Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 410 4to

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Annálar — Annales Holenses antiquiores; Ísland, 1640

LATIN SMALL LETTER A WITH DOUBLE ACUTELATIN SMALL LETTER A WITH DOUBLE ACUTE

[Special character shown similar to its original form.]

Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þormóður Torfason 
Fæddur
27. maí 1636 
Dáinn
31. janúar 1719 
Starf
 
Hlutverk
Eigandi; Fræðimaður; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þorlákur Skúlason 
Fæddur
24. ágúst 1597 
Dáinn
4. janúar 1656 
Starf
Biskup 
Hlutverk
Eigandi; Höfundur; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Guðrún Ingólfsdóttir 
Fædd
1. maí 1959 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-8v)
Veraldarsagan frá Júlíusi Sesar til ársins 388 e. Kr.
Titill í handriti

„Incipit libellus continens aliqva conting|entia a tempore Julij Cæsaris, usqve ad annum | qvintum Imperij Friderici primi“

Upphaf

Romanum Incipit Imperium

Niðurlag

„supervixit alio diebus iiij“

Aths.

Afrit af Konungsannál (GKS 2087 4to).

2(9r-23r)
Annáll frá Júlíusi Sesar til ársins 636 e. Kr.
Titill í handriti

„Actor ex Cronicis“

Upphaf

Ab initio Mundi ad Nativitatem

Niðurlag

„annuatim dedicavit“

Aths.

Afrit af Konungsannál (GKS 2087 4to).

3(23v-24v)
Veraldarsagan frá 391-453 e. Kr.
Upphaf

Anno Domini cccxci. Augustinus a Manichęorum

Niðurlag

„Primo Anno Marciani“

Aths.

Afrit af Konungsannál (GKS 2087 4to).

4(25r-98v)
Annálar frá 636-1394 e. Kr.
Titill í handriti

„Annalar vm þad sierlega sem til | heffur fallid J Danmork. Noregi, Þyska|landi og Islandi og Annarstadar, frä þui Datum skriffadist 636“

Upphaf

Constantinus filius Heraclyti

Niðurlag

„Þorgeir Eigilsson og Torfi Kodra|nsson“

Aths.

Afrit af Konungsannál (GKS 2087 4to), en einnig er hér stuðst við eldri annálasamsteypu samhljóða AM 412 4to.

Aftan við, á 98v-99r, eru annálsgreinar fyrir árin 1395 og 1396 sem skrifari hefur bætt við síðar.

Bl. 99v og 100 auð.

Lýsing á handriti

Blaðfjöldi
ii + 100 + ii blöð (202 mm x 153-159 mm).
Tölusetning blaða

Blaðmerking með hendi Kålunds, með rauðu bleki 1-99 (1r-99r). Hann merkir einnig seðlana fremst I-VII.

Kveraskipan

Þrettán kver:

  • Kver I: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver II: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver III: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver IV: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver V: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver VI: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver VII: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver VIII: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver IX: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver X: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver XI: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver XII: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver XIII: 4 blöð, 2 tvinn.

Umbrot

  • Leturflötur er .
  • Línufjöldi er 25-29.
  • Sunnudagsbókstafir og prikstafir marka tímann í annálunum og eru þeir dregnir út úr leturfleti.
  • Griporð á stöku stað.

Skrifarar og skrift
Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Mjög víða spássíugreinar með hendi Þormóðs Torfasonar, einkum ártöl, athugasemdir og viðbætur. Á stöku stað má og sjá hönd Árna Magnússonar og jafnvel skrifarans sjálfs á spássíum.
  • Víða hefur verið strikað niður eftir leturfleti, ýmist með blýanti eða penna. Aukinheldur er texti víða undirstrikaður með blýanti, penna eða rauðum lit. Áherslumerki sem víða eru á spássíum eru sum hver eftir þann eða þá sem þetta gerðu.
  • Á fremra spjaldblaði eru athugasemdir með ýmsum höndum.

Band

Band frá 1712 (208 mm x 160 mm x 26 mm). Tréspjöld og kjölur klædd gulleitu skinni, e.t.v. bókfelli eða endurnýttu skinni. Að framan er eitt saurblað úr bandi en að aftan eru þau tvö.

Fylgigögn

Fimm fastir seðlar fremst (einn límdur við og tveir límdir á fremra saurblað úr bandi) með hendi Árna Magnússonar. Hér eru t.d. upplýsingar um feril, skrifara, afrit af annálunum, en einnig lesbrigiði úr öðrum handritum.

  • Seðill 1 (200 mm x 147 mm): „þessa annala liede mier Arna Magnussyne 1712 monfrere Þormodur Torfason. Voru þeir þä innbundner framanvid annala Biórns ä Skardz ä. Enn eg hefi þä läted innbinda sier i lage, so setter yrda inter libros antiqvos, hellst þar hans ustru ädröst, ad ecki munde þä i bräde aptur heimta. Hóndenn ä þessum annälum er (ef eg ecki villest) skrifara eins herra Þorlaks Skulasonar biskups ä Holum, sem annalana, ï þann mäta, hefur Copiera läted epter ódru elldra Exemplare. 1715. gaf Monfrere Þormodar Torfasonar kiærasta mier þessa annala, og sendte mier in originali þad revers sem eg þar uppä gefed hafde þann 13. octobris 1712. Er so bokinn nu min. Kióbenhavn. 1 maii 1715. A Magnusson.“
  • Seðill 2 (159 mm x 101 mm): „Mig minner eg hafi haft nordan ur landi annala Excerpta nockur litilvæg, sem eg mun sidan eydilagt hafa.* þar urkynni þau loca tekin vera i þessu differentiis, sem eg nu hvergi finn hvadan tekin sieu. vide præterea horum Annalium anni 1290-92. *þad er vist af annotatione minni framan ä sira Hiallta copiu, ad eg .2. exemplaria chartacea (vond eda god) hier vid confererad hafi.“
  • Seðill 3 (192 mm x 131 mm): „þesser annalar eru (sem mier virdest) riett hiner sómu, sem standa in membrana Regia in 4to. og eg ä copie af med hendi Asgeirs in folio. þegar aptur ä þa sæker, eru aukar res gestæ annorum med fäeinum tilburdum cuiusvis anni, og epter 1310. verda þesser aller ódruvis og eru þar longe locupletiones. þesser munu skrifader vera ex veteri Exemplari, sem ä fyrre timum hefur ritatd vered epter nefndum Annalibus regiis in 4to og med þad sama interpolerad. vide mitt folium membraneum, sem ur þessum Annalum.“
  • Seðill 4 (tvinn) (192 mm x 153 mm): „Ur þessum annalum skrifadi sira Hiallte Þorsteinsson, þa hann var i Kaupenhafn, fyrer mig, eitt Exemplar, sem byriadest ä anno 810. og hliop yfir eitt og annad usqve in anno 1000. sidan var þad fullkomin copia hier af, ut til endans. þad sama exemplar vard mier önytt epter þad þetta eignadizt. þad var og vitiose skrifad, og villde eg eigi, ad þad nockurn sidan villa skylldi Reif eg þad þvi i sundur 1724. var in folio, og hafde eg þad þö fyrrum innbinda läted. A marginibus þessa Exemplaris, med hendi sira Hiallta hafde eg nockru sidar annoterad i nockrum stódum, eige allfäum, nockrar differentias ur ódrum Exemplaribus, og skrifad framanä þetta sira Hiallta Exemplar ad þær differentiæ være teknar: ex binis ejusdem generis (sem þetta er) Annalibus chartaceis, enn hafde þetta eigi distinctius þar annoterad. flestar af þessum differentiis voru manifeste teknar ur þvi excerpto Skalholltz annals hins forna sem sira Jon Eigilsson i Holum hefur giórt 1601. confereradi eg þetta, adur enn þessa sira Hiallta copiu i sundur tok, og eydilagde med þad sama fyrrskrifad Excerptum sira Jons skiede þetta 1724.Arenu sidar 1725. confereradi eg ä ny, þessar differentias sem noteradar voru ä Exemplarenu med hende sira Hiallta, vid Skalholltz annal hinn forna (ur hverium sira Jon sin excerpta giórt hafde) og finnast þær allar i sógdum annal, ad fräteknum þessum epterfylgiande: ad ann. 984. kirkiugiord Þorvardar skap bódvars sonar i Laufasi. þetta sidsta finn eg hvergi, er og oriett. þvi þad var i Asi i Hialltadal. ad ann. 1008. veginn Styr magur Snorra goda under Stadarhrauni. þetta finn eg og hvergi. ætla og oriett vera. þvi Styr var drepinn a Jórfa i Flysiuhverfi. ad ann. 1183. ofara sumar mikit. þa tynduzt af hafskipum 500. mannz. ad ann. 1289. Fiolmennt þing i Nidarosi. þesse ord: mikit og Fiolmennt finn eg hvergi. veit eg svo cki hvert sira Jon hafe þau af libertate exscribendi tillagt, eda og þau sieu tekin ur einhveriu ódru pappirs exemplare, sem eg hafi haft, og nu sie fortært. þvi sira Jons Exemplar er eydilagt, sem adr er sagt. ad ann. 1191. vatnavóxtur mikill i Frans. þesse 3. ord finn eg nu hvergi. þau kunna varla komin vera af libertate exscribendi sira Jons. Eru þau so tekin ur einhveriu ódru pappirs Exemplare. ad ann. 1288. Væiarbruni i Biorgvin. vigdr Þordr biskup til Grænlandz. Hvadan þad fyrsta hier af sie tekid, veit eg nu eigi. Eg kynni þeinkia, ad þad være ur Excerpto sira Jons, og hefdi hann skakt tillited. fared äravillt, og misskrifad. þvi sidarst in anno 1287. stendur i Skalholltz annal Bæiarbruni i Tunsbergi. Um Bæiarbrunann i Biorgvin finn eg hier hvergi. Scripsi mense Decembri 1725.“
  • Seðill 5 (tvinn í 8vo) (162 mm x 106 mm): „1292. utkoma Jorundar biskups [med pavabref og Erkibiskups] utkoma [Herra] Þordar Hallz sonar og Herra Christofori Vilhialmssonar med brefum [Eiriks konungs] at leikmenn skylldu taka standi alla og kirkiueignar, so sem verid hefdi adur Jsland kom under Norex konungs valld. [häfast þa ad nyu Stadamäl settizt Sigurdr ä Módruvelli i Hórgardal.] Sigurdur Gudmundarson legifer. þetta sem ä fyrri bladsidunni stendur , og underskrifad er, in parenthesi, hafdi eg annoterad in margine þeirrar copiu, er sira Hiallti i vatzfirdi hafdi fordum, i Kaupenhafn, skrifad fyrir mig, epter þessarre Þormodar bok, hvert Exemplar eg sidan i sundurreif i 1724. Eg finn nu eigi, ur hvada annal þetta mune tekid vera. þad sem er tvisktrikad under er tekid ur Excerpto ur Skalholltz annal forna, er giórt hefur sira Jon Eigilsson i Holum. hitt finn eg hvergi. þad var og af mier ritad in margine copiu sira Hiallta, med ódru bleki, svartara miklu enn hinar adrar variationes voru med skrifadar, er eg annoterad hafdi ur Excerpto sira Jons. Er þad svo tekid ur einhverium ódrum stad. med sama svarta blekenu hafi eg og ä copiu sira Hiallta annoterad sidarst in anno 1290. utkoma Erlendz [lógmanns] og veitter vestfirder. þetta Lógmannz mä sómuleides vera tekid ur einhveriu ódru Exemplare enn Excerpto sira Jons.“

Uppruni og ferill

Uppruni

Skrifað af séra Jóni Pálssyni skrifara Þorláks Skúlasonar biskups (Guðrún Ása Grímsdóttir 1998:45).

Var áður hluti af stærra handriti þar sem í voru einnig Annálar Björns á Skarðsá, bundnir aftan við. Árið 1712 tók Árni handritið í sundur og fjarlægði annála Björns úr því og lét binda það inn að nýju (sbr. seðil).

Ferill

Þorlákur Skúlason biskup átti fyrstur handritið. Árið 1712 í október fékk Árni Magnússon það lánaði hjá Þormóði Torfasyni. Eiginkona Þormóðs gaf Árna handritið síðan 1. maí 1715 (sbr. seðil).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 8. nóvember 1973.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Myndir af handritinu

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen 31. ágúst 1972.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Guðrún Ása Grímsdóttir 1998:45
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Íslenzkt fornbréfasafn I. 834-1264
Guðrún Ása Grímsdóttir„Brot úr fornum annál“, 1998; 10: s. 35-48
Hemings þáttr Áslákssonar, ed. Gillian Fellows Jensen1962; 3
Jón Helgason„Athuganir Árna Magnússonar um fornsögur“, 1980; 4: s. 33-64
Mariane OvergaardHistoria sanctae crucis: The history of the cross-tree down to Christ's passion. Icelandic legend versions, 1968; 26: s. ccviii, 160 p.
Gustav StormIslandske annaler indtil 1578
« »