Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 110 fol.

Skoða myndir

Landnámabók með viðauka; Ísland, 1650-1682

Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Sigurður Magnússon 
Fæddur
1642 
Starf
Bóndi 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fædd
2. júní 1976 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fædd
15. maí 1956 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Dall, Birgitte 
Fædd
1912 
Dáin
1989 
Starf
Forvörður 
Hlutverk
Bókbindari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jóhanna Ólafsdóttir 
Fædd
13. janúar 1949 
Starf
 
Hlutverk
Ljósmyndari 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-23v)
Landnámabók
Titill í handriti

„Landnáma“

Aths.

Skarðsárbókargerð.

Notaskrá

Hannes Finnsson 1774, Landnámabók;

Íslendinga sögur 1843 bindi I s. xxxi;

Jakob Benediktsson 1958, Skarðsárbók, Landnámabók Björns Jónssonar á Skarðsá, Rit handritastofnunar Íslands bindi 1 s. xiv-xv, xxiv-xxviii, xxxi-xxxii, xxxv, xxxvii-xxxviii ff…;

Þorgeir Guðmundsson og Þorsteinn Helgason 1829, Íslendinga sögur bindi I s. 9-10;

1.1(1r-1r)
Formáli
Upphaf

Í aldarfarsbók þeirri er Beda prestur heilagur gjörði …

Niðurlag

„… í þann tíma var ferð millum landanna.“

1.2(1r-4r)
Hér hefur Landnámabók Íslandsbyggðar og segir fyrst hvert skemmst er frá Ísla...
Titill í handriti

„Hér hefur Landnámabók Íslandsbyggðar og segir fyrst hvert skemmst er frá Íslandi og hverjir herrar ríktu á Norðurlöndum í þann tíma. Hér segir í fyrsta parti um Sunnlendingafjórðung.“

Upphaf

Á þeim tíma er Ísland fannst og byggðist af Noregi …

Niðurlag

„… og var hann kallaður Hrólfur að Ballará.“

1.3(4r-12r)
Hér hefur upp landnám í Vestfirðingafjórðungi er margt stórmenni hefur byggðan.
Titill í handriti

„Hér hefur upp landnám í Vestfirðingafjórðungi er margt stórmenni hefur byggðan.“

Upphaf

Maður hét Kalman suðureyskur að ætt …

Niðurlag

„… þá voru DCCCC bændur í þessum fjórðungi.“

1.4(12r-17r)
Nú hefur upp landnám í Norðlendingafjórðungi er fjölbyggðastur hefur verið af...
Titill í handriti

„Nú hefur upp landnám í Norðlendingafjórðungi er fjölbyggðastur hefur verið af öllu Íslandi og stærstar sögur hafa gjörst bæði að fornu og nýju, sem enn mun ritað verða og raun ber á.“

Upphaf

Gunnsteinn meinfretur, sonur Álfs …

Niðurlag

„… en þar voru MCC bænda þá er talið var.“

1.5(17r-19v)
Þessir menn hafa land numið í Austfirðingafjórðungi er nú munu upp taldir og ...
Titill í handriti

„Þessir menn hafa land numið í Austfirðingafjórðungi er nú munu upp taldir og fer hvað af hendi norðan til fjórðungamóts frá Langadal(!)nesi á Sólheimasand og er það sögn manna að þessi fjórðungur hafi fyrst albyggður verið.“

Upphaf

Gunnólfur kroppa hét maður son Þóris hauknefs …

Niðurlag

„… eru frá komnir - Ketill hinn fíflski og Leiðólfur kappi.“

1.6(19v-22v.)
Hér hefur landnám í Sunnlendingafjórðungi er með mestum blóma er alls Íslands...
Titill í handriti

„Hér hefur landnám í Sunnlendingafjórðungi er með mestum blóma er alls Íslands fyrir landskosta sakir og höfðingja þeirra sem þar hafa byggt, lærðir og leikir.“

Upphaf

Austfirðir byggðust fyrst á Íslandi en á milli Hornafjarðar og Reykjaness …

Niðurlag

„… þó að synir þeirra sumir reistu hof og blótuðu, en landið var alheiðið nær C vetra.“

2(22v-23v)
Um erlenda biskupa á Íslandi
Upphaf

Óaldarvetur varð mikill á Íslandi …

Niðurlag

„… og er einmælt hann hafi verið hinn mesti merkismaður.“

Aths.

Engin fyrirsögn er í handriti né annað sem bendir til að um viðauka sé að ræða. Gerð eru greinarskil (5.-6.lína neðan frá) með sama hætti og annars staðar í handriti og textanum síðan fram haldið.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
i + 24 + i blöð (325 mm x 210 mm). Blað 24 er autt og nokkrar línur eru auðar á blaði 10v.
Tölusetning blaða

  • Eldri blaðmerking 1-23.
  • Síðari tíma blaðmerking með rauðum lit 1-23, nú að mestu afmáð.

Ástand

  • Stórir smitblettir eru efst á ytri spássíu blaða 1-4 og minni blettir neðst á blöðum 1r-5v og víðar.
  • Lítillega hefur verið skorið af síðutitlum á efri spássíum blaða (sjá t.d. blöð 1r-3v).

Umbrot

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 280 mm x 160 mm.
  • Línufjöldi er ca 65-71.
  • Síðutitlar.
  • Sagan endar í totu.
  • Griporð. Síðasta lína hefst fyrir miðju blaði og síðustu ca þrjú orð hennar eru upphafsorð á því næsta (sjá t.d. blöð 9v-10r).
  • Vísun í vísur „wysa“ er á spássíum blaða (sjá t.d. blað 12r); á einum stað (að því er best verður séð) er skrifað M út á spássíu og vísar það sennilega á málshátt: „Sárt bítur soltinn …“ (sjá 10r).

Skrifarar og skrift

  • Ein hönd, skrifari er óþekktur.
  • Blendingsskrift; kansellískrift er á fyrirsögnum.

Skreytingar

  • Fyrirsagnir og fyrsta lína textans eftir kaflaskil eru víðast með stærra letri en meginmálið (sjá t.d. blað 1r og 12r).

  • Stórir upphafsstafir eru sums staðar í upphafi meginmáls og fyrirsagna (sjá 4r og 12r).

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Margar greinar og örnefni úr texta eru á spássíum (sjá t.d. blöð 13v-15r).

Band

Band (332 mm x 236 mm x 15 mm) er frá 1974.

  • Spjöld eru klædd fínofnum striga. Grófari strigi er á kili og hornum. Saumað á móttök. Saurblöð tilheyra þessu bandi.

Fylgigögn

  • Fastur seðill (74 mm x 165 mm) með hendi Árna Magnússonar: „Landnámabók, úr bók sem ég keypti 1711 af Sigurði á Ferju,- og tók sundur í parta, var eldri en 1683.“.
  • Laus miði með upplýsingum um forvörslu handrits.

Uppruni og ferill

Uppruni

Handritið var upprunalega hluti af stærri bók sem skrifuð var á Íslandi fyrir 1683 (sbr. seðil). Það er tímasett til ca 1650-1683 en í Katalog I, bls. 73, til 17. aldar. Í sömu bók voru a.m.k. AM 125 fol., AM 163 a fol., AM 163 b fol., AM 163 c fol., AM 163 d fol. og blað 10r-11v í AM 202 g fol. Hér um svokallaða Skarðsárbókargerð Landnámu að ræða með viðauka um útlenda biskupa á Íslandi (sbr. AM 104 fol.). Þetta er að mestu leyti sami texti og í AM 104 fol., AM 108 fol. og AM 109 fol.Á spássíum eru tilvísanir í Hauksbók.

Ferill

Árni Magnússon keypti bókina sem handritið tilheyrði af Sigurði Magnússyni á Ferju árið 1711 og tók í sundur.

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 10. júní 1975.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Kålund gekk frá handritinu til skráningar 28. október 1885 Katalog I;bls. 73 (nr. 129), DKÞ grunnskráði 16. nóvember 2001, VH skráði handritið samkvæmt TEIP5 reglum 2. febrúar 2009; lagfærði í nóv. 2010. .

Viðgerðarsaga

Viðgert og bundið af Birgitte Dall í mars 1974. Eldra band liggur hjá í öskju.

Myndir af handritinu

  • Stafrænar myndir á www.sagnanet.is.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Negatíf filma frá 1989 á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, ljósmyndari Jóhanna Ólafsdóttir (askja 342).

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Landnámabók
Íslendínga sögur: udgivne efter gamle Haandskriftered. Det kongelige nordiske Oldskrift-Selskab1843-1889; I-IV
Skarðsárbók: Landnámabók Björns Jónssonar á Skarðsá, Rit Handritastofnunar Íslandsed. Jakob Benediktsson1958; I
Íslendínga sögur: Eptir gömlum handritum útgefnar at tilhlutun hins konúnglega norræna Fornfræða fèlagsed. Þorgeir Guðmundsson, ed. Þorsteinn HelgasonI: s. 9-10
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Arngrimi Jonae opera latine conscripta, ed. Jakob Benediktsson1950-1957; IX-XII
Susan Miriam Arthur„The importance of marital and maternal ties in the distribution of Icelandic manuscripts from the middle ages to the seventeenth century“, 2012; 23: s. 201-233
Antiquités Russesed. C. C. RafnII: s. 231
Grønl. hist.M. I: s. 51
Hreinn BenediktssonLinguistic studies, historical and comparative
« »