Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 158 fol.

Skoða myndir

Sögubók; Ísland, 1630-1675

Nafn
Þorsteinn Björnsson 
Starf
 
Hlutverk
Óákveðið 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Sigurður Björnsson 
Fæddur
1. febrúar 1643 
Dáinn
3. september 1723 
Starf
Lögmaður 
Hlutverk
Eigandi; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fædd
2. júní 1976 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fædd
15. maí 1956 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Dall, Birgitte 
Fædd
1912 
Dáin
1989 
Starf
Forvörður 
Hlutverk
Bókbindari 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-140r)
Austfirðingasögur
1.1(1r-6r)
Hrafnkels saga Freysgoða
Titill í handriti

„Saga af Hrafnkeli goða.“

Upphaf

[Þ]að var á dögum Haralds konungs hins hárfagra …

Niðurlag

„… og þóttu miklir menn fyrir sér og lýkur hér frá Hrafnkeli að segja.“

1.2(6r-10v)
Gunnars saga Keldugnúpsfífls
Titill í handriti

„Saga af Gunnari Keldugnúpsfífli.“

Upphaf

[Þ]orgrímur hét maður sem bjó þar sem nú heitir á Hörgslandi …

Niðurlag

„… er frá þeim komin mikil ætt. Þóttu það allt vera miklir menn fyrir sér.“

Baktitill

„Og lýkur hér með sögu af Gunnari Keldugnúpsfífli.“

1.3(10v-13r)
Gunnars þáttur Þiðrandabana
Titill í handriti

„Sagan af Gunnari Þiðrandabana.“

Upphaf

[K]etill hét maður og var kallaður þrymur …

Niðurlag

„… og var hann í Noregi til elli ævi sinnar. Lýkur hér með sögu Gunnars.“

1.4(13v-15r)
Þorsteins þáttur stangarhöggs
Titill í handriti

„Saga af Þorsteini stangarhögg.“

Upphaf

[M]aður nefnist Þórarinn er bjó í Sunnudal …

Niðurlag

„… Hefur margt manna frá þeim komið og lýkur þar frá þeim að segja.“

1.5(15r-15v)
Þorsteins þáttur forvitna
Titill í handriti

„Saga af Þorsteini forvitna.“

Upphaf

[Þ]orsteinn hét maður, íslenskur …

Niðurlag

„… og skildust þeir Þorsteinn með hinni mestu vináttu.“

Baktitill

„Og lýkur hér af Þorsteini forvitna að segja.“

1.6(15v)
Þorsteins þáttur sögufróða
Titill í handriti

„Saga af Þorsteini fróða.“

Upphaf

[Í] Austjörðum óx upp sá maður er Þorsteinn hét …

Niðurlag

„… og var jafnan með konungi. Lýkur svo þessum söguþætti.“

1.7(15v-18r)
Þorsteins saga hvíta
Titill í handriti

„Saga af Þorsteini hvíta.“

Upphaf

[M]aður hét Ölvir hinn hinn(!) hvíti …

Niðurlag

„… og varð úr fullur fjandskapur sem segir í Vopnfirðingasögu. “

Baktitill

„Og lýkur hér sögu Þorsteins hins hvíta.“

1.8(18r-18v)
Þorsteins þáttur Austfirðings
Titill í handriti

„Saga af Þorsteini suðurfara.“

Upphaf

[Þ]orsteinn hét maður austfirskur að ætt …

Niðurlag

„… að duga þér. Konungur var vel …“

Aths.

Niðurlag sögunnar vantar. Hugsanlega um eyðu í forriti að ræða þar sem blöð 19-20 eru auð.

1.9(21r-22v)
Jökuls þáttur Búasonar
Titill í handriti

„Söguþáttur Jökuls Búasonar“

Upphaf

[J]ökli þótti nú svo illt verk sitt …

Niðurlag

„… og lýkur svo frá honum að segja.“

1.10(23r-26v)
Orms þáttur Stórólfssonar
Titill í handriti

„Saga af Ormi Stórólfssyni.“

Upphaf

[H]ængur hét maður, son Ketils Naumdæla en móðir hét Hrafnhildur …

Niðurlag

„… og þótti æ hinn mesti maður og varð ellidauður og hélt vel trú sína. Og lýkur svo frá honum að segja. “

Aths.

Blöð 27r-28v eru auð.

1.11(29r-37v)
Bárðar saga Snæfellsáss
Titill í handriti

„Bárðar saga“

Upphaf

Dumbur hefur kóngur heitið …

Niðurlag

„… Ekki er þess getið að Gestur Bárðarson hafi nokkur börn átt. “

Baktitill

„Og lýkur hér sögu Bárðar Snæfellsáss og Gests sonar hans.“

1.12(37v-66v)
Laxdæla saga
Titill í handriti

„Hér hefst Laxdælinga saga“

Upphaf

[K]etill flatnefur hét maður, sonur Bjarnar bunu …

Niðurlag

„… Þorkell Gellisson var hið mesta nytmenni og var sagður manna fróðastur og lýkur þar nú sögum þessum.“

Aths.

Sagan endar í 78. kafla, sbr. útgáfu sögunnar, og er það í samræmi við niðurlag í Z-gerð Laxdælu. Í Y-gerð endar Laxdæla með Bollaþætti (sbr. Einar Ólafur Sveinsson; Íslenzk fornrit V. 1934: lxxii-lxxvi.).

1.13(67r-94r)
Egils saga Skallagrímssonar
Titill í handriti

„Hér byrjar sögu af Kveldúlfi“

Upphaf

Úlfur hét maður og var Bjálfason …

Niðurlag

„… þá er Ólafur konungur Tryggvason féll. Skúli hafði átt í orustum sjö bardaga.“

1.14(94r-112v)
Eyrbyggja saga
Titill í handriti

„Hér hefst Þórsnesinga saga sem öðru nafni kallast Eyrbyggja“

Upphaf

[K]etill flatnefur hét hersir einn í Noregi …

Niðurlag

„… voru þau bein öll þá grafin niður þar sem nú stendur kirkjan.“

Baktitill

„Og lýkur hér nú sögu Þórsnesinga og Eyrbyggja.“

Aths.

Blöð 113r-113v eru auð.

1.15(114r-123v)
Vatnsdæla saga
Titill í handriti

„Hér byrja(!) saga Vatnsdæla“

Upphaf

[M]aður er nefndur Ketill og var kallaður þrymur …

Niðurlag

„… og hélt vel trú sína fram um ævi og ellidaga.“

Aths.

Í Íslenzkum fornritum VIII er þetta niðurlag í samræmi við niðurlag 46. kafla sögunnar en kaflarnir eru þar alls 47 (1939:126).

1.16(124r-136v)
Reykdæla saga
Upphaf

[M]aður hét Þorsteinn höfði …

Niðurlag

„… svo þeim Illuga, og Birni, 000 fór og til Ölvers með.“

Aths.

Af fyrirsögn er einungis tilfært orðið „Skutu“.

1.17(136v-140r)
Valla-Ljóts saga
Titill í handriti

„Söguþáttur af Vallna-Ljót“

Upphaf

[S]igurður hét maður. Hann var son Karls hins rauða …

Niðurlag

„… Hélt Guðmundur virðingu sinni allt til dauðadags og lýkur þar þessari sögu.“

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
i + 140 + i blöð (291 mm x 192 mm). Auð blöð: 19-20, 27-28, 113 og 140v.
Tölusetning blaða

  • Eldri blaðmerking 44-182.

  • Síðari tíma blaðmerking með blýanti 1-140.

Kveraskipan

Tuttugu kver.

  • Kver I: blöð 1r-8v, 4 tvinn.
  • Kver II: blöð 9r-16v, 4 tvinn.
  • Kver III: blöð 17r-20v, 2 tvinn.
  • Kver IV: blöð 21r-28v, 4 tvinn.
  • Kver V: blöð 29r-36v, 4 tvinn.
  • Kver VI: blöð 37r-44v, 4 tvinn.
  • Kver VII: blöð 45r-52v, 4 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 53r-60v, 4 tvinn.
  • Kver IX: blöð 61r-66v, 3 tvinn.
  • Kver X: blöð 67r-74v, 4 tvinn.
  • Kver XI: blöð 75r-82v, 4 tvinn.
  • Kver XII: blöð 83r-90v, 4 tvinn.
  • Kver XIII: blöð 91r-98v, 4 tvinn.
  • Kver XIV: blöð 99r-102v, 2 tvinn.
  • Kver XV: blöð 103r-110v, 4 tvinn.
  • Kver XVI: blöð 111r-114v, 2 tvinn.
  • Kver XVII: blöð 115r-122v, 4 tvinn.
  • Kver XVIII: blöð 123r-132v, 5 tvinn.
  • Kver XIX: blöð 133r-138v, 3 tvinn.
  • Kver XX: blöð 139r-140v, 1 tvinn.

Ástand

  • Gert hefur verið við rifur á einstaka blöðum (sbr. t.d. á blöðum 123r, 136v-137r).
  • Blað 102 er lítillega skaddað og viðgert á ytri kanti.
  • Í handritinu eru víða blettir (sbr. 2r, 4v, 6v,67r, 123r og víðar).

Umbrot

  • Tvídálka.
  • Leturflötur er ca 265 mm x 160 mm.
  • Línufjöldi í hverjum dálki er ca 53-62.
  • Dálkar og spássíur eru vel afmörkuð; víða virðist blaðið hafa verið miðjusett með broti (sbr. t.d. 48r-50v); á stöku stað má þó sjá ljósrauðar línur sem afmarka leturflötinn (sbr. 75v-82r).
  • Víðast hvar eru auðir reitir fyrir upphafsstafi (sbr. t.d. á blöðum 1r-6r).
  • Síðutitlar eru á blöðum 1r-9r.
  • Sögur eru yfirleitt kaflaskiptar en sumstaðar eru eyður fyrir kaflanúmer (sbr. t.d. á blöðum 50r-66v).

Skrifarar og skrift

  • Að mestu talið skrifað með hendi Þorsteins Björnssonar á Útskálum; fínleg og þétt léttiskrift, mikið bundin.

  • Á blöðum 106r-112v til dæmis, er annað skriftarlag; lengra milli lína og skriftin ekki eins smá.

Skreytingar

  • Blekdregnir (fylltir) upphafsstafir með flúri eru á blöðum 29r og 67r.

  • Litdregnir (fylltir) upphafsstafir með laufskreyti má sjá á blöðum 75r, 76v og 77r.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Lesbrigðum og merkjum er bætt við hér og þar með yngri hendi (sbr. t.d. á blöðum 106r og 137r).

Band

Band frá 1971 (302 mm x 220 mm x 47 mm). Strigi er á kili og hornum, strigaklæðning. Saumað á falskan kjöl.

Í eldra bandi voru spjöld og kjölur klædd bókfelli úr latnesku helgisiðahandriti með nótum.

Fylgigögn

  • Einn seðill (181 mm x 167 mm) (milli saurblaðs og 1r) sem á er efnisyfirlit með hendi skrifara Árna Magnússonar: „[efst með rauðu bleki, dauft:] Til Austfirðinga sagna in folio. Hrafnkels saga góða, Gunnars saga Keldugnúpsfífls, Gunnars saga Þiðrandabana. Þáttur af Þorsteini stangarhögg, af Þorsteini forvitna, af Þorsteini fróða, af Þorsteini hvíta, af Þorsteini suðurfara, Jökuls þáttur Búasonar, Orms þáttur Stórólfssonar, Bárðar saga, Laxdæla saga, [með NB fyrir framan, kannski frá Árna] sagan af Kveldúlfi, Skallagrími og Agli Skallagrímssyni. Þórsnesinga saga eður Eyrbyggja, Vatnsdæla saga, af Vémundi og Víga-Skútu, Valla-Ljóts saga [Árni bætir við efst til hægri:] úr bók séra Þorsteins Björnssonar, er Sigurður Björnsson lögmaður eignaðist.“

  • Laus miði með upplýsingum um forvörslu.

Uppruni og ferill

Uppruni

Handritið er skrifað á Íslandi og er tímasett til miðrar 17. aldar í Katalog I, bls. 83, en virkt skriftartímabil skrifara var ca 1630-1675.

Það var áður hluti af stærri bók (sbr. seðil). Í þeirri bók voru einnig að öllum líkindum AM 121 fol., AM 181 a-h fol., AM 181 k-l fol. og AM 204 fol. (sbr. JS 409 4to).

Ferill

Bókin sem handritið tilheyrði var í eigu skrifarans, sr. Þorsteins Björnssonar, og síðar Sigurðar Björnssonar lögmanns (sbr. seðil).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 27. mars 1974.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Kålund gekk frá handritinu til skráningar í desember 1885, Katalog I; bls. 111-112 (nr. 194), DKÞ grunnskráði 24. júní 2002, VH skráði handritið samkvæmt TEIP5 reglum 4-5. desember 2008; yfirfór skráningu í september 2009; lagfærði í nóvember 2010.

Viðgerðarsaga

Viðgert og bundið af Birgitte Dall í september 1971.

Myndir af handritinu

Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Einar Ólafur Sveinsson; Íslenzk fornrit V. 1934: lxxii-lxxvi.
Íslenzkum fornritum VIII
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Laurentius saga biskups, Rit Handritastofnunar Íslandsed. Árni Björnsson1969; III
Egils saga Skallagrímssonar. Bind I. A-redaktionen, ed. Bjarni Einarsson2001; 19
Ljósvetninga saga með þáttum. Reykdæla saga ok Víga-Skútu. Hreiðars þáttr, ed. Björn Sigfússon1940; 10
Foster W. Blaisdell„Introduction“, The Sagas of Ywain and Tristan and other tales AM 489 4to, Early Icelandic manuscripts in facsimile1980; 12
Laxdæla saga. Halldórs þættir Snorrasonar. Stúfs þáttur, ed. Einar Ól. Sveinsson1934; 5
Egils saga Skallagrímssonar, tilligemed Egils större kvad, ed. Finnur Jónsson1886-1888; 17
Peter Foote„Skömm er óhófs ævi. On Glaucia, Hrafnkell and others“, Kreddur2005; s. 128-143
Guðvarður Már Gunnlaugsson„AM 561 4to og Ljósvetninga saga“, 2000; 18: s. 67-88
Wilhelm HeizmannKannte der Verfasser der Laxdæla saga Gregors des Grossen Moralia in Iob?, Opuscula, Bibliotheca Arnamagnæana1996; XL: s. 194-207
Hreinn BenediktssonLinguistic studies, historical and comparative
Bent Chr. Jacobsen„Om lovbøgernes kristendomsbalk og indledningskapitlerne i de yngre kristenretter“, 1961-1977; s. 77-88
Austfirðinga sögur, ed. Jakob Jakobsen1902-1903; 29
Hemings þáttr Áslákssonar, ed. Gillian Fellows Jensen1962; 3
Austfirðinga sögur, ed. Jón Jóhannesson1950; 9
Valla-Ljóts saga, ed. Jónas Kristjánsson
Jónas Kristjánsson„Tólf álna garn“, Festskrift til Ludvig Holm-Olsen1984; s. 207-214
Laxdæla saga, ed. Kristian Kålund1889; 19
Ólafur HalldórssonGrænland í miðaldaritum
Forrest S. ScottEyrbyggja saga. The vellum tradition, 2003; 18
Mírmanns saga, ed. Desmond Slay1997; 17: s. clxxi, 216 p.
Peter SpringborgAntiqvæ Historiæ Lepores - om renæssancen i den islandske håndskriftproduktion i 1600-tallet, 1977; 8: s. 53-89
Harðar saga. Bárðar saga. Þorskfirðinga saga. Flóamanna saga. [...et al.], ed. Bjarni Vilhjálmsson, ed. Þórhallur Vilmundarson1991; 13
« »