Handrit.is
 

Manuscript Detail

SÁM 16

There are currently no images available for this manuscript.

Lækningarit; Iceland, 1832-1833

Name
Runólfur Sverrisson 
Occupation
 
Roles
Donor 
More Details
Name
Bjarni Pálsson 
Birth
17 May 1719 
Death
08 September 1779 
Occupation
Surgeon general 
Roles
Author; Marginal; Scribe 
More Details
Name
Bjarni Sigurðsson 
Birth
01 August 1899 
Death
13 March 1985 
Occupation
Farmer 
Roles
Owner 
More Details
Name
Hofsnes 
Parish
Hofshreppur 
County
Austur-Skaftafellssýsla 
Region
Austfirðingafjórðungur 
Country
Iceland 
More Details
Name
Þórunn Sigurðardóttir 
Birth
14 January 1954 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Full Title

Þessa Bók sem inniheldur ýmislegt um sjúkdóma og margbreytt lækningaráð við þeim sömu bæði af grösum og dýrum með fleiru hefur að nýju uppskrifa látið bóndinn monsr. Runólfur Sverrisson á Maríubakka árin 1832 og 33.

Language of Text
Icelandic

Contents

1(1r-26v (bls. 1-52))
Lækningabók
Rubric

“Grundug eftirrétting um landsins complexíonir”

Incipit

Siða- og náttúrulærdómurinn …

Explicit

“… og allar hans athafnir.”

Note

Fremst er greinargerð um “temperament” en þá koma ráð gegn ýmsum kvillum eins og blóðgangi, heimakomu, mannsbiti, varasæri o.m.fl.

2(26v-27v (bls. 52-54))
Um náttúrusteina
Rubric

“Um náttúru nokkra [!] steina”

Incipit

Magnes sá er stál dregur til sín …

Explicit

“… sem skaparanum tilheyrir.”

Note

Neðst í þessum kafla er “Lectore Benevolo”.

Keywords
3(27v-40r (bls. 54-79))
Sköpun mannsins
Rubric

“Hér eftir skrifast um mannsins sköpun”

Incipit

Um mannsins sköpun og háttalag …

Explicit

“… blandaður við hunang og konumjólk.”

Keywords
4(40r-42v (bls. 79-84))
Tunglaldur
Rubric

“Um merking tunglsaldurs, hvörn dag skal merkja skal [!] í uppbyrjun framkvæmd ferða, álíkt og barnsfæðing - svo og draumaspeki og blóðtökur”

Incipit

Fyrsti dagur tungls …

Explicit

“… 28 koma draumar fram.”

Keywords
5(42v-43r (bls. 84-85))
Lækningar
Rubric

“Nokkur medicamenta við aðskiljanlegum sjúkdómum”

Incipit

Setjist vagl á augun …

Explicit

“… svo mikið salt sem hann þolir.”

Keywords
6(43v (bls. 86))
Hvannarót
Rubric

“Hvannarótardyggðir”

Incipit

Það vatn sem af henni kreistist …

Explicit

“… inn í messuvíni.”

Keywords
7(43v-44r (bls. 86-87))
Lækningar
Rubric

“Merki á stúlkum”

Incipit

Sú æð sem er fyrir neðan hægra augað …

Explicit

“… með allri gætni að yfirvega.”

Keywords

8(44r-v (bls. 87-88))
Þessir eftirfylgjandi 12 hlutir hafa fordjarfað lönd og lýði
Rubric

“Þessir eftirfylgjandi 12 hlutir hafa fordjarfað lönd og lýði”

Incipit

1. Vamlar án visku …

Explicit

“… bæði móðurbani og sinn sjálfur.”

Keywords

9(44v-46r (bls. 88-91))
Þetta til fróðleiks hripað
Rubric

“Þetta til fróðleiks hripað”

Incipit

Absalons hár vó 300 skildinga …

Explicit

“… sem sumir skrifa.”

Keywords

10(46r-48r (bls. 91-95))
Um kvenna blóðfall
Rubric

“Um kvenna blóðfall”

Incipit

Svo segir Aristóteles …

Explicit

“… hann sé í þinni sálu.”

Keywords
11(48r-v (bls. 95-96))
Málrúnir
Rubric

“Hér eftir skrifast nokkuð af málrúna þrídeilum”

Incipit

Ár A er algróinn akur …

Explicit

“… þá skrifast fyrir framan aðrar sigurúr.”

Keywords

12(49r-50v)
Stutt undirvísun um ársins hlaup
Rubric

“Stutt undirvísun um ársins hlaup”

Incipit

Í ári eru 52 vikur …

Explicit

“… tvö eru misseri á ári, vetur og sumar.”

Keywords
13(50v-52r (bls. 100-103))
Nokkuð um kauphöndlan uppteiknað
Rubric

“Nokkuð um kauphöndlan uppteiknað”

Incipit

Það kallast gildur sykur …

Explicit

“… er reiðingstorfa þurr.”

Keywords
14(52v-54r (bls. 104-107))
Varnir gegn eldi
Rubric

“Þeim er les eftirfylgjandi óskar skrifarinn (hvörn þér þekkið af eftirfylgjandi línum) lukku og blessunar, friðar og fagnaðar fyrir þann eilífa almáttuga náttúrunnar herra Guð og föður Drottins vors Jesú Kristi.”

Incipit

Eftir sem þér minnist í tal …

Explicit

“… þá hverfur það burtu.”

Keywords

15(54r-v (bls. 107-108))
Lækningar
Incipit

Ef maður má ei vatni halda …

Explicit

“… og styrkir heilann.”

Keywords
16(54v-60v (bls. 108-120))
Lækningar
Rubric

“Mannsins bein eru ccviii, tennur xxxii, æðar er cclxvi”

Incipit

Bláni brjóst á konu …

Explicit

“… It testiculus vulpis”

Note

Ráð gegn höfuðverk og andvökum í sótt.

Keywords
2(60v-66v (bls. 120-132))
Um bólusótt
Rubric

“Nokkur velmeint ráð við bólusóttinni”

Incipit

Það er aðgætandi um þessa bólu …

Explicit

“… og á tilhentugum stöðum auglýst.”

Final Rubric

“Actum Bessastöðum d. 14. oktobris 1762. Bjarni Pálsson Medicus ordinarius Islandiæ.”

3(67r-102v (bls. 133-204))
Lækningabók
Rubric

“Konstir til að gjöra gegliri”

Incipit

1. Að skrifa svo ei verði lesið. Lát mutrið victril í hreina blekbyttu …

Explicit

“… og legg við óbreytt villuletur.”

Final Rubric

“Endir bókarinnar.”

Note

Undir er skrifað upp stafróf villuletursins.

Keywords
4(103r-105v)
Reglur handa yfirsetukonum
Rubric

“Einfaldar reglur fyrir yfirsetukonur að brúka í barnssæng”

Incipit

Þegar sá tími er kominn að konan skuli fæða …

Explicit

“… ef rétt eru brúkuð.”

Note

Líklega hefur glatast aftan af.

Physical Description

Support
Pappír.
No. of leaves
105 blöð (167 +/- 1 mm x 101 +/- 1 mm). Bl. 1v er að mestu leyti autt.
Foliation
Blaðsíður eru tölusettar 1-204. Öftustu 3 blöðin eru ótölusett. Kver hafa verið tölusett með blýanti neðst á fremsta blaði í kveri.
Collation

14 kver.

  • Kver I: bl. 1-8, 4 tvinn.
  • Kver II: bl. 9-16, 4 tvinn.
  • Kver III: bl. 17-24, 4 tvinn.
  • Kver IV: bl. 25-30, 3 tvinn.
  • Kver V: bl. 31-38, 4 tvinn.
  • Kver VI: bl. 39-46, 4 tvinn.
  • Kver VII: bl. 47-54, 4 tvinn.
  • Kver VIII: bl. 55-62, 4 tvinn.
  • Kver IX: bl. 63-70, 4 tvinn.
  • Kver X: bl. 71-78, 4 tvinn.
  • Kver XI: bl. 79-86, 4 tvinn.
  • Kver XII: bl. 87-94, 4 tvinn.
  • Kver XIII: bl. 95-102, 4 tvinn.
  • Kver XIV: bl. 103-105, stakt blað og tvinn.

Condition

Handritið hefur morknað á jöðrum en það hefur verið styrkt með pappír. Það er enn fremur skítugt og blettótt, einkum við kveraskil.

Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 145 +/- 2 mm x 82 +/- 2 mm.
  • Línufjöldi er 24-26.
  • Griporð.

Script

Bl. 1r-102v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift. Bl. 103r-105v: Óþekktur skrifari, sprettskrift.

Decoration

Örlítið pennaflúr á titilsíðu.

Additions
Bl. 103-105 eru að öllum líkindum upprunalega úr öðru handriti.
Binding

Handritið er óinnbundið.

History

Origin
Handritið var skrifað á Íslandi árin 1832-1833 (sbr. titilsíðu).
Acquisition
Bjarni Sigurðsson, bóndi í Hofsnesi í Öræfum afhenti Stofnun Árna Magnússonar handritið 13. janúar 1970 (sbr. vélritaðan miða frá Jóni Samsonarsyni sem límdur er á titilsíðu).

Additional

Record History

ÞS skráði 8.-14 júní 2010.

Custodial History
Sneplar úr bandi (kili) leystir frá 12. febrúar 1970. Þeir fylgja í umslagi.
« »