Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 727 II 4to

Skoða myndir

Tíðfordríf; Íslandi, 1644

Nafn
Jón Guðmundsson ; lærði 
Fæddur
1574 
Dáinn
1658 
Starf
Málari 
Hlutverk
Höfundur; Ljóðskáld; Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Brynjólfur Sveinsson 
Fæddur
14. september 1605 
Dáinn
5. ágúst 1675 
Starf
Biskup 
Hlutverk
Fræðimaður; Eigandi; Höfundur; Bréfritari; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þorleifur Þórðarson 
Starf
 
Hlutverk
Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fædd
15. maí 1956 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fædd
2. júní 1976 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-22v)
Tíðfordríf
Titill í handriti

„Tíðfordríf eður lítið annálskver: Sitt af hverju til sýnis viljann að birta. Til samans teiknað af mér Jóni Guðmundssyni ætatis. 70. Anno dni 1644.“

Skrifaraklausa

„Jón kall Gudmu(n)dsson í Gagnstaðarhjáleigu á Útmannasveit í Fljótsdalshéraði. Endaði 1644, 8. maí. “

Aths.
Tileinkað Brynjólfi Sveinssyni biskupi.

Handritið fjallar um miðaldabókmenntir, um yfirnáttúrulegar verur, náttúruundur Íslands, steina og ýmislegt tengt hjátrú, ágrip úr landafræði miðalda, ásamt fleiru.

Að auki finnst nafn höfundar á blaði 16r.

1.1(1r-14r)
Enginn titill
Upphaf

Sannligum heiðursherra meistara Brynjólfi Sveinssyni biskupi að Skálholti …

Niðurlag

„… eða nokkuð gamalt.“

1.2(14r-15r)
Um nokkur forn orð og máltæki.
Titill í handriti

„Um nokkur forn orð og máltæki sem nú er öðruvís[i] kallað.“

Upphaf

Empur skal eg …

Efnisorð
1.3(15r)
Málshættir.
Titill í handriti

„70 kortsmálshættir. Við böl er að berjast.“

Upphaf

Klén kortsmál kynnið bragar brjál …

Efnisorð
1.3(17v-19v)
Annálságrip.
Titill í handriti

„Lítill þáttur kirknaráns og ásókna í Englandi á dögum þeirra tveggja biskupa erki [sic.]“

Upphaf

Tveir [.]kilegir …

Niðurlag

„… til Jórsalalands“

Efnisorð
1.4(19v-21r)
Roðberts þáttur.
Titill í handriti

„Roðberts þáttur“

Upphaf

Roðbert lýsti því fyrir sínum kompánum …

Niðurlag

„… heyra undir hans konungsdæmi.“

Efnisorð
1.6(21r-21v)
Af Qvintiano keisara
Titill í handriti

„Af Qvintiano keisara og hans spámönnum fjórum“

Upphaf

Qvintiano hét einn keisari í Róm …

Niðurlag

„… En kærleikurinn [..] hvergi að hittast.“

Efnisorð
1.7(21v)
Um rúnir og launskrift
Upphaf

Meistari Perus hefur mestur fundist í bóklegum listum …

Efnisorð
1.8(21v)
Finngálkn
Titill í handriti

„Finngálkn“

Upphaf

Ein historía segir finngálknadýr svo sköpuð …

Aths.

Við hlið myndar af finngálkni er vísa sem byrjar svo Hvað sér þú meira maður …

1.9(22r)
Þulur og kvæði
1.9.1(22r)
Um fyrrur heimsins barna
Titill í handriti

„Þula um fyrrur og fjarskalæti heimsins barna“

Upphaf

[…] sækum [sic] mannanna dómum …

Niðurlag

„… þygg eg hennar gumi.“

Efnisorð
1.9.2(22r)
Um frú Vild
Titill í handriti

„Önnur um frú Vild“

Upphaf

Frú vild alfréð holt gjör halda …

Niðurlag

„… Heimurinn þykir þýður þá hann er dáblíður.“

1.9.3
Sjálfræða löndin
Upphaf

Sjálfræða löndin …

Niðurlag

„… sá sanngjarni og vísi mun vorkenna.“

2(22v)
Vísa Þorleifs Þórðarsonar, 40 mannsnöfn
Höfundur

Titill í handriti

„Vísa Þorleifs Þórðarsonar, 40 mannsnöfn“

Upphaf

Styr, Jón, Stíg …

Niðurlag

„… Snjólf, Bárð, Hrólf, Varða.“

3(22v)
Þegar Ólafur konungur Haraldsson og tröllkona ein kváðu vísur hvor á móti öðru.
Upphaf

Svo er sagt að herra Ólafur Haraldsson …

Niðurlag

„… En þeir lofuðu Guð sem á skipinu voru.“

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
22 blöð (191-205 mm x 142-158 mm).
Tölusetning blaða

  • Blaðmerkt er 1-22 bæði með bleki og bláum lit.

Kveraskipan

Sex kver.

  • Kver I: blöð 1-4; 2 tvinn.
  • Kver II: blöð 5-9; 2 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver III: blöð 10-15; 3 tvinn.
  • Kver IV: blöð 16-17; 1 tvinn.
  • Kver V: blöð18-22; 2 tvinn + 1 stakt blað.

Ástand

  • Það vantar ofan af blaði 3. Efri brún þess er óregluleg og blaðið er þar dekkra; ummerki lík og eftir eld.

Umbrot

  • Leturflötur er 160-165 mm x 130-135 mm.
  • Línufjöldi er ca 33.

Skrifarar og skrift

  • Hugsanlega er handritið skrifað með hendi Jóns Guðmundssonar lærða. Það er þó ekki öruggt (sjá um uppruna hér fyrir neðan).
  • Fljótaskrift en brotaskrift að hluta.

Skreytingar

  • Teikning af finngálkni á blaði 22r.

  • Fyrirsögn er rituð með rauðu bleki. Stafir í fyrirsögnum eru oftast með stærra og settara letri en letur meginmáls.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Vísa og saga á blaði 22v eru viðbætur.

Band

Pappaband (213 mm x 165 mm x 8 mm) frá 1960. Spjöld og kjölur eru klædd handunnum pappír.

Handritið liggur í öskju með AM 727 I 4to.

Í eldra bandi voru tréspjöld, sem nú eru í öskju með handritinu. Blöð sem lágu í bandinu eru í sérstakri öskju og skráð undir safnmarkinu AM 727 III 4to.

Uppruni og ferill

Uppruni

Handritið er skrifað á Íslandi. Kålund taldi handritið vera eiginhandarrit Jóns Guðmundssonar, skrifað 1644, sbr. blað 1r, 16r og 22v(Katalog II 1894:154), en Stefán Karlsson telur Jón sjálfan ekki hafa skrifað handritið (1983:xciv-xcv).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 14. mars 1989.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

VH skráði handritið 14.ágúst 2009; lagfærði í janúar 2011. DKÞ skráði handritið 4. nóvember 2003. Kålund gekk frá handritinu til skráningar 25. október 1888 (sjá Katalog II>, 154-155 (nr. 1825).

Viðgerðarsaga

Viðgert og bundið í Kaupmannahöfn 1960.

Myndir af handritinu

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, keyptar af Arne Mann Nielsen 1974.
  • Filma á Landsbókasafni Íslands-Háskólabókasafni (með ÍB 35 fol.).

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
1983:xciv-xcv
Bjarni EinarssonMunnmælasögur 17. aldar, Íslenzk rit síðari alda1955; 6
Duggals leiðsla with an English translation, ed. Peter Cahill1983; 25: s. xcvi, [i], 148 s.
Miðaldaævintýri þýdd úr ensku, ed. Einar G. Pétursson1976; 11: s. cxx, 108 p., [1] leaf of plates
Einar G. Pétursson„Hvenær týndist kverið úr Konungsbók Eddukvæða?“, 1984; 6: s. 265-291
Einar G. Pétursson„Um Pétursbuddur og þeirra náttúrur“, Pétursskip búið Peter Foote sextugum1984; s. 17-22
Einar G. PéturssonEddurit Jóns Guðmundssonar lærða Samantektir um skilning á Eddu og Að fornu í Þeirri gömlu norrænu kölluðust rúnir bæði ristingar og skrifelsi : Þættir úr fræðasögu 17. aldar, 1998; 46: s. 2
Halldór HermannssonJón Guðmundsson and his natural history of Iceland, Islandica1924; 15
Jón Guðmundsson, Jónas KristjánssonSpánverjavígin 1615. Sönn frásaga eftir Jón Guðmundsson lærða og Víkinga rímur, Íslenzk rit síðari alda1950; 4
Móðars rímur og Móðars þáttur, Íslenzk rit síðari aldaed. Jón Helgason1950; 5
Jón Helgason„Til Hauksbóks historie i det 17 århundrede“, s. 1-48
Alfræði íslenzk. II Rímtöl, ed. Kr. Kålund, ed. N. Beckman1914-1916; 41
Agnete Loth„Introduction“, Fornaldarsagas and late medieval romances AM 586 4to and AM 589 a-f 4to, Early Icelandic manuscripts in facsimile1977; 11
John McKinnell„[Ritdómur] Miðaldaævintýri þýdd úr ensku. Ed. by Einar G. Pétursson“, Mediaeval Scandinavia1978-1979; s. 307-313
Mariane OvergaardHistoria sanctae crucis: The history of the cross-tree down to Christ's passion. Icelandic legend versions, 1968; 26: s. ccviii, 160 p.
Ólafur HalldórssonGrænland í miðaldaritum
Desmond Slay„Introduction“, Codex Scardensis1960; s. 7-18
Sverrir Tómasson„Málstofa. Andmælaræður við doktorsvörn Ólínu Þorvarðardóttur 3.6.2000. I“, 2001; 12: s. 183-194
Kirsten Wolf„Om en "tabt" islandsk oversættelse af Nikodemusevangeliet“, Arkiv för nordisk filologi1992; 107: s. 167-179
« »