Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 236 1-16 4to

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Um siðaskiptin á Íslandi; Ísland, 1600-1700

Nafn
Jón Sigurðsson 
Fæddur
17. júní 1811 
Dáinn
7. desember 1879 
Starf
Fræðimaður; Skjalavörður 
Hlutverk
Fræðimaður; Skrifari; Höfundur; Nafn í handriti ; Eigandi; Gefandi; Bréfritari; Viðtakandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þuríður Sæmundsdóttir 
Fædd
1665 
Starf
 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fædd
2. júní 1976 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Oddur Einarsson 
Fæddur
21. ágúst 1559 
Dáinn
28. desember 1630 
Starf
Biskup 
Hlutverk
Höfundur; Þýðandi; Viðtakandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Arason 
Fæddur
1484 
Dáinn
28. október 1550 
Starf
Biskup 
Hlutverk
Eigandi; Ljóðskáld; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Torfi Jónsson 
Fæddur
9. október 1617 
Dáinn
20. júlí 1689 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Höfundur; Skrifari; Þýðandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Sigurður Jónsson 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Pétur Pálsson 
Dáinn
1621 
Starf
Sýslumaður 
Hlutverk
Óákveðið 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Brynjólfur Thorlacius 
Fæddur
28. september 1681 
Dáinn
1. nóvember 1762 
Starf
Sýslumaður 
Hlutverk
Eigandi; Ljóðskáld; Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír
Blaðfjöldi
196 blöð ().
Tölusetning blaða

Blaðsíðumerkt af Jóni Sigurðssyni, fyrir utan síðustu fimmtán blöðin og bl. 82r-85v, sem voru um tíma týnd úr handritinu.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

Viðbót Árna Magnússonar á saurblaði fremst, með upplýsingum um hvaðan og hvenær hann fékk einn hluta handritsins.

Fylgigögn

  • Með hendi Árna Magnússonar eru upplýsingar framan við marga hlutana um forrit sem skrifað er eftir og fleira.
  • Seðill A (208 mm x 164 mm) framan við handritið: Þetta innlagt er um biskupa íslenska þá síðustu ante reformaionem. Ég hefi fengið það frá Bæ í Flóa, og af Þuríði Sæmundsdóttur 1706.
  • Seðill D (105 mm x 88 mm): „Ex charta qvadam parum accurata.“
  • Seðill merkt bl. 104. (157 mm x 102 mm): „:Þetta um framm Vindárdal getur ekki staðist, og má vera einn hverju [?] original rangt. Vindárdalur liggur aftur úr Hjaltadal, og snýr botninn á honum í austur eða suðaustur. En af ferð þessa manns, er auðséð, að hann hefur riðið almenningsveg út eftir Skagafirði, og svo yfir Hrísháls, það bevísa Brekka og Kjarvalsstaðir, hefir hann svo ekki komið nærri Vindárdal.“
  • Seðill merkt bl. 125. (161 mm x 105 mm): „1550. 7da idus novembris (id est 7 novembris) sem þá var föstudagurinn næstur fyrir Marteinsmessu. Var biskup Jón Arason hálshöggvinn í Skálholti. Vide Sigurðar registur frá Hólum p.m. 19.“
  • Seðill merkt bl. 160 (201 mm x 160 mm): „Framburður Daða Guðmundssonar um viðskipti sín og Jóns biskups Arasonar og sona hans. Skrifaður af honum eftir þeirra líflát.“
  • Seðill (162 mm x 100 mm) með lesbrigðum úr handriti frá Bæ með hendi síra Torfa.
  • Tveir smáseðlar (B og C) Árna Magnússonar með tímatalsútreikningum (milli bl. 18v og 19r, 22v og 23).
framan við Kvæði um Ögmund biskup skrifar Árni Magnússon: „Þetta kvæði um Ögmund biskup er óefað ort 1540. Því það nefnir Gissur biskup, en talar um Ögmund svo sem lifandi. Talar og ekkert um hans burtflutning til Danmerkur. Endilega kynni það vera ort 1539 þá Ögmundur hafði denominerað Gissur fyrir sinn successorem. Author sýnist að hafa verið tepidus Catholicus, og approberað nokkud af Lutheranismo. Stendur í þeim rotnu kálfskinnsblöðum sem komin eru frá síra Ólafi Gíslasyni á Hofi í Vopnafirði.“ Framan við Vísur um biskup Jón Arason og syni hans skrifar Árni Magnússon: „Þessar Ólafs Tómassonar vísur um biskup Jón eru ritaðar eftir hendi síra Jón Erlendssonar, á 2 1/2 blaði in folio, sem ég tók út úr bók Margrétar Magnúsdóttur, þeirri er ég fékk af Gísla Jónssyni, og á voru biskupasögur bæði gamlar og síra Jóns Egilssonar. Síðan hefi ég þær confererað við exemplar ritað, sem mér virðist, með hendi Þorkels Guðmundssonar, Hákonarsonar, að vísu er sú hönd ærið lík hans hönd, og sem mér sýnist, hans eigin, og að vísu sömu tíðar. Virðist mér það exemplar sé réttara víða en síra Jóns Erlendssonar. Framan við þessar vísur var Relatio Daða Guðmundssonar um Sauðafellsreiðina biskups Jóns en vantaði eitt blað framanvið. Nefnilega: Utan af arkinu var tapað fyrsta og síðasta blaðið, hvar á verið hefur upphaf Sauðafellsreiðarinnar, og það, sem nú vantar aftan við vísur ólafs. Bæði Sauðafellsreiðin og vísurnar voru með sömu hendi. Inscriptio vísnanna var í þessu exemplar, sem eftir fylgir: Vísur um þá biskup Jón Arason og syni hans, sem kvað Ólafur Tómasson, systurson þeirra biskups sona. Anno 1594.“ Framan við Um þá feðga biskup Jón Arason, sr. Björn og Ara skrifar Árni Magnússon: „Þessir feðgar (Biskup Jón, síra Björn og Ari) voru merkilegir menn í mörgum greinum, og í öllum manndómlegum háttum vel á sig komnir. Er og margt afburðar fólk og göfugt hér á landi af þeim komið, bæði karla og kvenna. Biskup Jón hefur og verið hér hið besta skáld á hans dögum. Hann orti þann merkilega kveðling er hann nefndi Píslargrát, um pínuna drottins vors Jesú Kristí, og er það kvæði eftir ritningunni rétt ómengað, án allrar hjátrúar, er þeir segja biskup Jón hafa kveðið skammt fyrir sinn dauða. Item hefur hann kveðið það kvæði, er menn kalla Davíðsdikt, er í þeirri prentuðu vísnabók stendur. Hann hefur og ort margar aðrar vísur. Og er þetta ein er hann mælti fram einn vetur, er menn komu til hans, og hann þóttist þá [....??] eður munngát hafa fyrir hendi, að veita sínum gestum. Til hef ég tafl með spilum, tölur sem leggi og völur, skák með sköfnum hrókum skjótt og kotru fornótta: hörpu heldur snarpahresta með girnisneistum, fón með fögrum sóni fengið til lykla með strengjum. Ari sonur hans var höfðingi mikill og mjög vitur maður til lögmanns. Hann átti Halldóru dóttur Þorleifs Grímssonar á Möðruvöllum, þau áttu tvær dætur Helgu og Þóru. Þóra giftist Jóni Sigurðssyni í Kristnesi norður í Eyjafirði. Helga Páli Jónssyni á Reykhólum sýslumanni yfir Ísafjarðarsýslu. Þeirra börn: Pétur Pálsson a Staðarhóli, hans son Bjarni Pétursson; Elín Pálsdóttir átti Björn Benediktsson, þeirra son Magnús Björnsson lögmaður, en dætur Sigríður og Guðrún; Ragnheiður Pálsdóttir átti fyrst Gissur Þorláksson, þeirra synir Jón og Magnús, síðan giftist hún aftur síra Sveini Símonarsyni að Holti í Önundarfirði á Vestfjörðum, þeirra synir síra Gissur á Alftamýri og mag[ister] Brynjólfur Sveinsson biskup í Skálholti. Fleiri syni og dætur átti biskup Jón, sem göfugt fólk er út af komið. Síra Björn var og mannval mikið, hann átti mörg börn eftir, og voru þau ung. Þeirra móðir var Steinunn dóttir Jóns bónda frá Svalbarði Magnússonar. Steinunn var kvenval mikið. Þeirra synir Jón, Magnús, Teitur, Árni og Bjarni, dætur Ragnhildur, Halldóra.“ Og einnig „Kvæðið um Jón biskup Arason (Rognes rosar, minne) er af mér ritað eftir blöðum in folio með hendi síra Jóns Erlendssonar í Villingaholti, er ég tók út úr bók með hans hendi, hverja ég fékk frá síra Ólafi Gíslasyni, og á var Njáls saga etc. Aftan við þetta kvæði var á sömu blöðum, og með sömu hendi, nokkuð meira um biskup Jón, excerperað og útskrifað orðrétt úr annálum Björns á Skarðsá ad ann. 1550. 51. 52. hirti ég ekki um það að uppskrifa, heldur aleinasta exscriberaðe þar úr það sem hér innan í liggur á 2 blöðum in 4to, með því þessar relationes voru; að þeim hluta interpoleraðar úr opere Björns. En hinu öllu bar orðrétt saman. Blöðum in folio með hendi síra Jóns, hvar á þessi excerpta skrifuð voru. Reif ég í sundur, en kvæðið conserveraði ég, til að gefa það einum hverjum, eftir það ég mitt apographum, þar við accurate confererað hafði. Hafn. 1723. mense octobri. “ Framan við Um biskup Jón Arason að Hólum skrifar Árni Magnússon: „Þessi Relation um biskup Jón Arason er rituð eftir 10 blöðum in folio skrifuðum með hendi síra Jóns Erlendssonar í Villingaholti, og voru sömu 10 blöð með nokkrum öðrum fleiri, aftan við bréfabók biskups Ögmundar, áður en þau þaðan tók með því þau og hin fleiri eigi eiginlega þar til heyrðu.“

Uppruni og ferill

Uppruni

Tímasett í einu lagi til 17. aldar í Katalog I, bls. 504.

Ferill

Einn hluta handritsins, „um biskupa Iislendska þä sidstu ante reformationem“, fékk Árni Magnússon árið 1706 frá Bæ í Flóa, af Þuríði Sæmundsdóttur (sbr. saurbl.).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 6. júlí 1973.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Tekið eftir Katalog I, bls. 504-506 (nr. 961). Kålund gekk frá handritinu til skráningar í nóvember 1886. DKÞ skráði 28. júlí 2003.

Myndir af handritinu

Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.

Innihald

Hluti I ~ AM 236 1 4to
(1r-19r)
Um Skálholtsbiskupa fyrir og um siðaskiptin
Höfundur

Oddur Einarsson

Aths.

Margar stuttar ritgerðir sem rekja má, beint eða óbeint, til Odds Einarssonar biskups, samdar árið 1593 og hér sennilega skrifaðar af Oddi sjálfum.

Falla í tvo meginflokka.

1
Um viðskipti biskupanna Marteins Einarssonar og Jóns Arasonar ásamt fleiru um Jón Arason
2
Enginn titill
2.1
Um Stefán Jónsson biskup
2.2
Um Ögmund Pálsson biskup
2.3
Um atrekandann um siðaskiptin
Efnisorð
2.4
Um aðtektir í Viðey
Efnisorð
2.5
Um Gissur Einarsson biskup
2.6
Um Martein Einarsson biskup
Enginn titill
Aths.

Ásamt fleiri efnisþáttum.

Bl. 19v-21v auð.

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír
Blaðfjöldi
21 blað ().
Skrifarar og skrift

Uppruni og ferill

Uppruni

Eiginhandarrit Odds Einarssonar biskups frá 1593.

Hluti II ~ AM 236 2 4to
(22r-27v)
Historían af biskupi Ögmundi Pálssyni
Titill í handriti

„Historian af Biskup[p] gmunde Päls Syne“

Aths.

Bl. 28r-30v auð.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír
Blaðfjöldi
9 blöð ().
Skrifarar og skrift

Uppruni og ferill

Uppruni

Tímasett til c1650 í Katalog I, bls. 504.

Hluti III ~ AM 236 3-8 4to
1(31r-40v)
Kvæði um Ögmund biskup
Aths.

Inngangsupplýsingar settar inn af Árna Magnússyni.

Bl. 41r-43v auð.

2(44r-57v)
Vísur um biskup Jón Arason og syni hans
Höfundur

Ólafur Tómasson

Aths.

Inngangsupplýsingar settar inn af Árna Magnússyni.

Bl. 58r-59v auð.

3(60r-61v)
Um þá feðga biskup Jón Arason, sr. Björn og Ara
Aths.

Lesbrigði sett inn af Árna Magnússyni.

Efnisorð
4(62r-68v)
Kvæði um Jón biskup Arason og syni hans
Höfundur

Ólafur Halldórsson

Aths.

Inngangsupplýsingar settar inn af Árna Magnússyni.

Bl. 69 autt.

5(70r-76v)
Kvæði um heimreið biskups Jóns Arasonar í Skálholt
Höfundur

Andrés Magnússon

Aths.

Bl. 77 autt.

6(78r-81v)
Sakargiftir Kristjáns skrifara gefnar þeim biskupi Jóni Arasyni og sonum hans sr. Birni og Ara

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír
Blaðfjöldi
51 blað ().
Skrifarar og skrift
Fylgigögn

Seðill Árna Magnússonar með upplýsingum um forrit uppskriftarinnar á bl. 70r-76v (AM 236 7 4to).

Uppruni og ferill

Uppruni

Uppskriftir gerðar fyrir og af Árna Magnúsyni c1700.

Hluti IV ~ AM 236 9-11 4to
1(82r-84v)
Bréf hr. Gissurar af líknekjum
Titill í handriti

„Brieff H. Gitzurar Aff | Lijkneskium“

2(85r)
Bréf Páls páfa III til Jóns Arasonar biskups
Aths.

Í íslenskri þýðingu.

Einungis niðurlagið. Upphafið virðist vera neðst á bl. 84v, þar sem krotað hefur verið yfir fjórar línur.

3(85r-91v)
Skýrsla um hvað Kristján skrifari talaði móti þeim feðgum Jóni biskupi Arasyni og sonum hans, einnig um dauða og greftran þeirra feðga
4(91r)
Tvær vísur
Höfundur

Jón Arason biskup

Aths.

Með annarri hendi.

Bl. 92 autt.

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír
Blaðfjöldi
11 blöð ().
Ástand

Bl. 82r-84v voru um tíma týnd úr handritinu, en hafa nú verið sett inn aftur.

Skrifarar og skrift

Uppruni og ferill

Uppruni

Tímasett til c1650 í Katalog I, bls. 505.

Hluti V ~ AM 236 12 4to
(93r-133v)
Um biskup Jón Arason að Hólum
Höfundur

Magnús Björnsson

Oddur Einarsson

Aths.

Uppskrift Árna Magnússonar með inngangsupplýsingum.

Bl. 134r-135v auð.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír
Blaðfjöldi
43 blöð ().
Umbrot

Einungis skrifað á versósíður.

Skrifarar og skrift

Uppruni og ferill

Uppruni

Uppskrift Árna Magnússonar frá c1700.

Hluti VI ~ AM 236 13 4to
(136r-142v)
Fragmenta historiæ Johannis Arii episcopi Holensis
Aths.

Tvær stuttar ritgerðir um Jón Arason.

Bl. 143 autt.

Tungumál textans

Latína

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír
Blaðfjöldi
8 blöð ().
Umbrot

Einungis skrifað á versósíður.

Skrifarar og skrift

Uppruni og ferill

Uppruni

Tímasett c1600 í Katalog I, bls. 505. E.t.v. skrifað af Oddi Einarssyni biskupi.

Hluti VII ~ AM 236 14 4to
(144r-156v)
Um biskup Jón Arason að Hólum
Aths.

Sama frásögn og í AM 236 12 4to (bl. 93r-133v).

Bl. 157r-159v auð.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír
Blaðfjöldi
16 blöð ().
Umbrot

Einungis skrifað á versósíður.

Skrifarar og skrift

Uppruni og ferill

Uppruni

Skrifað af Torfa Jónssyni og tímasett til 17. aldar í Katalog I, bls. 505.

Hluti VIII ~ AM 236 15 4to
(160r-180v)
Framburður Daða Guðmundssonar um viðskipti sín og Jóns biskups Arasonar og sona hans
Aths.

Bl. 181 autt.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír
Blaðfjöldi
22 blöð ().
Umbrot

Einungis skrifað á versósíður.

Skrifarar og skrift

Uppruni og ferill

Uppruni

Uppskrift Árna Magnússonar frá c1700.

Hluti IX ~ AM 236 16 4to
(182r-196v)
Skjöl um jarðagóss biskups Jóns Arasonar og sona hans
Aths.

Innlegg í málaferli Sigurðar Jónssonar og Péturs Pálssonar.

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír
Blaðfjöldi
15 blöð ().
Umbrot

Einungis skrifað á versósíður.

Skrifarar og skrift

Uppruni og ferill

Uppruni

Skrifað fyrir Árna Magnússon c1700, eftir AM 249 c 4to, sem Árni fékk lánað hjá Brynjólfi Þórðarsyni á Hlíðarenda (sbr. seðil).

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
« »