Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

Einkaeign 16

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Spegill þolinmæðinnar — Safn forngrískra og rómverskra goðsagna og dæmisagna, ásamt fróðleiksþáttum af ýmsu tagi.

Nafn
Jón Þorgrímsson 
Fæddur
1714 
Dáinn
19. nóvember 1798 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Ljóðskáld; Viðtakandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fædd
14. janúar 1954 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jóhanna Ólafsdóttir 
Fædd
13. janúar 1949 
Starf
 
Hlutverk
Ljósmyndari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Páll Björnsson 
Fæddur
1621 
Dáinn
23. október 1706 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Höfundur; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Sigurður Björnsson 
Fæddur
1. febrúar 1643 
Dáinn
3. september 1723 
Starf
Lögmaður 
Hlutverk
Eigandi; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Hannes Björnsson 
Fæddur
1631 
Dáinn
1704 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Eigandi; Skrifari; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
i + 165 blöð.
Band

Band frá miðri eða seinni hluta 18. aldar (172 mm x 103 mm x 30 mm). Kver saumuð með þremur hamptaumum sem festir eru í tréspjöld klæddum bókfelli með blindþrykktu blóma- og rammamunstri.

Slitur úr sendibréfi límt innan á fremra kápublað. Saurblað fremst er slitur úr öðru sendibréfi.

Göt framan á kápu og kili. Innábrot klæðningar hefur losnað að ofan.

Uppruni og ferill

Ferill

  • Sendibréf það sem þjónar sem saurblað fremst er stílað á „Æruverðugan og vellærðan kennimann séra Jón Þorgrímsson“. Þetta mun vera séra Jón Þorgrímsson að Hálsi í Fnjóskadal en hann lést 1798. Í sendibréfinu er minnst á Þórð Magnússon á Illugastöðum í Fnjóskadal, en hann lést 1750. Séra Jón eða einhver nákominn honum hefur átt handritin þegar þau voru bundin inn.
  • Önnur nöfn í handritinu eru Davíð Davíðsson, Daði Davíðsson, Lilja Davíðsdóttir, Estíva, Ingibjörg Sveinsdóttir, Davíð Einarsson, Reykjavík, Sigfús Bergmann, Ari Sigfússon.
  • Núverandi eigendur handritsins eru Gunnar Harðarson og Guðbjörg Benjamínsdóttir. Faðir Guðbjargar, Benjamín Eiríksson, keypti það í fornbókaverslun í Reykjavík.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill
ÞS skráði samkvæmt reglum TEI P5 2.-27. mars 2009.

Lagfærði 9. desember 2016.

Viðgerðarsaga
Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum var með handritið í láni árin 2008-2009.
Myndir af handritinu
Stafrænar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Ljósmyndari Jóhanna Ólafsdóttir.

Innihald

Hluti I ~ Einkaeign 16-I
1(3r-90v (1r-88v))
Spegill þolinmæðinnarSpeculum Patientiæ
Titill í handriti

„Speculum Patientiæ. Þolinmæðinnar spegill samantekinn af hálærðum kennimanni sr. Páli Björnssyni að Selárdal, prófasti í Barðastrandarsýslu.“

Aths.

Verkið er í þremur hlutum: I: „Um þolinmæðina“ (3r-52r (1r-50r)). II: „Annar partur. Um hugarins kyrrð, eður Tranqvilitatem Animi“ (52r-67r (50r-65r)). II: „Þriðji þáttur. Um sinnisins nægju“ 67v-89r (65v-87r)).

Efnisorð
(1r-2v)
Tileinkun ritsins
Upphaf

Mikils lofs verðugum mönnum virðuglegum og hávísum …

Niðurlag

„… og allrar me[stu] prýði.“

Aths.

Ritið er tileinkað bræðrunum Sigurði Björnssyni lögmanni sunnan og austan og séra Hannesi Björnssyni í Saurbæ.

Undir stendur með ljósara bleki og hugsanlega annarri hendi: „Indigo valete par virtutum! Selárdal Anno 1687, 12. februarii. Ykkar þénari. Undirskrifað nafn Páll Björnsson.“

Efnisorð
(89r-90v (87r-88v))
Eftirmáli
Titill í handriti

„Appendix: Svo blaðið væri ekki autt. Margir skikka sér ei vel í meðlætisnægðinni.“

Upphaf

Ei var ásetningur minn að skrifa hvörnin ein kristin sál …

Niðurlag

„… en behalda henni meðan hún er.“

Efnisorð
(91r-92v)
Efnisyfirlit
Titill í handriti

„Registur bókarinnar.“

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
92 blöð í oktavóstærð (162 mm x 102 mm). Auð blöð: Neðri hluti blaðs 92v.
Tölusetning blaða
Fyrstu tvö blöðin eru ótölusett sem og tvö þau öftustu. Blöð 3-90 eru blaðmerkt 1-88.
Kveraskipan

Þrettán kver.

  • Kver I: bl. 1-2, tvinn.
  • Kver II: bl. 3-10, 4 tvinn.
  • Kver III: bl. 11-18, 4 tvinn.
  • Kver IV: bl. 19-26, 4 tvinn.
  • Kver V: bl. 27-34, 4 tvinn.
  • Kver VI: bl. 35-42, 4 tvinn.
  • Kver VII: bl. 43-50, 4 tvinn.
  • Kver VIII: bl. 51-58, 4 tvinn.
  • Kver IX: bl. 59-66, 4 tvinn.
  • Kver X: bl. 67-74, 4 tvinn.
  • Kver XI: bl. 75-82, 4 tvinn.
  • Kver XII: bl. 83-88, 3 tvinn.
  • Kver XIII: bl. 89-92, 2 tvinn.

Ástand

  • Blöð eru nokkuð notkunarnúin og blettir þekja víða hluta textans, þó sjaldnast til baga.
  • Gert hefur verið við bl. 1-2 og hefur texti skerst örlítið við innri spássíu, einkum á bl. 2v.
  • Skorið hefur verið af ytri spássíu þegar handritið var bundið og hefur texti skerst örlítið á sumum blöðum, t.d. blaði 28.

Umbrot

  • Einn dálkur.
  • Leturflötur er ca 145-150 mm x 90-95 mm.
  • Línufjöldi er 27-28.
  • Griporð.

Skrifarar og skrift

Að mestu með einni hendi.

I. 1r-90v: óþekktur skrifari, fljótaskrift. Smápóstar þó með annarri hendi á blöðum 7v-8r, 9v, 23r-v, 85v.

II. 91r-92v: óþekktur skrifari (e.t.v. sami og að ofan), blendingsskrift.

Skreytingar

Upphafsstafir kafla pennaflúraðir (sjá til dæmis bl. 1r, 3r, 22v, 27r, 48r, 49r, 52r, 56r, 67v, 78v, 79v, 87v).

Fyrirsagnir eru með stærri stöfum og oft með pennaflúruðum upphafsstaf.

Dálítill skrautbekkur neðst á bl. 67r.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur
Tilvísanir í Biblíuna eru víða neðanmáls, einkum í fyrri hluta handritsins. Sjá til dæmis bl. 10v, 13r, 24r, 88r.

Uppruni og ferill

Engar upplýsingar um uppruna og feril

Hluti II ~ Einkaeign 16-II
(2r-73r)
Safn dæmisagna og fróðleiksþátta.
Aths.

Margt úr forngrískum og rómverskum sögnum og goðsögum. Sumar sögurnar enda á spakmælum eða orðskviðum.

1(2r-v)
1. Papyri eins ungs rómversks ráðherrasonar snilld og þagmælska.
Titill í handriti

„1. Papyri eins ungs rómversks ráðherrasonar snilld og þagmælska.“

Upphaf

Aulus Pellíus hefur útdregið eina fallega historíu af M. Catonis ræðum …

Niðurlag

„… sem Hóratíus segir: Est et fidelituta silentio merces.“

Aths.

Sagan fjallar um gagnsemi þagmælskunnar.

2(2v-3r)
2. Ein af þeim gömlu Sybillis býður Tarqvinio drambsama bækur til kaups.
Titill í handriti

„2. Ein af þeim gömlu Sybillis býður Tarqvinio drambsama bækur til kaups.“

Upphaf

Það finnst skrifað í gömlum Rómverja historíum …

Niðurlag

„… sem þeir vildu fegnir síðar dýru verði kaupa.“

3(3r-v)
3. Alexanders mikla samtal við nokkra misindamenn, í hverju hann við þá fram ...
Titill í handriti

„3. Alexanders mikla samtal við nokkra misindamenn, í hverju hann við þá fram setur nokkur þung spursmál.“

Upphaf

Þegar Alexander mikli var innkominn í Indíaland …

Niðurlag

„… en verður sjálfur fangaður í sínu eigin neti.“

Aths.

Hér á eftir vantar þrjár sögur og hefur trúlega vantað í forrit handritsins. Undir stendur með hendi skrifara: „Hér vantar í frá 3ju til 7du Hist.“

4(4r-5r)
7. Heimsins sjö gömlu furðuverk.
Titill í handriti

„7. Heimsins sjö gömlu furðuverk.“

Upphaf

Þeim sjö heimsins gömlu verkum er hrósað fram yfir allar gjörðir manna …

Niðurlag

„… svo að ei sést nú hvar þessir staðir staðið hafi.“

5(5r-6r)
8. Eitt dilemma eður vandasamur ágreiningur millum eins skólameistara og hans...
Titill í handriti

„8. Eitt dilemma eður vandasamur ágreiningur millum eins skólameistara og hans lærisveins, sem sýndist að vera óúrráðanlegur. Prov.: Mali corvi mali ovum. Illt má af illum hljótast.“

Upphaf

Sá veltalandi mælskumaður og heimspekingur Protagoras …

Niðurlag

„… þeim þótti það ómögulegt.“

6(6r-v)
Aristomenis þess messeníska hraustlegt líf og endalykt, hvörs hjarta var loðið.
Titill í handriti

„Aristomenis þess messeníska hraustlegt líf og endalykt, hvörs hjarta var loðið.“

Upphaf

Pausanías segir í sínum Messeniacis frá einni sérdeilis historíu …

Niðurlag

„… sem annað mannshöfuð.“

Aths.

Hér á eftir vantar sögu 10 og upphaf sögu 11.

7(7r-8v)
Enginn titill
Upphaf

… og gljáði á andlit hennar sem fita hefði verið á borin

Niðurlag

„… hann var haldinn að vera líkur guðunum.“

8(8v-9v)
12. Dæmi til að draumar séu ei aldeilis forsmáandi.
Titill í handriti

„12. Dæmi til að draumar séu ei aldeilis forsmáandi.“

Upphaf

Cicero og Valeríus Maximus segja svo …

Niðurlag

„ …að draumur hans hafði ei að honum logið.“

9(9v-10v)
13. Polycrates mikla lukka.
Titill í handriti

„13. Polycrates mikla lukka.“

Upphaf

Í Samo voru forðum þrír bræður af ypparlegum ættum …

Niðurlag

„… svo hann var þá af sólunni smurður.“

10(10v-11r)
14. Mutii Scævolæ manndómsstrik.
Titill í handriti

„14. Mutii Scævolæ manndómsstrik.“

Upphaf

Forðum daga var í Róm einn eðalmaður að nafni Cajus Mutíus …

Niðurlag

„… var Mutíus kallaður Scævus eða Lævus, það er örvhenti.“

11(11r)
15. Horatii Coclitis hreystiverk.
Titill í handriti

„15. Horatii Coclitis hreystiverk.“

Upphaf

Þegar Heruscar stríddu á staðinn Róm …

Niðurlag

„… sem vara mun svo lengi heimurinn stendur.“

12(11v)
16. Margir hafa dáið af gleði.
Titill í handriti

„16. Margir hafa dáið af gleði.“

Upphaf

Hjá Aulo Gellío má lesa að á eyjunni Rhodo …

Niðurlag

„… að hún strax féll dauð til jarðar niður.“

13(12r-13r)
17. Bucephal Alexandri reiðhestur
Titill í handriti

„17. Bucephal Alexandri reiðhestur“

Upphaf

Philonicus sem var fæddur í Thessalía hefur boðið Philippo …

Niðurlag

„… hefur og staðurinn Buszow Bucephalæ sitt nafn.“

14(13r-15r)
18. Neró keisari og hans illvirki.
Titill í handriti

„18. Neró keisari og hans illvirki.“

Upphaf

Neró keisari var 17 vetra er hann til veldis kom …

Niðurlag

„… undir hans veldi skeði sú fyrsta ofsókn kristinna manna.“

15(15r-18r)
19. Þess lærða Díogenis líf og athæfi.
Titill í handriti

„19. Þess lærða Díogenis líf og athæfi.“

Upphaf

Díogenes hefur að sönnu verið einn nafnkenndur heimspekingur …

Niðurlag

„… hætta að renna mitt skeið og veðhlaup.“

Aths.

Sagan er í 27 númeruðum hlutum.

16(18r-v)
20. Hvörnin Heliogabalus bjó sig til síns dauða.
Titill í handriti

„20. Hvörnin Heliogabalus bjó sig til síns dauða.“

Upphaf

Þeim ógnarlega týranna Heliogalo var spáð því af einum presti …

Niðurlag

„… soddan endalykt sómdi vel svo bölvuðum týranna.“

17(18v-19v)
21. Milo og Titormus, tvö hraustmenni
Titill í handriti

„21. Milo og Titormus, tvö hraustmenni“

Upphaf

Milo Crotoniates hefur verið einn sterkur maður …

Niðurlag

„… heldur varð þar af úlfunum lifandi upp étinn.“

18(19v-20r)
22. Antonii og Kleópatræ dýrmæta máltíð.
Titill í handriti

„22. Antonii og Kleópatræ dýrmæta máltíð.“

Upphaf

Kleópatra drottning í Egyptalandi brúkaði …

Niðurlag

„… en L. Panctus frelsaði það annað.“

19(20r-v)
23. Um eiturhindrarana Psyllos, sem og Antonii og Kleópatræ dauða.
Titill í handriti

„23. Um eiturhindrarana Psyllos, sem og Antonii og Kleópatræ dauða.“

Upphaf

Pliníus skrifar um einslags fólk er hann kallar Psyllis …

Niðurlag

„… svo hún féll þar strax dauð niður úr höndum þeim.“

20(20v-21v)
24. Labyrintus, sem og Thesei og Ariadnes historía.
Titill í handriti

„24. Labyrintus, sem og Thesei og Ariadnes historía.“

Upphaf

Dædalus hefur verið mikið uppáfinningasamur smiður …

Niðurlag

„… að komast úr hættu eður vanda nokkrum.“

21(21v-22v)
25. Nokkrar ýmislegar manneskjur.
Titill í handriti

„25. Nokkrar ýmislegar manneskjur.“

Upphaf

Aulus Gellíus fortelur af þeim gömlu skrifurum …

Niðurlag

„… hvar um Virgilíus skáld skrifar.“

22(22v-23v)
26. Tryggð milli Androdum og eins ljóns
Titill í handriti

„26. Tryggð milli Androdum og eins ljóns“

Upphaf

Í gamla daga var brúkunlegt hjá Rómverjum …

Niðurlag

„… sem fylgispakur rakki alla hans lífdaga.“

23(23v-24r)
27. Kvinnu Intaphernis eftirtektarverður gjörningur.
Titill í handriti

„27. Kvinnu Intaphernis eftirtektarverður gjörningur.“

Upphaf

Heródotus skrifar að í höllu Darii …

Niðurlag

„… hitt allt lét hann af lífi taka.“

24(24r-25r)
28. Psammetichus vill til reyna hvört að sé hið ellefta tungumál.
Titill í handriti

„28. Psammetichus vill til reyna hvört að sé hið ellefta tungumál.“

Upphaf

Í kóngs Psammetichi tíð var mikil þráttan millum egypskra …

Niðurlag

„… smám saman í voru hugskoti að læra það og nema.“

25(25r-v)
29. Um Seostrum og hans son Pheronem.
Titill í handriti

„29. Um Seostrum og hans son Pheronem.“

Upphaf

Seostris hefur verið kóngur í Egyptalandi …

Niðurlag

„… en þá sem honum að lækning varð tók hann sér til drottn(ingar) aftur.“

26(25v-26v)
30. Undarlegur þjófnaður á dögum Rhampsiniti kóngs.
Titill í handriti

„30. Undarlegur þjófnaður á dögum Rhampsiniti kóngs.“

Upphaf

Heródotus segir frá einni skrýtilegri historíu um einn sniðugan þjófnað …

Niðurlag

„… og setti hann til kóngs eftir sig.“

27(26v-27v)
31. Syloson gefur Dario kóngi purpurakápu.
Titill í handriti

„31. Syloson gefur Dario kóngi purpurakápu.“

Upphaf

Hér að framan er frá sagt að sá lánsami Polycrates …

Niðurlag

„… og setti síðan sinn vin Syloson sem kóng þar yfir.“

28(27v-28r)
32. Nokkra kónga og týranna fljótu og sniðugu stríðslistir.
Titill í handriti

„32. Nokkra kónga og týranna fljótu og sniðugu stríðslistir.“

Upphaf

Tarqviníus Superbus hefur verið einn af þeim dramblátu og ógnarlegustu kóngum …

Niðurlag

„… innbyggjurum Kórintuborgar.“

29(28v-29r)
33. Vegna tryggðar og hreysti Zopyri inntók Daríus Babýlon.
Titill í handriti

„33. Vegna tryggðar og hreysti Zopyri inntók Daríus Babýlon.“

Upphaf

Borgin Babýlon var umsetin af Daríó kóngi …

Niðurlag

„… varð sú mikla Babýlon unnin af Daríó fyrir tilstyrk Zopyri.“

30(29r-30r)
34. Psammeniti stöðugleiki í mótlætinu.
Titill í handriti

„34. Psammeniti stöðugleiki í mótlætinu.“

Upphaf

Þegar Cambyses kóngur í Persía …

Niðurlag

„… og elskaði hann meðan hann lifði.“

31(30r-v)
35. Gygis hringur með sinn undarlega kraft.
Titill í handriti

„35. Gygis hringur með sinn undarlega kraft.“

Upphaf

Plató heimspekingur skrifar í sinni annarri bók …

Niðurlag

„… Gygishring sem vel lukkast eitt eður annað.“

32(31r-32r)
36. Aðskiljanlegt stand og setningar þeirra gömlu heimspekinga.
Titill í handriti

„36. Aðskiljanlegt stand og setningar þeirra gömlu heimspekinga.“

Upphaf

Á meðal allra stétta og trúarbragða …

Niðurlag

„… þeir eru og kallaðir Epicuri degrege porci. ɔ: Epicuri af hjörð svínsins.“

33(32r-v)
37. Heimsins fjögur einvaldsdæmi.
Titill í handriti

„37. Heimsins fjögur einvaldsdæmi.“

Upphaf

Monarchía eður einvaldsdæmi er kallað soddan ein stjórnan …

Niðurlag

„… hefur verið Cajus Julíus Cæsar.“

34(32v-33r)
38. Eftirdæmi sannrar og staðfastrar elsku milli Damonem og Pythiam.
Titill í handriti

„38. Eftirdæmi sannrar og staðfastrar elsku milli Damonem og Pythiam.“

Upphaf

Hvað sannur og staðfastur vinskapur kunni að orka …

Niðurlag

„stallbræðra skap og ófalsaða vináttu.“

35(33r-v)
39. Tveggja bræðra elska og tryggð við sitt föðurland.
Titill í handriti

„39. Tveggja bræðra elska og tryggð við sitt föðurland.“

Upphaf

Eftirfylgjandi historíu skrifar Val(eríus) Max(imus) í sinni 5tu bók

Niðurlag

„… þessara bræðra hrós og lofstír lifir enn nú þann dag í dag er.“

36(33v-35v)
40. Hvörnin sú nýja veröld eður Vest-Indíen eru fyrst fundin af Columbo.
Titill í handriti

„40. Hvörnin sú nýja veröld eður Vest-Indíen eru fyrst fundin af Columbo.“

Upphaf

Allur sá kringlótti jarðarhnöttur er samsettur af vatni og jörðu …

Niðurlag

„… síðan hafa menn reist þangað árlega með miklum ábata.“

37(35v-36r)
41. Nokkuð af lögum Gyðinga í gestaboðum.
Titill í handriti

„41. Nokkuð af lögum Gyðinga í gestaboðum.“

Upphaf

Rómverjar eru lofsverðir fyrir það að þeir voru svo vandir að siðum í gestaboðum sínum …

Niðurlag

„… lengur en til kvelds.“

38(36r-37r)
42. Ýmsra meiningar um það hvar í fólgið sé það æðsta góða.
Titill í handriti

„42. Ýmsra meiningar um það hvar í fólgið sé það æðsta góða.“

Upphaf

Þeir heiðnu spekingar hafa haft aðskiljanlegar meiningar þar um …

Niðurlag

„… þar í fólgna sína æðstu lukku og velgengni.“

39(37r-v)
43. Hyllitrésins undarlegi kraftur
Titill í handriti

„43. Hyllitrésins undarlegi kraftur“

Upphaf

Michael Neander getur í sinni Physica eftirfylgjandi historíu …

Niðurlag

„… og fór hann svo með þeim til síns aðsetursstaðar.“

40(37v-38v)
44. Um þá konstríku meistara Stasicrates og Archimedem.
Titill í handriti

„44. Um þá konstríku meistara Stasicrates og Archimedem.“

Upphaf

Hephæstio var einn af þeim bestu vinum Alexanders mikla …

Niðurlag

„… því hann virti lítils þessa list.“

41(38v-40r)
45. Aðskiljanlegur máti á greftran þeirra dauðu.
Titill í handriti

„45. Aðskiljanlegur máti á greftran þeirra dauðu.“

Upphaf

Það finnst að hinir lifendu hafi með ferns slag greftrað þá dauðu …

Niðurlag

„… legstað fengið, en í sínum sauruga maga.“

42(40r-41r)
46. Um Naphta
Titill í handriti

„46. Um Naphta“

Upphaf

Naphta er einslags fita af olíu …

Niðurlag

„… hvar um lesa má hjá Plutarcho í ævisögu Alexanders mikla.“

43(41r-v)
47. Spádómar teknir af fuglakvaki og flugi.
Titill í handriti

„47. Spádómar teknir af fuglakvaki og flugi.“

Upphaf

Bæði þeir latínsku og grísku hafa í fyrndinni gefið miklar gætur að kvaki fuglanna …

Niðurlag

„… og óttast hann mundi með pílu til dauðs skjóta sig.“

44(41v-42v)
48. Um það stóra platoníska ár.
Titill í handriti

„48. Um það stóra platoníska ár.“

Upphaf

Stjörnumeistarar hafa uppáfundið margslags ár …

Niðurlag

„… Hér sannast málsháttur er svo hljóðar: Slægur etur slægs mat.“

45(42v-43v)
49. Eftirdæmi uppá réttlátt fólk.
Titill í handriti

„49. Eftirdæmi uppá réttlátt fólk.“

Upphaf

Þegar Alexander Magnus hélt áfram her sínum …

Niðurlag

„… né sól skína yfir það fólk sem ei elskar réttlætið.“

46(43v-44r)
50. Selevci og Cambysis dóma réttlætis
Titill í handriti

„50. Selevci og Cambysis dóma réttlætis“

Upphaf

Á meðal annarra ágætra regla og réttarbóta …

Niðurlag

„… með þá helgu justictiam og dóma réttlæti.“

(44v-48r)
51. Sjö Grikklands spekingar.
Titill í handriti

„51. Sjö Grikklands spekingar.“

Upphaf

Forðum daga voru í Grikklandi 7 vísindamenn …

Niðurlag

„… hvar hans bein liggja.“

Aths.

Í sjö stuttum köflum undir nafni hvers spekings um sig.

(48r-49r)
52. Skröksaga um Narcissum.
Titill í handriti

„52. Skröksaga um Narcissum.“

Upphaf

Skáldið Ovidíus segir í þeirri sinni bók …

Niðurlag

„… ber hans nafn og kallast Rósir Narcissi.“

(49r-v)
53. Lukkunnar hjól.
Titill í handriti

„53. Lukkunnar hjól.“

Upphaf

Þeir gömlu heiðingjar héldu lukkuna að vera eina gyðju …

Niðurlag

„… að lukkan má aldrei staðföst eður kyrr standa í nokkrum stað.“

(49v-50v)
54. Þess heimska unglings Phaetons beiðni og hrapalegt fall.
Titill í handriti

„54. Þess heimska unglings Phaetons beiðni og hrapalegt fall.“

Upphaf

Phaeton var sem skáldin dikta …

Niðurlag

„… og uppljóma veröldina með sínu fagra ljósi.“

(50v-52r)
55. Um leika og glímur grískra.
Titill í handriti

„55. Um leika og glímur grískra.“

Upphaf

Þegar Grikkland var enn nú í sínum blóma …

Niðurlag

„… Þessi herför gekk Xerxi illa og ólánlega út.“

(52r-53r)
56. Það eðla laurberjatré.
Titill í handriti

„56. Það eðla laurberjatré.“

Upphaf

Laurberjatréð er eitt slags af þeim trjám sem eru græn …

Niðurlag

„… Apolló hefur verið þessara þriggja sérlegasti guð í fyrndinni.“

(53r-54r)
57. Tóbak.
Titill í handriti

„57. Tóbak.“

Upphaf

Tóbaksjurtin hefur sitt nafn af einu litlu landi er liggur í þeirri nýju Spanía …

Niðurlag

„… hvers vegna læknirnum hlýtur þeim og oft til hjálpar að koma.“

(54r-v)
60. Heroclítus og Democrítus.
Titill í handriti

„60. Heroclítus og Democrítus.“

Upphaf

Þessir tveir hafa verið sérdeilis hrósverðir heimspekingar …

Niðurlag

„… en að hann hafi hlegið finnst þar hvörgi.“

(54v-55r)
61. Það Virgilíus skrifar og diktar um þann mikla kappa Æneam.
Titill í handriti

„61. Það Virgilíus skrifar og diktar um þann mikla kappa Æneam.“

Upphaf

Líka sem Hómerus hefur samanskrifað eina bók …

Niðurlag

„… eru komnir eftirkomandi stjórnarherrar í Ítalía.“

(55r-v)
62. Um Trójæ undirgang og tréhestinn.
Titill í handriti

„62. Um Trójæ undirgang og tréhestinn.“

Upphaf

Þegar Trója hafði í samfelld 10 ár verið umsetin …

Niðurlag

„… tæki hestinn inn til sín með hátíðlegri guðrækni …“

Aths.

Niðurlag vantar. Einnig vantar sögu 63 og framan af sögu 64.

(56r)
Enginn titill
Upphaf

… en jafnvel þótt þessi hestur væri svo vænn og fallegur …

Niðurlag

„… Oft er galli á gjöf Njarðar.“

Aths.

Upphaf vantar.

(56r-v)
65. Það undarlega dýr Sphinx, hvörs dulmæli Oedipus útlagði.
Titill í handriti

„65. Það undarlega dýr Sphinx, hvörs dulmæli Oedipus útlagði.“

Upphaf

Hjá Thebæ borg í Grikklandi var forðum eitt mjög undarlegt og ljótt dýr …

Niðurlag

„… Maður er eg en ekki guð.“

(56v-57r)
66. Bóndans Furii Cresini iðni og forsvar.
Titill í handriti

„66. Bóndans Furii Cresini iðni og forsvar.“

Upphaf

Skáldið Virgilíus hefur vel og víslega mælt er hann svo til orðs tekur …

Niðurlag

„… var hann af dómendum laus látinn og frídæmdur. Iðnin eykur alla ment.“

(57r)
67. Um Sírenes og þeirra sæta söng fyrir hverjum Ulysses mátti vara sig.
Titill í handriti

„67. Um Sírenes og þeirra sæta söng fyrir hverjum Ulysses mátti vara sig.“

Upphaf

Þau spíssfyndugu fornskáld hafa með aðskiljanlegum uppáfinndingum og dæmisögum …

Niðurlag

„… að vellystin og óhóf sem enn ei getur skaðað mann.“

(57v)
68. Hvörnin Salurus áminnti sína 80 syni til samheldis.
Titill í handriti

„68. Hvörnin Salurus áminnti sína 80 syni til samheldis.“

Upphaf

Samlyndið er ein með þeim ypparlegustu dyggðum og mannkostum …

Niðurlag

„… Tekst þegar tveir vilja.“

(57v-58r)
69. Um hrafninn sem heilsaði Augusto keisara í Latínu.
Titill í handriti

„69. Um hrafninn sem heilsaði Augusto keisara í Latínu.“

Upphaf

Það latínska máltæki Oleum et oper am perdit …

Niðurlag

„… Ekki fer allt sem ætlað er.“

(58r-60r)
70. Tala og útmálan guða fornskáldanna.
Titill í handriti

„70. Tala og útmálan guða fornskáldanna.“

Upphaf

Þeir gömlu heiðingjar, sérdeilis þau gömlu skáld …

Niðurlag

„… hafi gjört þá fyrstu manneskju.“

(60r-61r)
Gyðjur eður guðynjur heiðingja
Titill í handriti

„Gyðjur eður guðynjur heiðingja“

Upphaf

Þar nú eru taldir nokkrir af guðum heiðingja …

Niðurlag

„… guðynja yfir jurtum og blómstrum jarðarinnar.“

Aths.

Þessi póstur er ekki númeraður, e.t.v. undirkafli 70.

(61r-62r)
71. Undirjarðar guðir og gyðjur.
Titill í handriti

„71. Undirjarðar guðir og gyðjur.“

Upphaf

Fornskáld dikta að þær gyðjur heiti parcæ …

Niðurlag

„… og þessum kvölum linnar aldrei.“

(62r-63r)
72. Galdranornin Circe.
Titill í handriti

„72. Galdranornin Circe.“

Upphaf

Circe hefur verið útfarin og alþekkt galdranorn …

Niðurlag

„… þar til hann kæmi til skips aftur.“

(63r-64r)
73. Jason og Medía
Titill í handriti

„73. Jason og Medía“

Upphaf

Jason var forðum daga einn ungur eðalmaður í Grikklandi …

Niðurlag

„… Ótryggðin fær oftast ill laun.“

(64r-65r)
74. Dæmisaga Ovidii um næturgalann.
Titill í handriti

„74. Dæmisaga Ovidii um næturgalann.“

Upphaf

Pandíon kóngur í Aþenuborg átti tvær dætur …

Niðurlag

„… Upp komast ráð um síðir.“

(65r)
75. Þrennslags dans spartanískra
Titill í handriti

„75. Þrennslags dans spartanískra“

Upphaf

Það var forn vani í Sparta …

Niðurlag

„… og verða þeim líkir að hefð og manndáðum.“

(65r-v)
76. Hversu lukkulegir kóngarnir séu.
Titill í handriti

„76. Hversu lukkulegir kóngarnir séu.“

Upphaf

Að kóngar og stórir pótintátar séu ei svo lukkulegir …

Niðurlag

„… sorg og háska undirorpnir.“

(65v-66r)
77. Um segulsteininn og demantinn.
Titill í handriti

„77. Um segulsteininn og demantinn.“

Upphaf

Í náttúrunni eru margir undarlegir hlutir …

Niðurlag

„… er alteins góður og hann áður var.“

(66v-67r)
78. Hörpuslagarinn Aríon.
Titill í handriti

„78. Hörpuslagarinn Aríon.“

Upphaf

Þessi Aríon var einn hrósverður og stásslegur hörpuslagari …

Niðurlag

„… Sækir hvör það sáir hann.“

(67r-68r)
79. Argus með hundrað augum.
Titill í handriti

„79. Argus með hundrað augum.“

Upphaf

Sökum þess að sá guð Júpíter …

Niðurlag

„… Oft verður á fyrir svinnum.“

(68r-v)
80. Mídas kóngur með asnaeyrun.
Titill í handriti

„80. Mídas kóngur með asnaeyrun.“

Upphaf

Mídas kóngur hefur verið ríkastur allra manna á þeirri tíð …

Niðurlag

„… Ef einn þegði væri hann ei heimskur haldinn.“

(68v-69v)
81. Eridis gullepli.
Titill í handriti

„81. Eridis gullepli.“

Upphaf

Forðum daga héldu tvær ungar persónur …

Niðurlag

„… að kalla sérhvað sem óeiningafrís epli Eridis.“

(69v)
82. Margfætlan og Proteus.
Titill í handriti

„82. Margfætlan og Proteus.“

Upphaf

Á meðal fiskanna hefur þar einn fundist …

Niðurlag

„… er menn geta ei varast eður útséð.“

(69v-70r)
83. Orðtækið Omnem lapidem movere.
Titill í handriti

„83. Orðtækið Omnem lapidem movere.“

Upphaf

Þegar Xerxes kóngur fór með her á hendur …

Niðurlag

„… og láta ekkert hjá líða það með þarf.“

(70r-71v)
84. Grifffuglinn og rukkfuglinn.
Titill í handriti

„84. Grifffuglinn og rukkfuglinn.“

Upphaf

Staðurinn Rostock hefur fyrir vopn einn griff …

Niðurlag

„… þaðan með sínum skipum ei ólíkt og vængjum.“

(72v-72v)
85. Viðhöndlan Furii Camilli við einn ótrúan skólameistara.
Titill í handriti

„85. Viðhöndlan Furii Camilli við einn ótrúan skólameistara.“

Upphaf

Sá hrósverði og nafnfrægi kappi Furíus Camillus …

Niðurlag

„… hvað og skeði.“

(72v-73r)
86. Sólon og Cræsus.
Titill í handriti

„86. Sólon og Cræsus.“

Upphaf

Sólon sem var einn af þeim vísu Grikkjum …

Niðurlag

„… svo hann skyldi þar lífið láta.“

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
75 blöð (160-164 mm x 100-102 mm). Blað 1r-v autt og blöð 73v-75v upprunalega auð.
Tölusetning blaða
Handritið er ótölusett.
Kveraskipan

Ellefu kver.

  • Kver I: bl. 1-6, 3 tvinn.
  • Kver II: bl. 7-14, 4 tvinn.
  • Kver III: bl. 15-22, 4 tvinn.
  • Kver IV: bl. 23-30, 4 tvinn.
  • Kver V: bl. 31-36, 3 tvinn.
  • Kver VI: bl. 37-44, 4 tvinn.
  • Kver VII: bl. 45-52, 4 tvinn.
  • Kver VIII: bl. 53-56, 2 tvinn.
  • Kver IX: bl. 57-64, 4 tvinn.
  • Kver X: bl. 65-72, 4 tvinn.
  • Kver XI. bl. 73-75, stakt blað og tvinn.

Ástand

  • Hugsanlega vantar blöð milli blaða 6-7 og 55-56. Þó kann að vera að þau hafi vantað í forrit handritsins.
  • Blöð eru nokkuð notkunarnúin og blettir þekja víða hluta textans, þó sjaldnast til baga.
  • Rifnað hefur af blöðum 47 og 48 og 54 áður en textinn er skrifaður.
  • Blettir á bl. 49r sem skerða texta.

Umbrot

  • Einn dálkur.
  • Leturflötur er ca 140-150 mm x 90-95 mm.
  • Línufjöldi er ca 30-34.
  • Griporð víðast hvar.

Skrifarar og skrift

Ein hönd. Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

Skreytingar

Sums staðar örlítið pennaflúr undir griporðum (sjá t.d. bl. 8v-9r.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur
Pennaprufur og nöfn á bl. 73v-75v.

Uppruni og ferill

Engar upplýsingar um uppruna og feril

« »