Handrit.is
 

Manuscript Detail

ÍBR 1 4to

View Images

Jónsbók; Iceland, 1681

Name
Hólar 
Parish
Fljótahreppur 
County
Skagafjarðarsýsla 
Region
Norðlendingafjórðungur 
Country
Iceland 
More Details
Name
Þorleifur Halldórsson 
Birth
1777 
Death
1868 
Occupation
Farmer 
Roles
Owner 
More Details
Name
Hrísar 
Parish
Dalvík 
County
Eyjafjarðarsýsla 
Region
Norðlendingafjórðungur 
Country
Iceland 
More Details
Name
Guðmundur Einarsson 
Birth
17 December 1823 
Death
05 January 1865 
Occupation
Sýsluskrifari; Skáld 
Roles
Owner; Poet; Author; Scribe 
More Details
Name
Örn Hrafnkelsson 
Birth
11 October 1967 
Occupation
Forstöðumaður 
Roles
Cataloguer 
More Details
Full Title

Lögbók Magnúsar kóngs. Íslendingum útgefin enn nú að nýju. Skrifuð á Hólum í Hjaltadal. Anno 1681. (3r)

Note

Jónsbók er lögbók sem tók gildi 1281 og nefnd eftir Jóni Einarssyni (d. 1306). Jónsbók er til í fjölmörgum handritum. Varðveitt eru yfir 260 handrit. Sumar lagagreinarnar Jónsbókar eru enn í gildi. Þetta eintak var ritað á Hólum 1681, er á góðum pappír og með rúmum spássíum; snyrtilega skreytt með myndstöfum og yfirskrift í tveimur litum, bláum og rauðum. Bókahnútar í lok hvers kafla eru oft mjög glæsilegir. Teikningarnar tvær af Magnúsi Hákonarsyni konungi á síðunum á undan titilsíðunni kunna að virðast einfeldningslegar, en innihalda þó ljónið og öll önnur tákn valds konungs. Kaflarnir í Jónsbók einblína á landnotkun, hjáleigu, réttindi einstaklingsins, landbúnað, sjórétt, hjónabands- og sifjalög; og erfðalög, auk fátækralöggjafar og laga um þjófnað.

Jónsbók a book of laws, named after Jón Einarsson (d. 1306) who wrote a large part of its first manuscript, was issued in 1281 and became very popular. Even today it is preserved in over 260 copies of manuscripts and some of its sections are still valid. This copy is written in the bishopsite of Hólar in 1681 on quality paper with lavish margins neatly written with ornated capitals and headings in two colours, blue and red. Vignettes or tailpieces at end of chapters are sometimes quite magnificent. Two drawings of King Magnus Hakonarson on the pages ahead of the title page might be a bit naivistic but have got the lion and all the other symbols of the king’s power. Jónsbók's chapters focuses on use of land, tenancy, personal rights, farming, maritime law, marriage and family law, and inheritance, in addition to poor law and theft law.

Language of Text
Icelandic

Contents

1(1r-226v)
Jónsbók
Rubric

“Lögbók Magnúsar kóngs”

Keywords
1.1(4r-6r)
Formáli
Rubric

“Magnúsar kóngs bréf”

Incipit

Magnús með Guðs miskunn …

Keywords

1.2(7r-16r)
Þingfararbálkur
Rubric

“Þingfararbálkur og segir um alþingis skikkan og nefndarmenn”

Incipit

Friður og blessun vors herra …

Keywords
1.3(17r-25v)
Kristindómsþáttur
Rubric

“Hér hefur Kristindómsbálk og segir um kristilega trú og um þá hlýðni er menn eiga að veita kóngi og byskupi”

Incipit

Það er upphaf laga vorra Íslendinga …

Keywords
1.4(26r-28v)
Kóngsþegnskylda
Rubric

“Hér hefur annan hlut lögbókar og segir um þegnskyldu við kóng og skattgjald”

Incipit

Í nafni vors herra …

Keywords
1.5(29r-53v)
Mannhelgi
Rubric

“Hér hefur mannehlgi, þriðja hlut lögbókar”

Incipit

Það er fyrst í mannhelgi vorri …

Keywords
1.6(54r-59v)
Kvennagiftingar
Rubric

“Hér hefur inn fjórða hlut lögbókar sem er um kvenna giftingar”

Incipit

Faðir og móðir skulu ráða giftingum dætra sinna …

Keywords
1.7(60r-76v)
Erfðatal og arfatökur
Rubric

“Hér hefur almennilegt erfðatal”

Incipit

Sú fyrsta erfð …

Keywords
1.8(77r-88v)
Framfærslubálkur
Rubric

“Hér hefur framfærslubálk hvörir ómagar eiga með lögum fram að færa”

Incipit

Hver maður á fram að færa föður sinn og móður …

Keywords
1.9(89r-97v)
Landabrigðabálkur
Rubric

“Hér hefur hinn fimmta hlut lögbókar sem er landabrigði”

Incipit

Hvar sem ungum manni tæmist land í erfð …

Keywords
1.10(98r-150v)
Landsleigubálkur
Rubric

“Hér hefur landsleigu bálk hinn VI. hlut lögbókar Íslendinga”

Incipit

Ef maður vill annars jörð leigja …

Keywords
1.11(151r-162v)
Rekabálkur
Rubric

“Hér ehfur rekabálk og segir um reka viða og hvala og annarra hluta”

Incipit

Hver maður á reka allan …

Keywords
1.12(163r-181v)
Kaupabálkur
Rubric

“Hér hefur sjöunda hlut lögbókar og heitir kaupa bálkur”

Incipit

Það er nú því næst að …

Keywords
1.13(182r-198v)
Farmannalög
Rubric

“Hér hefur áttunda hlut lögbókar og kallast farmannalög”

Incipit

Sú ein er lögleg fartekja en engin önnur …

Keywords
1.14(199r-211v)
Þjófabálkur
Rubric

“Hér hefur níunda hlut lögbókar og kallast þjófabálkur”

Incipit

Það er nú því næst …

Keywords
1.15(212r-226v)
Efnisyfirlit
Rubric

“Hér hefur almennilegt registrum íslenskrar lögbókar”

Physical Description

Support

Pappír.

Vatnsmerki.

No. of leaves
i + 226 + i blað (190 mm x 152 mm). Autt blað: 16v.
Foliation

Eldri blaðmerking með blýanti á 20. hverju blaði.

Handrit blaðmerkt með blýanti fyrir myndatöku.

Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er 130 mm x 100 mm.
  • Línufjöldi er 20.
  • Griporð.
  • Síðutitlar.

Script

Ein hönd ; Óþekktur skrifari, léttiskrift.

Decoration

Heilsíðumyndir á blöðum: 1v og 2r.

Skreytt titilsíða og skreyting umhverfis titil: 3r.

Upphafsstafir með mannamynd 7r, 17r, 75v, 77r.

Flúraði upphafsstafir mjög víða í rauðum, gulum og bláum litum, sjá 27r og 42v.

Bókahnútar: 6r, 16r, 25v, 28v, 53v, 59v, 76v, 88v, 97v, 150v, 162v, 181v, 198v, 211v og 226v.

Skrautbekkir við fyrirsagnir og upphaf texta, sjá t.d. 4r og 17r.

Skreyting við griporð, sjá: 31v

Sjá: Halldór Hermannsson, Icelandic illuminated manuscripts of the middle ages, Islandica 28 (1940), s. 23.

Binding

Band frá því um 1681 (205 mm x 165 mm x 48 mm).

Skinnband, tréspjöld klædd blindþrykktu brúnu skinni, með spennu. Upphleyptur kjölur. Horn og miðjuskjöldur úr málmi (látúni).

Snið rauðýrð.

Límmiðar á kili.

History

Origin
Ísland, Hólum í Hjaltadal 1681.
Provenance

Eigandi handrits: Þorleifur Halldórsson á Hrísum hefur átt handritið 1812: “Þessa bók á ég undir skrifaður en enginn annar. Til merkis mitt undir skrif nafn, Hrísum, dag. 2. maí 1812. Þorleifur Halldórsson.” (1r)

Guðmundur Einarsson sýsluskrifari, gaf Reykjavíkurdeild Hins íslenska bókmenntafélags 1865.

Áður ÍBR A. 5.

Acquisition

Landsbókasafn keypti handritasafn Reykjavíkurdeildar Hins íslenska bókmenntafélags 1901.

Additional

Record History
Örn Hrafnkelsson skráði, 1. september 2011 ; Örn Hrafnkelsson frumskráði fyrir myndvinnslu, 21. október 2009 ; Handritaskrá, 3. b.
Availability

Stafrænar myndir í almenningi.

Bibliography

AuthorTitleEditorScope
Halldór HermannssonIlluminated manuscripts of the Jónsbók, Islandica1940; 28
« »