Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 416 b 4to

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Minnisbók séra Jóns Jónssonar á Melum; Ísland, 1620-1663

LATIN SMALL LETTER O WITH OGONEK AND ACUTELATIN SMALL LETTER O WITH OGONEK AND ACUTE

[Special character shown similar to its original form.]

[This special character is not currently recognized (U+ef91).]

Nafn
Jón Helgason 
Fæddur
30. júní 1899 
Dáinn
19. janúar 1986 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Eigandi; Höfundur; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Jónsson 
Fæddur
1596 
Dáinn
8. júní 1663 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jónas Gam 
Fæddur
26. ágúst 1671 
Dáinn
1. janúar 1734 
Starf
Rektor 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Guðrún Ingólfsdóttir 
Fædd
1. maí 1959 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Dall, Birgitte 
Fædd
1912 
Dáin
1989 
Starf
Forvörður 
Hlutverk
Bókbindari 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-1r)
LausavísaSpiritus est ubi vult
Upphaf

Spiritus est vbi vult

Efnisorð
2(1r-1r)
LausavísaAndi drottins er þar í vill
Upphaf

Annde drottens er þar ivill

Aths.

Þýðing á efnisþætti nr. 1.

Efnisorð
3(1r-1r)
KvæðiEnginn oftreysti auðnunnar hreysti
Upphaf

Eingenn oftreiste, audnunn ar hreiste

Aths.

Bl. 1v autt.

Efnisorð

4(2r-2r)
LausavísaDáða bróðir ljáðu lið
Titill í handriti

„Þorallr kvad:“

Upphaf

däda broder liadu lid

Efnisorð
5(2r-2r)
LausavísaFyrstur hæstur lýsti ljóst
Upphaf

fystur Hæstur lÿste Liöst

Aths.

Framan við vísuna stendur: „Alia ejusdem.“.

Efnisorð
6(2r-2r)
LausavísaNennir manna tungan töm
Höfundur

séra Jón Jónsson á Melum

Upphaf

nenner manna tungan tom

Aths.

Framan við vísuna stendur: „ego hanc“.

Efnisorð
7(2v-2v)
Þessir eru tólf heimsósómar
Titill í handriti

„Þesser eru xij heims|ösomar“

Efnisorð
8(2v-2v)
Frá jörðunni og upp í cælum stellatum reiknast
Aths.

Um fjarlægð jarðar frá stjörnuhimninum.

Efnisorð

9(3r-3r)
LausavísaÍsland aumlega stendur
Upphaf

[Is]land aumlega stendur

Aths.

Á spássíu stendur ártalið 1625.

Efnisorð
10(3r-3r)
LausavísaHeld ég komið að kvöldi
Upphaf

Helld eg komed ad qvollde

Aths.

Framan við vísuna stendur: „Aliud:“.

Efnisorð
11(3r-3r)
LausavísaEndast ár að vanda
Upphaf

Endast är ad wanda

Aths.

Framan við vísuna stendur: „Aliud in novo anno:“.

Efnisorð
12(3v-3v)
Þessir hlutir olla illu í heiminum
Titill í handriti

„Þesser hluter olla | illu j heimenum“

Efnisorð
13(3v-3v)
Þessar eru 7 höfuðsyndir
Titill í handriti

„Þessar eru 7 hoffud|sinder“

Efnisorð
14(4r-4r)
VinirMjög sjaldfengnir munu þeir vinir
Titill í handriti

„Uiner“

Upphaf

mióg sialldfeingnner munu þeir viner

Efnisorð

15(4r-4r)
Audi, vide, tace
Titill í handriti

„Audi, Vide, tace:“

Aths.

Lífsspeki.

Efnisorð

16(4v-4v)
In falsos amicos sic aliqua scripsiÞó kisa í fyrir klappi
Titill í handriti

„in Falsos amicos sic aliqva | scripsi“

Upphaf

Þö kisa i fyrer klappe

Efnisorð
17(4v-4v)
Ad amicum procumHeiðurs nægð og hamingju frægð
Titill í handriti

„Ad amicum Procum“

Upphaf

Hejdurz nægd og hamingiu frægd

Efnisorð
18(4v-4v)
VeröldSvo er hún fast til lymsku lögð
Titill í handriti

„Verólld:“

Upphaf

Suo er hun fast til limsku logd

Efnisorð

19(5r-5v)
Anno 1639 sendi séra Ólafur Einarsson herra Árna mínum mér til handaPrestinn yfir Guðs vin góður
Höfundur

séra Ólafur Einarsson

Titill í handriti

„Anno 1639: sende .s. | Olavur Einarzson herra Arn[a] | mijnum, mier til handa:“

Upphaf

Prestenn yver Gudz vin gödur

Aths.

Óheilt.

Bl. 6r autt, upplýsingar um feril á bl. 6v.

Efnisorð

20(7r-7v)
Anno 1640, ego vicissim ipsum salutavi hisceBlaðið segir blíða kveðju
Titill í handriti

„Anno 1640. ego vicissim | ipsum salutavi hisce;“

Upphaf

bladed seger blijda qvediu

Aths.

Bl. 8 autt.

Efnisorð

21(9r-9v)
Séra Ólafur Einarsson til Árna lögmanns 1641Árni minn bróðir blíði
Höfundur

séra Ólafur Einarsson

Titill í handriti

„S Olafur Ejnarsson | til Arna Lógmans: 1641“

Upphaf

Arne minn broder blijde

Efnisorð

22(9v-10v)
Christum pro saluteLjúfur lögmann ég sendi
Höfundur

séra Jón Jónsson á Melum

Titill í handriti

„Christum pro salute“

Upphaf

Liufr logmann eg sende

Skrifaraklausa

„Anno 1641 4 septembris: | J: J: (10v).“

Aths.

Framan við kvæðið er þessi athugasemd: „H. Arna .m. Oddzsine aptur | sendt blad þad þessar vijsur ä | voru, sendest þetta med“.

Efnisorð

23(10v-10v)
De signis anno 1644Sjórinn byltir bárum
Titill í handriti

„De signis Anno 1644“

Upphaf

Siören bylltter bärum

Efnisorð
24(10v-11r)
Anno 1652 M.B.Er svo margt það öfugt gengur Íslands efni
Höfundur

M.B.

Titill í handriti

„Anno 1652 .M.B:“

Upphaf

Er so margt þad ofugt gengr Jslandz efne

Efnisorð

25(11v-11v)
Anno 1625 in hiememFjúk er úti furðu mikið
Titill í handriti

„Anno 1625 in hÿemem.“

Upphaf

fiuk er vte furdu miked

Efnisorð

26(11v-11v)
Réttur meðalmanns vöxtur
Titill í handriti

„Riettur medalmanns wóxtur“

Aths.

Fróðleikur um vöxt manna.

Efnisorð

27(12r-12r)
Málshættir
Titill í handriti

„M?lshætter“

Efnisorð

28(12r-12r)
Við ámu
Titill í handriti

„Vid amu“

Aths.

Læknisráð.

Efnisorð
29(12v-12v)
Gamalla manna máltæki um mannsins lífdaga
Titill í handriti

„Gamallra Manna mältæke umm mannzennz Lÿfdaga:“

Efnisorð

30(13r-13r)
Ad amicum anno 1639 fervet olla fervet amicitiiMargur heldur trúa tryggð
Titill í handriti

„Ad amicum Anno 1639 | fervet olla fervet amiciti[a]“

Upphaf

margur helldur trua trigd

Efnisorð

31(13v-14r)
Lækningar fyrir augu
Titill í handriti

„Lækningar fyrer augu“

Aths.

Texti lítillega skertur aftast.

Læknisráð, t.d. fyrir augu, magann, við gulu, skyrbjúg, niðurfallssótt og við vosi og kláða.

Efnisorð
32(14v-14v)
OrðskviðurNon dolor est major
Upphaf

Non dolor est major

Efnisorð

33(14v-14v)
LausavísaHoldi sorg ei hærri er nein
Höfundur

Gísli Hákonarson

Upphaf

Hollde sorg ey hærre er neyn

Aths.

Framan við vísuna stendur: „hoc sic reddit Gisl: Haqvini L:“.

Ort út af efnisþætti nr. 30.

Efnisorð
34(14v-14v)
OrðskviðurNon dolor est major
Upphaf

Non dolor est major

Aths.

Sama og nr. 30.

Efnisorð

35(14v-14v)
LausavísaGuðs og munum merka vin
Höfundur

Páll Gíslason

Upphaf

Gudz og mvnumm merka vin

Aths.

Framan við vísuna stendur: „Paulus Gislai aliqvando“.

Efnisorð
36(14v-14v)
KvæðiDygða nægðin eyðist ei
Upphaf

Digda nægden ejdest eÿ

Aths.

Texti lítillega skertur aftast.

Efnisorð

37(15r-15r)
OrðskviðurOra et labora, aderit deus sine mora
Upphaf

Ora et Labora: aderit Deus | sine mora:

Efnisorð

38(15r-15r)
LausavísaIðja, vinn um blessan bið
Upphaf

Jdja, win, vmm blessan bid

Aths.

Framan við vísuna stendur: „hoc sic r:“.

Ort út af efnisþætti 35.

Efnisorð
39(15r-15r)
OrðskviðurMemento mori
Upphaf

Memento mori

Efnisorð

40(15r-15r)
LausavísaMinnstu á dauðann mannkind aum
Upphaf

Minnstu ä daudan mannkynd aum

Aths.

Ort út af efnisþætti 37.

Efnisorð
41(15r-15r)
OrðskviðirInfima contemptum pariunt
Upphaf

infima contemptum pariunt

Efnisorð

42(15r-15r)
LausavísaSnauða manninn forakt fær
Höfundur

Gísli Hákonarson

Upphaf

Snauda mannenn foracktt, fær

Aths.

Framan við vísuna stendur: „hoc sic reddidit Gislaus Haqvinj:“.

Ort út af efnisþætti nr. 30.

Efnisorð
43(15r-15r)
LausavísaKennir ótta mektugur mann
Höfundur

séra Jón Jónsson á Melum

Upphaf

Kienner ötta mecktugur mann

Aths.

Framan við vísuna stendur: „ego sic:“.

Ort út af efnisþætti nr. 30.

Efnisorð
44(15v-15v)
OrðskviðurTu præsens cura, domino committ[e] futura:
Titill í handriti

„Tu præsens cura, Domino Committ[e] | Futura:“

Efnisorð

45(15v-15v)
LausavísaEmbætti skalt iðka þitt
Upphaf

Embætte skalltt ydka, þitt

Aths.

Ort út af efnisþætti 42.

Efnisorð
46(15v-15v)
De coningioUt tristis sine sole dies
Titill í handriti

„De coningio:“

Upphaf

Ut tristis sine sole dies

Efnisorð
47(15v-15v)
Lausavísa[E]inn dagur ef sól ei sér
Höfundur

séra Jón Jónsson á Melum

Upphaf

[E]irn dagur ef sol ey sier

Aths.

Texti lítillega skertur.

Framan við vísuna stendur: „ego:“.

Ort út af efnisþætti nr. 44.

Efnisorð
48(15v-15v)
OrðskviðurPæniteas, ores, similem duc, respice mores
Upphaf

Pæniteas, ores, similem duc, respice | mores:

Aths.

Aftan við stendur: „hoc sic“.

Efnisorð

49(15v-15v)
Lausavísa[Iðr]ast skalt með blíða bón
Upphaf

00ast skallt med blijda bön

Aths.

Óheil.

Framan við vísuna stendur: „ego:“.

Efnisorð
50(16r-16r)
LausavísaLinque solo suum olus
Upphaf

Linqve solo suum olus

Efnisorð
51(16r-16r)
LausavísurHeiminn láttu hafa sitt kál
Upphaf

Heimenn lättu hafa sitt käl

Aths.

Ort út af efnisþætti 48.

Efnisorð
52(16v-16v)
OrðskviðurCur non prava finis? pulvis es atque cinis
Upphaf

Cur non prava finis? pulvis es atq. | cinis:

Efnisorð

53(16v-16v)
LausavísaAska og mold er efnið þitt
Upphaf

Aska og molld er efned þitt

Aths.

Framan við vísuna stendur: „Hoc sic“.

Ort út af efnisþætti 50.

Efnisorð
54(16v-16v)
OrðskviðurUbi nummus loquitur omnis lex tacet
Upphaf

ubi nummus loqvitur omnis lex tacet

Efnisorð

55(16v-16v)
LausavísaMá það þykja mikið raus
Höfundur

Páll Gíslason

Upphaf

Mä þad þikia miked raus

Aths.

Framan við vísuna stendur: „Paulus Gislai reddidit .Isl:“.

Ort út af efnisþætti 52.

Efnisorð
56(17r-18r)
Um stikur og vegalengd
Titill í handriti

„Vmm Stikur og vega | leingd:“

Efnisorð

57(18v-19r)
Viðir í Íslandi
Titill í handriti

„Vijder J Jslande:“

Aths.

Heiti á trjám og jurtum á íslensku og latínu.

Bl. 19v og 20r auð.

Efnisorð

58(20v-20v)
Gamla tala nú aftur í brúkan
Titill í handriti

„Gamla tala. nu aptur | i Brükan:“

Aths.

Þ.e. rómverskar tölur.

Framan við stendur: „Þoralla erende“, en strikað yfir.

Efnisorð

59(20v-21r)
ÞórhallaljóðÓstilltir með öfundar snið
Titill í handriti

„Þoralla Liod:“

Upphaf

ostillter med ófundar [sic] snid

Efnisorð

60(21r-21r)
Geometrica et mathematica
Höfundur

M. Georgius

Aths.

Arabískar tölur og rómverskar, virðist vera framhald af efnisþætti 56.

Efnisorð

61(21v-24v)
Brjóstmein kvenna
Titill í handriti

„Briöstmeyn qvenna“

Aths.

Læknisráð, t.d. við brjóstmeini, andlitsbólgu, deyfi og hlustaverk, ámu, steinsótt, lífsýki, undirmygu, blóðhrækjum, brjósterfiði, höfuðverk, tannverk, kvefi og hósta, ofsvefni, hringormi, bakverk og fingurmeini.

Efnisorð
62(25r-43v)
Annáll
Upphaf

Tijma frä weralldar|ennar skopun til sinda | flodzens skipttu þeijr | gómlu j | Aureum seculum. gyllene | tijd

Niðurlag

„og | blodz uthelling sem þar | epter skede:“

Aths.

Frá upphafi veraldarinnar til ársins 1644. Að mestu er hlaupið yfir miðaldir og ekki fjallað um íslenska atburði. Annálnum lýkur á bl. 43r, en þar fyrir aftan hefur Jón bætt við hann færslum fyrir árin 1542, 1584 og 1533.

Bl. 44r autt.

Efnisorð
63(44v-44v)
Senffkornlein, mustardzkorn
Titill í handriti

„Senffkornlein | Mustardzkorn.“

Aths.

Þýsk frásögn um virkni sinnepsfræja.

Efnisorð
64(45r-49v)
Latneskar setningar
Aths.

Að hluta til útskýrðar eða þýddar.

Texti á stöku stað óverulega skertur vegna skemmda á bl.

65(50r-61r)
Útdráttur á latínu úr Corneliusi Agrippa (1649) og fleiri höfundum, en einnig minnisgreinar um ýmis efni, m.a. tónlist og dansEx Cornelii Agrippa notata anno 1649
Titill í handriti

„Ex Cornelii Agrippa: | notata. Anno 1649:“

Aths.

Texti á stöku stað skertur vegna skemmda á blöðum, víða óverulega.

Efnisorð

66(61v-61v)
Um asna
Titill í handriti

„000000m asini“

Efnisorð

67(62r-62r)
Orðskviðir á latínu
Efnisorð

68(62v-63r)
Duodecem signa zodiaci
Titill í handriti

„Duodecem signa Zodiaci“

Aths.

Hér eru ýmsir atburðir Biblíunnar tengdir tólf mánuðum stjörnuhringsins.

Efnisorð
69(63v-64r)
Vísuubrot og athugasemd um Zosimus páfa
Aths.

Texti lítillega skertur vegna skemmda á blöðum.

70(64v-64v)
Séra Guðmundar ErlendssonarFyrir þitt andlát og undir
Höfundur

séra Guðmundur Erlendsson í Felli

Titill í handriti

„S. Gudmundar Ellendz|sonar:“

Upphaf

Fyrer þitt anlat andlát og under

Aths.

Framan við er annálsgrein um fyrstu prentsmiðjuna í Þýskalandi.

Efnisorð

71(65r-65v)
Pápistanna hjáguðir og árnaðarmenn
Titill í handriti

„Papistanna hiaguder | og Arnadar menn:“

Aths.

Texti lítillega skertur vegna skemmda á blöðum.

Aftan við stendur: „Gejme ozz Gud fyrir ollum villudőmum“.

Um kaþólska dýrlinga.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðfjöldi
65 blöð (185-200 mm x 79-81 mm). Auð blöð: 1v, 6r, 8 og 44r.
Tölusetning blaða

Seinni tíma blýantsblaðmerking 1-65 (1r-65r).

Kveraskipan

Tíu kver (á stöku stað er erfitt að greina hvort blöð eru stök eða hlutar af tvinni):

  • Kver I: bl. 1-4, 2 tvinn.
  • Kver II: bl. 5-10, 3 tvinn.
  • Kver III: bl. 11-20, 5 tvinn.
  • Kver IV: bl. 21-28, 4 tvinn.
  • Kver V: bl. 29-32, 2 tvinn.
  • Kver VI: bl. 33-40, 4 tvinn.
  • Kver VII: bl. 41-44, 2 tvinn.
  • Kver VIII: bl. 45-52, 4 tvinn.
  • Kver IX: bl. 53-56, 2 tvinn.
  • Kver X: bl. 57-65, 4 tvinn og stakt blað.

Ástand

  • Texti lítillega, stundum óverulega, skertur vegna skemmda á bl. 3r, 5, 14, 15v, 45v, 47v, 48r, 50r, 55v, 57v, 58v, 59r, 60r, 61r-v, 63v og 65r-v.
  • Texti örlítið máður efst á 2v.
  • Á stöku stað sést texti í gegn.

Umbrot

  • Leturflötur er . Á bl. 62v-64r er skrifað þversum á blaðið.
  • Línufjöldi er 7-29.

Skrifarar og skrift
Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Viðbætur og leiðréttingar á spássíum og inni í texta (sennilega með hendi skrifara): 2r-v, 3r, 19r, 45v, 47v og 54r.
  • Ártal á spássíu: 3r.
  • Síðari tíma tölumerking með blýanti: 16v (13), 44v (20) og 45r (21).

Band

Band frá febrúar 1961 (206 mm x 87 mm x 16 mm). Spjöld og kjölur klædd gráleitum handunnum pappír. Tvö saurblöð úr bandi. Handritið liggur í öskju. Á fremra saurblað versó hefur Jón Helgason endurskrifað athugasemd Kålunds um blaðfjölda og skráningardag.

Fylgigögn

  • Fastur seðill (196 mm x 81 mm) fremst með hendi Árna Magnússonar: „Olim Sr Jons Jonssonar ä Melum, nu mitt“. Seðillinn er í reynd tvinn og er aftara blaðið autt. Kålund fjallar um þetta eins og hluta af ytri frágangi („omslag“).
  • Laus seðill frá Kaupmannahöfn um kveraskiptingu.
  • Laus seðill frá Kaupmannahöfn um forvörslu.

Uppruni og ferill

Uppruni

Skrifað af séra Jóni Jónssyni á Melum á árunum 1620-1663 (Jón fæddist 1596 og lést 1663). Kålund tímasetur handritið til 17. aldar (Katalog (I) 1889:621).

Ferill

Jón Jónsson á Melum átti fyrstur handritið, en síðar komst það í eigu Árna Magnússonar (sbr. seðil).

Á 6v er nafn og ártal: Jónas Daðason m.e.h. annó 1684.

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 4. desember 1987.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Viðgerðarsaga

Viðgert og bundið af Birgitte Dall í febrúar 1961.

Myndir af handritinu

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen 7. júlí 1972.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
« »