Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 107 fol.

Handrit hefur ekki verið myndað stafrænt

Landnámabók; Ísland, 1640-1660

Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Brynjólfur Sveinsson 
Fæddur
14. september 1605 
Dáinn
5. ágúst 1675 
Starf
Biskup 
Hlutverk
Fræðimaður; Eigandi; Höfundur; Bréfritari; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Björn Jónsson 
Fæddur
1574 
Dáinn
28. júní 1655 
Starf
Bóndi; Lögréttumaður 
Hlutverk
Höfundur; Ljóðskáld; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Resen, Peder Hansen 
Fæddur
17. júní 1625 
Dáinn
1. júní 1688 
Starf
President, historian, learned in the law 
Hlutverk
Eigandi; Höfundur; publisher 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jón Erlendsson 
Dáinn
1. ágúst 1672 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Halldór Torfason 
Fæddur
1658 
Dáinn
1705 
Starf
Prestur 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Gaulverjabær 
Sókn
Gaulverjabæjarheppur 
Sýsla
Árnessýsla 
Svæði
Sunnlendingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þuríður Sæmundsdótttir 
Starf
 
Hlutverk
Óákveðið 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fædd
2. júní 1976 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fædd
15. maí 1956 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-76r)
Landnámabók
Aths.

Sturlubókargerð.

Notaskrá

Hannes Finnsson 1774,Landnámabók;

Íslendinga sögur 1843 bindi I,

Jakob Benediktsson 1958, Skarðsárbók, Landnámabók Björns Jónssonar á Skarðsá Rit handritastofnunar Íslands bindi 1 s. xxxvi.

Jakob Benediktsson 1974, Landnámabók, Íslenzk handrit. Series in folio bindi III, s. ix-xiii, xv-xx, xxii-xxiii (eng.overs. xxv-xxix, xxxiii-xxxviii, xl);

Þorgeir Guðmundsson og Þorsteinn Helgason 1829Íslendinga sögur bindi I.

1.1(1r-1r)
Formáli
Upphaf

[Í] aldarfarsbók þeirri er Beda prestur heilagur gerði er getið eylands þess er Tili (!) heitir …

Niðurlag

„ … að í þann tíma var farið milli landanna.“

1.2(1r-11r)
Upphaf

[Þ]á er Ísland fannst og byggðist …

Niðurlag

„ … að í þann tíma var farið milli landanna.“

Aths.

Engin fyrirsögn í handriti.

1.3(11r-37r)
[H]ér hefur upp landnám í Vestfirðingafjórðungi er margt stórmenni hefur bygg...
Titill í handriti

„[H]ér hefur upp landnám í Vestfirðingafjórðungi er margt stórmenni hefur byggðan.“

Upphaf

Maður hét Kalmar, suðureyskur að ætt …

Niðurlag

„ … þá voru DCCCC bónda í þessum fjórðungi“

1.4(37r-52r)
[N]ú hefur upp landnám í Norðlendingafjórðungi er fjölbyggðastur hefir verið ...
Titill í handriti

„[N]ú hefur upp landnám í Norðlendingafjórðungi er fjölbyggðastur hefir verið af öllu Íslandi og stærstar sögur hafa gjörst bæði að fornu og nýju, sem enn mun ritað verða og raun ber á.“

Upphaf

[E]ysteinn meinfretur, son Álfs …

Niðurlag

„ … en þar voru MCC bónda þá er talið var.“

1.5(53v-63v)
[Þ]essir menn hafa land numið í Austfirðingafjórðungi er nú munu upp taldir o...
Titill í handriti

„[Þ]essir menn hafa land numið í Austfirðingafjórðungi er nú munu upp taldir og fer hvað af hendi norðan til fjórðungamóts frá Langanesi á Sólheimasand og er það sögn manna að þessi fjórðungur hafi fyrst albyggður orðið.“

Upphaf

[G]unnólfur kroppa hét maður son Þóris hauknefs …

Niðurlag

„ … eru frá komnir - Ketill hinn fíflski og Leiðólfur kappi.“

1.6(64r-76r .)
Hér hefjast upp landnám í Sunnlendingafjórðungi er með mestum blóma er alls Í...
Titill í handriti

„Hér hefjast upp landnám í Sunnlendingafjórðungi er með mestum blóma er alls Íslands fyrir landskosta sakir og höfðingja þeirra er þar hafa byggt, bæði lærðir og ólærðir.“

Upphaf

Þrasi hét maður son Þórólfs hornabrjóts …

Niðurlag

„ … þó að synir þeirra sumir reistu hof og blótuðu, en landið var alheiðið nær hundraði vetra. “

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
x + 80 + x blöð. Tvær stærðir blaða. Blöð 1-10: (310 mm x 203 mm)- Blöð 11-80: (323 mm x 207 mm). Blað 76v er autt; sömuleiðis blöð 77r-80v.
Tölusetning blaða

  • Blaðsíðumerking með brúnleitu bleki: 1-20; með blýanti: 30, 40, 50, … 150.
  • Blaðmerking með rauðu bleki: 1-76

Umbrot

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 240 mm x 130-140 mm.
  • Eyður fyrir upphafsstafi kafla (sbr. t.d. 1r).

Skrifarar og skrift

  • Skrifað með hendi Jóns Erlendssonar; blendingsskrift.

Skreytingar

  • Fyrirsagnir eru víðast með stærra letri en meginmálið (sjá blöð 5r og 11r).

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Safnmark er ritað með hendi Kålunds á fimmta saurblað versó.
  • Rifrildi úr fólíóblaði með hendi Árna Magnússonar sem líklega eru fyrirmæli til bókbindara.

Band

Handritið er í nýlegu skinnbandi (335 mm x 230 mm x 26 mm).

  • Fjögur ystu saurblöðin (af 10), fremst og aftast tilheyra þessu bandi.

Eldra band frá 1700-1730.

  • Spjöld og kjölur eru klædd bókfelli. Innri saurblöð sex talsins, eru úr þessu bandi þar með talið rifrildi af blaði þar sem á eru tvær línur með hendi Árna Magnússonar, sem líklega eru fyrirmæli til bókbindara (sjá um fylgigögn).

Fylgigögn

Tveir fastir seðlar með hendi Árna Magnússonar

  • 1) Seðill (164 mm x 106 mm á sjötta saurblaði rekto. „Þessa Landnámabók léði mér 1704 Séra Halldór Torfason í Bæ í Flóa. 1706 keypti ég bókina af Þuríði Sæmundsdóttur þó að hún er mín.“
  • 2) Seðill á sjöunda saurblaði rekto. „Þetta er þess slags Landnámabók, sem Björn á Skarðsá, í sinni Collection af Landnámum, kallar Landnámu.“

Seðlar og handrit eru ljósprentuð í Landnámabók. Ljósprentun handrita. Útgefandi Jakob Benediktsson. Íslenzk handrit III. Reykjavík 1974. Seðlar gefnir út og útskýrið á bls. xi, auk gagnlegra athugasemda um bókband Árna. Við örk sem Árni hefur látið binda framan við ritið er rifrildi úr folioblaði meðtveimur línum Árna með yngstu hendi þvert inn hálft blaðið; líklega fyrirmæli til bókbindara (ekki nefnt í Katalog eða ljósprentaðri útgáfu) „ktes sterk paa ???? ??um for her legter(?) kere lige, efter skriften, oven til.“

Uppruni og ferill

Uppruni

Handritið er skrifað á Íslandi fyrir Brynjólf Sveinsson biskup. Það er afrit glataðs skinnhandrits frá um 1400? sem kennt er við Sturlu Þórðarson. Björn Jónsson á Skarðsá notaði það handrit fram að 1636 en síðar átti það Brynjólfur Sveinsson biskup. Það lenti síðan í safni P. H. Resens og brann þar 1728. Jón Erlendsson skrifaði AM 107 fol. upp eftir þessu handriti fyrir Brynjólf, sennilega um miðja 17. öld. Hann skrifaði einnig AM 105 fol. eftir Hauksbók. Þar er Kristni saga aftan við, sem ekki er í þessu handriti. Á 17. öld var til annað handrit Sturlubókar sem nú er glatað. AM 107 fol. er tímasett á bilinu ca 1640-1660, en til 17. aldar í Katalog I, bls. 72.

Ferill

Árni Magnússon fékk handritið að láni hjá sr. Halldóri Torfasyni í Bæ í Flóa árið 1704. Halldór hefur fengið það eftir föður sinn Torfa Jónsson í Gaulverjabæ. Árni keypti svo handritið af Þuríði Sæmundsdóttur árið 1706 (sbr. seðil).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 18. október 1973.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

Kålund gekk frá handritinu til skráningar 27. október 1885 Katalog I;bls. 72 (nr. 126), DKÞ grunnskráði 15. nóvember 2001, VH skráði handritið samkvæmt TEIP5 reglum 29. janúar 2009; lagfærði í nóv. 2010.

Viðgerðarsaga

Bundið af Ragnari Einarssyni árið 1989?

Bundið í Kaupmannahöfn 1700-1730. Það band fylgir.

Myndir af handritinu

  • Stafrænar myndir á www.sagnanet.is.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Ljósprent í Landnámabók. Íslenzk Handrit, Series in folio III (1974).

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Landnámabók
Íslendínga sögur: udgivne efter gamle Haandskriftered. Det kongelige nordiske Oldskrift-Selskab1843-1889; I-IV
Skarðsárbók: Landnámabók Björns Jónssonar á Skarðsá, Rit Handritastofnunar Íslandsed. Jakob Benediktsson1958; I
Landnámabók, Íslenzk Handrit, Series in folioed. Jakob Benediktsson1974; III
Íslendínga sögur: Eptir gömlum handritum útgefnar at tilhlutun hins konúnglega norræna Fornfræða fèlagsed. Þorgeir Guðmundsson, ed. Þorsteinn HelgasonI
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Landnámabók. Íslenzk Handrit, Series in folio III
Rit Stofnunar Árna Magnússonar á Íslandi 1977,XII: s. 533-540 (825)
Arngrimi Jonae opera latine conscripta, ed. Jakob Benediktsson1950-1957; IX-XII
Íslenzk tungaIV: s. 25.
Bjarni EinarssonLitterære forudsætninger for Egils saga, 1975; VIII
Eyrbyggja saga, ed. Einar Ól. Sveinsson, ed. Matthías Þórðarson1935; IV
Antiqvitates Americanæ,s. 187 flg., 201, 209.
Antiquités Russesed. C. C. RafnII: s. 231
Grönl. hist.M. I: s. 18, 51, 72 flg., 89 flg., 150 flg., 167-168, 172 flg.
Grönlands historyM. III: s. 209
Guðrún Ása Grímsdóttir, Þórður Jónsson í HítardalÆttartölusafnrit séra Þórðar Jónssonar í Hítardal
Helgi Skúli Kjartansson„Af Resensbók, Kristnisögum og Landnámuviðaukum“, 2011; 22: s. 161-179
Ludvig Holm-OlsenHåndskriftene av Konungs skuggsjá: En undersøkelse av deres tekstkritiske verdi, 1952; XIII
Hreinn BenediktssonLinguistic studies, historical and comparative
Two Treatises on Iceland from the 17th Century,s. 38
Jón Helgason„Introduction“, Hauksbók the Arna-Magnæan manuscripts, 371, 4to, 544, 4to, and 675, 4to1960; s. V-XXXVII
GriplaII: s. 43 (211)
GriplaII: s. 26 (211)
Agnete Loth„Árni Magnússon og Sturlubók“, Sjötíu ritgerðir helgaðar Jakobi Benediktssyni, 1977; 12: s. 533-543
Landnámabók I-III, Hauksbók, Sturlubók, Melabók m.m., e.t.c.XVIII: s. 193
Már Jónsson„Þórður biskup Þorláksson og söfnun íslenskra handrita á síðari hluta 17. aldar“, Ráðstefnurit um Þórð biskup Þorláksson
Ólafur Halldórsson„Textabrot úr Resensbók Landnámu“, Afmæliskveðja til Halldórs Halldórssonar 13. júlí 1981
Finnur Jónsson, Arkiv för Nordisk Filologi,LII: s. 33
Stefán Karlsson„Alfræði Sturlu Þórðarsonar“, Ráðstefna haldin á sjö alda ártíð Sturlu Þórðarsonar sagnaritara 19841988; s. 37-60
Sveinbjörn Rafnsson„Um kristniboðsþættina“, 1977; II: s. 19-31
« »