússonar.

Band

Band líklega frá lokum 17. aldar eða upphafi 18. aldar (320 mm x 270 mm x 100 mm). Hörð pappaspjöld, eða tréspjöld, klædd rauðu flaueli. Kjölur upphleyptur á uppistöðum. Snið gyllt.

Klæðning dálítið slitin, einkum á kili.

2 auð saurblöð fremst og 3 aftast tilheyra bandi.

Handritið liggur í öskju. Safnmark á kili gyllt.

Fylgigögn

Tveir fastir seðlar, báðir á dönsku.

Bréf til Kristjáns konungs fimmta frá Birni Þorleifssyni, presti í Odda og síðar biskupi á Hólum, dags. í Kaupmannahöfn 29. janúar 1692. Textinn er prentaður í Desmond Slay, On the origin of two Icelandic manuscripts, s. 149.

Seðill (tvinn) m.h. Árna Magnússonar með efnislýsingu. Aðeins 3 línur á aftara blaðinu.

Uppruni og ferill

Uppruni

Handritið var skrifað á Íslandi 1667 fyrir Jón Eyjólfsson, Múla í Fljótshlíð (Eyvindarmúla).

Ferill

Björn Þorleifsson gaf Kristjáni fimmta konungi handritið 29. janúar 1692 (sbr. bréf fremst).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 16. nóvember 1984.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Viðgerðarsaga
Mette Jakobsen gerði við 26. ágúst til 20. desember 1982.
Myndir af handritinu

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Desmond Slay„On the origin of two Icelandic manuscripts in the Royal Library in Copenhagen“, s. 143-150
Katalog over de oldnorsk-islandske Håndskrifter i Det store kongelige Bibliotek og i Universitetsbiblioteket samt Den Arnamagnænske Samlings tilvækst 1894-1899ed. Kristian Kålund
Susan Miriam Arthur„The importance of marital and maternal ties in the distribution of Icelandic manuscripts from the middle ages to the seventeenth century“, 2012; 23: s. 201-233
Sigurðar saga þögla. The shorter redactioned. Matthew James Driscoll1992; s. clxvi, 67 p.
Matthew James Driscoll„Postcards from the edge: an overview of marginalia in Icelandic manuscripts“, Variants2004; s. 21-36
Hrólfs saga kraka og Bjarkarímur, ed. Finnur Jónsson1904; 32
Guðvarður Már Gunnlaugsson„"Grettir vondum vættum, veitti hel og þreytti". Grettir Ásmundarson og vinsældir Grettis sögu“, 2000; 11: s. 37-78
Tiodielis saga, ed. Tove Hovn Ohlsson2009; 72: s. cxlv, 106 bls.
Fornaldar sögur Nordrlanda: Eptir gömlum handritumed. Carl Christian Rafn
Hubert SeelowDie isländischen Übersetzungen der deutschen Volksbücher. Handschriftenstudien zur Rezeption und Überlieferung ausländischer unterhaltender Literatur in Island in der Zeit zwischen Reformation und Aufklärung, 1989; 35: s. viii, 336 s.
Hrólfs saga kraka, ed. Desmond Slay1960; 1
Desmond SlayThe manuscripts of Hrólfs saga kraka, 1960; XXIV
Guðrún Ása Grímsdóttir, Þórður Jónsson í HítardalÆttartölusafnrit séra Þórðar Jónssonar í Hítardal
« »