Handrit.is
 

Manuscript Detail

GKS 1812 4to

View Images

Samtíningur; Iceland, 1182-1400

Name
Brynjólfur Sveinsson 
Birth
14 September 1605 
Death
05 August 1675 
Occupation
Bishop 
Roles
Scholar; Owner; Author; Correspondent; Marginal 
More Details
Name
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Birth
19 August 1844 
Death
04 July 1919 
Occupation
Librarian, scholar 
Roles
Scholar 
More Details
Name
Haraldur Bernharðsson 
Birth
12 April 1968 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Jóhanna Ólafsdóttir 
Birth
13 January 1949 
Occupation
 
Roles
Photographer 
More Details

This special character is not currently recognized (U+f20e).

This special character is not currently recognized (U+f10d).

This special character is not currently recognized (U+ef97).

Physical Description

Support
Skinn
No. of leaves
36 blöð (210 mm x 140 mm).
Condition

  • Blöðin eru öll fremur dökk og skellótt, sums staðar vegna notkunar leysiefna.
  • Minniháttar rifur í skinninu sums staðar.
  • Ekki hefur verið gætt mikillar nærgætni við band; t.a.m. hefur hvert tvinn bl. 24-33 verið skorið í sundur (væntanlega til að smækka brotið) og svo saumað saman á nýjaleik.
  • Fremst í 1. kveri eru þrír blaðhlutar sem fastir eru við þrjú stök blöð aftast í kverinu. Hið aftasta af þessum blöðum (bl. 7) er bundið inn þannig að innsti hluti leturflatarins er hulinn í kilinum eða nær yfir brotið á blaðhlutann fremst í kverinu. Á eftir síðasta blaði handritsins er blaðpartur (óskrifaður) líkur þeim sem eru fremst.

Additions

  • Áritanir með hendi Brynjólfs Sveinssonar biskup á fremra spjaldblaði og bl. 1r: “Calendarium | Islandicum” og “Calendarium Islandicum |”.
  • Athugagrein frá 17. öld á fremra spjaldblaði: “Bök Hakonar Orm[stall]sonar | Anno …”.

History

Provenance

GKS 1812 4to var meðal þeirra handrita er Brynjólfur Sveinsson biskup sendi Konunglegu bókhlöðunni í Kaupmannahöfn árið 1662. Áður tilheyrði það Hákoni Ormssyni sýslumanni (sbr. fremra spjaldblað).

Acquisition

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 14. desember 1984.

Additional

Record History

Tekið eftir Katalog KB, bls. 38-41 (nr. 55). Kålund gekk frá handritinu til skráningar ?. Haraldur Bernharðsson skráði 23. mars 2001.

Custodial History

Eldra band fylgir í öskju.

Surrogates

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen í apríl 1971.
  • Jóhanna Ólafsdóttir kópíeraði eftir míkrófilmu frá Arne Mann Nielsen í september 1985.

Contents

Part I ~ GKS 1812 I 4to
1(1r-2r)
Latnesk rímvers
Incipit

Cıſıo ıanuſ

Note

Ýmsar fyrirsagnir og skýringar á íslensku.

Keywords
2(2r-2v)
Stjörnu-Odda talUm tunglgangUm tunglhlaup
Note

Næst koma tvær smágreinar sem virðist vanta aftan af.

3(3r-4r)
Tákn dýrahringsins
Note

Pennateikningar í hringlaga umgjörð af níu af táknum dýrahringsins, sú fyrsta af krabbamerkinu. Hverri mynd fylgir latnesk lýsing á stjörnumerkinu.

Keywords

4(4v)
Philosophia
Rubric

“Philosophia”

Note

Ásamt undirgreinum. Uppdráttur í líkingu við (ættar)tré með latneskum skýringum.

5(7r)
Himintunglin, gangur þeirra og samband við dýrahringinn
Author

Macrobius

Note

Sett fram sem hringur með skýringum á íslensku.

Keywords

6(7v)
Stjörnumerki
Note

Pennateikningar af stjörnumerkjunum kentár (Centaur), veiðimanninum (Orion), hundastjörnunni (Sirius) og hvalunum (Cetus), með latneskum texta.

Keywords

7(8r)
No Title
7.1
Um Betlehemsstjörnuna
Incipit

Sva ſeg ir Jon gvllmvd?

Keywords

7.2
No Title
Incipit

Treſ ſunt dıeſ

7.3
No Title
Incipit

Curſus marıſ

7.4
No Title
Incipit

embolıſmus

7.5
Arabíska talnaröðin
8(8v-10r)
Um stjörnuhimininn
Incipit

Tveır erv hvır?lar

Note

Lýsing á stjörnuhimninum, stjörnumörk og fleira. Á eftir kemur “Devnx-Caleas”, þ.e. undirgreinar latnesku einingarinnar “as” með tilheyrandi táknum (4 línur).

Keywords

9(10v-12v)
Um gang himintungla, flóð, fjöru o.fl.
Incipit

Sıo eru kollot lopt ı bokvm

Note

Til skýringar eru dregnir fjórir hnettir og er hinn þriðji þeirra jarðarkringlan (sjá bl. 2v þar sem upphaf þessarar lýsingar er einnig að finna). Vitnað er í “Compotus meıstaranna(!) Johannıs ı parıs af sacrobosko, er lıfði a av(n)ðverdvm dogvm Magnus konungs hakonar sonar”.

Keywords

10(13r)
Um rúmfræði hrings
Incipit

[V]m melıngſ (svo) hverſ hrıngſ

Note

Ásamt uppdrætti.

Keywords

Physical Description

Support
Skinn
No. of leaves
11 blöð (210 mm x 140 mm).
Condition

  • Bl. 7 hefur skaddast við bókband.
  • Texti skýrður upp á bl. 12v.

Script
Decoration

Myndir á bl. 3-4, 7 og 10v-12v.

Additions

  • Spássíugreinar með 15. aldar hendi á bl. 1v. Neðri helmingur innri dálks virðist fylltur með bréfaskrift.
  • Rímfræðilegar athugagreinar frá 15. öld á bl. 3v. Þær hafa verið skrifaðar inn í eyður við tvær efstu myndirnar úr dýrahringnum.
  • Vísu bætt við á bl. 12v.
  • Dagatali bætt við á bl. 12v um 1600.

History

Origin

Tímasett til 14. aldar í Katalog KB, bls. 38 (sjá einnig ONPRegistre, bls. 471).

Part II ~ GKS 1812 II 4to
1(13v-16v)
Algorismus
Rubric

“Algorismus”

Note

Vísað til uppdráttar af “cubus perfectus” sem ekki er lengur að finna í handritinu.

2(16v-17r)
No Title
Incipit

As er eníngh

Note

Vísað í “fıgurur” sem virðast vera tákn þau er fram koma í 8. efnisþætti fyrsta hluta handritsins.

3(17r-20r)
Um lögun jarðar og loftlagsbelti
Incipit

Med þuı at ıardar mynd er bollut

Keywords

4(20r-21v)
Um lengdarmælingar, gang sólar og útreikning hans o.fl.
Incipit

Sua ſeghıa ?o?nır gırzkır ſpekıng a?

Note

Ásamt tilheyrandi töflu.

Skrifaraklausa á bl. 21v.

Keywords

5(22r)
No Title
5.1
Latnesk rímvers
Note

Með íslenskum skýringum.

Keywords
5.2
Latneskar athugagreinar um rímfræði.
Keywords
5.3
Um tímasetningu sköpunar Adams
Incipit

þa er adam var ſcapad?

Keywords
6(22v-23v)
No Title
6.1
Um tímatalsreikning, gang tungls o.fl.
Incipit

[S]ol ok tvngl er þav ?in n az. ? ara bedi ſam an

Note

Að hluta “at tolv biarna prests ens tolviſa”.

Keywords
6.2
Um skiptingu ársins
Note

Niður í “athomo?

Keywords

Physical Description

Support
Skinn
No. of leaves
11 blöð (210 mm x 140 mm).
Script
Additions

  • Bæn bætt við á bl. 21r

History

Origin

Tímasett til 14. aldar í Katalog KB, bls. 39 (sjá einnig ONPRegistre, bls. 471).

Part III ~ GKS 1812 III 4to
1(5r)
Nöfn nakkverra presta kynborinna íslenzkra
Rubric

“Nöfn nakkverra presta kynborinna íslenzkra”

Keywords
2(5v-6r)
Heimskort
Note

Landanöfn skrifuð inni í hring eftir legu landanna.

Keywords
3(6v)
Uppdráttur
Note

Hugsanlega ætlaður í veðurfræðilegu skyni. Í sammiðja hringum eru nöfn þriggja heimshluta ásamt lýsingu á eiginleikum hvers þeirra; ennfremur árstíðirnar, mánuðirnir, stjörnumerkin, vindarnir og höfuðáttirnar.

4(35r-35v)
Rímtal
Note

Nær yfir janúar og febrúar.

Með athugagreinum um dánardægur.
Keywords
5(36r-36v)
Rímfræðilegar athugagreinar
Explicit

“þa ſcal ?caz XII”

Note

Athugagreinar á íslensku með stökum latneskum setningum.

Að hluta til sami texti og í 6. efnisþætti í öðrum hluta handritsins.

Síðutitill á bl. 36v: “bocar bot”.

Keywords

Physical Description

Support
Skinn
No. of leaves
4 blöð (210 mm x 140 mm).
Condition

Hringurinn á bl. 5v-6r hefur skaddast að ofan og neðan við afskurð og sá á bl. 6v eftir afskurð af ytri jaðri.

Layout

Bl. 5r tvídálka.

Script
Additions

  • Nöfnum íslenskra biskupa og presta bætt við á bl. 5r, með hendi frá um 1500, en ytri dálkur á bl. 5r hefur upprunalega verið auður að mestu.
  • Bæn bætt við á bl. 5r.

History

Origin

Tímasett til c1225-1250 (sjá ONPRegistre, bls. 471), en til 13. aldar í Katalog over de oldnorsk-islandske Håndskrifter, bls. 40.

Part IV ~ GKS 1812 IV 4to
1(24r)
Latnesk-íslenskar orðskýringar
2(24v-34va)
Rímfræðiritgerð
Incipit

Goþ bauþ moyſi uin ſino m

Note

Upphaf ritgerðarinnar er á bl. 26 því að kapítulum 13-17 (sem byrja á: “[G]uþ ſcop alla ſkepno ſé”, og enda á: “oc er þat þa hlauparſ dagr”) hefur síðar verið bætt við fyrir framan ritgerðina (bl. 24v-25v).

Keywords
(25vb)
No Title
Incipit

En er ſpocoſto . menn. aíſlandi

Note

Þessi texti er notaður til að fylla ytri dálk bl. 25v.

3(34vb)
Latnesk-íslenskar orðskýringar
4(34vb)
Um myndir orðsins vesper
Language of Text

Latin

Keywords

Physical Description

Support
Skinn
No. of leaves
11 blöð (210 mm x 140 mm).
Condition

  • Fremsta og aftasta blað snjáð og mjög blettótt eftir leysiefni.
  • Minniháttar rifur í bl. 24, 28 og 29.

Layout

  • Bl. 24r sexdálka.
  • Bl. 24v-27r, 29v-30v og 32r-34v tvídálka.

Script
Additions

  • Nokkrar spássíugreinar frá því um 1300.
  • Hér og þar leiðréttingar og viðbætur með hendi frá 17. öld.
  • Bæn bætt við á bl. 25r.
  • Vísu bætt við á bl. 27r.
  • Nafnið “halluard?” á bl. 31r.

History

Origin

Tímasett til c1192 (sjá ONPRegistre, bls. 471), en til um 1200 í Katalog KB, bls. 40.

Bibliography

AuthorTitleEditorScope
Katalog over de oldnorsk-islandske Håndskrifter i Det store kongelige Bibliotek og i Universitetsbiblioteket samt Den Arnamagnænske Samlings tilvækst 1894-1899ed. Kristian Kålund
Íslenzkt fornbréfasafn I. 834-1264
Palæografisk atlas. Oldnorsk-islandsk afdeling / udgivet af Kommissionen for det arnamagnæanske legat
Árni EinarssonSaint Olaf's dream house: a medieval cosmological allegory, Skáldskaparmál1997; 4: p. 179-209
Foster Blaisdell“Some notes on GKS 1812 4to”, p. 300-306
Foster W. Blaisdell“The verb-adverb locution in certain Old Icelandic manuscripts”, Scandinavian Studies1960; XXXII: p. 76-82
Brynja Þorgeirsdóttir“Humoral theory in the medieval North”, Gripla2018; 29: p. 35-66
Eiríkur Þormóðsson, Guðrún Ása GrímsdóttirOddaannálar og Oddverjaannáll, 2003; 59
Finnur Jónsson“Overgangen -ö (ø) u i islandsk”, Arkiv för nordisk filologi1919; 35: p. 314-320
Guðvarður Már GunnlaugssonSýnisbók íslenskrar skriftar
Guðvarður Már Gunnlaugsson“Nokkur orð um bókstafi á 12. öld”, Hallamál : rétt Haraldi Bernharðssyni fimmtugum 12. apríl 20182018; p. 48-49
Gunnar Harðarson“Philosophia í miðaldahandritinu GKS 1812 4to og tengsl hennar við fróðleiksást”, Í garði Sæmundar fróða : fyrirlestrar frá ráðstefnu í Þjóðminjasafni 20. maí 20062008; p. 25-45
Gunnar Ágúst Harðarson“Hauksbók og alfræðirit miðalda”, Gripla2016; 27: p. 127-155
Finn Hansen“Forstærkende led i norrønt sprog”, Arkiv för nordisk filologi1983; 98: p. 4-46
Haraldur Bernharðsson“Skrifandi bændur og íslensk málsaga. Vangaveltur um málþróun og málheimildir”, Gripla2002; 13: p. 175-197
Haraldur Bernharðsson“Afdrif KK-tákns fyrstu málfræðiritgerðarinnar. Um táknbeitingu nokkurra þrettándu aldar skrifara”, Gripla2004; 15: p. 209-221
Haraldur Bernharðsson“"Bögumæli almúgans" í Konungsbók eddukvæða : um stafsetningarviðmið og blandaðan framburð”, Sturlaðar sögur : sagðar Úlfari Bragasyni sextugum 22. apríl 20092009; p. 41-45
Hreinn Benediktsson“Old Norse short e: One phoneme or two?”, Arkiv för nordisk filologi1964; 79: p. 63-104
Hreinn BenediktssonLinguistic studies, historical and comparative
Kvæðabók úr Vigur AM 148, 8vo, Íslenzk rit síðari alda. 2. flokkur. Ljósprentanired. Jón Helgason
Jón Helgason“Introduction”, Hauksbók the Arna-Magnæan manuscripts, 371, 4to, 544, 4to, and 675, 4to1960; p. V-XXXVII
Alfræði íslenzk. III. Landalýsingar, ed. Kr. Kålund1917; 45
Alfræði íslenzk. II Rímtöl, ed. Kr. Kålund, ed. N. Beckman1914-1916; 41
Dale Kedwards“Iceland, Thule, and the Tilensian precedent in medieval historiography”, Arkiv för nordisk filologi2015; 130: p. 57-78
Alex Speed KjeldsenFilologiske studier i kongesagahåndskriftet Morkinskinna, 2013; Supplementum 8
Kristín Bjarnadóttir, Bjarni V. HalldórssonRitgerðin Algorismus : samanburður handrita, Vísindavefur : ritgerðasafn til heiðurs Þorsteini Vilhjálmssyni sjötugum, 27. september 20102010; p. 157-170
Hans KuhnDie norwegischen Spuren in der Liederedda,
Äldsta delen af cod. 1812 4to gml. kgl. samling på biblioteket i København, ed. Ludvig Larsson9999; 9
Ludvig Larsson“Kann man av aksentueringen i islänska handskrifter draga några slutsatser rörande det ekspiratoriska huvudtryckets plats?”, Arkiv för nordisk filologi1893; 9: p. 117-130
Gustaf LindbladStudier i Codex Regius av äldre eddan
Gustaf Lindblad“Det isländska accentbruket och den förste grammatiker”, Íslenzk tunga1963; p. 82-108
Lars Lönnroth“Styrmir's hand in the obituary of Viðey”, Mediaeval Scandinavia1968; 1: p. 85-100
Fabrizio D. Raschellá“The Latin Icelandic Glossary in AM 249 l fol and its Counterpart in GKS 1812 4to”, Rethinking and recontextualizing glosses : new perspectives in the study of late Anglo-Saxon glossography2011; p. 679-690
Carl C. Rokkjær“Om tempusblandingen i islandsk prosa indtil 1250”, Arkiv för nordisk filologi1963; 78: p. 197-216
Jens Eike Schnall“Die dies mali und andere Unglückstage: Kontextualisierung, Kompilationsmuster und Wissensordnung in nordeuoropäischen Handschriften des Spätmittelalters”, p. 343-378
Didrik Arup Seip“Om forholdet mellom Islandsk avskrift og norsk forelegg”, 1945; p. 8-20
Didrik Arup Seip“Palæografi. B. Norge og Island”, Nordisk kultur1954; 28:B
Didrik Arup Seip“Om et norsk skriftlig grunnlag for Edda-diktningen eller deler av den”, 1957; p. 81-207
Rudolf Simek“The medieval Icelandic world view and the theory of the two cultures”, Gripla2009; 20: p. 183-198
Stefán Karlsson“Fróðleiksgreinar frá tólftu öld”, Afmælisrit Jóns Helgasonar 30. júní 19691969; p. 328-349
Stefán KarlssonIslandsk bogeksport til Norge i middelalderen, 1979; p. 1-17
Stefán Karlsson“Alfræði Sturlu Þórðarsonar”, Sturlustefna. Ráðstefna haldin á sjö alda ártíð Sturlu Þórðarsonar sagnaritara 19841988; p. 37-60
Stefán Karlsson“Fróðleiksgreinar frá tólftu öld”, Stafkrókar : ritgerðir eftir Stefán Karlsson gefnar út í tilefni sjötugsafmælis hans 2. desember 1998, 2000; 79: p. 95-118
Stefán Karlsson“Islandsk bogeksport til Norge i middelalderen”, Stafkrókar : ritgerðir eftir Stefán Karlsson gefnar út í tilefni sjötugsafmælis hans 2. desember 1998, 2000; 79: p. 188-205
Stefán Karlsson“Alfræði Sturlu Þórðarsonar”, Stafkrókar : ritgerðir eftir Stefán Karlsson gefnar út í tilefni sjötugsafmælis hans 2. desember 1998, 2000; 79: p. 279-302
Svanhildur Óskarsdóttir, Árni Heimir Ingólfsson“Dýrlingar og daglegt brauð í Langadal : efni og samhengi í AM 461 12mo”, Gripla2019; 30: p. 107-153
Sverrir Jakobsson“Narrating history in Iceland : the work of Ari Þorgilsson”, Arkiv för nordisk filologi2017; 132: p. 75-99
Sverrir Tómasson“Hvenær var Tristrams sögu snúið?”, Gripla1977; II: p. 47-78
Sverrir Tómasson“Hvenær var Tristram sögu snúið?”, Tækileg vitni : greinar um bókmenntir gefnar út í tilefni sjötugsafmælis hans 5. apríl 20112011; p. 253-287
Sverrir Tómasson“Ferðir þessa heims og annars. Paradís - Ódáinsakur - Vínland í íslenskum ferðalýsingum miðalda”, Tækileg vitni : greinar um bókmenntir gefnar út í tilefni sjötugsafmælis hans 5. apríl 20112011; p. 359-378
Ole Widding“Håndskriftanalyser. Én eller flere skrivere”, p. 81-93
Ole Widding“AM 655 4to, fragment III. Et brudstykke af Nicolaus saga”, p. 27-33
Ole Widding“Håndskriftanalyser”, p. 65-75
Stefanie Würth“Infantes Ludunt Serpentibus”, Þúsund og eitt orð sagt Sigurgeiri Steingrímssyni fimmtugum 2. október 19931993; p. 65-67
Ellen Zirkle“Gerlandus as the source for the Icelandic medieval Computus (Rím I)”, p. 339-346
Rómverja sagaed. Þorbjörg Helgadóttir
Ordbog over det norrøne prosasprog: Registreed. Den arnamagnæanske kommision
« »