Handrit.is
 

Manuscript Detail

ÍB 299 4to

View Images

Eddukvæði; Iceland, 1764

Name
Gunnar Pálsson 
Birth
02 August 1714 
Death
02 October 1791 
Occupation
Priest 
Roles
Scholar; Author; Poet; Scribe 
More Details
Name
Björn Jónsson 
Birth
1574 
Death
28 June 1655 
Occupation
Farmer; Member of the lögrétta; Member of the lögrétta 
Roles
Author; Poet; Scribe 
More Details
Name
Jón Guðmundsson ; lærði 
Birth
1574 
Death
1658 
Occupation
Painter 
Roles
Author; Poet; Scholar 
More Details
Name
Bartholin, Thomas 
Birth
29 March 1659 
Death
05 November 1690 
Occupation
Antiquarian 
Roles
Author; Owner; Loaner; Correspondent; Official; Annotator 
More Details
Name
Arngrímur Jónsson Vídalín ; lærði 
Birth
1568 
Death
27 June 1648 
Occupation
Priest, Rector Officialis; Rector 
Roles
Scholar; Owner; Author; Poet; Translator 
More Details
Name
Snorri Sturluson 
Birth
1178 
Death
16 September 1241 
Occupation
Lögsögumaður 
Roles
Author 
More Details
Name
Verelius, Olof 
Birth
1618 
Death
1682 
Occupation
 
Roles
Annotator; Author 
More Details
Name
Jakob Sigurðsson 
Birth
1727 
Death
1779 
Occupation
Poet 
Roles
Scribe; Author; Poet 
More Details
Name
Sigmundur Matthíasson Long 
Birth
07 September 1841 
Death
26 November 1924 
Occupation
Vinnumaður; Bóksali; Veitingamaður; Fræðimaður 
Roles
Donor; Owner; Scribe 
More Details
Name
Sigríður Hjördís Jörundsdóttir 
Birth
09 June 1968 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Halldóra Kristinsdóttir 
Birth
28 March 1983 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Örn Hrafnkelsson 
Birth
11 October 1967 
Occupation
Forstöðumaður 
Roles
Cataloguer 
More Details
Full Title

Til - ágætis - vid. Snorra Eddu setjast þessir eftirfylgjandi kviðlingar úr Sæmundar Eddu framan við bókina. Skrifuð Anno 1764. (1r)

Bókin Edda hvörja samansett hefur Snorri Sturluson lögmaður Ao. Xti M. CCXV. Prentuð í Kaupenh. í íslensku, dönsku og latínu. Anno Domini 1665. (58r)

Language of Text
Icelandic

Contents

1(1r-34r)
Sæmundar-Edda
1.1(1r)
Efnisyfirlit
Rubric

“Til - ágætis - vid. Snorra Eddu setjast þessir eftirfylgjandi kviðlingar úr Sæmundar Eddu”

Explicit

“Skrifuð Anno 1764.”

1.2(2r-4v)
Völuspá
Rubric

“Völuspá”

Incipit

Hljóðs bið ég allar / heimis kindir …

Explicit

“… þá mun hún sökkvast.”

1.3(4v-9v)
Hávamál
Rubric

“Hávamál”

Incipit

Gáttir allar / áður gangi fram …

Explicit

“… heilir þeir sem hlýddu.”

1.4(9v-10v)
Alvíssmál
Rubric

“Alvíssmál”

Incipit

Bekki breiða / nú skal brúðir …

Explicit

“… nú skín sunna í dali. ”

1.5(10v-11v)
Gunnarsslagur
Rubric

“Gunnarsslagur”

Incipit

Ár var það Gunnar / gjörðist að deyja …

Explicit

“… hljóðfagra sveigja hörpustrengi.”

Note

Skrifað með yngri hendi: “NB. Autor hujus Odæ est Doctiss. Dns. G. Pauli.” (11v)

Bibliography
Keywords
1.6(12r-15v)
Vafþrúðnismál
Rubric

“Vafþrúðnismál. Textus með stærri typis”

Incipit

Ráð þú mér Frigg / alls mig fara tíðir …

Explicit

“… þú ert æ vísastur vera.”

Note

Skýringar fylgja hverri vísu

1.7(15v-18r)
Orðskýringar
Rubric

“Metaphrasis”

Colophon

“Tantum de his (18r) ”

1.8(18r-20v)
Grímnismál
Rubric

“Grímnismál”

Keywords
1.8.1(18r-18v)
Grímnismál - prósi
Incipit

Hrauðungur konungur átti tvo sonu …

Explicit

“… var eldurinn svo kominn að feldurinn brann af Grímni, þá kvað hann.”

1.8.2(18v-20v)
Grímnismál - kvæði
Incipit

Heitur ertu Hripuður / og heldur til mikill …

Explicit

“… allir af einum mér.”

1.8.3(20v)
Grímnismál - prósi (niðurlag)
Incipit

Geirröður konungur sat og hafði sverð um kné sér …

1.9(20v-22r)
Grottasöngur
Keywords
1.9.1(20v-21v)
Grottasöngur - prósi
Rubric

“Grottasöngur”

Incipit

Gull er kallað mjel Fróða. Þar til er saga sjá að Skjöldur hét sonur Óðins …

Keywords
1.9.2(21v-22r)
Grottasöngur - kvæðið
Rubric

“Grottasöngur”

Incipit

Nú erum komnar / til kóngs húsa …

Explicit

“… hafa fullstaðið fljóð að meldri.”

Keywords
1.10(22r-24r)
GrípisspáSigurðarkviða Fáfnisbana hin fyrsta
Rubric

“Sigurðarkviða Fáfnisbana eður Grípisspá”

1.10.1(22r-22v)
Grípisspá - prósi
Incipit

Grípir hét sonur Eylima …

Keywords
1.10.2(22v-24r)
Grípisspá - kvæðið
Incipit

Hver byggir hér / borgir þessar …

Explicit

“… mína ævi ef mættir það Grípir. ”

Keywords
1.11(24v-26r)
ReginsmálSigurðarkviða Fáfnisbana önnur
Rubric

“Sigurðarkviða Fáfnisbana önnur. Um uppruna Fáfnis”

1.11.1(24v)
Reginsmál - prósi
Incipit

Sigurður gekk til stóðs Hjálpreks …

Keywords
1.11.2(24v-26r)
Reginsmál - kvæðið
Incipit

Hvað er það fiska / er rennir flóði í …

Explicit

“… og Hugin gladdi. ”

Keywords
1.11.3(26r)
Reginsmál - prósi (niðurlag)
Incipit

Sigurður fór heim til Hjálpreks …

Keywords
1.12(26r-28r)
Fáfnismál
Rubric

“Fáfnismál”

1.12.1(26r-28r)
Fáfnismál - kvæðið
Incipit

Sveinn og Sveinn / hverjum ertu sveini um borin …

Explicit

“… for sköpum norna.”

Keywords
1.12.2(28r)
Fáfnismál - prósi (niðurlag)
Incipit

Sigurður reið slóð Fáfnis …

Keywords
1.13(28r-32r)
Sigurdrífumál
Rubric

“Brynhildarkviða Buðladóttur”

1.13.1(28r)
Sigurdrífumál - prósi
Incipit

Sigurður reið upp á Hindarfjall …

1.13.2(28r-32r)
Sigurdrífumál - kvæðið
Incipit

Hvað beit brynju? / Hví brá ég svefni …

Note

Kviðan endar ekki eins og almennast er í útgáfum.

1.14(32r-34r)
Guðrúnarkviða IGuðrúnarkviða hin fyrsta
Rubric

“Guðrúnarkviða Gjúkadóttur”

1.14.1(32r-33v)
Guðrúnarkviða I - kvæðið
Incipit

Ár var það Guðrún / gjörðist að deyja …

Explicit

“… er hún sár um leit á Sigurði. ”

1.14.2(32r-33v)
Guðrúnarkviða I - prósi (niðurlag)
Incipit

Guðrún gekk þaðan á braut …

Note

Niðurlag frásagnarinnar á blöðum 33r-33v er að mestu í lausu máli en þar segir í stuttu máli frá brottför Guðrúnar til Danmerkur og hvernig Brynhildur Buðladóttir tók líf sitt. Einnig er greint frá Gunnari og Högna og Fáfnisarfi, svikráðum Atla og hefnd Guðrúnar.

1.14.3(33v)
Atlakviða
Incipit

Fullrætt er um þetta / för engi svo síðan …

Explicit

“… björt áður sylti.”

Note

Í niðurlagi er síðasta erindi Atlakviðu.

1.15(33v-34r)
Guðrúnarhvöt
Rubric

“Guðrúnarlok”

1.15.1(33v)
Guðrúnarhvöt - prósi
Incipit

Guðrún gekk þá til sævar …

Note

Frásögnin hefst eins og almennast er, þ.e. á lausamálskafla en bundna málið hefst hér í þrettánda erindi og lýkur í tuttugasta og öðru erindi (sbr. útgáfu; Finnur Jónsson 1905: 447-450 Finnur Jónsson1905: 447-450 ).

1.15.2(33v-34r)
Guðrúnarhvöt - kvæðið
Incipit

Gekk eg til strandar / gröm var ég nornum …

Explicit

“… að þetta tregrófum talað verði. ”

Colophon

“Þetta er síðast í Sæmundar Eddu (34r)”

2(34r-44v)
Völuspárútlegging Björns á Skarðsá
Rubric

“Útlegging Björns Jónssonar á Skarðsá á Skagafirði yfir Völuspá.”

Incipit

Tvær bækur eru þær hér á Íslandi er menn nefna almennilega hvörja fyrir sig Eddu …

Explicit

“… frá Priamus höfuðkóngi Trojuborgar og Eddu dæmisögur sagði Gylfa kóngi. Tantum.”

3(44v-55r)
Rúnaútlegging Björns á Skarðsá
Rubric

“Nokkuð um rúnir. Hvaðan þær séu. Hvörjir þær hafi mest tíðkað. Hvar af sitt nafn hafi. Um þeirra margfjölda. Um þeirra mátt og kraft. Ásamt ráðningu þeirra dimmmæltu ljóða Brynhildar Buðladóttur með því fleira sem hér að hnígur. Uppteiknað með með ráði vitra manna á Skarðsá í Skagafirði. ANNO 1642. Af Birni Jónssyni”

Incipit

Um komu Asiæ manna hingað í Norðurlönd …

Explicit

“… sem margt kann að finnast.”

Keywords
4(55r-57r)
Ristingar
Rubric

“Að fornu í þeirri gömlu norrænu kölluðust rúnir bæði ristingar og skrifelsi”

Incipit

Sigrúnar skaltu kunna …

Explicit

“… soddan og þvílík fornyrði eru mér of þung og þarflaust um að hugsa né út að leggja. Finis. Endir.”

Bibliography

Kom út á prenti. Sjá Einar G. Pétursson: Eddurit Jóns Guðmundssonar lærða

Keywords
5(58r-127v)
Snorra-Edda
5.1(58v)
Kvæði
Incipit

Edda hviled under benke / udi mørke lagt i skyl …

Explicit

“… Aldrig hafde hun reist sig op”

Keywords

5.2(59v-60r)
Myndir úr goðakvæðunum
Note

Á myndunum má sjá myndir sem tengjast goðsagnarefni.

Keywords
5.3(61r-62r)
Útlegging nokkurra fornyrða til undirvísunar eftir stafrófi
Rubric

“Útlegging nokkurra fornyrða til undirvísunar eftir stafrófi”

5.4(62r-62v)
Fáein norðurheimsbúa stafró
Rubric

“Svo ei sé auð eftirfylgjandi blaðsíða setjast hér fáein norðurheimsbúa stafró”

Keywords
5.5(63r-63v)
Ættartala Óðins
Rubric

“Ættartala Óðins”

Keywords
5.6(63v)
Stafróf
Rubric

“Til uppfyllingar þassari blaðsíðu setjast þessi stafróf”

Keywords
5.7(64r-75r)
Formálar og athugsemdir
Keywords

5.7.1(64r-64v)
Fyrsti formáli
Rubric

“Formáli til Eddu”

Incipit

Fyrst stuttleg undirvísun um hennar nafn …

Explicit

“… hvör má halda hér um það honum sjálfum best fellur og líkar.”

Keywords

5.7.2(64v-67r)
Annar formáli
Rubric

“Annar formáli nýgjörður”

Incipit

Ljóst er mönnum af …

Explicit

“… og latínskum diktum ef menn vilja.”

Keywords

5.7.2.1(67v-68r)
Natatio de Venere
Rubric

“Natatio de Venere”

Incipit

Venus ástargyðjan er áður nefnd …

Explicit

“… manninum gefur.”

Keywords
5.7.2.2(68v-69v)
Notatio de Idolomania
Rubric

“Notatio de Idolomania”

Incipit

Vocabulum …

Explicit

“… frá Júpiter eður Saturnó.”

Colophon

“Endir þess annars formála bókarinnar Snorra-Eddu.”

Keywords
5.7.3(70r-70v)
Þriðji formáli
Rubric

“Formáli séra Arngríms Jónssonar að Mel í Miðfirði.”

Incipit

Það að vorir forfeður hafi iðkað bóklegar listir …

Explicit

“… Guð gefi öllum skilning í því hinu góða. Amen. Arngrímur Jónsson.”

Keywords

5.7.4(71r-75r)
Fjórði formáli
Rubric

“Inngangurinn. Hvað Edda sé.”

Incipit

Edda er íþrótt af forndiktuðum fróðra manna dæmisögum …

Explicit

“… var töluð um öll þessi áður nefnd lönd.”

Keywords

5.8(75r-105v)
Fyrsti partur Snorra-Eddu
Rubric

“I. Dæmisaga. Gylfaginning, Hárs lygi”

Incipit

Gylfi réð þar löndum er nú heitir Svíþjóð …

Explicit

“… svo sem að læra má í hinum seinna parti þessarar bókar.”

5.9(106r-127v)
Annar partur Snorra-Eddu
Rubric

“Annar partur Snorra-Eddu sem eru nöfn og kenningar eftir stafrófi.”

Incipit

A. Ásaheiti …

Explicit

“… (minnkunn) æska, (ungdómur) örvesi.”

Colophon

“Endir þess annars parts Snorra-Eddu.Tɛλos.”

6(128r-134r)
Extractum eður útdregið af notis Olavi Vereli svenska sem prentaðar voru Ao. ...
Rubric

“Extractum eður útdregið af notis Olavi Vereli svenska sem prentaðar voru Ao. 1664 að Uppsölumí Svíaríki”

Incipit

1. Hrósar author þessu tungumáli mikillega …

Explicit

“… sem á sinn hvern hátt dóu, svo sem sverð, eður valdauðir væri.”

Colophon

“Þetta úr notis Vereli (134r)”

7(135r-146v)
Um rúnir
Keywords
7.1(135r-137v)
Fyrsta játning: Málfæri þeirra gömlu norðurheimsbúa hafa íslenskir en nú hrei...
Rubric

“Fyrsta játning: Málfæri þeirra gömlu norðurheimsbúa hafa íslenskir en nú hreint og óskert og tíðka það enn í dag”

Incipit

Þó það mikla Norðursjóarins haf …

Explicit

“… þá hafa Íslendingar hana en nú hreina og óbrjálaða.”

Keywords
7.2(137v-144v)
Önnur játning: Stafagjörð þeirra gömlu norðurheimsbúa sú elsta voru rúnir
Rubric

“Önnur játning: Stafagjörð þeirra gömlu norðurheimsbúa sú elsta voru rúnir”

Incipit

Að rúnirnar hafi tíðkanlegar verið hjá þeim gömlu …

Explicit

“… því af öllu þessu sem ég hefi talað kunna réttsýnd annað að ineta. [sic]”

Keywords
7.3(144v-146r)
Um rúnir
Rubric

“Þriðja játning: Sæmundur fróði að viðurnefni kom fyrstur rúnir punktum aðgreindar og rómverskum stafrófi í raðan og atkvæði viðlíkar í Ísland”

Incipit

Anno Xti MLXXII fór þessi Sæmundur er mjög fýstist á bóknám …

Explicit

“… í hvörjum þýðingum að aðrir hafa mikið og gott látið eftir sig liggja.”

Keywords
7.4(146r-146v)
Um rúnir
Rubric

“Viðurauki”

Incipit

1. Að Gautar hafi tekið rúnir sínar upp hjá Svíum …

Explicit

“… Að sinni þokknan. Audieu. Finis.”

Colophon

“Þetta játningaskrif um málfæri og rúnir gömlu norurheimsbúa er endalykt Eddu Jóns Guðmundssonar lærða hvar hana er að finna. (146v)”

Keywords
7.5(146v-148v)
Um rúnir
Rubric

“Málrúnir. Þeirra myndir, nöfn og kenningar eftir stafrófi”

Explicit

“ … Kennist sem O.”

Keywords
7.6(148v-150v)
Um rúnir
Rubric

“Hér setjast þær gömlu klapprúnir eður dimmrúnir með sínni sexföldu myndan”

Keywords
Rubric

“Appendix eður finale”

Keywords

8.1(150v)
Krists vísur
Incipit

Kristur skóp ríkur und reisti / Róms hall veröld alla …

Explicit

“… döglingur á járnnöglum.”

Keywords

8.2(150v)
Himins vísur
Incipit

Ungur skjöldungur stígur aldrei / jafnmildur á við skjöld …

Explicit

“… bræður landreki æðri.”

Keywords

8.3(150v-151r)
Sólar vísur
Incipit

Máni skín af mænu / moldar hofs um foldir …

Explicit

“… lífs né dauða.”

Keywords

9(151v)
Efnisyfirlit
Rubric

“Registur yfir … Snorra Eddu”

Physical Description

Support

Pappír mjög blandaður, þrjú vatnsmerki greind, arkir efalaust vitlast tengdar saman sums staðar.

Algengasta vatnsmerkið er: Pro patria / JHONIG&ZOONEN

Einnig: skjaldarmerki Amsterdam

og samanfléttað F5 undir kórónu / ID (Strandmøllen-Johan Drewsen).

No. of leaves
i + 152 + i blöð (193 mm x 146 mm). Auð blöð: 57v.
Foliation
Handritið hefur verið blaðmerkt með blýanti.
Layout

Eindálka.

Línufjöldi er um 29-33.

Frásögn endar í totu á síðum 57r og 105v.

Script

Ein hönd ; Skrifari:

Jakob Sigurðsson.

Decoration

Fremst í handriti, á blaði 1r, er titilsíða með efnisyfirliti yfir kvæði úr Sæmundar-Eddu með ramma í tveimur litum. Á blaði 1v er mynd af Cybele Valva. Á blaði 57r er bókahnútur. Á blaði 58r er titilsíða Snorra-Eddu. Á blaði 59r er blekteikning af þremur spjótum og texti á latínu. Undir honum stendur: “Gott er til geirs að taka” Á blaði 59v er mynd sem eru Fyrsti Hár eður þriðji, Jafnhár og í Hár í hásæti og stendur Gangleri frammi fyrir þeim. Á baði 60r er mynd af Mars eða Tý. Á blaði 60v er blekteikning af steini og á honum teikning af Gestum blinda. Á blaði 134v er teikning af rúnasteini. Á blaði 151r er bókahnútur.

Binding
Pappaspjöld klædd með marmaramynstri. Límmiði á fremra spjaldi.

History

Origin
Ísland 1764.

Additional

Record History
Sigríður H. Jörundsdóttir bætti við upplýsinum um vatnsmerki, 31. janúar 2013 ; Halldóra Kristinsdóttir bætti við skráningu, 26. ágúst 2012 ; Örn Hrafnkelsson frumskráði fyrir myndvinnslu, 29. júlí 2010 ; Handritaskrá, 3. b.

Bibliography

AuthorTitleEditorScope
Haukur ÞorgeirssonGunnarsslagur og Valdagaldur Kráku: Eddukvæði frá 18. öld
Einar Gunnar PéturssonEddurit Jóns Guðmundssonar lærða, 1998; XLVI
« »