Handrit.is
 

Manuscript Detail

GKS 1812 4to

View Images

Samtíningur; Iceland, 1182-1400

Physical Description

Support
Skinn
No. of leaves
36 blöð (210 mm x 140 mm).
Condition

  • Blöðin eru öll fremur dökk og skellótt, sums staðar vegna notkunar leysiefna.
  • Minniháttar rifur í skinninu sums staðar.
  • Ekki hefur verið gætt mikillar nærgætni við band; t.a.m. hefur hvert tvinn bl. 24-33 verið skorið í sundur (væntanlega til að smækka brotið) og svo saumað saman á nýjaleik.
  • Fremst í 1. kveri eru þrír blaðhlutar sem fastir eru við þrjú stök blöð aftast í kverinu. Hið aftasta af þessum blöðum (bl. 7) er bundið inn þannig að innsti hluti leturflatarins er hulinn í kilinum eða nær yfir brotið á blaðhlutann fremst í kverinu. Á eftir síðasta blaði handritsins er blaðpartur (óskrifaður) líkur þeim sem eru fremst.

Additions

  • Áritanir með hendi Brynjólfs Sveinssonar biskup á fremra spjaldblaði og bl. 1r: “Calendarium | Islandicum” og “Calendarium Islandicum |”.
  • Athugagrein frá 17. öld á fremra spjaldblaði: “Bök Hakonar Orm[stall]sonar | Anno …”.

History

Provenance

GKS 1812 4to var meðal þeirra handrita er Brynjólfur Sveinsson biskup sendi Konunglegu bókhlöðunni í Kaupmannahöfn árið 1662. Áður tilheyrði það Hákoni Ormssyni sýslumanni (sbr. fremra spjaldblað).

Acquisition

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 14. desember 1984.

Additional

Record History

Tekið eftir Katalog KB, bls. 38-41 (nr. 55). Kålund gekk frá handritinu til skráningar ?. Haraldur Bernharðsson skráði 23. mars 2001.

Custodial History

Eldra band fylgir í öskju.

Surrogates

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen í apríl 1971.
  • Jóhanna Ólafsdóttir kópíeraði eftir míkrófilmu frá Arne Mann Nielsen í september 1985.

Contents

Part I ~ GKS 1812 I 4to
1(1r-2r)
Latnesk rímvers
Incipit

Cıſıo ıanuſ

Note

Ýmsar fyrirsagnir og skýringar á íslensku.

Keywords
2(2r-2v)
Stjörnu-Odda talUm tunglgangUm tunglhlaup
Note

Næst koma tvær smágreinar sem virðist vanta aftan af.

Keywords
3(3r-4r)
Tákn dýrahringsins
Note

Pennateikningar í hringlaga umgjörð af níu af táknum dýrahringsins, sú fyrsta af krabbamerkinu. Hverri mynd fylgir latnesk lýsing á stjörnumerkinu.

Keywords
4(4v)
Philosophia
Rubric

“Phılosophıa”

Note

Ásamt undirgreinum. Uppdráttur í líkingu við (ættar)tré með latneskum skýringum.

5(7r)
Himintunglin, gangur þeirra og samband við dýrahringinn
Author

Macrobius

Note

Sett fram sem hringur með skýringum á íslensku.

Keywords
6(7v)
Stjörnumerki
Note

Pennateikningar af stjörnumerkjunum kentár (Centaur), veiðimanninum (Orion), hundastjörnunni (Sirius) og hvalunum (Cetus), með latneskum texta.

Keywords
7(8r)
No Title
7.1
Um Betlehemsstjörnuna
Incipit

Sva ſeg ir Jon gvllmvd?

Keywords
7.2
No Title
Incipit

Treſ ſunt dıeſ

7.3
No Title
Incipit

Curſus marıſ

7.4
No Title
Incipit

embolıſmus

7.5
Arabíska talnaröðin
8(8v-10r)
Um stjörnuhimininn
Incipit

Tveır erv hvır?lar

Note

Lýsing á stjörnuhimninum, stjörnumörk og fleira. Á eftir kemur “Devnx-Caleas”, þ.e. undirgreinar latnesku einingarinnar “as” með tilheyrandi táknum (4 línur).

Keywords
9(10v-12v)
Um gang himintungla, flóð, fjöru o.fl.
Incipit

Sıo eru kollot lopt ı bokvm

Note

Til skýringar eru dregnir fjórir hnettir og er hinn þriðji þeirra jarðarkringlan (sjá bl. 2v þar sem upphaf þessarar lýsingar er einnig að finna). Vitnað er í “Compotus meıstaranna(!) Johannıs ı parıs af sacrobosko, er lıfði a av(n)ðverdvm dogvm Magnus konungs hakonar sonar”.

Keywords
10(13r)
Um rúmfræði hrings
Incipit

[V]m melıngſ (svo) hverſ hrıngſ

Note

Ásamt uppdrætti.

Keywords

Physical Description

Support
Skinn
No. of leaves
11 blöð (210 mm x 140 mm).
Condition

  • Bl. 7 hefur skaddast við bókband.
  • Texti skýrður upp á bl. 12v.

Script
Decoration

Myndir á bl. 3-4, 7 og 10v-12v.

Additions

  • Spássíugreinar með 15. aldar hendi á bl. 1v. Neðri helmingur innri dálks virðist fylltur með bréfaskrift.
  • Rímfræðilegar athugagreinar frá 15. öld á bl. 3v. Þær hafa verið skrifaðar inn í eyður við tvær efstu myndirnar úr dýrahringnum.
  • Vísu bætt við á bl. 12v.
  • Dagatali bætt við á bl. 12v um 1600.

History

Origin

Tímasett til 14. aldar í Katalog KB, bls. 38 (sjá einnig ONPRegistre, bls. 471).

Part II ~ GKS 1812 II 4to
1(13v-16v)
Algorismus
Rubric

“Algorısmus”

Note

Vísað til uppdráttar af “cubus perfectus” sem ekki er lengur að finna í handritinu.

2(16v-17r)
No Title
Incipit

As er eníngh

Note

Vísað í “fıgurur” sem virðast vera tákn þau er fram koma í 8. efnisþætti fyrsta hluta handritsins.

3(17r-20r)
Um lögun jarðar og loftlagsbelti
Incipit

Med þuı at ıardar mynd er bollut

Keywords
4(20r-21v)
Um lengdarmælingar, gang sólar og útreikning hans o.fl.
Incipit

Sua ſeghıa ?o?nır gırzkır ſpekıng a?

Note

Ásamt tilheyrandi töflu.

Skrifaraklausa á bl. 21v.

Keywords
5(22r)
No Title
5.1
Latnesk rímvers
Note

Með íslenskum skýringum.

Keywords
5.2
Latneskar athugagreinar um rímfræði.
Keywords
5.3
Um tímasetningu sköpunar Adams
Incipit

þa er adam var ſcapad?

Keywords
6(22v-23v)
No Title
6.1
Um tímatalsreikning, gang tungls o.fl.
Incipit

[S]ol ok tvngl er þav ?in n az. ? ara bedi ſam an

Note

Að hluta “at tolv biarna prests ens tolviſa”.

6.2
Um skiptingu ársins
Note

Niður í “athomo?

Keywords

Physical Description

Support
Skinn
No. of leaves
11 blöð (210 mm x 140 mm).
Script
Additions

  • Bæn bætt við á bl. 21r

History

Origin

Tímasett til 14. aldar í Katalog KB, bls. 39 (sjá einnig ONPRegistre, bls. 471).

Part III ~ GKS 1812 III 4to
1(5r)
Nöfn nakkverra presta kynborinna íslenzkra
Rubric

“nǫfn nacvera p?eſta cynbo?inna iſlenzcra”

Keywords
2(5v-6r)
Heimskort
Note

Landanöfn skrifuð inni í hring eftir legu landanna.

Keywords
3(6v)
Uppdráttur
Note

Hugsanlega ætlaður í veðurfræðilegu skyni. Í sammiðja hringum eru nöfn þriggja heimshluta ásamt lýsingu á eiginleikum hvers þeirra; ennfremur árstíðirnar, mánuðirnir, stjörnumerkin, vindarnir og höfuðáttirnar.

4(35r-35v)
Rímtal
Note

Nær yfir janúar og febrúar.

Með athugagreinum um dánardægur.
Keywords

5(36r-36v)
Rímfræðilegar athugagreinar
Explicit

“þa ſcal ?caz XII”

Note

Athugagreinar á íslensku með stökum latneskum setningum.

Að hluta til sami texti og í 6. efnisþætti í öðrum hluta handritsins.

Síðutitill á bl. 36v: “bocar bot”.

Keywords

Physical Description

Support
Skinn
No. of leaves
4 blöð (210 mm x 140 mm).
Condition

Hringurinn á bl. 5v-6r hefur skaddast að ofan og neðan við afskurð og sá á bl. 6v eftir afskurð af ytri jaðri.

Layout

Bl. 5r tvídálka.

Script
Additions

  • Nöfnum íslenskra biskupa og presta bætt við á bl. 5r, með hendi frá um 1500, en ytri dálkur á bl. 5r hefur upprunalega verið auður að mestu.
  • Bæn bætt við á bl. 5r.

History

Origin

Tímasett til c1225-1250 (sjá ONPRegistre, bls. 471), en til 13. aldar í Katalog over de oldnorsk-islandske Håndskrifter, bls. 40.

Part IV ~ GKS 1812 IV 4to
1(24r)
Latnesk-íslenskar orðskýringar
2(24v-34va)
Rímfræðiritgerð
Incipit

Goþ bauþ moyſi uin ſino m

Note

Upphaf ritgerðarinnar er á bl. 26 því að kapítulum 13-17 (sem byrja á: “[G]uþ ſcop alla ſkepno ſé”, og enda á: “oc er þat þa hlauparſ dagr”) hefur síðar verið bætt við fyrir framan ritgerðina (bl. 24v-25v).

Keywords
(25vb)
No Title
Incipit

En er ſpocoſto . menn. aíſlandi

Note

Þessi texti er notaður til að fylla ytri dálk bl. 25v.

3(34vb)
Latnesk-íslenskar orðskýringar
4(34vb)
Um myndir orðsins vesper
Language of Text

Latin

Keywords

Physical Description

Support
Skinn
No. of leaves
11 blöð (210 mm x 140 mm).
Condition

  • Fremsta og aftasta blað snjáð og mjög blettótt eftir leysiefni.
  • Minniháttar rifur í bl. 24, 28 og 29.

Layout

  • Bl. 24r sexdálka.
  • Bl. 24v-27r, 29v-30v og 32r-34v tvídálka.

Script
Additions

  • Nokkrar spássíugreinar frá því um 1300.
  • Hér og þar leiðréttingar og viðbætur með hendi frá 17. öld.
  • Bæn bætt við á bl. 25r.
  • Vísu bætt við á bl. 27r.
  • Nafnið “halluard?” á bl. 31r.

History

Origin

Tímasett til c1192 (sjá ONPRegistre, bls. 471), en til um 1200 í Katalog KB, bls. 40.

Bibliography

AuthorTitleEditorScope
Katalog over de oldnorsk-islandske Håndskrifter i Det store kongelige Bibliotek og i Universitetsbiblioteket samt Den Arnamagnænske Samlings tilvækst 1894-1899ed. Kristian Kålund
ONPRegistre
« »