Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 134 4to

Skoða myndir

Jónsbók; Ísland, 1281-1294

[This special character is not currently recognized (U+f10d).]

[This special character is not currently recognized (U+f211).]

[This special character is not currently recognized (U+f20e).]

Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Ólafsson ; Grunnavíkur-Jón 
Fæddur
16. ágúst 1705 
Dáinn
17. júlí 1779 
Starf
Fræðimaður; Skrifari Árna Magnússonar 
Hlutverk
Skrifari; Höfundur 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Hallgrímsson 
Fæddur
1600 
Dáinn
1700 
Starf
 
Hlutverk
Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Einarsson 
Dáinn
1703 
Starf
 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Haraldur Bernharðsson 
Fæddur
12. apríl 1968 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Dall, Birgitte 
Fædd
1912 
Dáin
1989 
Starf
Forvörður 
Hlutverk
Bókbindari 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-41v)
Jónsbók
Efnisorð
1.1(1r-1v)
Enginn titill
Upphaf

Þıngmenn dỏma þat mal at log?ullv

Niðurlag

„með ?ullkomınnı aſt oc rett?ıſı tıl“

Aths.

Niðurlag Þingfararbálks.

Kristindómsbálkur, kap. 2.

1.2(2r-3v)
Enginn titill
Upphaf

mıklar ſaker oc þo eıgı nogar

Niðurlag

„nu ?ıl ſa eıgı taka bỏtr er ?ırı ?anvirðo ?arð“

Aths.

Mannhelgi, kap. 17-21.

Efnisorð
1.3(4r-4v)
Enginn titill
Upphaf

maðr rettr at kono latı allt ? era heımılt

Niðurlag

„at landzlogum rettum oc“

Aths.

Kvennagiftingar, kap. 2-4.

Efnisorð
1.4(5r-5v)
Enginn titill
Upphaf

>getın ſinn ?io?ðung h?ert þeıra

Niðurlag

„Attu ér?ð“

Aths.

Erfðatal, 2.-8. erfð.

Efnisorð
1.5(6r-13v)
Enginn titill
Upphaf

En e? ?é er eıgı meıra

Aths.

Arfatökur, kap. 18, endar á yfirskrift Landabrigðabálks.

Efnisorð
1.6(14r-14v)
Enginn titill
Upphaf

Nv ?ılıa menn ıo?ðum ſmaſkıpta

Niðurlag

„er til motz æígu“

Aths.

Landabrigðabálkur, kap. 3-4.

Efnisorð
1.7(15r-16v)
Enginn titill
Upphaf

e? hann varðar minnr uíð

Niðurlag

„ſtó?na upprétta ?ırer ?etr nætr hınar

Aths.

Landsleigubálkur, kap. 16-21.

Efnisorð
1.8(17r-18v)
Enginn titill
Upphaf

mæín at. þa ſkal ſkıpta

Niðurlag

„lauſum eyrı. oc t?ıgılldı“

Aths.

Landsleigubálkur, kap. 24-30.

Efnisorð
1.9(19r-26v)
Enginn titill
Upphaf

vıð vatta h?art er hinn ?ıl eða æ ıgı

Niðurlag

„að? t?eır manaðır ero a? ?etrı syna“

Aths.

Landsleigubálkur, kap. 32-50.

Efnisorð
1.10(27r-27v)
Enginn titill
Upphaf

ſpik oc rengı

Niðurlag

„huala ı?okum. þa eıgu“

Aths.

Rekabálkur 7-8

Efnisorð
1.11(28r-33v)
Enginn titill
Upphaf

kemr eıgı mæıra tıl

Niðurlag

„Nu ſkal hann ?ęða tıl kroſſ messo a“

Aths.

Kaupabálkur, kap. 2-17.

Efnisorð
1.12(34r-41v)
Enginn titill
Upphaf

daga oc ha?a ?atta uıð

Niðurlag

„þa ſekıaz þeı? er há?a“

Aths.

Kaupabálkur, kap. 22 - Þjófabálkur, kap. 17.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Skinn
Blaðfjöldi
41 blað (180 mm x 115 mm-220 mm x 157 mm (að meðaltali eða þar um bil: engin tvö blöð eru alveg nákvæmlega eins)).
Tölusetning blaða

Blaðmerking með hendi Árna Magnússonar.

Ástand

Vantar í handritið.

Umbrot

  • Einn dálkur.
  • Línufjöldi er 24-25 línur á hverri síðu.

Skrifarar og skrift
Skreytingar

Teikning af karli í herklæðum á spássíu bl. 19v.

Skreyttir upphafsstafir bálka (1r, 36r), sex línur að stærð.

Rauðir og bláir upphafsstafir í upphafi hvers kafla, tvær eða þrjár línur að stærð, margir með hala niður eða upp eftir spássíu.

Rauðar kaflafyrirsagnir með hendi skrifarans.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

Víða spássíugreinar (t.d. 10r og 16v).

Band

Spjöld klædd hvítu skinni með þremur þvengjum (að hætti Árna Magnússonar) (230 mm x 170 mm x 20 mm).

Fylgigögn
Tveir seðlar með hendi Árna Magnússonar, en sá þriðji (sem er fyrsta saurblaðið) virðist með hendi Jóns Ólafssonar úr Grunnavík.

  • Seðill 1(202 mm x 157 mm): „Þetta blað num. 14 fékk ég 1703 af Jóni nokkrum Einarssyni, heimilismanni í Garði á Suðurnesjum. Þar með fylgdi blað úr Grágás í sama slags formi sem þetta, og með líkri skrift, þó eigi hinni sömu, sem mér virðist. Höfðu þessi 2 blöð verið utan um kver, og vissi maðurinn ekkert til, hvaðan þau til sín komin væru. Jón þessi var annars kynjaður norðan úr landi.“
  • Seðill 2(138 mm x 98 mm): „Þetta blað númer 27 er komið frá Vilhjálmi, er var á Kirkjubóli, til þess er ég fékk það af 1706.“

á sarublaði stendur: „Lỏgbokar fragment er ur forgördi exemplare. meste þvi besta sem til hefir verit, Th Svb,“

Uppruni og ferill

Uppruni

Skrifað skömmmu eftir lögtöku Jónsbókar, hugsanlega á bilinu 1281-1294 (sjá ONPRegistre, bls. 445). Í Katalog I bls. 421, er það hins vegar tímasett til um 1300.

Ferill

Af spássíugrein á bl. 16v má ráða að handritið hafi verið eign Jóns Hallgrímssonar á Eyrarlandi  í Eyjafirði um miðja 17. öld. Um sama leyti skrifar Bjarni Jónsson nafn sitt neðst á bl. 1r.

Ekki er ljóst hvernig Árni Magnússon eignaðist meginhluta handritsins, en þau blöð eru vel farin þótt í brotum hafi að líkindum verið notuð utan um bækur. Blað 14 fékk Árni árið 1703 hjá Jóni Einarssyni heimilismanni í Garði á Suðurnesjum, en blað 27 árið 1706, hjá Vilhjálmi sem var á Kirkjubóli (sbr. seðla).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 11. júlí 1981.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Tekið eftir Katalog I, bls. 421-422 (nr. 798). Kålund gekk frá handritinu til skráningar 13. október 1886. Haraldur Bernharðsson skráði 2001.

Aðgengi

Handritið er í tólf brotum og aðeins blöð 14 og 27 eru illa farin.

Viðgerðarsaga

Viðgert á verkstæði Birgitte Dall í maí 1981.

Viðgert í maí 1980.

Myndir af handritinu

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen í febrúar 1973.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Ordbog over det norrøne prosasprog: Registreed. Den arnamagnæanske kommision
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Palæografisk atlas. Oldnorsk-islandsk afdeling / udgivet af Kommissionen for det arnamagnæanske legat
Jóns saga Hólabyskups ens helga, ed. Peter Foote2003; 14
Halldór HermannssonIlluminated manuscripts of the Jónsbók, Islandica1940; 28
Haraldur Bernharðsson„Skrifandi bændur og íslensk málsaga. Vangaveltur um málþróun og málheimildir“, 2002; 13: s. 175-197
Hreinn BenediktssonLinguistic studies, historical and comparative
Helle Jensen„Fragmenter af et kongesagahåndskrift fra det 13. århundrede“, s. 24-73
Eiríks saga víðförla, ed. Helle Jensen1983; 29
Jón Helgason„Introduction“, Njáls saga the Arna-Magnean manuscript 468, 4to. (Reykjabók)1962; s. V-XIX
Bernhard LuxnerOn the history of the Icelandic pronouns nokkur and nokkuð : an examination of selected manuscripts from the 13th to the 16th century
Már Jónsson„Forskeyttar forsetningar í miðaldahandritum“, Íslenskt mál og almenn málfræði2000; 22: s. 167-176
Már Jónsson„Textatengsl nokkurra elstu handrita Jónsbókar“, Líndæla. Sigurður Líndal sjötugur 2. júlí 20012001; s. 373-387
Eva Rode„Et fragment af en prædiken til askeonsdag“, s. 44-61
Didrik Arup Seip„Palæografi. B. Norge og Island“, Nordisk kultur1954; 28:B
Ole Widding„Håndskriftanalyser“, s. 65-75
Ole Widding„Jónsbóks to ikke-interpolerede håndskrifter. Et bidrag til den islandske lovbogs historie“, Scripta Islandica1967; 18
Ole Widding„Norrøne Marialegender med Rhinegnene som hjemsted“, ARV1967; 23: s. 143-158
« »