Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 568 I-II 4to

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Sögubók

Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Loth, Agnete 
Fædd
18. nóvember 1921 
Dáin
2. júní 1990 
Starf
 
Hlutverk
Fræðimaður; Gefandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fædd
14. janúar 1954 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Aths.

Tuttugu sögubrot úr sama handritinu, auk brots úr Egils sögu úr öðru handriti.

Brot sem merkt eru 21-23 í handritaskrá Kålunds verða eftir í Kaupmannahöfn. Þau eru úr öðru handriti.

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
197 blöð
Band

Band frá mars 1994 - júní 1996 (215 mm x 175 mm). Hver efnisþáttur er í sérstakri pappakápu, hvert blað í plastvasa í pappírskápu. Pappakápunum raðað í þrjár öskjur, I-III.

Fylgigögn

  • Tíu lausir seðlar með hendi Árna Magnússonar með titlum.
  • Sjö lausir seðlar með 19. aldar hendi, með titlum. Á einn seðilinn hefur Agnethe Loth bætt við upplýsingum um gerð Hálfdanar sögu Brönufóstra.
  • Ljósrit af 5 seðlum á dönsku um ástand þessa handrits o.fl.

Uppruni og ferill

Ferill

Árni Magnússon fékk frá séra Árna Jónssyni á Neðri-Brekku (sjá seðil).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 27. nóvember 1996.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Viðgerðarsaga

Viðgert í Kaupmannahöfn í mars 1994 til júní 1996, sett í plastvasa í pappírskápur. Með fylgir nákvæm lýsing á ljósmyndun og viðgerð.

Myndir af handritinu

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, keyptar af Arne Mann Nielsen í apríl 1972.

Bjarni Einarsson 1993, Um Eglutexta Möðruvallabókar í 17du aldar eftirritum

Bjarni Einarsson 2001, Egils saga Skallagrímssonar. Bind I. A-redaktionen

Björn K. Þórólfsson 1923, Havarðar saga Ísfirðings

Reynir Þór Eggertsson, Undur í eldhúsinu : ölmusugjafir heilags Marteins í Helenu sögu einhentu

Einar G. Pétursson 1998, Eddurit Jóns Guðmundssonar lærða Samantektir um skilning á Eddu og Að fornu í Þeirri gömlu norrænu kölluðust rúnir bæði ristingar og skrifelsi : Þættir úr fræðasögu 17. aldar

Faulkes, A. 2000, Um Eddurit Jóns Guðmundssonar lærða. Andmælaræður

Finnur Jónsson 1886, Egils saga Skallagrímssonar, tilligemed Egils större kvad

Finnur Jónsson 1934, Vatsdæla saga

Finnur Jónsson 1933, Bandamannasaga med Oddsþáttr. Ölkofra þáttr

Jakob Benediktsson 1980, Um Grænlandsrit. Andmælaræður

Jóhannes Bjarni Sigtryggsson 2000, Hálfdanar saga Brönufóstra (a- og b-gerð)

Kalinke, M. E. 1981, A werewolf in bears's clothing

Larsson, L. 1893, [Friðþjófs saga]. Sagan ock rimorna om Friðþiófr hinn frækni

Loth, A. 1965, Late Medieval Icelandic romances V

Ohlsson, T. H. 2005, Seks papirstrimler i AM 578 g 4to

Ohlsson, T. H. 2009, Tiodielis saga

Ólafur Halldórsson 1958, Ólafs saga Tryggvasonar en mesta

Ólafur Halldórsson 1978, Grænland í miðaldaritum

Rafn, C. C. 1829, Fornaldar sögur Norðrlanda II.

Seelow, H. 1989, Die isländischen Übersetzungen der deutschen Volksbücher. Handschriftenstudien zur Rezeption und Überlieferung ausländischer unterhaltender Literatur in Island in der Zeit zwischen Reformation und Aufklärung

Innihald

Hluti I ~ AM 568 I 4to
(1r-16v)
Egils saga Skallagrímssonar
Upphaf

… trolls i h[r]afnisstu

Niðurlag

„Enn óxinn hliop nidr i stei[ninn]“

Aths.

Óheil, vantar aftan af, texti einnig skertur vegna fúaskemmda.

Hluti af upphafsstafnum, en fyrirsögn hefur trosnað af.

Upphaf sögunnar til 38. k., l. 21.

Notuð neðanmáls í lesbrigðaskrá í Editiones Arnamagnæanæ (A 19) 2001.

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
16 blöð (180 +/- 1 mm x 142 +/- 1 mm). Blöð óregluleg vegna fúaskemmda.
Tölusetning blaða

Plastvasarnir eru tölusettir: I. bl. 1 - I. bl. 16.

Kveraskipan

Stök blöð.

Ástand

Handritið er mjög skaddað vegna fúa og eru öll blöð trosnuð á jöðrum.

Umbrot

  • Leturflötur er 175 mm x 135 mm, miðað við eitt heillegasta blaðið.
  • Línufjöldi er u.þ.b. 46.
  • Eyður fyrir fyrirsagnir/kaflatöl víða, einkum í síðari hluta handritsins.

Skrifarar og skrift
Skreytingar

Upphafsstafir dregnir stærra og dálítið skreyttir.

Uppruni og ferill

Uppruni

Tímasett til fyrri hluta 17. aldar (sjá Katalog (I) 1889:729).

Hluti II ~ AM 568 II 4to
1(1r-20r)
Egils saga Skallagrímssonar
Upphaf

… Eiriks konungs ok færde honum ex[e]

Niðurlag

„Skule atte J vij[kin]g vij orrus[tur]“

Aths.

Óheil, vantar framan af og innan úr. Texti einnig skertur vegna fúaskemmda.

Hefst í 38. k., l. 14 og nær til loka sögunnar. Textinn hefst nokkurn veginn þar sem hann endar í AM 568 I 4to, þó eru nokkrar línur sameiginlegar.

Bl. 20v autt.

Upphaf sögunnar til 38. k., l. 21.

Notuð neðanmáls í lesbrigðaskrá í Editiones Arnamagnæanæ (A 19) 2001.

2(21r-30r)
Vatnsdæla saga
Upphaf

vænn ok giorvilegur, stilltur vel

Niðurlag

„ok hiellt vel sijna tru“

Aths.

Óheil, vantar framan af, texti einnig skertur vegna fúaskemmda.

Textinn hefst framarlega í 13. kafla og nær til loka sögunnar.

Bl. 30v autt.

3(31r-40r)
Kjalnesinga saga
Upphaf

… Ketils Flatnefs nam sier Kialar[nes]

Niðurlag

„og lükum vær þar Kialarnesingia sogu“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda. Fyrirsögn ólæsileg.

4(40r-43v)
Jökuls þáttur Búasonar
Titill í handriti

„[H]ER fÿlger sagan af Jokle“

Upphaf

Jøkle þotte nu illt verk sitt

Niðurlag

„ok rijke effter hann ok lyk[ur] so fra honum at seigia.“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda.

5(43v-48v)
Þorsteins þáttur bæjarmagns
Titill í handriti

„HIER Bÿriar Soguna af Þorsteine Bæiarmagn“

Upphaf

[J] þann tijma Hacon Jarl Sygurdar son ried fyrer Noreige

Niðurlag

„þa huurfu hornen huijtingar | lukum vier ooooooooooooooooo barns.“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda.

6(49r-59r)
Nikulás saga leikara
Titill í handriti

„… [KOnunge] sem kalladur var leikare“

Upphaf

[s]eigia sannlega fret(t)er utann og meistarar

Niðurlag

„þotte meire agiætis madur verit hafa enn N(ikulas) k(onungur). Endar hier so þessa sogu“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda.

Fyrirsögn skert.

Efnisorð
7(59v-64v)
Nitida saga
Upphaf

[H]IER meiga vnger menn hey[ra]

Niðurlag

„vier latum þar ecke sannara af ad seigia. Luke so þessari sogu“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda. Fyrirsögn hefur trosnað af.

Notuð neðanmáls í lesbrigðaskrá í Editiones Arnamagnæanæ (B 24) 1965.

Efnisorð
8(65r-68v)
Valdimars saga
Upphaf

… sterkur ad afle

Niðurlag

„og hielldu vel sijna vin feinge … lifdu | og lijkur so þessare sogu | med godre heill | og hafe sa þ[…] skrifade“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda. Fyrirsögn hefur trosnað af.

Efnisorð
9(69r-82v)
Víglundar saga
Titill í handriti

„[VIG]LUNDAR SAGA 1. CAP.“

Upphaf

[H]ARalldur hinn harfagre var son Haldanar suarta

Niðurlag

„Sig(urdi) spaka Helgu d(ottur) sijn[a] … Gunnlogi oflata og voru iij brullaupenn þar …“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda.

10(83r-87v)
Friðþjófs sagaFriðþjófs saga ins frækna
Titill í handriti

„af Fridþiof hinum fre…“

Upphaf

..le het konungur er ried fyrer Sygna fylke

Niðurlag

„Hal(fdan) konungur aptur til rikiss sijns … vard ellegamall.“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda.

Fyrirsögn skert.

Á eftir sögunni (87v) er registur yfir sögurnar í bókinni.

11(88r-95v)
Þórðar saga hreðu
Titill í handriti

„Sagan af ÞoRde HRED[U] skrifast hier epter“

Upphaf

Þordur hiet madur son Horda Kara

Niðurlag

„Oc er Auzur sa ferd þeira þottist hann eigi hafa mannafla“

Aths.

Vantar aftan af, texti einnig skertur vegna fúaskemmda.

Endar í 9. kafla, sbr. ÍF (XIV) 1959:207.

12(96r-107r)
Króka-Refs saga
Upphaf

… helldur vel enn illa … kalladur madur eckj vinsæll af alþydu

Niðurlag

„ok er margt gaufugra manna fra honum komed ok li[ukum] vier þar saugu Kroka Refs“

Aths.

Vantar framan af fyrsta kafla, texti einnig skertur vegna fúaskemmda.

13(107r)
LausavísaRefur var haldinn rausnar samur | ráða klókur og tölu tamur
Efnisorð
14(107v-114v)
Bandamanna saga
Upphaf

… er ad Reykiu[m] … Ofeigs het Gunnlaug

Niðurlag

„Jafnan sijdan hiellst vinatta þeira fedga … þeir lifdu bader ok lykur … manna sogu“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda. Fyrirsögn hefur trosnað af.

15(115r-118v)
Orms þáttur Stórólfssonar
Titill í handriti

„SAGAN af ORme Stor[olfssyne]“

Upphaf

[H]ængur er madur nefndur

Niðurlag

„og hiellt vel tru sijna ok endast hier saga Orms Storolfssonar“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda. Hluti fyrirsagnar hefur trosnað af.

16(119r-127v)
Hávarðar saga Ísfirðings
Titill í handriti

„[SAG]an af Havarde Jsfirding“

Upphaf

[Þad er] vpphaf þessarar sogu ad Þorbiorn het madur

Niðurlag

„og þotte verit hafa hid mesta micilmenne og lukum vier þar nu þessare sogu med þessu efne“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda. Hluti fyrirsagnar hefur trosnað af.

17(128r-131v)
Kalmarstríðið
Upphaf

seigia fra Suja kongi

Niðurlag

„ad hann hafe þar …“

Aths.

Vantar framan og aftan á, texti einnig skertur vegna fúaskemmda.

Íslensk frásögn um bardaga Kristjáns 4. Danakonungs í Kalmarstríðinu.

Efnisorð
18(132r-143v)
Helenu sagaSagan af Helenu einhentuSagan af Helenu vænu og sonum hennar
Titill í handriti

„… og … merk[e]lig Historia vm … Helenam dotter kongins j Constantin[opel] …“

Upphaf

ÞEgar lidit var fra Christi fæding 1080 ar

Niðurlag

„Glede og huerskyns ynde …“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda. Hluti fyrirsagnar hefur trosnað af.

Síðustu orðin illlæsileg.

Efnisorð
19(144r-169v)
Flóres saga og LeóOktavianus saga keisara
Titill í handriti

„[S]AGan af keisaranu[m Oc]ta[vianus] og hanns sonum tueimur Flores og Leo. Eirnen af drottningunne keisarans þeira modur“

Upphaf

A dogum konungsins Dagoberti j Frankrijke rijkte j Rom einn volldugur, vijz og dygdarijkur keÿsare

Niðurlag

„hafde so heimuglega þann fyrerkomed ad eingen …“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda. Hluti fyrirsagnar hefur trosnað af.

Bl. 169v upprunalega autt.

Efnisorð
20(170r-177v)
Hálfdanar saga Brönufóstra
Upphaf

og viturlega sagdest hann radu

Niðurlag

„j langa tijma, og radagiórdar madur. Enn er Ol(afur) k(onungur) and[adist] …“

Aths.

Vantar framan og aftan af. Texti einnig skertur vegna fúaskemmda.

Textinn hefst í lok þriðja kafla.

21(178r-181r)
Tiodels saga riddara
Titill í handriti

„oooools saga“

Upphaf

… Rid[dare] var sa er Tiodel hiet og bygde j borg

Niðurlag

„huersu Gud vard henne reidur“

Aths.

Texti skertur vegna fúaskemmda. Fyrirsögn hefur að mestu trosnað af.

Efnisorð
22(181r-181v)
Um tilburð í Konstantínópel
Titill í handriti

„[U]m þann mykla tilburd sem hia Tÿrkianum J Constantinopol, huad ad vtþydde sa gamle og vijse MorBecha hans stiornumeistare, oc var fyrir þad giordur vtlægur“

Upphaf

Stormegtigaste forste og herra

Niðurlag

„fyrer saker elsku og …“

Aths.

Vantar aftan af. Texti skertur vegna fúaskemmda.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
181 blað (190 +/- 1 mm x 150 +/- 1 mm). Blöðin eru óregluleg vegna fúaskemmda, mál eru tekin af einu heillegasta blaðinu.
Tölusetning blaða

Hver efnisþáttur um sig blaðmerktur á plastvösum.

Kveraskipan

Stök blöð.

Ástand

  • Handritið er mjög skaddað vegna fúa og eru öll blöðin trosnuð á jöðrum.
  • Tvö blöð vantar innanúr, hið fyrra á milli 9 og 10 og hið síðara á milli 12 og 13 (sjá Bjarni Einarsson 1993:44).

Umbrot

  • Leturflötur er 175 mm x 135 mm, miðað við eitt heillegasta blaðið.
  • Línufjöldi er u.þ.b 44-50.
  • Síðustu orð á síðu hanga gjarnan undir leturfleti.
  • Eyður fyrir kaflafyrirsagnir og upphafsstafi víða.
  • Lok efnisþáttar enda í totu á 59r, 64r, 127v.

Skrifarar og skrift
Skreytingar

Upphafsstafir víða dregnir stærra og örlítið skreyttir.

Á 69r-82v eru kaflanúmer fyllt með appelsínugulum lit og gjarnan strikað yfir og undir fyrstu orð í kafla.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Á 166v hefur Páll Jónsson bætt við lausavísu, ásamt nafni sínu. Upphaf: Vísur einar vil hér byrja | virðar hlíði á þetta smíði.
  • Spássíukrot, e.t.v. með hendi skrifara, á 21v, 89v, 92v, 129v, 146r, 178v, 181r-v.
  • Sums staðar virðist kaflanúmerum hafa verið bætt við, stundum í eyður og stundum á spássíu.

Uppruni og ferill

Uppruni

Tímasett til fyrri hluta 17. aldar (sjá Katalog (I) 1889:729).

Samkvæmt efnisyfirliti (83v) hafa upprunalega verið í handritinu að auki brot úr Grettis sögu (milli 9. og 10. efnisþáttar) og — Sálus saga og Nikanórs (milli 17. og 18. efnisþáttar).

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Um Eglutexta Möðruvallabókar í 17du aldar eftirritum
Egils saga Skallagrímssonar. Bind I. A-redaktionen, ed. Bjarni Einarsson2001; 19
Havarðar saga Ísfirðings, ed. Björn K. Þórólfsson1923; 47
Reynir Þór Eggertsson„Undur í eldhúsinu : ölmusugjafir heilags Marteins í Helenu sögu einhentu“, Jarteinabók Gunnvarar matargóðu : tekin saman á sextugsafmæli hennar 30. desember 20122012; s. 53-57
Einar G. PéturssonEddurit Jóns Guðmundssonar lærða Samantektir um skilning á Eddu og Að fornu í Þeirri gömlu norrænu kölluðust rúnir bæði ristingar og skrifelsi : Þættir úr fræðasögu 17. aldar, 1998; 46: s. 2
Anthony Faulkes, Már Jónsson„Um Eddurit Jóns Guðmundssonar lærða. Andmælaræður“, 2000; 11: s. 273-299
Egils saga Skallagrímssonar, tilligemed Egils större kvad, ed. Finnur Jónsson1886-1888; 17
Vatsdæla saga, ed. Finnur Jónsson1934; 58
Bandamannasaga med Oddsþáttr. Ölkofra þáttr, ed. Finnur Jónsson1933; 57
Jakob Benediktsson, Jón Samsonarson„Um Grænlandsrit. Andmælaræður“, 1980; 4: s. 206-246
Jóhannes Bjarni SigtryggssonHálfdanar saga Brönufóstra (a- og b-gerð)
Marianne E. KalinkeA werewolf in bears's clothing, 1981; 3-4: s. 137-144
[Friðþjófs saga]. Sagan ock rimorna om Friðþiófr hinn frækni, ed. Ludvig Larsson1893; 22
Late Medieval Icelandic romances V: Nitida saga. Sigrgarðs saga frkna. Sigrgarðs saga ok Valbrands. Sigurðar saga turnara. Hrings saga ok Tryggva, ed. Agnete Loth1965; 24
Tove Hovn Ohlsson„Seks papirstrimler i AM 578 g 4to“, s. 327-342
Tiodielis saga, ed. Tove Hovn Ohlsson2009; 72: s. cxlv, 106 bls.
Ólafur HalldórssonÓlafs saga Tryggvasonar en mesta, 1958; 1
Ólafur HalldórssonGrænland í miðaldaritum
Fornaldar sögur Norðrlanda II.ed. C. C. Rafn
Hubert SeelowDie isländischen Übersetzungen der deutschen Volksbücher. Handschriftenstudien zur Rezeption und Überlieferung ausländischer unterhaltender Literatur in Island in der Zeit zwischen Reformation und Aufklärung, 1989; 35: s. viii, 336 s.
Editiones Arnamagnæanæ (A 19) 2001
Editiones Arnamagnæanæ (A 19) 2001
Editiones Arnamagnæanæ (B 24) 1965
ÍF (XIV) 1959:207
Bjarni Einarsson 1993:44
« »