Handrit.is
 

Manuscript Detail

SÁM 28

There are currently no images available for this manuscript.

Sálma- og bænabók; Iceland, 1682-1750

Name
Kolbeinn Grímsson ; Jöklaraskáld 
Occupation
Farmer 
Roles
Poet 
More Details
Name
Jón Magnússon ; eldri 
Birth
1601 
Death
1675 
Occupation
Priest 
Roles
Author; Poet; Scribe; Correspondent 
More Details
Name
Guðmundur Erlendsson 
Birth
1595 
Death
21 March 1670 
Occupation
Priest 
Roles
Poet; Author 
More Details
Name
Jón Konráðsson 
Birth
14 October 1772 
Death
08 October 1850 
Occupation
Priest 
Roles
Scribe; Owner; Author; Correspondent; Marginal 
More Details
Name
Þórunn Sigurðardóttir 
Birth
14 January 1954 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details

Contents

1(1r-31r)
Nokkrir sálmar sem syngjast mega kvöld og morgna um vikuna ortir af Kolbeini ...
Rubric

“Nokkrir sálmar sem syngjast mega kvöld og morgna um vikuna ortir af Kolbeini Grímssyni og sr. Jóni Magnússyni”

Note

Skrifað eftir bók sem prentuð var á Hólum í Hjaltadal 1682.

Kolbeinn Grímsson. Nokkrir sálmar sem syngjast mega kvöld og morgna um alla vikuna. Ortir af Kolbeini Grímssyni, út af bænabók D. Johannis Havermann. Ljósprentað af Lithoprent í Reykjavík 1946.

Á bl. 36v í prentuðu bókinni byrja sálmar sr. Jóns Magnússonar í Laufási.

Keywords
1.1(1r-4v)
Sunnudags morgunsálmur. Með lag: Jesús Guðsson ein[getinn]
Rubric

“Sunnudags morgunsálmur. Með lag: Jesús Guðsson ein[getinn]”

Incipit

Herra himneski faðir …

Melody

Jesús Guðsson eingetinn

Explicit

“… af innstu hugarins hýrð.”

1.2(4v-8r)
Kvöldsálmur á sunnudag. Tón: Væri nú Guð [oss ekki hjá]
Rubric

“Kvöldsálmur á sunnudag. Tón: Væri nú Guð [oss ekki hjá]”

Incipit

Voldugur Jesús verndin mín …

Melody

Væri nú Guð oss ekki hjá

Explicit

“… Amen það sérhvör syngi.”

1.3(8r-10v)
Mánudags morgunsálmur. Með tón: Herra Guð í himinríki
Rubric

“Mánudags morgunsálmur. Með tón: Herra Guð í himinríki”

Incipit

Ég þakka þér af hjarta og hug …

Melody

Herra Guð í himinríki

Explicit

“… af öllum skepnum amen.”

Note

1.4(10v-12r)
Mánudags kvöldsálmur. Tón: Lifandi Guð, þ[ú lít þar á]
Rubric

“Mánudags kvöldsálmur. Tón: Lifandi Guð, þ[ú lít þar á]”

Incipit

Lifandi drottinn lít til mín …

Melody

Lifandi Guð, þú lít þar á

Explicit

“… lof sé þér utan enda.”

1.5(12r-13v)
Þriðjudags morgunsálmur. Tón: Einn herra ég b[est] æ[tti]
Rubric

“Þriðjudags morgunsálmur. Tón: Einn herra ég b[est] æ[tti]”

Incipit

Hjarta minn, hugur og sinni …

Melody

Einn herra ég best ætti

Explicit

“… það verði og ætíð sé.”

1.6(14r-15v)
Þriðjudags kvöldsálmur. Tón: Væri nú Guð oss e[kki hjá]
Rubric

“Þriðjudags kvöldsálmur. Tón: Væri nú Guð oss e[kki hjá]”

Incipit

Hjálparinn aumra heyr þú mig …

Melody

Væri nú Guð oss ekki hjá

Explicit

“… söngvísu svo læt falla.”

1.7(15v-17r)
Miðvikudags morgunsálmur. Tón: Ó, hvað forlengir öndu mín eftir Guð
Rubric

“Miðvikudags morgunsálmur. Tón: Ó, hvað forlengir öndu mín eftir Guð”

Incipit

Guð mér í hjarta gef þá náð …

Melody

Ó, hvað forlengir öndu mín eftir Guð

Explicit

“… bænheyr mig sálar brúðguminn.”

1.8(17r-19v)
Miðvikudags kvöldsálmur. Tón: Eins og sitt barn f[aðir ástargjarn]
Rubric

“Miðvikudags kvöldsálmur. Tón: Eins og sitt barn f[aðir ástargjarn]”

Incipit

Fel ég mig nú með fastri trú …

Melody

Eins og sitt barn / faðir ástargjarn

Explicit

“… amen látum svo standa.”

1.9(19v-22r)
Fimmtudags morgunsálmur. Tón: Guð miskunni nú öllum oss
Rubric

“Fimmtudags morgunsálmur. Tón: Guð miskunni nú öllum oss”

Incipit

Lifandi Guð að heiðri hár …

Melody

Guð miskunni nú öllum oss

Explicit

“… blessaður um aldir alda.”

1.10(22r-24r)
Fimmtudags kvöldsálmur. Tón: Gæskur[íkasti] g[ræðari] m[inn]
Rubric

“Fimmtudags kvöldsálmur. Tón: Gæskur[íkasti] g[ræðari] m[inn]”

Incipit

Ó, Jesú hæsti herra minn …

Melody

Gæskuríkasti græðari minn

Explicit

“… haf þú mig heim í himnaríki.”

1.11(24v-25r)
Föstudags morgunsálmur. Tón: Eilífur Guð og faðir kær
Rubric

“Föstudags morgunsálmur. Tón: Eilífur Guð og faðir kær”

Incipit

Heilagur andi huggarinn sæll …

Melody

Eilífur Guð og faðir kær

Explicit

“… fyrir mig eilíft gott útvegandi.”

1.12(25v-26v)
Föstudags kvöldsálmur. Tón: Ó, hvað forlengir öndu mína
Rubric

“Föstudags kvöldsálmur. Tón: Ó, hvað forlengir öndu mína”

Incipit

Sætasti Jesú sonur Guðs …

Melody

Ó, hvað forlengir öndu mína

Explicit

“… Eilíflega og einnin hér.”

1.13(26v-28r)
Laugardags morgunsálmur. Tón: Herra Guð í himnaríki
Rubric

“Laugardags morgunsálmur. Tón: Herra Guð í himnaríki”

Incipit

Þér sé lof sagt með æru og akt …

Melody

Herra Guð í himnaríki

Explicit

“… lát hjá þér sálu mína.”

1.14(28v-30v)
Laugardags kvöldsálmur. Tón: Gæskuríkasti græðari minn
Rubric

“Laugardags kvöldsálmur. Tón: Gæskuríkasti græðari minn”

Incipit

Tak þér fyrir sinni sála mín …

Melody

Gæskuríkasti græðari minn

Explicit

“… að margfalda Jesús þitt lof um aldir alda.”

1.15(30v-31r)
Morgunsálmur á mánudag. Tón: Náttúran öll og eðli manns
Rubric

“Morgunsálmur á mánudag. Tón: Náttúran öll og eðli manns”

Incipit

Himneski Guð og herra minn …

Melody

Náttúran öll og eðli manns

Explicit

“… yfir oss eigna láta.”

Note

Einungis 2 fyrstu erindin. Þetta er þriðji sálmurinn í prentaða kverinu.

Á eftir fara 2 vísur (bl. 31r) sem virðast tilheyra sálminum við fyrstu sýn en óvíst er hvaðan þær eru.

2(31r-v)
Vers á sumardaginn f[yrsta]
Rubric

“Vers á sumardaginn f[yrsta]”

Incipit

Eilíft þakklæti á þér sé …

Explicit

“… öllum í sumargjöf.”

3(31v)
Vers á páskadaginn
Rubric

“Vers á páskadaginn”

Incipit

Sigurvegarinn sæll vert þú …

Explicit

“… syngjum um eilíf ár.”

4(32r-33r)
Morgunsálmur
Rubric

“Morgunsálmur”

Incipit

Blessaða þrenning blessuð sé …

Explicit

“… heyr mig faðir kæri.”

5(33r-34v)
Kvöldsálmur
Rubric

“Kvöldsálmur”

Incipit

Ó, Guð, sem geymir Ísrael …

Explicit

“… blessuð verður oss hvíldin þá.”

Note

6(34v-37r)
Sjáðu ég kem og kveina
Rubric

“Einn fagur sálmur. Tón: Konung Davíð sem kenndi”

Incipit

Sjáðu ég kem og kveina …

Melody

Konung Davíð sem kenndi

Explicit

“… heyr mig af himnastól.”

Note

Enginn höfundur er nefndur hér en sálmurinn er í kvæðabókum sr. Guðmundar Erlendssonar (JS 232 4to og Lbs 1055 4to).

Keywords
7(37r-v)
Þakkargjörð
Rubric

“Ein almennilega þakkargjörð á morgna”

Incipit

Þakkir gjöri ég þér …

Explicit

“… djöfullinn fái ekkert vald á mér. Amen.”

Note

Keywords
7(37v-38r)
Þakkargjörð
Rubric

“Önnur þakkargjörð á kvöld”

Incipit

Þakkir gjöri ég þér …

Explicit

“… djöfullinn fái ekkert vald yfir mér. Amen.”

Note

Keywords
8(38r-39r)
Ferðabæn
Rubric

“Ein bæn nær maður vill ferðast til lands eður vatns”

Incipit

Ó, herra Jesú Christi, þú sem ert einn sannur maður …

Explicit

“… aftur komi til míns húss og heimilis. Amen.”

Keywords
9(Bl. 39r-v)
Ferðabæn
Rubric

“Önnur reisubæn”

Incipit

Almáttugi og góði Guð, fyrir hvörs augliti …

Explicit

“… óskaddað og vel bevarað. Amen.”

Note

Keywords
9(40r-42r)
Ein góð bæn sem lesast má daglega
Rubric

“Ein góð bæn sem lesast má daglega”

Incipit

Ó, þú almáttugi herra Guð, með því að þú ert Guð …

Explicit

“… sem mína sál svo vel huggað hefur, amen.”

Keywords
10(42v-44r)
Bæn
Incipit

Ó, þú minn góði og sæti himneski faðir …

Explicit

“… þú leyst hefur mína sál. Amen.”

Note

Fyrirsögn vantar.

Keywords
11(44v-45r)
Bæn
Incipit

Hjálpa mér drottinn Jesú að ég á minni bæn haldi …

Explicit

“… og útgangi nú héðan af og að eilífu.”

Note

Fyrirsögn vantar.

Keywords
12(45v-46v)
Bæn
Rubric

“Ein góð bæn um syndanna fyrirgefning”

Incipit

Aví, vér erum allir syndugir …

Explicit

“… í Jesú náðar nafni. Amen.”

Keywords
13(46v-49v)
Langar mig í lífshöll
Author

[Bjarni Jónsson skáldi]

Rubric

“Ein gömul góð söngvísa, um eymd þessa stundlega lífs, og sælu eilífs lífs, með einum almennilegum tón”

Incipit

Langar mig í lífshöll …

Explicit

“… drottni sé dýrð há.”

Note

Sálmurinn er engum eignaður í handritinu en hann er víða eignaður Bjarna skálda.

Keywords
14(50r-52r)
Bæn
Rubric

“Ein bæn til herrans Kristum í hvörri hjarta mannsins meðkennir sína synd og biður um syndanna fyrirgefning”

Incipit

Herra Jesú Kristi, minn trúfasti lausnari …

Explicit

“… fyrir kraft og hjástoð þíns heilaga anda. Amen.”

Keywords
15(52r-54r)
Bæn
Rubric

“Ein huggunarsamleg bæn í hvörri maður hugleiðir og klagar hvörsu hann með sínum syndum sé sök og efni til pínu og píslar Jesú Kristi og huggar sig þó við hans náð og miskunn”

Incipit

Ó, herra Jesú, hvað hefur þú unnið til …

Explicit

“… lofa og dýrka þig hér stundlega en annars heims eilíflega.”

Keywords
16(54r-56r)
Bæn
Rubric

“Ein hugarlátleg bæn til herrans Kristi um fyrirgefningu syndanna og um nýtt kristilegt framferði”

Incipit

Jesú Kristi, þú eilífa orð föðursins …

Explicit

“… þín boðorð mér jafnan fyrir augum hafi. Amen.”

Keywords
17(56r-58r)
Bæn til Guðs h. anda
Rubric

“Bæn til Guðs h. anda”

Incipit

Drottinn Guð, heilagur andi, þú almáttugi huggari …

Explicit

“… og hér lifir og ríkir að eilífu amen.”

Keywords
18(58r-60r)
Bæn
Rubric

“Ein önnur bæn til Guðs heilags anda að hann vildi hreinsa vor hjörtu, uppfylla þau með huggun Jesú Kristi, og halda þeim við rétta trú, og eitt nýtt og gott og guðlegt framferði”

Incipit

Drottinn Guð heilagur andi kom þú og hreinsa mitt saurugt hjarta …

Explicit

“… hafi minn Guð mér fyrir augum. Amen.”

Keywords
19(60r-62v)
Bæn
Rubric

“Ein góð bæn í hvörri mannsins hjarta slær frá sér jarðlegum hlutum, huggar sig með vissri von og biður að Guð vilji auka trúna, og miskunnsamlega varðveita sig til æfiloka”

Incipit

Eilífur Guð, elskulegur faðir, gef þú að sál mín hugsi um þig …

Explicit

“… og prísa þitt dýrðarlega veldi að eilífu amen.”

Keywords
20(62v-65v)
Bæn
Rubric

“Ein ágæt bæn í hvörri að sorgfull sál mannsins hugsar um sína heimferð, og snýr hugferði sínu frá jarðneskum hlutum”

Incipit

Drottinn Jesú, þú góði Jesú, þú mildi Jesú …

Explicit

“… og þínu grænu listilegu haglendi eilíflega amen.”

Keywords
21(66r-67v)
Bæn
Rubric

“Enn ein dagleg bæn í hvörri að sorgfull sál manns andvarpar og lætur sig forlengja að fara úr þessari vondri og aumri veröldu”

Incipit

Ó, þú góði, sæti, mildi og miskunnarfulli …

Explicit

“… vort heimili er á himnum.”

Keywords
22(67v-71r)
Bæn
Rubric

“Ein önnur dagleg bæn og forlenging og andvarpan kristins manns sálar eftir eilífu lífi”

Incipit

Vei mér að ég er framandi í bland Mesak …

Explicit

“… sá sem lifir og ríkir einn sannur Guð frá eilífð til eilífðar. Amen.”

Keywords
23(71v-73v)
Bæn
Rubric

“Ein dagleg bæn, með hvörri maður bífalar sig undir Guðs náðuga vernd og varðveislu”

Incipit

Almáttugur Guð, elskulegi faðir, kenn þú mér að gjöra það þér er þægilegt …

Explicit

“… og fyrir öllum mínum óvinum sýnilegum og ósýnilegum. Amen.”

Keywords
24(73v-76v)
Bæn
Rubric

“Ein bæn í hvörri rétttrúaður maður þakkar Guði fyrir mildilega varðveislu fyrir djöflinum, og biður enn framar meir um hjálp og hjástoð Guðs”

Incipit

Herra almáttugur eilífur Guð, hvörsu oft hefur þú mig miskunnsamlega varðveitt …

Explicit

“… sem heiminn og himna gjörði.”

Keywords
25(76v-80r)
Bæn
Rubric

“Ein fagurleg þakkargjörð fyrir það að Guð gefur oss sína heilögu engla til verndar og varðveislu”

Incipit

Almáttugur Guð, hvörsu háleitlega hefur þú elskað mig …

Explicit

“… þínu nafni sé lof og heiður að eilífu. Amen.”

Keywords
26(80r-81v)
Bæn
Rubric

“Ein guðrækileg bæn um sáluga dauðastund”

Incipit

Ó, sæti herra Jesú Kristi, þú eilífur geisli föðursins …

Explicit

“… minn Guð og drottinn sannleiksins. Amen.”

Keywords
27(81v-82v)
Bæn
Rubric

“Ein önnur bæn á sóttarsænginni og í dauðans neyð”

Incipit

Minn Guð, minn Guð, mín miskunn, mitt hæli og athvarf …

Explicit

“… lifir og ríkir sannur Guð að eilífu. Amen.”

Keywords
28(82v-83r)
Bæn
Rubric

“Enn ein ágætleg bæn fyrir hryggðarfulla og sjúka manneskju hvörja eð langar eftir að sjá son Guðs”

Incipit

Minn Guð, þú sem mig hefur skapað …

Explicit

“… og skoða þitt dýrðarsamlega andlit. Amen.”

Keywords
29(83v-86r)
Bæn
Rubric

“Ein hjartanleg forlenging sorgfullrar sálar eftir Jerúsalem sem þar er uppi”

Incipit

Jerúsalem, vor móðir, þú heilaga borg …

Explicit

“… og hvar ég er, þar skal og vera minn þénari.”

Keywords
30(86r-91r)
Bæn
Rubric

“Ein guðrækileg bæn í hvörri hryggðarfullt hjarta huggar sig af fögnuði eilífs lífs og hefur hjartanlega forlenging eftir því”

Incipit

Svo sem hjörturinn girnist ferskt vatnið …

Explicit

“… frá eymdum og háskasemdum þessa lífs og komnir eru í þinn fögnuð. Amen.”

Keywords
31(91r-93v)
Bæn
Rubric

“Ein ágætleg undirvísan í hvörri hjartað mannsins upphvetur og brýnir sig til að bera Jesú Christí kross með fagnaði og huggar sig við eilífan himnaríkis fögnuð”

Incipit

Vertu þolinmóð, sála mín, þegar drottinn leggur nokkuð þungt uppá þig …

Explicit

“… hana fyrr en seinna að fá og öðlast. Amen.”

Keywords
32(93v-97r)
Bæn
Rubric

“Ein önnur ágæt bæn í hvörri rétttrúað hjarta yfirvegur alla þessa heims gleði, og finnur að hún er hégómi, og alls ekkert að reikna í hjá fögnuði og gleði eilífs lífs”

Incipit

Þú maður, hvað ástundar þú? …

Explicit

“… í hjá þessum þínum himneskum gæðum og auðæfum.”

Keywords
33(97r-99v)
Bæn
Rubric

“Ein hjartnæm áminning, hins heilaga Bernharðs, að hvör og einn kristinn maður lifi svo þessa heims að hann megi annars heims lifa í eilífri dýrð”

Incipit

Aví, minn herra og Guð, hvörsu aumlega hefi eg minn aldur alið …

Explicit

“… kenn þú oss að hugsa að vér hljótum að deyja svo að vér verðum forsjálir. Amen.”

Keywords
34(100r-102v)
Bæn
Rubric

“Enn ein hjartnæm bæn og forlenging eftir eilífu lífi”

Incipit

Ó, hvað sæl er sú sál sem leyst er úr þessu veraldar lífi …

Explicit

“… og prísa hans dýrðarsamasta nafn. Amen.”

Keywords
35(Bl. 102v-105r)
Bæn
Rubric

“Enn ein bæn, þar inni maður hugleiðir himnaríkis dýrð og lætur sig langa þar eftir”

Incipit

Ó það eilífa líf. Ó dýrðarsamlegt líf …

Explicit

“… ég ekki framar meir minnast á eymd og vesöld þessa auma eymdar lífs.”

Keywords
36(105v-107v)
Bæn
Rubric

“Ein ágæt og hugarlátleg undirvísun hvörnin að sérhvörs kristins manns hjarta skal hugleiða dýrð og fögnuð eilífs lífs og stunda þar eftir”

Incipit

Mín sál, tak þig upp, forsóma þig ekki …

Explicit

“… og aldrei eyra heyrt og aldrei hefur …”

Note

Vantar aftan af.

Keywords

Physical Description

Support

Pappír.

No. of leaves
107 blöð (133 mm x 80 mm).
Foliation

Síðari tíma blaðmerking 1-107.

Collation

11 kver:

  • Kver I: bl. 1-14, 7 tvinn.
  • Kver II: bl. 15-28, 7 tvinn.
  • Kver III: bl. 29-31, stakt blað og 1 tvinn
  • Kver IV: bl. 32-39, 4 tvinn.
  • Kver V: bl. 40-43, 2 tvinn.
  • Kver VI: bl. 44-49, 3 tvinn.
  • Kver VII: bl. 50-61, 6 tvinn.
  • Kver VIII: bl. 62-73, 6 tvinn.
  • Kver IX: bl. 74-85, 6 tvinn.
  • Kver X: bl. 86-97, 6 tvinn.
  • Kver XI: bl. 98-107, 5 tvinn.

Condition

  • Vantar aftan af handritinu.
  • Bl. 7r: Stór blettur en skrifað í kringum hann.
  • Bl. 40v og 41r hafa orðið fyrir vatnsskemmdum efst á blöðunum en textinn er þó læsilegur.
  • Nokkur kver hafa losnað úr bandi.

Layout
  • Eindálka.

  • Leturflötur er null mm x null mm

  • Griporð.

  • Síðasta málsgrein endar í totu á bl. 99v, 105r.
Script
Decoration

Pennaskreyttir upphafsstafir víða.

Pennaflúr efst á bl. 1r, neðst á bl. 40v-43v, 44v, 45v-49v (e.t.v. skorið neðan af bl. 44r og 45r). Fyrirsögn endar í totu: Bl. 58r, 86r, 91r, 93v, 97r, 100r, 102v, 105v. Örlítið flúr niður úr griporði: bl. 88v-91v, 94r-107v.

Additions

Spássíukrot á bl. 1r, 2r, 32r, 34r, 39v, 50r, 107v.

Binding

Skinnbandi slegið um tréspjöld, þrykkt og með upphleyptum kili. Rákir þversum og langsum framan á kápu og blómamynstur þrykkt á miðju og öll horn (131 mm x 80 mm x 25 mm). Óvíst er um aldur bands en gæti verið samtíma handriti. Slitur úr sendibréfi límt innan á fremri kápu og stílað á sr. Jón Konráðsson. Á sendibréfið hefur verið krotað “Virðuglegum heiðursmanni Jóni Jónsson”.

Accompanying Material

Sendibréf frá gefendum til Handritastofnunar Íslands, dagsett 2, Orchard Brae, Edinburgh, 4., 19. des. 1967.

History

Origin

Handritið var skrifað á Íslandi post 1682 (sbr. prentun vikusálma Kolbeins Grímssonar og sr. Jóns Magnússonar), líklega ekki síðar en um miðja 18. öld.

Provenance

Nafnið Guðrún kemur fyrir á bl. 2r og Jón Gíslason á bl. 34r og 107v og ártalið 1813 á fyrra blaðinu.

Acquisition

Handritastofnun Íslands fékk að gjöf frá Ingibjörgu og Sigursteini Magnússon í Edinborg 19. desember 1967.

Additional

Record History

ÞS tölvuskráði handritið 27.-29. maí 2008 og lagfærði í júní 2010.

Bibliography

AuthorTitleEditorScope
Kolbeinn Grímsson. Nokkrir sálmar sem syngjast mega kvöld og morgna um alla vikuna. Ortir af Kolbeini Grímssyni, út af bænabók D. Johannis Havermann. Ljósprentað af Lithoprent í Reykjavík 1946.
« »