Handrit.is
 

Skráningarfærsla handrits

AM 104 fol.

Skoða myndir

Landnámabók með viðauka; NO, 1690-1697

Nafn
Ásgeir Jónsson 
Dáinn
27. ágúst 1707 
Starf
Skrifari 
Hlutverk
Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Þormóður Torfason 
Fæddur
27. maí 1636 
Dáinn
31. janúar 1719 
Starf
 
Hlutverk
Eigandi; Fræðimaður; Nafn í handriti  
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Árni Magnússon 
Fæddur
13. nóvember 1663 
Dáinn
7. janúar 1730 
Starf
Prófessor 
Hlutverk
Fræðimaður; Höfundur; Skrifari; Ljóðskáld 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Björn Jónsson 
Fæddur
1574 
Dáinn
28. júní 1655 
Starf
Bóndi; Lögréttumaður 
Hlutverk
Höfundur; Ljóðskáld; Skrifari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Skarðsá 
Sókn
Skarðshreppur 
Sýsla
Dalasýsla 
Svæði
Vestfirðingafjórðungur 
Land
Ísland 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Mejer, Herman 
Fæddur
12. febrúar 1631 
Dáinn
31. janúar 1685 
Starf
Krigssekretær 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Meier, Reinhold 
Fæddur
1634 
Dáinn
1701 
Starf
 
Hlutverk
Eigandi 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fædd
15. maí 1956 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Fædd
2. júní 1976 
Starf
 
Hlutverk
Skrásetjari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Fæddur
19. ágúst 1844 
Dáinn
4. júlí 1919 
Starf
Bókavörður 
Hlutverk
Fræðimaður 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Ehlert, Otto 
Starf
Binder 
Hlutverk
Bókbindari 
Ítarlegri upplýsingar
Nafn
Jóhanna Ólafsdóttir 
Fædd
13. janúar 1949 
Starf
 
Hlutverk
Ljósmyndari 
Ítarlegri upplýsingar
Tungumál textans
Íslenska

Innihald

1(1r-99r)
Skarðsárbók. Landnámabók Björns Jónssonar á Skarðsá
Efnisorð

1.1(1r)
Formáli
Upphaf

Í aldarfarsbók þeirri er Beda prestur heilagur gerði …

Niðurlag

„… að í þann tíma var farið milli landanna.“

Efnisorð

1.2(1r-13r)
Hér hefur Landnámabók Íslandsbyggðar og segir í hinum fyrsta kapitula hvort s...
Titill í handriti

„Hér hefur Landnámabók Íslandsbyggðar og segir í hinum fyrsta kapitula hvort skemmst er frá Íslandi og hverjir herrar ríktu á Norðurlöndum í þann tíma.“

Upphaf

Á þeim tíma er Ísland fannst …

Niðurlag

„… og var kallaður Hrólfur að Ballará“

Efnisorð

1.3(13r-47r)
Hér hefur upp landnám í Vestfirðingafjórðungi er margt stórmenni hefur byggðan.
Titill í handriti

„Hér hefur upp landnám í Vestfirðingafjórðungi er margt stórmenni hefur byggðan.“

Upphaf

Maður hét Kalman, suðureyskur að ætt …

Niðurlag

„… þá voru DCCCC bónda í þessum fjórðungi.“

Efnisorð

1.4(47r-69v)
Nú hefur upp landnám í Norðlendingafjórðungi er fjölbyggðastur hefur verið af...
Titill í handriti

„Nú hefur upp landnám í Norðlendingafjórðungi er fjölbyggðastur hefur verið af öllu Íslandi og stærstar sögur hafa gerst bæði að fornu og nýju, sem enn mun ritað verða og raun ber á.“

Upphaf

Gunnsteinn meinfretur, son Álfs …

Niðurlag

„… en þar voru MCC bænda þá er talið var.“

Efnisorð

1.5(70r-82r)
Þessir menn hafa land numið í Austfirðingafjórðungi er nú munu upp taldir og ...
Titill í handriti

„Þessir menn hafa land numið í Austfirðingafjórðungi er nú munu upp taldir og fer hvað af hendi norðan til fjórðungamóts frá Langanesi á Sólheimasand og er það sögn manna að þessi fjórðungur hafi fyrst albyggður orðið.“

Upphaf

Gunnólfur kroppa hét maður son Þóris hauknefs …

Niðurlag

„… eru frá komnir - Ketill hinn fíflski og Leiðólfur kappi.“

Efnisorð

1.6(82v-99r)
Hér hefur landnám í Sunnlendingafjórðungi er með mestum blóma er alls Íslands...
Titill í handriti

„Hér hefur landnám í Sunnlendingafjórðungi er með mestum blóma er alls Íslands fyrir landskosta sakir og höfðingja þeirra er þar hafa byggt, bæði lærðir og ólærðir.“

Upphaf

Austfirðir byggðust fyrst á Íslandi en á milli Hornafjarðar og Reykjaness …

Niðurlag

„… þó að synir þeirra sumir reistu hof og blótuðu, en landið var alheiðið nær C [. …] vetra. “

Efnisorð

2(99r-103v)
Um erlenda biskupa á Íslandi
Upphaf

Óaldarvetur mikill varð á Íslandi …

Niðurlag

„… og er einmælt hann hafi verið hinn mesti merkismaður.“

Aths.

Viðauki, að hluta til úr Kristni sögu. Vísað í lokin til Hauksbókar.

Efnisorð

Lýsing á handriti

Blaðefni
Pappír.
Blaðfjöldi
x + 103 + x blöð (297 mm x 203 mm). Neðsti hluti blaðs 103v er auður.
Tölusetning blaða

  • Upprunaleg blaðsíðumerking 1-206.
  • Síðari tíma blaðmerking með rauðum lit 1-103.

Kveraskipan

Þrettán kver.

  • Kver I: blöð 1-8, 4 tvinn.
  • Kver II: blöð 9-16, 4 tvinn.
  • Kver III: blöð 17-24, 4 tvinn.
  • Kver IV: blöð 25-32, 4 tvinn.
  • Kver V: blöð. 33-40, 4 tvinn.
  • Kver VI: blöð. 41-48, 4 tvinn.
  • Kver VII: blöð 49-56, 4 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 57-64, 4 tvinn.
  • Kver IX: blöð 65-72, 4 tvinn.
  • Kver X: blöð 73-80, 4 tvinn.
  • Kver XI: blöð 81-88, 4 tvinn.
  • Kver XII: blöð 89-96, 4 tvinn.
  • Kver XIII: blöð 97-103, 3 tvinn + 1 stakt blað.

Ástand

Við innri jaðar blaðs hafa sumstaðar myndast rifur í miðju tvinni, neðst og við saumgöt. Þetta er einkum við kveraskil (sbr. t.d. blöð 9, 32 og 65).

Umbrot

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 250 mm x 135-140 mm.
  • Línufjöldi er ca 29.
  • Markað er fyrir innri og ytri spássíu (hugsanlega með uppbroti blaða).
  • Griporð eru á kveraskilum (sjá t.d. blöð 8v og 16v).
  • Vísuorð eru sér um línu.

Skrifarar og skrift

Með hendi Ásgeirs Jónssonar; settletur, fyrnt.

Skreytingar

Fyrirsagnir og fyrsta lína textans eru víðast með stærra letri en meginmálið (sjá t.d. blöð 13r og 47r).

Stórir upphafsstafir eru sums staðar í upphafi fyrirsagna og meginmáls (sjá t.d. blöð 13r og 47r).

Nótur

>Nótur á bókfelli í eldra bandi.

Spássíugreinar og aðrar viðbætur

  • Einkunnarorð og undirskrift með hendi Þormóðs Torfasonar á efri spássíu blaðs 1r.
  • Athugasemdir og lesbrigði með hendi skrifara eru á spássíum (sbr. t.d. 40v-41r).
  • Vísanir til Hauksbókar og Sturlubókar Landnámu eru á spássíum.

Band

Skinnband frá 1989 (311 mm x 227 mm x 35 mm). Saumað á móttök. Fjögur ytri saurblöð tilheyra þessu bandi en fjögur innri tilheyra eldra bandi. Við ystu saurblöðin eru rifrildi af fleiri saurblöðum.

Band frá 1911-1913. Kjölur og horn eru klædd bókfelli, spjöld eru klædd pappír.

Í eldra bandi voru spjöld og kjölur klædd bókfelli úr latnesku helgisiðahandriti með nótum (nú í Acc 7).

Fylgigögn

  • Fastur seðill (162 mm x 105 mm) með hendi Árna Magnússonar: „Þessi Landnáma var með Compendio Sturlunga sögu í einu bandi, þá hún frá Íslandi kom með öðrum mínum bókum 1720. Þormóður Torfason hafði 1698 3. Non. júlí, gefið það volumen Hermanni Mejer, Etatsráðs Meyers syni. En ég keypti bókina á Mejers auction. Var þá í frönsku bandi, en ég skildi bækurnar að 1721.“
  • Tveir lausir miðar merktir Stofnun Árna Magnússonar, safnmarki og heiti handrits.

Seðill og handrit eru ljósprentuð í Landnámabók: Ljósprentun handrita. Útgefandi Jakob Benediktsson. Íslenzk handrit III. Reykjavík 1974. Seðillinn prentaður og útskýrður á bls. xix.

Uppruni og ferill

Uppruni

Handritið var skrifað í Noregi (Stangarlandi) og er tímasett frá ársbyrjun 1690 til vors 1697 í umfjöllun Más Jónssonar um skrifarann Ásgeir Jónsson (sbr. Már Jónsson 2009: 282-297), en til ca 1700 í Katalog I, bls. 70.

Handritið var skrifað fyrir Þormóð Torfason, eftir uppskrift Björns Jónsonar á Skarðsá, sem nú er glötuð. Skarðsárbók Landnámu er samsteypugerð Björns Jónssonar á Skarðsá af Sturlubók (AM 107 fol.) og Hauksbók (AM 105 fol. og AM 371 4to). Handrit Björns var í láni hjá Árna Magnússyni, sem skilaði því 1693 en fékk það síðar að gjöf frá Þormóði.

Ferill

Handritið var í eigu Þormóðs Torfasonar sem gaf það Hermanni Mejer, syni etatsráðs Reinhold Mejers, árið 1698. Árni Magnússon keypti handritið á uppboði Meiers 1699 og 1721 skildi hann Landnámabók frá Sturlunga sögu, sem hún var áður bundin með og er nú í AM 119 fol. (sbr. blað 1r og seðil).

Aðföng

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 16. nóvember 1973.

Aðrar upplýsingar

Skráningarferill

  • VH skráði handritið samkvæmt TEIP5 reglum 23. janúar 2009; lagfærði í nóvember 2010
  • DKÞ grunnskráði 2. júlí 2003.
  • Kålund gekk frá handritinu til skráningar 26. október 1885 Katalog Ibls. 70 (nr. 123).

Viðgerðarsaga

Bundið af Ragnari Einarssyni 1989?

Bundið af Otto Ehlert 1911-1913.

Myndir af handritinu

  • Stafrænar myndir á www.sagnanet.is
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Negatíf örfilma frá 1992 á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, ljósmyndari Jóhanna Ólafsdóttir (askja 386).
  • Ljósprent í Landnámabók. Íslenzk Handrit, Series in folio III (1974).

Notaskrá

HöfundurTitillRitstjóri / ÚtgefandiUmfang
Islands Landnamabok hoc est Liber originum Islandiaeed. Hannes Finsson
Landnámabók, Íslenzk Handrit, Series in folioed. Jakob Benediktsson1974; III
Skarðsárbók: Landnámabók Björns Jónssonar á Skarðsá, Rit Handritastofnunar Íslandsed. Jakob Benediktsson1958; I
Íslendínga sögur: Eptir gömlum handritum útgefnar at tilhlutun hins konúnglega norræna Fornfræða fèlagsed. Þorgeir Guðmundsson, ed. Þorsteinn HelgasonI
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Landnámabók. Íslenzk Handrit, Series in folio III
Arngrimi Jonae opera latine conscripta, ed. Jakob Benediktsson1950-1957; IX-XII
Bjarni EinarssonLitterære forudsætninger for Egils saga, 1975; VIII
Studier i nordisk GrammatikIII: s. 197
Antiqvitates Americanæ,s. 209
Antiquités Russesed. C. C. RafnII: s. 231
Grønl. hist.M. I: s. 48, 51
Linguistic studies, historical and comparative
BiskupasögurI: s. 38
Íslendínga sögur: udgivne efter gamle Haandskriftered. Det kongelige nordiske Oldskrift-Selskab1843-1889; I-IV
The care taken by Árni Magnússon of the manuscripts in his collection. A study of the records. Care and Conservation of Manuscripts2: s. 7-17
Stefán Karlsson„Alfræði Sturlu Þórðarsonar“, Ráðstefna haldin á sjö alda ártíð Sturlu Þórðarsonar sagnaritara 19841988; s. 37-60
Um kristniboðsþættinaGripla II: s. 26
« »