Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 748 I b 4to

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Snorra-Edda, Þriðja málfræðiritgerðin og Íslendingadrápa; Ísland, 1300-1325

Nafn
Snorri Sturluson 
Fæddur
1178 
Dáinn
16. september 1241 
Starf
Lögsögumaður 
Hlutverk
Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Ólafur Þórðarson hvítaskáld 
Dáinn
1259 
Starf
 
Hlutverk
Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Haukur Valdísarson 
Starf
 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Halldór Torfason 
Fæddur
1658 
Dáinn
1705 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Brynjólfur Sveinsson 
Fæddur
14. september 1605 
Dáinn
5. ágúst 1675 
Starf
Biskup 
Hlutverk
Fræðimaður; Eigandi; Höfundur; Bréfritari; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fædd
15. maí 1956 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Haraldur Bernharðsson 
Fæddur
12. apríl 1968 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska (aðal); Latína

Innihald

1(7r-28v)
Snorra-Edda
Aths.

Handrit í tveimur hlutum, AM 748 I a 4to (bl. 1-6) og AM 748 I b 4to (bl. 7-28). Fyrri hlutinn er á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn. Í blaðtölum hér er tekið tillit til fyrri hlutans.

Byrjar óheil.

1.1(7r)
Ritgerð um skáldskaparfræði
Upphaf

… garð er það kallað …

Niðurlag

„… byr ræfurs sköpuð ævi.“

1.2(7r-14v)
Þriðja málfræðiritgerðin
Upphaf

Allt er hljóð það er kvikindis eyru má skilja …

Niðurlag

„… sem vitrir menn hafa forðum saman sett vi[sic] fundið var“

Efnisorð
1.3(14v-28r)
Skáldskaparmál
Titill í handriti

„Skáldskaparmál og kenningar“

Upphaf

Skáldskapur er kallaður skip dverga og jötna …

Aths.
Næst á eftir kemur grein á latínu (tvær línur) um „evphonia“ (sjá blað 28r og

Katalog II

, bls. 174 (nr. 1863)).

Efni blaða 1-6 (AM 748 I a 4to) er samkvæmt sömu heimild: Hábarðsljóð, Baldursdraumur, Skírnismál, Vafþrúðinsmáls, Grímnismál, Hymiskviða og Völundarkviða

1.4(28r-28v)
Íslendingadrápa
Titill í handriti

„Íslendingadrápa; Haukur Valdísarson orti.“

Upphaf

Bera skal líð fyr lýða …

Niðurlag

„… snar hólmgöngu.“

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Skinn.
Blaðfjöldi
28 blöð (203-205 mm x 146-150 mm). Blöð 1-6 tilheyra nýja bandinu og eru úr pappír. Þau eru auð.
Tölusetning blaða

  • Á blöðum 7r-14v sést upprunaleg blaðmerking ekki lengur eða er að mestu afmáð. Blöð 15-28 bera blaðsíðutal á rektósíðum.
  • Síðari tíma blaðmerking er í vinstra horni neðst (með bleki), 7-28 (pappírskverið fremst er ónúmerað en minnir á efni fyrri hlutans í AM 748 I a 4to).

Kveraskipan

Fjögur kver.

  • Kver I: blöð 1-6; 3 tvinn (pappír).
  • Kver II: blöð 7-14; 4 tvinn (skinn).
  • Kver III: blöð 15-24; 4 tvinn + 2 stök blöð (skinn).
  • Kver IV: blöð 25-28; 2 tvinn (skinn).

Ástand

  • Glatast hefur úr handritinu á eftir blöðum 8 og 12.
  • Fyrirsagnir með rauðum lit eru víða ill- eða ólæsilegar (sbr. t.d. blöð 14v og 22r).
  • Ytri spássía hefur verið skorin af blaði 8 en að því er virðist án þess að skerða textann.
  • Neðri spássía hefur verið skorin af blaði 23; texti virðist óskertur.
  • Blekblettir eru á blaði 16v.
  • Saggablettir eru víða á blöðum (sbr. t.d. blöð 7 og 25).

Umbrot

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 155-165 mm x 110-120 mm.
  • Línufjöldi er ca 35.
  • Víða má sjá línumerkingar; örmjóar rifur hafa verið ristar á ytri spássíu.
  • Rauðar fyrirsagnir
  • „v“ á spássíu er merki um vísu í textanum.

Skrifarar og skrift
Skreytingar

  • Fyrirsagnir eru með rauðu bleki (sjá t.d. blað 26r). Fyrirsögn Íslendingadrápu Hauks Valdísarsonar er með svörtu bleki (sjá t.d. blað 28r).

  • Upphafsstafir eru með rauðu og grænu bleki (sjá t.d. blöð 18v-19r).

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Upphafsstafir og ýmiss konar tilvísunarmerki eru víða á spássíum (sbr. t.d. blað 13v-14r og 15v-16r).
  • Ýmiss konar spássíuskrif með síðari tíma höndum, þar á meðal hugsanlega e-k nafnalisti á neðri spássíu blaðs 15r; þar er einnig endurtekið e-k ákall til Guðs „heillan í Guði… “ sem einnig er á blaði 8v. Talið er hugsanlegt að handritið hafi verið kennslubók þar sem á neðri spássíu blaðs 25r stendur: „Guð gef mér aða læra þessa bók með öðru góðu en hún er vond. Guð faðir miskunni“…

Band

Band frá 1995 (215 mm x 180 mm x 20 mm) frá 1995.

Spjöld er klædd fínofnum striga, grófari strigi er á honum og kili.

Blöð eru saumuð á móttök.

Saurblöð, eitt hvoru megin, tilheyra þessu bandi.

Fylgigögn

Þrír seðlar merktir '„'a', 'b', 'c'“ eru á milli saurblaðs og blaðs 1r:

  • Seðill 'a' stendur fyrir seðil 'a' sem fylgir AM 748 I a 4to (tilheyrir blöðum 1-6).
  • Seðill 'b' stendur fyrir seðil 'b' sem fylgir AM 748 I a 4to (tilheyrir blöðum 1-6).
  • Seðill 'c' stendur fyrir seðil 'c' sem fylgir AM 748 I a 4to (tilheyrir blöðum 1-6).

Uppruni og ferill

Uppruni

Handritið er skrifað á Íslandi og það er tímasett til ca 1300-1325 (sjá ONPRegistre, bls. 464), en um 1300 í Katalog II, bls. 174-175.

Ferill

Samkvæmt handritaskrá Árna Magnússonar (AM 435 a 4to, blöð 93v-95r; sjá hér að neðan) fékk hann handritið að gjöf árið 1691 frá séra Halldóri Torfasyni á (Gaulverjabæ) í Flóa. Þá var utan um það kápa er áður hafði verið notuð utan um verk eftir Lipsius og Árni telur óefað komna úr bókasafni Brynjólfs Sveinssonar biskups. Í handritinu sjálfu er ekki miklar upplýsingar að fá. Á blaði 15r er á spássíu röð mannanafna, að hluta með bæjarnöfnum (17. öld). Grein á blaði 25r bendir til að handritið hafi verið notað sem kennslubók (um 1600). Vísa hefur verið skrifuð á blað 8r (um 1600).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 27. nóvember 1996. Fyrri hluti þess (AM 748 I a 4to) er á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

VH skráði handritið 9. júlí 2009; lagfærði í janúar 2011, Haraldur Bernharðsson skráði 30. apríl 2001, Kålund gekk frá handritinu til skráningar  20. nóvember 1888 (sjá Katalog II>, bls. 174-175 (nr. 1863)).

Viðgerðarsaga

Gert var við handritið og það bundið í júní 1977 til júlí 1978.

Aftur gert við og bundið í júní til desember 1995. Með handritinu frá Kaupmannahöfn fylgdi nákvæm lýsing á ljósmyndun og viðgerð.

Myndir af handritinu

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Ljósprentað í Corpus Codicum Islandicorum Medii Ævi 17 (1945).

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Ordbog over det norrøne prosasprog: Registreed. Den arnamagnæanske kommision
« »