Handrit.is
 

Manuscript Detail

JS 204 8vo

View Images

Syrpa; Hólum í Hjaltadal, 1676

Name
Árni Geirsson 
Birth
1635 
Death
1695 
Occupation
Priest 
Roles
Scribe 
More Details
Name
Jón Arason 
Birth
19 October 1606 
Death
10 August 1673 
Occupation
Priest 
Roles
Poet; Translator 
More Details
Name
Magnús Jónsson ; Digri 
Birth
17 September 1637 
Death
23 March 1702 
Occupation
Farmer 
Roles
Scribe; Author; Poet; Owner 
More Details
Name
Ólafur Jónsson 
Birth
1560 
Death
1627 
Occupation
Priest 
Roles
Poet 
More Details
Name
Guðbrandur Jónsson 
Birth
20 January 1641 
Death
05 October 1690 
Occupation
Priest 
Roles
Correspondent; Scribe; Author 
More Details
Name
Kolbeinn Grímsson ; Jöklaraskáld 
Occupation
Farmer 
Roles
Poet 
More Details
Name
Jón Þorsteinsson ; Píslarvottur 
Birth
1570 
Death
18 July 1627 
Occupation
Priest 
Roles
Poet; Author 
More Details
Name
Pétur Einarsson 
Birth
1597 
Death
1666 
Occupation
Member of the lögrétta 
Roles
Poet; Author 
More Details
Name
Jón Bjarnason 
Birth
1560 
Death
1634 
Occupation
Priest 
Roles
Author; Poet; Compiler 
More Details
Name
Hallgrímur Pétursson 
Birth
1614 
Death
27 October 1674 
Occupation
Priest 
Roles
Poet; Author; Scribe; Marginal 
More Details
Name
Stefán Ólafsson 
Birth
1619 
Death
29 August 1688 
Occupation
Priest 
Roles
Translator; Poet 
More Details
Name
Þorleifur Þórðarson 
Occupation
 
Roles
Poet 
More Details
Name
Anna Jónsdóttir digra 
Birth
01 November 1650 
Death
28 April 1722 
Occupation
Prestfrú 
Roles
Owner 
More Details
Name
Þórunn Sigurðardóttir 
Birth
14 January 1954 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Guðrún Ingólfsdóttir 
Birth
01 May 1959 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Guðný Hrafnkelsdóttir 
Birth
1986 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Full Title

Nauðsynleg góð og heilnæm fræðibók, innihaldandi heilaga sálma og söngvísur, með mörgu öðru sem fróðlegt er að vita og viðkemur landsins lélegheitum. Seneca. Svo sem haglið á húsaþekjum dynur hátt en dugir ekki að brjóta þau, svo vinnur ekki neitt áhlaup vondra manna né umsátur að skaða einn guðhræddan og vitugan mann. Anno MDCLXXVI.2r.

Language of Text
Icelandic (primary); Danish

Contents

1(1v)
Hljóti vitur hóflát
Rubric

“Heilsa og friður!”

Incipit

Hljóti vitur hóflát / hægð og frægðir af nægð …

Note

5 erindi. Fyrir framan, á bl. 1r kemur fram nafn eiganda, ritunarstaður og ritunartími inní í skjaldarmerki: Anna Jónsdóttir, Hólar, 1676.

Keywords
1(3r-4v)
Raunatal
Author

Helga Jónsdóttir

Rubric

“Raunatal Helgu Jónsdóttur við sinn herrann Kristum. Í ljóðum læst og í sálmvísur snúið af henni”

Incipit

Himneski faðir himnum á, / hrópar þín auma barnkind smá …

Note

18 erindi.

Keywords
2(4v-5r)
Guð faðir af sinni ljúfri lund
Rubric

“Vísur s(éra) Jóns A(ra)s(onar) upp á fyrrskrifað efni”

Incipit

Guð, faðir, af sinni ljúfri lund …

Note

Texti skertur vegna þess að bl. 5 er morkið að ofan.

4 erindi.

Keywords
3(5v)
[Á]rið gott gefið nýtt
Rubric

“Ný[á]rsvísa”

Incipit

Árið gott gefið nýtt / Guð af náð o[ss] …

Note

3 erindi.

4(5v)
Eilíf spekin allra hæsta
Rubric

“Vísa”

Incipit

Eilíf spekin allra hæsta / oss signi …

Note

1 erindi.

Keywords
5(6r-6v)
Gef þú oss, Jesú, góða nótt
Rubric

“Nokkrir kvöldsálmar samanteknir af ýmsum og góðir og guðrækilegir. Hinn fyrsti sálmur með sinn tón”

Incipit

Gef þú oss Jesú góða nótt / gef þú oss verði vært og rótt …

Melody

Með sinn tón

Note

7 erindi.

6(6v-7r)
Ó, Guð sem geymir Ísrael
Rubric

“Einn annar guðrækilegur kvöldsálmur með tón: Halt oss Guð”

Incipit

Ó, Guð sem geymir Ísrael / og öllum hlutum stjórnar vel …

Melody

Halt oss Guð við þitt hreina orð

Note

10 erindi.

7(7r-8r)
Lof sé þér, Guð, fyrir liðinn dag
Rubric

“Þriðji kvöldsálmur með lag: Jesú Kriste þig kalla ég á”

Incipit

Lof sé þér Guð fyrir liðinn dag / og lukkusæla stjórn alla …

Melody

Jesú Kriste þig kalla ég á

Note

5 erindi

8(8r-8v)
Hef eg mig nú í hvílu mín
Rubric

“Fjórði kvöldsálmur með sitt lag”

Incipit

Hef eg mig nú í hvílu mín, / himnafaðir, að vanda …

Melody

Með sitt lag

Note

7 erindi

9(8v-9r)
Dagur er kominn að kveldi
Rubric

“Fimmti kvöldsálmur ortur af Magnúsi Jónssyni, Vatnsfirði annó 1660. Með sinn tón.”

Incipit

Dagur er kominn að kveldi / kært lof sé drottinn þér …

Melody

Með sinn tón

Note

8 erindi. Á spássíu við við fyrirsögnina hefur verið bætt við: [0]yngja [00…00] herra eg.

10(9r-10r)
Líknsamasti lífgjafarinn trúr
Rubric

“Sjötti kvöldsálmur hvör eð ort hefur sami og þann fyrra. MJ. Anno 1660. T(ón) Væri nú Guð oss ekki hjá”

Incipit

Líknsamasti lífgjafarinn trúr, / lifandi Jesú góði …

Melody

Væri nú Guð oss ekki hjá

Note

9 erindi

11(10r-10v)
Ó, herra Guð, minn hjálparmúr
Rubric

“Sjöundi kvöldsálmur hvör eð ortur er af sama og hinir tveir fyrirfarandi, fe? Ma(gnúsi) Jónssyni”

Incipit

Ó, herra Guð, minn hjálparmúr, / heillasamasti faðir trúr …

Note

8 erindi. Á spássíu við fyrirsögnina hefur verið bætt við: Tón, Á þér [00…00} hef eg n[00…00].

12(10v-11r)
Guð, faðir, sonur og andi hreinn
Rubric

“Áttundi kvöldsálmur með \ortur af sama/ sinn tón”

Incipit

Guð, faðir, sonur og andi hreinn, / þú heilög þrenning blíð …

Melody

Með sinn tón

Note

8 erindi. Í fyrirsögnina hefur verið skotið inn upplýsingum um höfund sálmsins.

13(11v-12r)
Herrann í himnaveldi
Author

Sigurður Finnsson

Rubric

“Níundi kvöldsálmur ortur af Sigurði Finnssyni. Með sínum tón”

Incipit

Herrann í himnaveldi, / heilagi faðir minn …

Melody

Með sínum tón.

Note

12 erindi.

14(12r-13r)
Sætt lof syng Guði fegin
Rubric

“Tíundi kvöldsálmur með lag: Gæsku Guðs”

Incipit

Sætt lof syng Guði fegin / sál mín með rósamt geð …

Melody

Gæsku Guðs vér prísum

Note

10 erindi

15(13r)
Himneska hjálparvon
Rubric

“Ellefti kvöldsálmur með sinn tón”

Incipit

Himneska hjálparvon, / helgasti faðir …

Melody

Með sinn tón

Note

6 erindi

16(13r-14v)
Guðdómsþrenning gæskublíða
Rubric

“Tólfti kvöldsálmur, samantekinn og gjörður af séra Guðbrandi J.s. Annó 1665, Vatnsfirði. Tón: Tunga mín af hjarta hljóði”

Incipit

Guðdómsþrenning gæskublíða, / gættu allra barna þín …

Melody

Tunga mín af hjarta hljóði

Note

Vantar aftan af. Sex og hálft erindi varðveitt. Upphafsstafir þeirra mynda nafn höfundarins, Guðbran.

17(14r-14v)
No Title
Incipit

… er búendann brestur á jörðu / blíðhænan unganna …

Note

Vantar framan af. Átta og hálft erindi varðveitt. Textinn byrjar í miðju erindi.

18(14v-15v)
Voldugur Jesús verndin mín
Rubric

“Kvöldsálmur á sunnudag, með lag: Eilífur Guð og faðir kær”

Incipit

Voldugur Jesús, verndin mín, / virst minni raust að hlýða …

Melody

Eilífur Guð og faðir kær

Note

13 erindi

19(16r-17v)
Voldugi herra, verndin mín
Rubric

“Nokkrir kvöldsálmar ortir af Kolbeini Grímssyni fyrir Jökli. (eptir vikubænum) eður bænabók gömlu, sem H. Oddur sálugi með tón: Í svefni og vöku sannlega vér”

Incipit

Voldugi herra, verndin mín, / virst minni raust að hlýða …

Melody

Í svefni og vöku sannlega vér

Note

13 erindi. Í miðju kvæðinu hefur verið strikað yfir ca tvö erindi neðst á síðu og efst á næstu síðu er kemur beint framhald þess sem er fyrir framan yfirstrikuðu línurnar. Fyrirsögninni hefur verið breytt svolítið: H. Oddz sáluga > H. Oddur sálugi. Strax á eftir "sálugi" eru innskotsmerki en texti á spássíu hefur að mestu verið skorinn af og er nú óskiljanlegur.

20(17v-18r)
Lifandi drottinn líknarskær
Rubric

“Kvöldsálmur á mánudögum. Tón: Upp, mitt hjarta, mín önd og sál”

Incipit

Lifandi drottinn líknarskær, / lausnarans Jesú faðir kær …

Melody

Upp mitt hjarta, mín önd og sál

Note

6 erindi

21(18r-19r)
Herra Guð og heilagur faðir
Rubric

“Kvöldsálmur á þriðjudögum. Tón: Út rak Jesús fornan fjanda”

Incipit

Herra Guð og heilagur faðir, / hvörsdaglega ég kalla á þig …

Melody

Út rak Jesús fornan fjanda

Note

12 erindi

22(19v-20v)
Ó, þú heilaga þrenning þýð
Rubric

“Kvöldsálmur á miðvikudögum. Tón: Eilífur Guð og faðir kær”

Incipit

Ó, þú heilaga þrenning þýð, / þó í guðdómi einum …

Melody

Eilífur Guð og faðir kær

Note

10 erindi

23(20v-22r)
Lofum vér Guð og föður fyrst
Rubric

“Kvöldsálmur á fimmtudögum með hymnalag.”

Incipit

Lofum vér Guð og föður fyrst / fyrir vorn herra Jesúm Krist …

Note

19 erindi

24(22r-23r)
Hátt lof sé drottni dýrum
Rubric

“Kvöldsálmur á föstudögum. Tón: Einn herra ég best ætti”

Incipit

Hátt lof sé drottni dýrum / fyrir dásemdarverkin sín …

Melody

Einn herra ég best ætti

Note

7 erindi

25(23r-24v)
Hátt lof sé þér sem hæstur er
Rubric

“Kvöldsálmur á laugardag. Tón: Eins og sitt barn, faðir ástargjarn”

Incipit

Hátt lof sé þér / sem hæstum er …

Melody

Eins og sitt barn

Note

16 erindi

26(24v-26r)
Herra himneski faðir
Rubric

“Nú eftirfylgja nokkrir ágætir morgunsálmar, af Kolbeini ortir. Eftir áðurnefndri bænabók eður hennar morgunbænum, sem hér hvern dag vikunnar syngjast mega. Fyrsti sálmur á sunnudögum. Með lag: Jesús Guðsson eing(etinn)”

Incipit

Herra himneski faðir, / heilagi drottinn minn …

Melody

Jesús Guðs son eingetinn

Note

15 erindi

27(26r-26v)
Himneski Guð og herra minn
Rubric

“Morgunsálmur á mánudögum. Tón: Náttúran öll og eðli manns”

Incipit

Himnneski Guð og herra minn / heiður sé nafni þínu …

Melody

Náttúran öll og eðli manns

Note

7 erindi.

28(26v-28r)
Lof sé Guði sem lönd og sjó
Rubric

“Morgunsálmur á þriðjudögum. Tón: Í dag eitt blessað barnið er”

Incipit

Lof sé Guði sem lönd og sjó, / loftin og himna skapti …

Melody

Í dag eitt blessað barnið er

Note

8 erindi.

29(28r-29r)
Almættismildin eilíf blíð
Rubric

“Morgunsálmur á miðvikudögum Tón: Gæskuríkasti græðari mi[nn]”

Incipit

Almættismildin eilíf blíð / eftir því nú er til þess tíð …

Melody

Gæskuríkasti græðari minn

Note

9 erindi

30(29r-30v)
Ó, herra Jesú Kriste
Rubric

“Morgunsálmur á fimmtudögum. Tón: Konung Davíð sem kenndi”

Incipit

Ó, herra Jesú Kriste, / þú eilífa lífsins blóm …

Melody

Konung Davíð sem kenndi

Note

13 erindi

31(30v-31v)
Blessuð sé gjörvöll þrenning þýð
Rubric

“Morgunsálmur á föstudögum. Tón: Minn herra Jesú, maður og Guð”

Incipit

Blessuð sé gjörvöll þrenning þýð, / þú sem gjörðir og leystir lýð …

Melody

Minn herra Jesú, maður og Guð

Note

10 erindi

32(31v-32v)
Ó, þú sanni eilífi Guð
Rubric

“Morgunsálmur á laugardögum. Tón: Til þín heilagi herra Guð”

Incipit

Ó, þú sanni eilífi Guð / og faðir Jesú mæti …

Melody

Til þín heilagi herra Guð

Note

12 erindi

33(32v-33r)
Blessaða þrenning, blessuð sé
Rubric

“Nú eftirfylgja nokkrir morgunsálmar, sem af ýmsum samsettir verið hafa. Sá fyrsti með lag. Jesú Kriste, þig kalla ég á”

Incipit

Blessaða þrenning, blessuð sé, / blessandi hagi mína …

Melody

Jesú Kriste þig kalla ég á

Note

6 erindi

34(33r-33v)
Dagur rennur og sýnir sig
Rubric

“Annar morgunsálmur. Með lag: Dagur og ljós þú drott.”

Incipit

Dagur rennur og sýnir sig, / sæti faðir, vér lofum þig …

Melody

Dagur og ljós þú drottinn ert

Note

8 erindi

35(33v-34v)
Þér, drottinn, ég þakkir gjöri
Rubric

“Þriðji morgunsálmur. Tón: Krists er koma fyrir höndum”

Incipit

Þér, drottinn, ég þakkir gjöri, / þú hefur mín vel gætt …

Melody

Krists er koma fyrir höndum

Note

9 erindi

36(34v-35r)
Dagur burt tekur dimma nátt
Rubric

“Fjórði morgunsálmur. Með tón: Guðs son kallar etc R. J:d.”

Incipit

Dagur burt tekur dimma nátt / drottinn fólk sparneytt vakna brátt …

Melody

Guðs son kallar komið til mín

Note

8 erindi

37(35r-36v)
Himneski Guð vor herra
Rubric

“Fimmti morgunsálmur fyrir allra handa stéttum. Lag: Konung Davíð sem kenndi”

Incipit

Himneski Guð, vor herra / heiður og lof sé þér …

Melody

Konung Davíð sem kenndi

Note

12 erindi

38(36v-37r)
Guð gefi oss góðan dag
Rubric

“Sjötti morgunsálmur, ortur af séra Ólafi Jónssyni”

Incipit

Guð gefi oss góðan dag / gangi oss allt í hag …

Note

12 erindi

39(37r-38v)
Í Jesú nafni, ó, Guð minn
Rubric

“Sjöundi morgunsálmur ortur af séra Jóni Þ.syni”

Incipit

Í Jesú nafni, ó, Guð minn, / allra kærasti faðirinn …

Note

28 erindi

40(38v-39r)
Guð föðurs náð og miskunn mest
Rubric

“Áttundi morgunsálmur ortur af sama, séra Jóni Þorsteinss(yni)”

Incipit

Guðs föðurs náð og miskunn mest, / míns Jesú blóð og elskan best …

Note

3 erindi

41(39r-39v)
Ljósan daginn nú líta má
Rubric

“Níundi morgunsálmur. Tón: Dagur rennir og sýnir sig”

Incipit

Ljósan daginn nú líta má, / lifandi Guð því köllum á …

Melody

Dagur rennur og sýnir sig

Note

13 erindi

42(39v-40v)
Ljóssins skapari líknsami
Rubric

“Smáhymnar á morgna, um verk drottins, sem hann skapaði á sérhvörjum þeirra sex daga. Má syngja sem Einn Guð skapari”

Incipit

Ljóssins skapari líknsami, / ljósa dagsbirtu veitandi …

Melody

Einn Guð skapari allra sá

Note

5 erindi

43(40r)
Himnaskaparinn herra dýr
Rubric

“Guðs verk á öðrum degi”

Incipit

Himnaskaparinn, herra dýr, / höfuðskepnunum staðfestu býr …

Melody

Einn Guð skapari allra sá

Note

5 erindi

44(40v)
Herra Guð skapað hefur jörð
Rubric

“Guð verk á þriðja degi”

Incipit

Herra Guð skapað hefur jörð, / heil var föst, þurr og berleg gjörð …

Melody

Einn Guð skapari allra sá

Note

5 erindi

45(40v-41r)
Helgasti Guð sem allt um kring
Rubric

“Guðs verk á fjórða degi”

Incipit

Helgasti Guð sem allt um kring / áður gafst bjartan himnahring …

Melody

Einn Guð skapari allra sá

Note

5 erindi

46(41r)
Voldugur Guð af vötnum mynd
Rubric

“Guðs verk á fimmta degi”

Incipit

Voldugur Guð af vötnum mynd / veist hefur markvíslegri kind …

Melody

Einn Guð skapari allra sá

Note

5 erindi

47(41r-41v)
Mannsins skapari drottinn dýr
Rubric

“Guðs verk á sjötta degi.”

Incipit

Mannsins skapari drottinn dýr / dásamlega einn allt til býr …

Melody

Einn Guð skapari allra sá

Note

5 erindi

48(41v-42v)
Himneski faðir og herra
Rubric

“Morgunsálmur á mánudögum, eftir bæninni snúinn í ljóð af séra Guðbrandi Jónssyni. Með lag: Einn herra ég best ætti”

Incipit

Himneski faðir og herra, / helgast nafn prísa ég þitt …

Melody

Einn herra ég best ætti

Note

14 erindi

49(42v-43r)
Guð minn gef oss nú góðan dag
Rubric

“Ágætur morgunsálmur ortur af Pétri Einarssyni”

Incipit

Guð minn, gef oss nú góðan dag, / gjörvallt lát þú oss falla í hag …

Note

6 erindi

50(43v-44r)
Hvörsu æ fagrar eru tjaldbúðir þínar
Rubric

“Sálmur hins h(eilaga) Davíðs, með tón: Þann sem mig fæðir”

Incipit

Hversu æ fagrar eru tjaldbúðir þínar / ó Guð allsherjar …

Melody

Þann sem mig fæðir

Note

6 erindi

Keywords
51(44r-46r)
Þolinmæðinnar dæmi dýr
Rubric

“Sálmur áægtur af þolinmæði hins h(eilaga) Jobs. Tón: Gæskuríkasti”

Incipit

Þolinmæðinnar dæmi dýr / haf drottins ástvin eru oss skýrt …

Melody

Gæskuríkasti græðari minn

Note

17 erindi

Keywords
52(46r-46v)
Ó, herra Jesú Kristí
Rubric

“Nær maður gengur í sitt bænahús, einsamall, þá má hann falla á kné, lesa svo eina af þessum bænum, í senn, svo hann með Davíð tilbiðji drottin sjö sinnum (það er opt) á hverjum degi”

Incipit

Ó herra Jesú Kristí / ég stend fyrir þér álíka …

Note

6 bænir

Keywords
53(47r-62v)
Hugsvinnsmál
Rubric

“Catonis Hugsvinnsmál, eða heilræði snúin í ljóðalag, og vísna, ófróðum ungdómi og líka þeim eldri, til nytsemdar, sem hyggindi hafa kær, og góðum gegna vilja. Af séra Jóni Bjarnarsyni. Spakmæli sjö Grikklandsspekinga, um hegðan og hæversku, þeirra sem siðsamir viljia vera, ljóð.”

Incipit

Heyrið, seggir, / þeir er siðsamir læra vilja …

Note

Kvæðið skiptist í nokkra hluta: Upphaf (20 erindi), Fyrstu bók Catonis (40 erindi), Aðra bók Catonis (38 erindi), Þriðja bók Catonis (29 erindi), Fjórða bók Catonis (101 erindi). Víða er hvert erindi í tveim útgáfum, fyrst undir ljóðahætti svo rímnahætti. Í Annarri bók Catonis eru eingöngu braghentar vísur.

54(63r-67r)
Málskviðir sjö spekinga
Rubric

“Málskviðir sjö spekinga.”

Incipit

Semja vildi ég sjö spekingja málskviði nokkra mjög fróðlega …

Note

66 málskviðir

55(67r-70r)
Börnum öllum bjóðum vér
Rubric

“Johannes forskrift um góða borðsiði”

Incipit

Börnum öllum bjóðum vér / borðsið þann sem stendur hér …

Final Rubric

“Endir þessa borðsiða”

Note

62 erindi. Fyrir neðan textann stendur með annarri hendi: Neutrius est generis, verbum pro n[00…00]ine sumtum. Sic eras hesternum, sic clarum dici[l0…00] mane. Hæc dad auellare [00…00]

56(70v)
Láttu mig njóta líknar þín
Rubric

“Eitt kvæðiskorn mjög stutt”

Incipit

Láttu mig njóta líknar þín, / lifandi Guð sem á himnum skín …

Note

3 erindi

57(71r-71v)
Jesús er sætt líf sálnanna
Rubric

“Einn hjartnæmur sálmur um velgjörninga Jesú Krists”

Incipit

Jesús er sætt líf sálnanna, / Jesús er best ljós mannanna …

Note

14 erindi

Keywords
58(72r)
Hætta er stór í heimi
Rubric

“Sálmur af séra Hallgrími Péturssyni ortur”

Incipit

Hætta er stór í heimi, / hjálpa oss, drottinn kær …

Note

5 erindi

Keywords
59(72r-73r)
Hjartað kátt höfum þá gengur stirt
Rubric

“Annar sálmur ortur af séra Stefáni Ólafssyni”

Incipit

Hjartað kátt höfum þá gengur stirt, / ljósið brátt ljómar þó nú sé myrkt …

Note

4 erindi

Keywords
60(73r-73v)
Drottinn dýrðlegur
Rubric

“Þakklætisvísa Magnúsar Jónssonar fyrir frelsan undan bólunni. Af honum sjálfum ort og syngist undir þeim nótum Ýmissa stétta allir þjónustumenn. Anno domini 1656

Incipit

Drottinn dýrðlegur / dásamur fyrr og síð …

Melody

Ýmissa stétta allir þjónustumenn

Note

8 erindi

Keywords
61(73v-74r)
Veturinn vill ei linna
Rubric

“Sálmur ortur af séra Jóni Arasyni”

Incipit

Veturinn vill ei linna / vel fram á sumarið …

Note

6 erindi. Fyrir neðan kvæðið er fyrirsögn: Lofsöngur með lag Eins og sitt barn. Hún á ekki við næsta kvæði á eftir.

Keywords
62(74v)
Hér skal lovars lítinn knörr
Rubric

“Eitt kvæði”

Incipit

Hér skal lovars lítinn knörr / með leyfi góðra manna

Refrain

Mér vekur minni / það málsháttur tér / svo margt er sinni / sem maðurinn er

Note

3 erindi auk viðlags. Sama viðlag og bragarháttur eru í kvæði á bl.92r-v og það gæti verið verið framhald af þessu. Líklegt virðist að í báðum tilfellum hafi verið skrifað á upphaflega auðar síður.

Keywords
63(75r-75v)
Hörmung mitt hjartað stangar
Rubric

“Einn hjarnæmur sálmur um syndanna viðurkenning með sínu lagi”

Incipit

Hörmung mitt hjartað stangar, / harmkvalið í sorg og neyð …

Melody

Með sínu lagi

Note

13 erindi

Keywords
64(75v-77r)
Rís upp drottni dýrð
Rubric

“Um fagnaðarfulla veru Guðs barna og þá andlegu Jerúsalem séra J. Th.”

Incipit

Rís upp drottni dýrð, / syng þú, sála mín …

Note

6 erindi

Keywords
65(77r-77v)
Bæn
Rubric

“Ein góð bæn þegar manni gengur á móti”

Incipit

Réttvísi Guð og faðir allrar huggunar

Note

Óbundið mál.

Keywords
66(77v-78r)
Herra Guð af hæstum sann
Rubric

“Ein fögur bæn”

Incipit

Herra Guð af hæstum sann / hér auglýstur Guð og mann …

Note

10 erindi

Keywords
67(78r-79r)
Bæn
Rubric

“Enn ein bæn”

Note

Óbundið mál. Á spássíu við fyrirsögnina virðist standa [82. en búið er að strika yfir tölustafinn 2.

Keywords
68(79r-80r)
Bæn
Rubric

“Bæn um þolinmæði á mótgangstímanum”

Note

Óbundið mál. Á 79v8 er kona sem talar: … varðveita mig svo ég sé staðföst í þolinmæðinni …

Keywords
69(80r-81v)
Bæn
Rubric

“Önnur bæn”

Incipit

Ó, þú almáttugi eilífi og miskunnsami Guð …

Note

Laust mál. Á spássíu við fyrirsögnina virðist hafa staðið 5 en búið er að skera hluta af því af þegar spássía hefur verið skorin.

70(81v-83v)
Bæn
Rubric

“Bæn um huggun í mótganginum”

Incipit

Ó, þú gæskusamasti faðir …

Note

Óbundið mál. Á spássíu við fyrirsögnina stendur 6.

Keywords
71(83r-85v)
Bæn
Rubric

“Ein góð bæn”

Incipit

Ó, Jesús Kristur, sonur lifanda Guðs …

Note

Óbundið mál. Á spássíu við upphaf bænarinnar stendur 7.

Keywords
72(84v-86v)
Bæn
Rubric

“Ein hjartanleg og kröftug bæn”

Incipit

Drottinn, þú heilagur faðir …

Note

Laust mál

Keywords
73(87r-92r)
Rafael engill réðst til fylgdar minnar
Incipit

… Rafael engill réðst til fylgdar minnar / ríkulegrar eftir tilsjár þinnar …

Note

43 erindi. Trúlega vantar eitt erindi framan af. Úr upphafsstöfunum má lesa: [D]rottinn þitt hjálpráð sjá veikur þénari þinn GJS p.

Keywords
74(92r-92v)
Ekki er gott í eyru blítt
Incipit

Ekki er gott í eyru blítt / alla vega að láta …

Refrain

Svo margt er sinnið sem maðurinn er

Note

2 erindi. Þessi erindi eru undir sama bragarhætti og nota sama viðlag og kvæði á bl. 74v. Einnig er rithöndin sú sama, ólík þeim sem eru á undan og eftir á báðum stöðum. Líklegt er að hér sé framhald af því. Þá virðist líklegt að á báðum stöðum hafi verið skrifað á upphaflega auðar síður.

Keywords
75(92v)
Sæll vertu og sigurinn hjá þér blífi
Rubric

“Nokkur erindi”

Incipit

Sæll vertu og sigurinn hjá þér blífi / blessaður sértu bæði á sál og lífi

Note

3 erindi

Keywords
76(93r-94r)
Brúðkaupsbæn
Rubric

“En mands eller qvindispersöns bön, som acter at giffue sig i ecteskaff”

Incipit

O, Gud, du som skabte mennisken …

Note

Óbundið mál

Keywords
77(94r-94v)
Brúðkaupsbæn
Rubric

“En anden deris bön, som ville giffue dem j ecteskaff”

Incipit

O, herre Gud, effter di du haffuer sagt …

Note

Óbundið mál

Keywords
78(94v-95r)
Brúðkaupsbæn
Rubric

“En brudgoms oc bruds bön i deris truloffuelse. Coloss: 3: 12. Allt hvad i giore met ord eller gjerninger, det giorir j vor herris Jesu nafn”

Incipit

O, helliga Gud, som selff haffuer stifftet …

Note

Óbundið mál

Keywords
79(95v-96r)
Vegferðarbæn
Rubric

“En veyfarendis personis bön”

Incipit

Allmectige Gud, j dit naffn vil jeg gaa paa min vey …

Note

Óbundið mál

Keywords
80(96v-97r)
Siglingabæn
Rubric

“En bön at bede naar mand gaar til skibs”

Incipit

O, herre Jesu Christe, du som den tyd …

Note

Óbundið mál

Keywords
81(97r-97v)
Reisubæn
Rubric

“Tacksigelse til Gud naar mand haffuer endt sin reyse til land eller vand”

Incipit

O, almectige, enige, naadige Gud …

Note

Óbundið mál

Keywords
82(97v)
Bæn
Rubric

“Ein bæn”

Incipit

Almáttugi eilífi Guð …

Note

Óbundið mál

Keywords
83(98r-100r)
Erfikvæði Magnúsar Gissurarsonar
Rubric

“Æruminning eftir Magnús sáluga Gissursson í ljóð snúin af s(éra) Jóni Ara(syni)”

Incipit

Erfisdrápu er mér skylt / eftir Magnús smíða …

Note

24 erindi.

84(100v-101r)
Erfikvæði Teits Torfasonar
Rubric

“Æruminning þess h. vel forframaða og vellærða manns Teits sáluga Torfasonar í ljóð læst af s(éra) Jóni Aras(yni)”

Incipit

Teitur í tignar sæti / Torfason er horfinn …

Note

6 erindi.

85(101v)
Jesú bróður ástarkær kær minn
Rubric

“Ein bæn til Jesúm Kristum, og hans blessaða andsvar, úr dönsku útlögð. Með lag: Hver hjálpast vill syndarinn”

Incipit

Jesú bróður ástarkær kær minn / Eia kom og opna mitt sinn …

Melody

Hver hjálpast vill syndarinn

Note

5 erindi.

Keywords
86(102r-109v)
Hjónaspegill
Keywords
86.1(102r-102v)
No Title
Incipit

…[Guðs]? ástgjöfin dýra / er góð og mörg ad eig[a]?

Note

9 erindi varðveitt. Vantar framan af.

Keywords
86.2(102v-104r)
Annar partur kvæðisins um réttan undirbúning
Rubric

“Annar partur kvæðisins um réttan undirbúning”

Incipit

Því skal seggur og sæta / er sín forlögin ekki veit …

Note

18 erindi.

Keywords
86.3(104r-109v)
III partur um hjónaskyldurnar
Rubric

“III partur um hjónaskyldurnar”

Incipit

Heyrið hjónin bæði / sem hvílu byggið eina senn …

Note

69 erindi.

Keywords
87(110r-121v)
Skriftarminning
Rubric

“Kveðlingur Þorleifs s. Þórðarsonar”

Incipit

Hugar míns fyrri hafði ég æsku máni / hagyrðanna af nokkru snilldarláni …

Note

107 erindi

Keywords
88(122r)
Signingin
Rubric

“Signingin”

Incipit

Í nafni föður og sonar og anda heilags …

Note

Fyrir ofan signinguna er stafróf.

Keywords
89(122r)
Barnabæn
Rubric

“Ein barnabæn”

Incipit

Almáttugur Guð og eilífur faðir …

Keywords
90(122r-124v)
Boðorðin með skýringum
Rubric

“Þetta eru tíu lagaboðorð Gðus. Fyrsta boðorð”

Incipit

Ég er drottinn Guð þinn …

Keywords
91(125r-126v)
Trúarjátningin með skýringum
Rubric

“Trúarjátningin”

Incipit

Eg trúi á Guð föður almáttugan, skapara himins og jarðar. Það er …

Note

Neðarlega á 125v hættir textinn í miðju kafi. Þar virðist hafa verið skilið eftir nokkurt pláss autt neðst á síðunni. Á 126r heldur textinn áfram, líklega með annarri hendi með fjórum síðustu orðum undanfarandi kafla endurteknum. Mögulegt er að bl. 125 hafi verið skrifað til að fylla í eyðu eftir glatað blað.

Keywords
92(127r-130v)
Faðir vor með skýringum
Rubric

“Drottinleg bæn”

Incipit

Faðir vor, þú sem ert á himnum. Það er …

Note

Faðirvorinu skipt í 7 bænir með skýringum við hvern hluta.

Keywords
93(130v-132v)
Spurningar og svör um sakramenti
Rubric

“Sacramentum”

Incipit

Heilagrar skírnar fyrsta spurning

Note

Fjórar spurningar og svör.

Keywords
94(132v-134r)
Spurningar og svör um sakramenti altarisins
Rubric

“Sacramentum altarisins”

Incipit

Fyrsta spurning. Hvað er sacramentum altarisins? …

Note

Fjórar spurningar og svör. Vantar aftan af.

Keywords
95(134r-135r)
Spurningar og svör um syndir og góðverk
Incipit

… [Gu]ðs boðorðum. Upprunasyndin er sá blindleiki sem …

Note

11 spurningar og svör. Vantar framan af.

Keywords
96(135r-136v)
Spurningar um trúna
Rubric

“Trúnni eður credo heyra þessar greinir til”

Incipit

Fyrsta spurning. Hvað er kristileg trú? …

Note

3 spurningar og svör.

Keywords
97(136v-137v)
Spurningar um drottinlega bæn
Rubric

“Þessar greinir heyra til drottinlegri bæn. Fyrsta grein”

Incipit

Vér skulum alleina í vorum bænum ákalla …

Note

6 greinar

Keywords
98(137v)
Spurningar um skírnarsakramentið
Rubric

“Þessar greinir eður spurningar heyra til skírnarsakramentinu. 1. spurning”

Incipit

Hverja nytsemi hefur þú þar af að þú ert skírður? …

Note

Ein spurning og svar. Vantar aftan af.

Keywords
99(138r)
Spurningar
Incipit

4. spurning. Hvernig meðtekur þú soddan …

Note

Tvær spurningar og svör, nr. 4 og 5. Vantar framan af.

Keywords
100(138r-140r)
Morgunbæn
Rubric

“Ein góð morgunbæn”

Incipit

Þú miskunnsami og náðarfulli Guð og faðir …

101(140r-141v)
Kvöldbæn
Rubric

“Kvöldbænin”

Incipit

Ó, þú miskunnsami og náðugi Guð og faðir …

102(142r-142v)
Skriftargangurinn
Rubric

“Skriftargangurinn”

Incipit

Minn kæri verðugi faðir í Kristó …

Keywords
Rubric

“Ein góð bæn fyrir bergingina”

Incipit

Heyr þú, brunnur allrar mildi …

Keywords
Rubric

“Önnur bæn”

Incipit

Ó, herra Jesú Kriste. Ég aumur og syndugur maður …

Keywords
Rubric

“Ein bæn eftir bergingina”

Incipit

Þakkir gjöri ég þér, almáttugur Guð …

Keywords
Rubric

“Ein önnur bæn”

Incipit

Ég lofa og heiðra þig og gjöri þér þakkir …

Keywords
107(145r)
Bæn
Rubric

“Ein bæn sem börn og ungdómur skal biðja”

Incipit

Eilífi miskunnsami Guð og faðir …

Note

Yfir fyrirsögninni hefur verið bætt við annarri fyrirsögn: Ein bæn auðmjúk og innileg í ungdómi manns.

Undir bæninni er ýmislegt krot, m.a.: Ari litli á kverið þetta / það er af ýmsum skrifað. … Guðrún Bjarnardóttir á pennann …

Keywords
108(145v)
Bæn
Rubric

“Bæn þegar maður gengur í guðshús, til drottins þjónustu”

Incipit

Ó, drottinn, ég em nú innkominn í þetta þitt h(eilaga) hús …

Note

Fyrir neðan bænina stendur með sömu hendi: “Virðið til párið”.

Keywords
109(146r-149v)
Byrjast lítið boðunarspil
Rubric

“Eitt kvæði”

Incipit

Byrjast lítið boðunarspil / ef bragnar vildu hlýða til …

Note

19 erindi.

Keywords
110(149v)
Bæn
Rubric

“Bæn nær maður gengur úr kirkju”

Incipit

Drottinn, ég þakka þér af öllu hjarta …

Keywords
111(150r-152r)
Registur
Incipit

… Guð minn gefi oss nú góðan …

Note

Vantar framan af. Byrjar á G.

112(152v)
Bænaregistur
Rubric

“Bænaregistur”

Incipit

Ein góð bæn fyrir berging …

113(Aukablað 1r)
No Title
Incipit

… halda vil ég so heim með frið / [00…00] skilja við …

Note

Vantar framan af. Fjögur og hálft erindi varðveitt.

Keywords
114(Aukablað 1r-aukablað 2r)
Líkama vorra líf er sál
Author

sr. G.J.s.

Rubric

“Æruminning ens sama h. manns. Samantekin í ljóð, af SJ G.J.S.”

Incipit

Líkama vorra líf er sál / lífið sálar herrann ….

Note

11 erindi.

115(2v)
Himinn, loft, hafið og jörð
Rubric

“Einn sálmur til Jesúm Kristum út af hans blessaðri hingaðkomu í holdið”

Incipit

Himinn, loft, hafið og jörð / hefja nú þakkargjörð …

Note

Þrjú og hálft erindi varðveitt. Vantar aftan af.

Keywords

Physical Description

Support

Pappír með vatnsmerkjum.

Vatnsmerki 1. Aðalmerki: Ógreinanlegt merki // Ekkert mótmerki (12 og 16).

Vatnsmerki 2. Aðalmerki: Dárahöfuð // Ekkert mótmerki (á víð og dreif í handritinu).

Vatnsmerki 3. Aðalmerki: Tvíhöfða örn // Ekkert mótmerki (á víð og dreif í handritinu).

Vatnsmerki 4. Aðalmerki: Lítið ógreinanlegt merki // Ekkert mótmerki (94, 97).

Vatnsmerki 5. Aðalmerki: Ógreinilegt merki, inniheldur m.a. fjögurra laufa smára og e.k. kúlu // Ekkert mótmerki (122).

Vatnsmerki 6. Aðalmerki: Borði með upphafsstöfum AB? // Ekkert mótmerki (140).

No. of leaves
i + 155 + i, þar með talin tvö aukablöð aftast, merkt 1 og 2. (152 mm x 98 mm). Blöð 2v og 153 eru auð.
Foliation

Gömul blaðmerking 1-280, yfirleitt efst í hægra horni, en nr. 132-139 á neðri spássíu fyrir miðu. Blaðtöl víða horfin vegna slits.

Yngri blaðmerking með blýanti, 1-153, og aukablöð 1-2.

Condition

Víða vantar í handritið ef marka má gömlu blaðmerkinguna. Fjögur blöð vantar milli 13 og 14, eitt á milli 46 og 47, þrjú blöð milli 86 og 87, 24 blöð milli 101 og 102, átta blöð milli 109 og 110, eitt milli 133 og 134, eitt milli 137 og 138 og 87 blöð milli 149 og 150.

Handritið er sumstaðar slitið á jöðrum blaða, sérstaklega á fyrstu 10 blöðunum, sumstaðar svo að texti skerðist lítillega.

Hér og hvar má sjá að skorið hefur verið af spássíunum svo að spássíukrot skerðist, t.d. á 8v, 10r, 16r.

Script

Ýmsar hendur. Mögulega skiptast þær á á eftirfarandi hátt.

I. 1v, 100v-101r: Árni Geirsson, fljótaskrift.

II. 3r-5r, 98r-100r: Óþekktur skrifari, fljótaskrift og kansellískrift

III. 6r-70r: Óþekktur skrifari, blendingsskrift.

IV. innskot á 5v, 70r, 97v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

V. 71r-74r, 75r-86v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

VI. 74v, 92rv: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

VII. 87r-92r, 115r-121v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

VIII. 93r-97v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

IX. 102r-109v: Óþekktur skrifari, blendingsskrift.

X. 110r-114v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

XI. 122r-124v, 126v-127r, 138r: Óþekktur skrifari, kansellískrift

XII. 125rv: Óþekktur skrifari, kansellískrift.

XIII. 126r, 127-131r: Óþekktur skrifari, blendingsskrift.

XIV. 131v-135v, 136v-137v, 138v-145r: Óþekktur skrifari, fljótaskrift. Sumt líkt og hjá V.

XV. 136r: Óþekktur skrifari, blendingsskrift.

XVI. 101v, 145v, 149v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

XVI. 146r-146v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

XVII. 150r-152v: Óþekktur skrifari, kansellískrift.

XVIII. 154r-155v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

Decoration

Skjaldarmerki teiknað utan um eigendamerkingu á bl. 1r. Litað með rauðu bleki.

Skrautrammi og flúraðir stafir á titilsíðu, bl. 2r. Skreytt með rauðu bleki.

Stuttir skrautbekkir neðst á 62v og 67r.

Á bl. 17r-45v eru fyrirsagnir og fyrsta orð í erindi víða skrifuð með ljósara bleki en megintextinn.

Additions

Spássíukrot:

  • Fremra saurblað rektó:Anna Jónsdóttir, Sighvatsson.
  • 145r: Ýmis bænaáköll og vísupartar. “Ari litli á kverið þetta. Það er af ýmsum skrifað”. “Guðrún Bjarnadóttir á pennann.”
  • 153v: Einar Jon Snd
  • Smávægilegt krot hér og þar.

Binding

Upprunalegt band. Þrykkt skinnband með tréspjöldum. Blöðin liggja laus í bandinu. För eftir spennur sem nú eru týndar (164 mm x 100 mm x 42 mm).

Accompanying Material
Lítið vélritað hefti með upplýsingum um innihald.

History

Origin
Handritið var skrifað á Hólum í Hjaltadal árið 1676.
Provenance

Anna Jónsdóttir átti handritið. Vera kann að Anna skrifi sjálf nafnið sitt á fremra saurblað rektó.

Acquisition

Alþingi keypti handrita- og bókasafn Jóns Sigurðssonar árið 1878. Safnið var afhent Landsbókasafni að honum látnum, en hann lést 7. desember 1879. Það komst í hendur safnsins árið 1881 er það var flutt í Alþingishúsið.

Additional

Record History

Karl Ó. Ólafsson skráði sumarið 2011, Þórunn Sigurðardóttir lagfærði í febrúar til apríl 2012. GI lagfærði 14. október 2016

Guðný Hrafnkelsdóttir frumskráði, 2. júlí 2010 ; Handritaskrá, 2. b. ; Átaksverkefni 2010.

Bibliography

AuthorTitleEditorScope
Páll Eggert ÓlasonMenn og menntir siðskiptaaldarinnar á Íslandi
« »