Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 135 4to

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Lögbók; Ísland, 1340-1525

Nafn
Snjólfur Rafnsson 
Fæddur
1460 
Starf
Lögréttumaður 
Hlutverk
Óákveðið 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Hjálmur Sveinsson 
Starf
 
Hlutverk
Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Eiríkur Snjólfsson 
Fæddur
1500 
Dáinn
1579 
Starf
Lögsagnari 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Bjarni Bjarnason 
Fæddur
1639 
Dáinn
1723 
Starf
Lögsagnari 
Hlutverk
Eigandi; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Oddný Guðnadóttir 
Starf
 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þorbergur Illugason 
Starf
 
Hlutverk
Óákveðið 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Rögnvaldur Sigmundsson 
Fæddur
1638 
Dáinn
1703 
Starf
Sýslumaður 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Páll Jónsson Vídalín 
Fæddur
1667 
Dáinn
18. júlí 1727 
Starf
Lögmaður; Attorney 
Hlutverk
Eigandi; Höfundur; Ljóðskáld; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Guðmundur Þorleifsson 
Fæddur
1658 
Dáinn
9. febrúar 1720 
Starf
Bóndi 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Páll Jónsson 
Fæddur
1649 
Dáinn
17. desember 1721 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Eigandi; Bréfritari; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Magnús Jónsson 
Fæddur
1642 
Dáinn
25. apríl 1694 
Starf
Lögmaður 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fædd
2. júní 1976 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Már Jónsson 
Fæddur
19. janúar 1959 
Starf
 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1v-2v)
Lögfræðilegar athugagreinarNöfn eigenda
Aths.

Viðbætur frá 17. öld (sbr. Katalog I, bls. 423).

Pennakrot á bl. 1r.

Efnisorð
2(2v-4r)
Réttarbætur
Aths.

Frá 13.-14. öld. Alls 13 talsins.

Viðbót frá c1490 (sbr. ONPRegistre, bls. 445).

Efnisorð
3(4v)
Jóhannesarguðspjall
Aths.

Einungis upphafið.

Viðbót frá c1350-1400 (sbr. ONPRegistre, bls. 445).

Tungumál textans

Latína

Efnisorð
4(4v)
Bæn
Aths.

Viðbót frá c1350-1400 (sbr. ONPRegistre, bls. 445).

Tungumál textans

Latína

Efnisorð
5(4v-5v)
Upphaf Móses laga
Titill í handriti

„Upphaf Moyses laga“

Aths.

Löggjöfin á Sínai, boðorðin tíu o.s.frv.

Viðbót frá c1350-1400 (sbr. ONPRegistre, bls. 445).

Efnisorð
6(5v)
Af dómadags undrum
Titill í handriti

„Af doma dags | undrum“

Aths.

Um dómsdagstákn.

Viðbót frá c1350-1400 (sbr. ONPRegistre, bls. 445).

Efnisorð
7(6v-69v)
Jónsbók
Efnisorð
8(69v-73v)
Enginn titill
Efnisorð
8.1
Réttarbætur
Aths.

Frá 13.-14. öld. Alls fjórar talsins.

Lýkur með tveimur stuttum greinum.

Efnisorð
8.2
Um melrakkaveiðar
Aths.

Viðbót frá c1480 (sbr. ONPRegistre, bls. 445).

Efnisorð
8.3
Um almennilegar pútur
Aths.

Viðbót c1480 (sbr. ONPRegistre, bls. 445).

Efnisorð
9(74r-74v)
Um byggingu á konungsjörðumUm dómnefnu
Aths.

Efnisorð
10(75r-88r)
Kristinréttur Árna biskups
Titill í handriti

„her hefr upp kristinrett | nyia en log|tekna“

11
Enginn titill
11.1(88r-97v)
Grágás
Titill í handriti

„her hefr vpp kristinna laga þatt …“

Aths.

Hluti af lögunum, Kristinna laga þáttur.

Í þessum hluta er löng spássíugrein frá 17. öld um sagnfræðilegar tilvísanir í titli handritsins.

Efnisorð
11.2(97v)
Eindagi á tíðakaupi presta
Titill í handriti

„Eíndagi a tidakaupi presta“

Aths.

Fylgir aftan við lögin í 5 línum.

12(97v-100r)
Tíundarlög Gissurar biskups
Titill í handriti

„her se|ger vm tiundar gerd“

13(100r-105r)
Jónsbók
Titill í handriti

„Her hefur upp saktal or bok islendin|ga“

Aths.

Hluti af lögunum, sakatal.

Efnisorð
14(105r-105v)
Kristinréttur Árna biskups
Aths.

Tveir kaflar úr lögunum: „Um okr“ og „rettar bætur herra vilialms“.

Elsta hluta handritsins lýkur hér með orðum skrifara: „christus scribentem cystiduat atqvelegentem“.

15(106r-107r)
Enginn titill
Aths.

Viðbætur frá c1490 (sbr. ONPRegistre, bls. 445).

15.1
Lagaformálar
Aths.

Sextán talsins.

Efnisorð
15.2
Lagaákvæði
Aths.

Þrjú talsins.

Efnisorð
15.3
Réttarbót Hákonar konungs um kristindómsrétt 1316
Efnisorð
15.4
Gamli sáttmáli
Efnisorð
15.5
Formáli um útnefningu nefndarmanna til Öxarárþings
Aths.

Til afnota fyrir sýslumann Múlaþings.

Viðbót með hendi frá upphafi 16. aldar (sbr. Katalog I, bls. 424).

Efnisorð
15.6
Lögfræðilegar athugagreinar
Aths.

Viðbót frá 17. öld (sbr. Katalog I, bls. 424).

Efnisorð
16(107v)
Enginn titill
Efnisorð
16.1
Formáli um héraðsþingssetninguFormáli um héraðsþingsslit
Aths.

Til afnota fyrir Snjólf Hrafnsson.

Viðbót frá c1500 (sbr. Katalog I, bls. 424).

Efnisorð
16.2
Um tíund og matgjafir
Aths.

Viðbót frá c1500 (sbr. Katalog I, bls. 424).

16.3
Lögfræðilegar athugagreinar
Aths.

Viðbót frá 17. öld (sbr. Katalog I, bls. 424).

Skafnar burt að hluta.

Efnisorð
16.4
Tafla yfir tíund og afgjöld
Aths.

Einungis leifar á ræmu af blaði sem hefur verið skorið burt.

Með sömu hendi og efnisþátturinn á undan og því viðbót frá 17. öld (sbr. Katalog I, bls. 424).

17(108r-108v)
Enginn titill
17.1
Skýring á þýðingu Eden
Aths.

Ellefu línur. Efsta lína skorin burt.

Viðbót frá c1500 (sbr. ONPRegistre), bls. 445.

Tungumál textans

Íslenska

Efnisorð
17.2
Biblíutilvitnun
Aths.

Fimm línur.

Viðbót frá c1500 (sbr. ONPRegistre), bls. 445.

Tungumál textans

Latína

Efnisorð
17.3
Réttarbót Hákonar konungs
Titill í handriti

„skylda var ok ástsemd“

Aths.

Viðbót frá c1500 (sbr. ONPRegistre), bls. 445.

Efnisorð
17.4
Tafla yfir tíundTafla yfir sakfallsgjöld
Aths.

Viðbætur með léttiskrift frá 17. öld (sbr. Katalog I, bls. 424).

18(109r-114r)
Enginn titill
18.1
Kirkjuskipanir
Aths.

Hin yngsta frá Sveini Péturssyni biskupi í Skálholti (1466-1475).

Viðbætur frá c1490 (sbr. ONPRegistre, bls. 445).

18.2
Lögfræðilegar athugagreinar
Aths.

Viðbót frá 17. öld (sbr. Katalog I, bls. 424).

Auð síða aftan við, utan pennakrots o.þ.h.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Skinn
Blaðfjöldi
227 blöð (), auk sex skinnseðla skrifara við bl. 38, 44, 50, 76, 78 og 118.
Ástand

  • Efni á bl. 107v skafið burt að hluta.
  • Blað aftan við bl. 107 skorið burt, svo að einungis stendur eftir ræma við kjöl.

Umbrot

Tvídálka.

Skrifarar og skrift
Skreytingar

Mynd á bl. 6r af Ólafi konungi helga í hásæti, með öxi og spjót.

Mynd á bl. 74vb af biskupi sitjandi með bagal.

Upphafsstafir í mörgum litum, sumir mikið skreyttir.

Rauðritaðar fyrirsagnir.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Margvíslegar viðbætur við upprunalega handritið (sjá efni og uppruna).
  • Leiðréttingar skrifara á seðlum (sjá um blaðfjölda).
  • Samskonar leiðréttingar skrifara á spássíum.
  • Ýmsar viðbætur á spássíum.
  • Kveðja á efri spássíu bl. 70v frá Hjálmi Sveinssyni til Eiríks Snjólfssonar.

Band

Leðurband, þrykkt.

Fylgigögn

Þrír seðlar með hendi Árna Magnússonar og afsalsbréf:

  • Oktavótvíblöðungur (165 mm x 102 mm) skrifaður 1708, um 1710 og 1722: „Lögbók Bjarna Bjarnasonar folio, (sú er ég fékk frá Guðmundi Þorleifssyni) er nú í láni hjá lögmanninum Páli Jónssyni. (1708 hún er allvíða registreruð hjá mér inter meos Codices legum. 1722 fékk ég hana úr láninu frá Lögmanninum.“
  • Oktavóseðill (140 mm x 91 mm) frá um 1710: „Framan eða aftan við Arnarbælis lögbók, þá sem átt hefur Snjólfur Rafnsson, sýslumaður í Múlaþingi, og er þar ritað undir sjálfa reformationem. Snjólfur var á dögum Jóhannes Regis Dan.“
  • Afsalsbréf Bjarna Bjarnasonar í Arnarbæli í kvartóstærð (204 mm x 160 mm), skrifað í Víðidalstungu 11. maí 1707.

Uppruni og ferill

Uppruni

Elsti hluti handritsins (bl. 6va-73vb:18 og 74ra-105vb) er tímasettur til c1350 (sbr. ONPRegistre, bls. 445), en til síðari hluta 14. aldar í Katalog I, bls. 422. Yngri viðbætur eru tímasettar á eftirfarandi hátt:

Ferill

Um 1500 virðist bókin hafa verið í eigu Snjólfs Hrafnssonar lögréttumanns, sem talinn er hafa verið sýslumaður Múlasýslu (sbr. bl. 107 og 114v og AM 435 a 4to, bl. 179v). Eftir hann hefur sonur hans, Eiríkur Snjólfsson, líklega fengið bókina (sbr. bl. 70v). Oddný Guðnadóttir fékk bókina í heimanfylgju árið 1695 (sbr. bl. 2r) og frá Oddnýju fékk hana Þorbergur Illugason, prestur í Bitru (sbr. AM 435 a 4to, bl. 180r). Af sr. Þorbergi eignaðist Rögnvaldur Sigmundsson bókina og af honum Bjarni Bjarnason í Arnarbæli. Samkvæmt afsalsbréfi sem fylgir handritinu (sjá fylgigögn) seldi Bjarni Páli Vídalín handritið árið 1707, þó með forkaupsrétti til Árna Magnússonar (sbr. einnig bl. 2r). Bókin var þá hjá Árna, að láni Guðmundar Þorleifssonar (sbr. afsalsbréf, seðil og AM 435 a 4to, bl. 180r). 1708 virðist Árni hafa eignast bókna, en Páll Vídalín hafa hana að láni (sbr. seðil og AM 435 a 4to, bl. 180r). 1722 skráir Árni að hann hafi fengið handritið frá Páli (sbr. seðil). Fyrrum höfðu einnig Guðmundur West, sr. Páll á Melstað og Magnús Jónsson lögmaður bókina í höndum (sbr. AM 435 a 4to, bl. 180r).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 2. september 1982.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Tekið eftir Katalog I, bls. 422-425 (nr. 799). Kålund gekk frá handritinu til skráningar 14. október 1886. DKÞ skráði 15. júlí 2003. Már Jónsson skráði seðla Árna Magnússonar 11. febrúar 2000.

Myndir af handritinu

Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Ordbog over det norrøne prosasprog: Registreed. Den arnamagnæanske kommision
Íslenzkt fornbréfasafn I. 834-1264
„Et brudstykke af Kongespejlet: Med bemærkninger om indholdet af AM 668,4°“, ed. Hans Bekker-Nielsens. 105-112
Harry Fett„Miniatyrer fra islandske haandskrifter“, Bergens Museums Aarbog1910; 7: s. 3-40
Harry Fett„Miniatures from Icelandic manuscripts“, Saga book1911-1912; 7: s. 111-126, 177-205
Jóns saga Hólabyskups ens helga, ed. Peter Foote2003; 14
Halldór HermannssonIcelandic illuminated manuscripts of the middle ages, 1935; 7
Bent Chr. Jacobsen„Sektir Jónsbókar“, 1990; 7: s. 179-185
Skarðsbók. Jónsbók and other laws and precepts. MS. No. 350 fol. in the Arna-Magnæan Collection in the University Library of Copenhagen, ed. Jakob Benediktsson1949; 16
Jón HelgasonBækur og handrit á tveimur húnvetnskum höfuðbólum á 18du öld, Árbók 1983 (Landsbókasafn Íslands)1983; Nýr fl. 9: s. 4-46
Agnete Loth„Introduction“, Fornaldarsagas and late medieval romances AM 586 4to and AM 589 a-f 4to, Early Icelandic manuscripts in facsimile1977; 11
Magnús Lyngdal MagnússonKristinréttur Árna frá 1275. Athugun á efni og varðveizlu í miðaldahandritum
Magnús Lyngdal Magnússon„"Kátt er þeim af kristinrétti, kærur vilja margar læra". Af kristinrétti Árna, setningu hans og valdsviði“, 2004; 15: s. 43-90
James Woodrow MarchandEarly Scandinavian variants of the Fifteen signs before doomsday, 1976; 31: s. 117-132
Már Jónsson„Textatengsl nokkurra elstu handrita Jónsbókar“, Líndæla. Sigurður Líndal sjötugur 2. júlí 20012001; s. 373-387
Færeyinga saga, ed. Ólafur Halldórsson1987; 30: s. cclxviii, 142 s.
Jens Eike Schnall„Die dies mali und andere Unglückstage: Kontextualisierung, Kompilationsmuster und Wissensordnung in nordeuoropäischen Handschriften des Spätmittelalters“, s. 343-378
Jens Eike Schnall„Recht und Heil. Zu Kompilationsmustern in Handschriften der Jónsbók“, 2006; 16: s. 75-114
Didrik Arup Seip„Palæografi. B. Norge og Island“, Nordisk kultur1954; 28:B
Selma Jónsdóttir„Lýsingar Helgastaðabókar“, II: s. 90-124
Ole Widding„Norrøne Marialegender med Rhinegnene som hjemsted“, ARV1967; 23: s. 143-158
Anders Winroth„The canon law of emergency baptism and of marriage in medieval Iceland and Europe“, 2018; 29: s. 203-229
« »