Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 723 a 4to

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Rúnaþulur og kvæði; Ísland, 1600-1699

Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Sveinsson 
Fæddur
1678 
Starf
Ráðsmaður 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Torfi Jónsson 
Fæddur
9. október 1617 
Dáinn
20. júlí 1689 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Höfundur; Skrifari; Þýðandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fædd
15. maí 1956 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fædd
2. júní 1976 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Giovanni Verri 
Fæddur
20. desember 1979 
Starf
Stúdent 
Hlutverk
student 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fædd
14. janúar 1954 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Már Jónsson 
Fæddur
19. janúar 1959 
Starf
 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-3r (bls. 1-5))
Rúnaþulur
Aths.
Óheilar, (alls 15 erindi misheil) eyða er á milli blaða 1v og 2r.

Rúnastafrófið, þar sem stöfunum er raðað eftir latneska stafrófinu.

Efnisorð
2(3v-9r (bls. 6-17))
Háttalykill
Höfundur

Loftur ríki Guttormsson

Titill í handriti

„Háttalykill Lofts hins ríka “

Upphaf

Fyrst vil eg mætu mu[..]e …

Niðurlag

„… meður mætust, meyjan kátust, fegin“

Aths.
Óheill. Eyða er á milli blaða 5v og 6r og 6v og 7r.

Blað 9v er autt.

Alls eru nú ca 46 erindi Háttalykilsins í handritinu (erindin hafa samkvæmt tölusetningu verið 76). Hér eru erindi 1-15, 25-(32), (53)-76. Þau eru misheil.

3(10r-12v (bls. 19-24))
Ýmis kvæði
3.1(10r-10v)
Fyrsta kvæði
Upphaf

… freittu ey grand …

Niðurlag

„… annað nú hann leitar ei.“

Aths.

Kvæðið byrjar óheilt. Blað 10r hefst á niðurlagi 11. erindis. Þar á eftir koma í númeraröð erindi 12-15 (15. erindi er ónúmerað).

3.2(10v-11v)
Annað kvæði
Titill í handriti

„Eitt kvæði“

Upphaf

Brotinn og þrotinn …

Niðurlag

„… Og hyra kyr en hætta svo mér.“

Aths.
Texti 5. erindis er örlítið skertur.

9 erindi.

3.3(11v-12v)
Þriðja kvæði
Titill í handriti

„Þriðja kvæði“

Upphaf

Stuttir eru morgnar í Möðrudal …

Niðurlag

„… mál þá dagar.“

Aths.
Texti er víða skertur við innri og ytri spássíur.

4 erindi.

3.4(11v-12v)
Fjórða kvæði
Titill í handriti

„Fjórða kvæði Incerti Authoris“

Upphaf

Gunnlaugur háði geira þing …

Niðurlag

„… Helga hin væna Hrafni jafnan trúði.“

Enginn titill
Aths.
Texti er lítillega skertur við ytri spássíu á blaði 12 og skerðir það textann hugsanlega örlítið.

6 erindi.

Neðst á blaði 12v er fyrirsögn: „Fimmta kvæði Guðmundar Péturssonar“, en kvæðið vantar.

4(13r-34r (bls. 25-67))
Skagfirðinga- eður Hugardómsdrápa Halls Magnússonar
Höfundur

Hallur Magnússon

Titill í handriti

„Skagfirðinga- eður Hugardómsdrápa Halls Magnússonar“

Upphaf

Guð almáttugur sem gjört hefur prýði himnanna …

Niðurlag

„… bið frómlegt fólk að færa [..] […] lagi. Finis.“

Aths.
Blað 34v er autt.

Drápan er sjö stefja (hún er númeruð frá þriðja stefi til og með því sjöunda). Efni vantar á milli blaða 15 og 16.

5(35r (bls. 69))
Vísur Ólafs Tómassonar um Jón biskup Arason og sonu hans
Höfundur

Ólafur Tómasson

Upphaf

… sínu valdi að komast megi …

Niðurlag

„… feiknarlig og frostið um bjarnar nótt.“

Aths.
Einungis fjögur síðustu erindin, strikað hefur verið yfir textann með einu lóðréttu striki.

Árni Magnússon hefur skrifað á spássíu: „habeo alibi“.

6(35v-37r (bls. 70-73))
Kolbrúnarvísur
Titill í handriti

„Kolbrúnarvísur“

Upphaf

Íþróttir þær ég átta …

Niðurlag

„… ormabrýk en ríka.“

7(37v-38v (bls. 74-76))
Lausavísur
Efnisorð
7.1(37v)
Enginn titill
Upphaf

Heyrði eg hlátur …

Niðurlag

„… æru stóra, eignist svanninn Þóra.“

Efnisorð
7.2(37v (bls. 74))
Faðir
Upphaf

Faðir gjörði …

Niðurlag

„… Nú er kvæðið nokkuð st[…]“

Efnisorð
7.3(38r (bls. 75))
Vísa séra Magnúsar
Titill í handriti

„Vísa séra Magnúsar í Miðfelli“

Upphaf

Veri nú kæri Kristur …

Niðurlag

„… hvör og einn að leika sér.“

Efnisorð
7.4(38r (bls. 75))
Álfkonukvæði
Titill í handriti

„Þetta kvað álfkonan“

Upphaf

Leggur er kominn …

Niðurlag

„… grær yfir öllum.“

Efnisorð
7.5(38r (bls. 75))
Álfmaðurinn
Titill í handriti

„Álfmaðurinn“

Upphaf

Út allar kempur á víðan völl …

Niðurlag

„… kirtli hringaþöll.“

Efnisorð
7.6(38r (bls. 75))
Vísa Jóns biskups
Titill í handriti

„Vísa biskups Jóns um ósóma aldarinnar“

Upphaf

Hnigna tekur heims magn …

Niðurlag

„… dyggð er rekin í óbyggð.“

Efnisorð
7.7(38v (bls. 76))
Vísa Jóns Jónssonar
Titill í handriti

„Jón Jónsson um prelátann“

Upphaf

Hvella þeytir þrumgöllu …

Efnisorð
7.8(38v (bls. 76))
Vísa um sama Stephan V.S.
Titill í handriti

„Um sama Stephan V. S.“

Niðurlag

„… því ill eru ofurhlaup.“

Efnisorð
8(39r-42v (bls. 77-84))
HugsvinnsmálDisticha Catonis
Upphaf

… gott og gjör. Allra ráða tel ég það einna best …

Niðurlag

„… en lasta heimskan hal …“

Aths.

Óheil, vantar framan af og eyða er á milli blaða 40 og 41.

Efnisorð
9(43r-44v (bls. 85-88))
Enginn titill
9.1
Almanaksvísur
Upphaf

… fæðingar beggja …

Aths.

Vantar framan af.

9.2
Vísur um landplágu í Fenedis stað
Upphaf

-… dur mesti …

Niðurlag

„… afelli …“

Aths.

Vantar framan og aftan af.

Enginn titill
Aths.

Skv. handritaskrá Jóns Ólafssonar (AM 477 fol.) voru einnig undir númerinu 723: Kvennadans, — Sveinadrápa sr. Jóns Daðasonar, — Minna-vísur o. fl.

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
i +44 + i blöð; 1) Blöð 1-42 (200 mm x 170 mm); 2) Blöð 43-44 (127 mm x 77 mm). Blöð 9v og 34v eru auð.
Tölusetning blaða

Blaðsíður 1 og 11 eru ómerktar. Blaðsíðumerking er á annarri hverri síðu: 3, 5, 7…, 79, 81, 83, 85, 87.

Kveraskipan

Ellefu kver.

  • Kver I: blöð 1-5, 2 tvinn + 1 stakt blað.
  • Kver II: blöð 6-13, 4 tvinn.
  • Kver III: blöð 14-17, 3 tvinn + 3 stök blöð.
  • Kver IV: blöð 18-22, 3 tvinn.
  • Kver V: blöð 23-24, 1 tvinn.
  • Kver VI: blöð 25-28, 2 tvinn.
  • Kver VII: blöð 29-32, 2 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 33-34, 1 tvinn.
  • Kver IX: blöð 35-38, 2 tvinn.
  • Kver X: blöð 39-42, 2 tvinn.
  • Kver XI: blöð 43-44, 1 tvinn.

Ástand

  • Það vantar víða í handritið, m.a. aftan við blöð 1, 5, 6 og 40.
  • Blöðin eru fúin og mjög slitin. Blað 1 er sérstaklega illa farið.

Umbrot
  • Einn dálkur.
  • 1) Leturflötur blaða 1-42 er ca 155-170 mm x 115-120 mm.; 2) Leturflötur blaða 43-44 er ca 105 mm x 60-65 mm.
  • Línufjöldi er ca 23-25 (18-20 á blöðum 43-44).
Skrifarar og skrift

Tvær hendur- skrifarar óþekktir:

  • Blöð 1r-12v; fljótaskrift.

  • Blöð 13r-44v; fljótaskrift.

Skreytingar

  • Letur í kaflafyrirsögnum er stærra og settara en letur í megintexta (sjá t.d. blað 13r).

Band

Pappaband (204 mm x 172 mm x 15 mm).

Spjöld eru klædd brúnum viðarlíkispappír með ljósum og dökkum doppum á.

Fylgigögn

  • Seðill (163 mm x 103 mm) með hendi Árna Magnússonar, með upplýsingum um eigendur og aðföng„Radsmannsins Jons Sveinssonar fra Kotlauge nu mitt 1707 Bokina hefe ätt Sr Torfe i Gaulveriabæ“
  • Seðill með upplýsingum um ástand.
  • Seðill með hendi Kålunds sem á stendur „NB. Hér vantar nú mörg kvæði í: 27/2 84.“
  • Miði með upplýsingum um forvörslu bands.

Uppruni og ferill

Uppruni

Handritið er skrifað á Íslandi og tímasett til 17. aldar (Katalog (II) 1894:151).

Ferill

Árni Magnússon fékk handritið árið 1707. Áður átti það Jón Sveinsson, ráðsmaður, frá Kotlaugum, og einnig hafði það verið í eigu sr. Torfa Jónssonar í Gaulverjabæ (sbr. seðil).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 19. mars 1980.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

VH skráði handritið 6.-7. ágúst 2009; lagfærði í janúar 2011

 DKÞ skráði handritið 31. október 2003.

Kålund gekk frá handritinu til skráningar 24. október 1888.Katalog II>, 151-152 (nr. 1820).

GV sló inn texta af seðlum Árna Magnússonar undir umsjón ÞS og með hliðsjón af gögnum frá MJ.

Viðgerðarsaga

Viðgert í ágúst 1963. Filma tekin fyrir viðgerð.

Myndir af handritinu

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Filma á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, tekin fyrir viðgerð 1963 og fylgdi með við afhendingu handritsins 1980 (askja 198).

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Magnúsarkver. The writings of Magnús Ólafsson of Laufás, ed. Anthony Faulkes1993; 40: s. 144 p.
Jón Helgason„Nokkur íslenzk miðaldakvæði“, Arkiv för nordisk filologi1924; 40: s. 285-313
Íslenzk fornkvæði. Islandske folkeviser, ed. Jón Helgason1962-1981; 10-17
Jón Helgason„Ábóta vísur“, s. 173-183
Hubert SeelowDie isländischen Übersetzungen der deutschen Volksbücher. Handschriftenstudien zur Rezeption und Überlieferung ausländischer unterhaltender Literatur in Island in der Zeit zwischen Reformation und Aufklärung, 1989; 35: s. viii, 336 s.
« »