Handrit.is
 

Manuscript Detail

AM 461 12mo

View Images

Rímtal og ýmis fróðleikur, útdráttur úr kristinrétti og Maríukvæði með nótum; Iceland, 1525-1550

Name
Árni Magnússon 
Birth
13 November 1663 
Death
07 January 1730 
Occupation
Professor, Arkivsekretær (Secretary of the Royal Archives) 
Roles
Scholar; Author; Scribe; Poet 
More Details
Name
Þorsteinn Eyjólfsson 
Occupation
Member of the lögrétta 
Roles
Binder 
More Details
Name
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Birth
19 August 1844 
Death
04 July 1919 
Occupation
Librarian, scholar 
Roles
Scholar 
More Details
Name
Már Jónsson 
Birth
19 January 1959 
Occupation
 
Roles
Scholar 
More Details
Name
Giovanni Verri 
Birth
20 December 1979 
Occupation
Student 
Roles
student 
More Details
Name
Þórunn Sigurðardóttir 
Birth
14 January 1954 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Hjalti Snær Ægisson 
Birth
11 October 1981 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Language of Text
Icelandic

Contents

1(1r1-13)
Um sögu stjörnufræðinnar.
Incipit

Stjörnu bókar fræði hafa ýmsir menn fundið …

Explicit

“… og skyldi að 14 nátta gömlu tungli vera páskar.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 83.

Keywords
2(1r14-2r13)
Um vikur sumars og vetrar.
Incipit

Sumar skal eigi koma nær Maríumessu …

Explicit

“… þá eru tveir saman.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 83-85.

Keywords
3(2r14-2v10)
Um tungl.
Incipit

Tungl á átta degi er allt jafnt …

Explicit

“… á þeim sunnudegi sem næstur er eftir á.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 140n.

Keywords
4(2v11-3r1)
Um varnaðarár.
Incipit

Varnaðarár er ef þrettándi dagur …

Explicit

“… tíu nætur í milli jóla og miðs vetrar.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 174n.

Keywords
5(3r2-12)
Um fimm föstuganga.
Incipit

Föstugangur hinn fyrsti verður …

Explicit

“… k, l, m, n, o, p, q og prik fyrir alla.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 157.

Keywords
6(3r12-15)
Um páskadag og hvítasunnu.
Incipit

Páskadagur verður jafnan hinn þriðja drottinsdag …

Explicit

“… Þessu tali bregður aldrei.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 125.

Keywords
7(3v-6v3)
Um stjörnumerkin, sólstöður og jafndægur.
Incipit

Zodiacus heitir drók á himni …

Explicit

“… vatnberi, meyjarmark og fiskar.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 120-123.

Keywords
8(6v4-7r1)
Um merkidaga til níu vikna föstu.
Incipit

Hinn fyrsta vetur í öld er merkidagur …

Explicit

“… ellefu nóttum eftir kyndilmessu.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 131.

Keywords
9(7r1-7v2)
Um föstuupphaf.
Incipit

Svo ber föstu sem hér segir …

Explicit

“… nítjánda þá er vika lifir gói.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 131.

Keywords
10(7v3-15)
Um nítján vetur í tunglöld.
Incipit

Hinn fyrsta vetur í tunglöld …

Explicit

“… vetur í tunglöld sjö nátta og tuttugu.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 134.

Keywords
11(8r)
Um föstuupphaf.
Incipit

Sex dagar og tuttugu eru hinn fyrsta vetur …

Explicit

“… nítjánda átján og tuttugu dagar.”

Note

Neðst á síðunni er ein lína með talnarunu sem tengist efninu ekki beint.

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 132n-133n.

Keywords
12
Um merkidaga til páska.
Incipit

Taflbyrðingur hefst á essi …

Explicit

“… Þessi tölu bregður aldrei.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 157-158.

Keywords
13(9r11-11r12)
Um Maríumessu á vori.
Incipit

Maríu messa verður fjórum sinnum í hinni gömlu öld …

Explicit

“… Þessi föstugangur verður 80 vetra.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 158-161.

Keywords
14(11r13-11v1)
Um viku- og dagafjölda í ári.
Incipit

Í tólf mánuðum eru 52 vikur …

Explicit

“… en sumar fjórum dögum lengra.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 155-156.

Keywords
15(11v2-12r4)
Um messur að vetri.
Incipit

Calixtus messa kemur vetur að norrænu tali …

Explicit

“… sá vetur heitir rímspillir.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 156.

Keywords
16(12r4-12v10)
Um tungl og merkidaga.
Incipit

Fjórir skulu drottinsdagar í jólaföstu …

Explicit

“… þá skal júlí og ágústí níu nátta og tuttugu.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 166-167.

Keywords
17(12v11-13r9)
Um jóladag og þrettánda.
Incipit

Ef jóladag ber á föstudag eða þvottdag …

Explicit

“… er eftir Matthías, en sjö ef hlaupár er.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 169-170.

Keywords
18(13r10-15r7)
Um föstuganga.
Incipit

Hinn fyrsta vetur í öld er föstugangur …

Explicit

“… hvern dag sem hún er annan, þá er hinn síðasti.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 163-166.

Keywords
19(15r7-15)
Um Maríumessu á langaföstu.
Incipit

Maríumessa á langaföstu verður fjórum sinnum …

Explicit

“… en sextán vetur í áttu og tuttugu tunglöld.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 263.

Keywords
20(15v1-3)
Dulnefni Drottins og Sator arepo.
Incipit

Mathos, Iathos, Satos, Natos …

Explicit

“… Sator arepo tenet opera rotas.”

21(15v3-16r8)
Rúnanöfn með umritunum.
Keywords
22(16r9-17r5)
Um dismaladaga.
Incipit

Tveir eru þeir dagar í hverjum mánuði …

Explicit

“… eftir Þorláks messu og hin þriðja stund.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 119-121.

Keywords
23(17r5-9)
Nöfn Austurvegskonunga.
Incipit

Nöfn austurvegskonunga á hebreska tungu …

Explicit

“… Melchior, Gespar, Baltasar.”

Bibliography

Umfjöllun í Grettisfærslu, bls. 314-315.

24(17r10-18r13)
Um þau tákn sem verða á hinum síðustu 15 dögum fyrir dómsdag.
Incipit

Jerónímus prestur fann fimmtán daga á hebreskum bókum …

Bibliography

Umfjöllun í Marchand 1976, bls. 125.

Keywords
25(18r13-18v7)
Frangit eglo, minnisvísa um sunnudagsbókstafi.
Incipit

Frangit eglo dictis comitis …

Bibliography

Prentað í nokkuð breyttri gerð í Hauksbók, bls. 229-230.

Keywords
26(18v8-20r4)
Cisiojanus, minnisvísa um helgidaga.
Incipit

Cisio janus, epi sibi vendicat …

Explicit

“… na stef, jhó ní thó me sil.”

Bibliography

Prentað í Hauksbók, bls. cxxix-cxxx.

Keywords
27(20r4-20v15)
Minnisvísa um fingrarím.
Incipit

Þetta eftirfarandi vers segir hvar þú skalt …

Explicit

“… 17 a d, 18 a d, 19 ah.”

Keywords
28(20v15-21r7)
Aldatal tunglalda.
Incipit

Þetta er alda tal: Fyrsta, fjórða, sjöunda …

Explicit

“… þriðja tuttugasta, sjötta tuttugasta.”

Keywords
29(21r8-12)
Minnisvísa um mikilvægustu staðina í talbyrðingi.
Incipit

Þetta eru alda heiti: Sicca, viris, apta, corvus …

Explicit

“… turris, aut saba, vires, ars.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 200.

Keywords
30(21r12-21v7)
Prikarím.
Incipit

Prika rím hefir stafróf tvenn …

Explicit

“… er fara skal, en aftur er, er farið er.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 145. Umfjöllun í KLNM 11, 6-7 (Lunation).

Keywords
31(21v7-22r12)
Um mánaðatal.
Incipit

Mánuði teljum vér frá miðju sumri …

Explicit

“… að helgihaldi er fyrir fer deginum sjálfum.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 138-139.

Keywords
32(22r12-23v5)
Um misseristal.
Incipit

Vikur eru fjórar í mánuði og tveir dagar …

Explicit

“… sé á þriðja degi og fari hlaupár eftir.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 128-129.

Keywords
33(23v5-14r)
Jólaskrá.
Incipit

Ef átti dagur jóla ber á drottins dag …

Explicit

“… sauðir munu fyrirfarast, gamlir menn munu deyja.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk II, bls. 175-178.

Keywords
34(24v1-8)
Um vikudagana og gjafir heilags anda.
Incipit

Svo segir Híerónýmus prestur …

Explicit

“… Laugardagur merkir guðhræðslu anda gjöf.”

Keywords
35
Ágrip af sköpunarsögunni.
Incipit

Guð skóp alla skepnu senn …

Explicit

“… og þá er dómadagur.”

Keywords
36(25v-28r)
Páskatafla.
Incipit

Þetta er önnur tuttugasta öld …

Keywords
37(28v-29r10)
Um páskaöld.
Incipit

Í gömlu öld eru fjögur hundruð vetra tólfræð …

Explicit

“… er þá gagndagurinn einnig páskadag.”

Keywords
38(29r11-29v)
Minnisvísur um hvenær tungl kviknar.
Incipit

Þessi vers segja hvar tungl kemur …

Explicit

“… þetta vers er x. v. í öld …”

Note

Á eftir s. 29v er eyða í handritinu.

Keywords
39(30r1-13)
Bænir gegn gulu.
Incipit

Rist þessi orð með stæltum hnífi …

Explicit

“… innan skinns og utan.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 109.

Keywords
40(30r14-17)
Bænir gegn blóðrás í nösum.
Incipit

Við blóðrás úr nösum syng þetta …

Explicit

“… racione in nomine patri.”

Bibliography
Keywords
41(30v1-5)
Leiðbeiningar um hvernig skuli auka mátt bæna.
Incipit

Ef þú vilt biðja nokkurs, rist þessi orð …

Explicit

“… muntu fá það er þú biður.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 109-110.

Keywords
42(30v5-7)
Bæn fyrir heyi.
Incipit

Ef ylur kemur í hey þitt …

Explicit

“… í heyið oramente sabaoth.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 110.

Keywords
43(30v10)
Ráðlegging fyrir þann sem gengur villur í myrkri.
Incipit

Ef þú gengur villur í myrkri …

Explicit

“… hael cherubim et seraphim …”

Note

Bl. 30 er skemmt og víða illlæsilegt.

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 110.

Keywords
44(31r-31v)
Um frjósemi og getnað.
Incipit

Engin kona má barn geta …

Explicit

“… hold og augu, þaðan frá á átjándu …”

Note

Eyða í handritinu á milli bl. 31 og 32.

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 110-111.

Keywords
45(32r1-3)
Niðurlag á verndarbæn.
Incipit

… hlutum heldur og við alls konar ögnum …

Explicit

“… In nomine patris et spiritus sancti.”

Keywords
46(32r4-32r16)
Blóðstemma.
Incipit

Þetta er blóðstemma. Tak fingri þínum …

Explicit

“… In nomine patris et spiritus sancti.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 111. Umfjöllun hjá Svanhildi Óskarsdóttur og Árna Heimi Ingólfssyni 2019, bls. 123-124.

Keywords
47(32r17-32v)
Sex stuttar bænir og orðarunur.
Incipit

Í nafni drottins vors herra Jesú Christi…

Explicit

“… rist á kefli þitt og bitt á háls henni: Ecce …”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 111-112.

Keywords
47.1
Verndarorð fyrir sjóferðir
Keywords
47.2
Orð sem tryggja vináttu ríkismanna
Keywords
47.3
Verndarorð gegn svefnleysi
Keywords
47.4
Verndarorð fyrir kálfa
Keywords
47.5
Verndarorð gegn blástrum og þrota í hönd
Keywords
47.6
Verndarorð gegn blóðrás kvenna
Keywords
48(33r-33v3)
Himnabréf.
Incipit

Þetta er transskriftarbréf út af því bréf er engill Guðs færði …

Explicit

“… vors herra Jesu Christi sem hér eru eftir skrifuð.”

Bibliography
Keywords
49(33v4-18)
Runa af nöfnum Jesú Krists.
Incipit

Dominus Jesus Christus Messias Soter …

Explicit

“… eley eley lamazabatani.”

Bibliography
50(33v18-34r)
Runa af nöfnum engla, postula og annarra dýrlinga.
Incipit

Casper fert mirram, Melkior thus, Baltazar aurum …

Explicit

“… a malis preteritis presentibus et futuris. Amen.”

Note

Aftan við rununa hefur skrifarinn bætt hinstu orðum Krists á krossinum: "In manus tuas domine commendo spiritum" (34r20).

Bibliography
51(34v-35r2)
Frásögn af krossfestingunni.
Incipit

Þá er drottinn vor Jesus Christus, allrar skepnu skapari, skyldi ganga og þola …

Explicit

“… In nomine patris et filii et spiritus sancti.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 113 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 121.

Keywords
52(35r3-12)
Bæn gegn sjúkdómi.
Incipit

Biður ég þig drottinn minn Jesús Christus …

Explicit

“… í nafni almáttugs guðs föður, sonar og heilags anda.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 113 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 121.

Keywords
53(35r12-35v18)
Bæn gegn ikt og kveisu.
Incipit

Eg manar þig ikt og kveisa fyrir guð lifandi …

Explicit

“… In [nomine] patris et filii et spiritus sancti. Amen.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 113-114 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 121-122.

Keywords
54(35v19-36r4)
Upphaf fimm ave-versa.
Incipit

Aue per quam maledicti benedicta …

Explicit

“… Aue per quam reuelator creatura. Amen.”

Bibliography

Prentað í Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 122.

Keywords
55(36r5-37r11)
Bæn gegn ikt og kveisu.
Incipit

Í nafni föður og sonar og anda heilags. Eg manar þig ikt og kveisa …

Explicit

“… og tók þau Adam og Evu og færði þau til ævinlegrar gleði sem æ og æ er utan enda Amen.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 114-115 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 122-123.

Keywords
56(37r12-16)
Orðaskipti Pílatusar og Krists.
Incipit

Pílatus talaði svo til Jesúm …

Explicit

“… Tetra gramaton Jesus soter salvator.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 115 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 123.

Keywords
57(37r17-38r2)
Runa af nöfnum Guðs.
Incipit

Þetta eru sjálfs guðs nöfn …

Explicit

“… í hans dauða tíma og hans sál til eilífs fagnaðar snúa.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 115-116 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 123.

58(38r3-38v2)
Latnesk bæn.
Incipit

Mane per me resurgentem ad te domine deus …

Explicit

“… per te incepta finiatur per Christum.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 116 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 123.

Keywords
59(38v3-18)
Inngangur að rósakransi.
Incipit

Hver sem les þessa bæn daglega …

Explicit

“… hafi þó ekki rás með gleymsku eða gáleysi.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 116 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 123.

Keywords
60(39r-41r6)
Rósakrans Maríu.
Incipit

… [þann sem umbreytti] upp á fjallinu [Tab]or [fyrir] sínum l[æri]sveinum…

Explicit

“… móður jungfrú Maríu sé heiður og virðing að eilífu. Amen. Pater noster. Heil María.”

Bibliography
Keywords
61(41r6-42v11)
Maríubæn.
Incipit

Heil María, móðir drottins míns, blómi hreinlífis, herbergi heilags anda …

Explicit

“… er lifir og ríkir einn guð í þrenningu um allar aldir veralda. Amen.”

Bibliography

Prentað í Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 125.

Keywords
62(42v12-43r11)
Bæn til Krists.
Incipit

Heyr þú hinn mildasti guð. Eg em aumur og syndugur …

Explicit

“… eftir þínum vilja drottinn minn Jesus Christus það sé að eilífu. Amen.”

Bibliography

Prentað í Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 126.

Keywords
63(43r12-44r3)
Erasmusbæn.
Incipit

Sancte Erasme þann dýra herra og píslarvætti þoldi …

Explicit

“… svo að ég njóti þinna bæna í himinríkis vist fyrir utan enda.”

Bibliography

Prentað í Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 126.

Keywords
64(44r3-12)
Bæn til heilagrar Sítu.
Incipit

Ave sancta famula Sita Jesu Christi …

Explicit

“… ut mundiemur ab omnibus in hac uita.”

Bibliography
Keywords
65(44r13-17)
Viðbót við bæn til heilagrar Sítu.
Incipit

Deus qui beatam Sitam virginem …

Explicit

“… senciant oportunum per d[ominum]”

Keywords
66(44v-45v15)
Bæn til Krists.
Incipit

Heyr þú, hinn góði Jesús, heyr þú, hinn mildasti Jesús …

Explicit

“… blessað sé hið heiðursfullasta nafn jungfrú sancte Marie nú og um alla tíma til eilífrar tíðar. Amen.”

Bibliography

Prentað í Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 126-127.

Keywords
67(45v16-46r5)
Bæn eignuð heilögum Ágústínusi.
Incipit

Svo segir hinn helgi Ágústínus …

Explicit

“… til að játa sig af öllum sínum syndum með iðran hjartans.”

Bibliography

Prentað í Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 127.

Keywords
68(46r5-20)
Um nöfn engla.
Incipit

Sú er þýðing um engla vor herra Jesú Krists …

Explicit

“… og þú gengur á skip, þá munu þér allir hlutir vel takast.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 116-117 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 128.

Keywords
69(46v4-8)
Texti á latínu.
Incipit

… illa fer nú …

Explicit

“… nunc et in perpetuum.”

Note

Efst á 46v er skriftaræfing, stafróf í hástöfum í þremur línum. Síðan er öll máð og illlæsileg.

Keywords
70(46v9-15)
Um aldur veraldarinnar.
Incipit

Sex þúshundrað ár skal veröldin standa …

Explicit

“… frá Kristí fæðingu og til veraldar endans, þó skal þessi tími styttast sökum synda mannanna.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 117 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 128.

Keywords
71(47r-48v14)
Bænir ásamt leiðbeiningum.
Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 117-118 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 128-133.

Keywords
71.1(47r1-5)
Morgunbæn.
Incipit

Les þetta er þú vaknar fyrst á morgna …

Explicit

“… Omnipotens sempiterne deus dirige actus nostros. ”

Keywords
71.2(47r6-47v5)
Iðrunarbæn.
Incipit

Ef þú vilt nokkra iðrun og yfirbót sýna …

Explicit

“… tua misericordia prosid indignis. Per Christum.”

Keywords
71.3(47v5-14)
Kvöld- og morgunbæn.
Incipit

Les þessa bæn kveld og morgna með alhuga …

Explicit

“… gratiarum accio in secula seculorum amen.”

Keywords
71.4(47v15-48r1)
Bæn fyrir föstudaginn langa.
Incipit

Les þetta á langafrjádag áður þú krýpur til kross …

Explicit

“… pependit venite adoremus.”

Keywords
71.5(48r2-11)
Kvöldbæn.
Incipit

Les þetta áður en þú sefur á kveld …

Explicit

“… In nomine patris et filii.”

Keywords
71.6(48r11-48v1)
Kirkjugarðsbæn.
Incipit

Les þetta er þú kemur í kirkjugarð …

Explicit

“… intercedant ad dominum deum nostrum Amen.”

Keywords
71.7(48v1-4)
Kirkjubæn.
Incipit

Les þetta er þú gengur í kirkju…

Explicit

“… cuncta se inpetrasse letetur. Amen.”

Keywords
71.8(48v5-14)
Góð bæn.
Incipit

Drottinn guð almáttugur, þú ert þrennur og einn …

Explicit

“… lifir og ríkir um allar aldir veralda. Amen.”

Keywords
72(48v14-50r5)
Brynjubæn (Lorica) ásamt aðfararorðum.
Incipit

Les þessa bæn er eftir skrifuð er …

Explicit

“… post mortem ab omni malo. Amen.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 118 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 133. Umfjöllun hjá Svanhildi Óskarsdóttur og Árna Heimi Ingólfssyni 2019, bls. 119-121, og Susan Boynton, „Eleventh-century Continental Hymnaries Containing Latin Glosses,“ Scriptorium 1999, bls. 237.

Keywords
73(50r5-9)
Um nöfn drottins.
Incipit

Hver sem þessi nöfn drottins vors ber …

Explicit

“… Eru þau á ebresku.”

Note

Aðfararorð og skýringar á nöfnum drottins, en nöfnin sjálf vantar. Smærra letur en er á megninu af handritinu.

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 118 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 134.

74(50r10-50v2)
Latnesk bæn.
Incipit

Domine Jesu Christe te constituo …

Explicit

“… per omnia saecula saeculorum.”

Note

Bæn ásamt skýringu þar sem vitnað er til heilags Bernharðs.

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 118 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 135.

Keywords
75(50v2-8)
Ummæli heilags Bernharðs um fyrirfarandi bæn.
Incipit

Svo er lesið, að sanctus Bernardus …

Explicit

“… Þetta eru góð orð.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 118 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 135.

Keywords
76(50v9-14)
Bæn eftir syndajátningu.
Incipit

Deus, qui nosti occulta cordis …

Explicit

“… þeir hlutir sem maður gleymir í sinni játningu.”

Note

Bæn ásamt skýringu þar sem vitnað er til heilags Ágústínusar. Bænin er á latínu en skýringarnar (l. 11-14) eru á íslensku og með smærra letri en bænatextinn.

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 118 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 135.

Keywords
77(50v14-52r10)
Bæn eignuð heilögum Erasmusi.
Incipit

Sancte Herasme martir Christi preciose …

Explicit

“… per omnia saecula saeculorum.”

Note

Bæn ásamt skýringu þar sem vitnað er til heilags Erasmusar.

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 117-118 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 128-133.

Keywords
78(52r10-52v9)
Eftirmáli með Erasmusarbæn.
Incipit

Hver sem les þessa orationis …

Explicit

“… hann skal líf lykta með góðum enda. Amen.”

Bibliography

Prentað í Alfræði íslensk III, bls. 118-119 og Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 135-138.

Keywords
79(52v10-53v13)
Bænakrans.
Note

Á eftir hverri bæn er ritað „Pater noster“ til marks um að Faðirvorið skuli lesið í kjölfarið.

Bibliography

Prentað í Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 138-139. Umfjöllun hjá Svanhildi Óskarsdóttur og Árna Heimi Ingólfssyni 2019, bls. 125-126.

Keywords
79.1(52v10-53r1)
Fyrsta Maríubæn.
Incipit

Herra Jesús Christus ég bið þig …

Explicit

“… af öllum mínum skaða, bæði til lífs og sálar.”

Keywords
79.2(53r2-9)
Önnur Maríubæn.
Incipit

Herra Jesús Christus ég bið þig …

Explicit

“… með þig í himinríkis gleði. Amen.”

Keywords
79.3(53r9-12)
Þriðja Maríubæn.
Incipit

Herra Jesús Christus ég bið þig …

Explicit

“… bæði fyrir líf og sál. Amen.”

Keywords
79.4(53r12-53v6)
Fjórða Maríubæn.
Incipit

Herra Jesús Christus ég bið þig …

Explicit

“… með þinni pínu iðulega umfanginn. Amen.”

Keywords
79.5(53v7-53v13)
Fimmta Maríubæn.
Incipit

Herra Jesús Christus ég bið þig …

Explicit

“… gjöra hvað hennar signdi vilji er til.”

Keywords
80(53v14-55r4)
Þakkargjörðarbæn.
Incipit

Þakkir vinn ég þér, drottinn heilagur faðir …

Explicit

“… hreina skynsemd allt til síðasta án last. Amen.”

Bibliography

Prentað í Íslenskar bænir fram um 1600, bls. 139-140.

Keywords
81(55r4-15)
Um tólf föstu daga.
Incipit

Þessir eru tólf föstu dagar á tólf mánuði …

Explicit

“… að vísu koma englar guðs móti sálu hans.”

82(55v1-10)
Um skriftrof og eiðrof.
Incipit

Ef maður verður eiðrofa eða skriftrofa við biskup …

Explicit

“… renni á hönd henni, en sjálf hafi hún f[é sitt] ”

Note

Kristinréttur Árna Þorlákssonar, 22. kafli. Síðustu tvö orðin í 10. línu eru skert.

Keywords
83(55v9-56r2)
Um meinsæri.
Incipit

Sá maður sem sver rangan eið …

Explicit

“… heimilis kviðvitni, nema málið sé opinbert.”

Note

Kristinréttur Árna Þorlákssonar, 23. kafli.

Keywords
84(56r3-57r2)
Um drottinsdagahald.
Incipit

Drottins dag hver⟨n⟩ eigum vér heilagt halda …

Explicit

“… en annan dag sem drottins dag.”

Note

Kristinréttur Árna Þorlákssonar, 24. kafli.

Keywords
85(57r3-59v6)
Um sextán daga.
Incipit

Sextán eru þeir dagar á tólf mánuðum …

Explicit

“… þó skulu undan [takast] hinar stærstu hátíðir.”

Note

Kristinréttur Árna Þorlákssonar, 26. kafli með úrfellingum.

Keywords
86(59v7-60r)
Um hátíðisdaga.
Incipit

Nú skulum vér sunnu hátíðisdaga …

Explicit

“… og standi til særra daga.”

Note

Kristinréttur Árna Þorlákssonar, 29. kafli með úrfellingum.

Keywords
87(60v-61v9)
Um föstutíðir.
Incipit

Nú eru þeir dagar aðrir að allir fulltíða menn …

Explicit

“… og öllum öðrum skal nauðsynjar meta.”

Note

Kristinréttur Árna Þorlákssonar, 30. kafli með úrfellingum.

Keywords
88(61v10-16)
Um skriftagang og þjónustu og Rómaskatt.
Incipit

Hver kristinn maður er skyldugur að vera hlýðinn við páfa í Róm …

Explicit

“… leynir þar nokkru af; er hvor tveggi í páfans banni.”

Note

Kristinréttur Árna Þorlákssonar, 31. kafli, lok.

Keywords
89(62r-62v13)
Um fæðslufang.
Incipit

Þessi kvikyndi er mönnum rétt að nýta …

Explicit

“… fella hold af en feita aðra sex.”

Note

Kristinréttur Árna Þorlákssonar, 32. kafli.

Keywords
90(62v14-63r4)
Um mjólkurstuld.
Incipit

Ef maður leggst undir fénað manns og drekkur …

Explicit

“… þó nytfall sem vert [er] þeim er bú á.”

Note

Jónsbók, þjófabálkur, 10. kafli, lok. Textinn er skertur vegna rifu á síðunni (63r-14).

Keywords
91(63r4-63v4)
Um endurheimt þýfis af þjófi.
Incipit

Nú finnur maður fé sitt þjófstolið …

Explicit

“… bæti öfundarbót eftir lagadómi.”

Note

Jónsbók, þjófabálkur, 7. kafli. Textinn er skertur vegna rifu á síðunni (63v-14).

Keywords
92(63v5-7)
Um selastuld.
Incipit

Ef maður stelur sel af jörðu manns …

Explicit

“… fellur til fjögurra marka ef fellur.”

Note

Jónsbók, þjófabálkur, 9. kafli, brot.

Keywords
93(63v8-64r13)
Um fundið fé.
Incipit

Ef maður finnur fjárhlut manns og hefur eigandi glatað …

Note

Jónsbók, þjófabálkur, 14. kafli, með viðbót um skip.

Keywords
94(64r13-64v4)
Um ábyrgð á fé í hirslu.
Incipit

Nú selur maður fé sitt til hirslu …

Explicit

“… að öngu ábyrgjast og finnast þess lögleg vitni.”

Note

Jónsbók, þjófabálkur, 15. kafli.

Keywords
95(64v4-65r5)
Um fálkatekju, melrakka, björn og rosmhval.
Incipit

Ef maður tekur fálka af jörðu manns …

Explicit

“… tvígildi fyrir ber og grös er hann hefur eytt.”

Note

Jónsbók, búnaðarbálkur, 58. kafli, með úrfellingum. Textinn er skertur vegna rifu á síðunni (65r1-2).

Keywords
96(65r6-65v8)
Um vogrek.
Incipit

Það er vogrek er kemur að landi manns …

Explicit

“… ef svo mikið er að þjófs sök er.”

Note

Jónsbók, rekaþáttur, 12. kafli með verulegum breytingum.

Keywords
97(65v9-14)
Um falskaupskap.
Incipit

Hver að sannreyndur verður að því að hafa falskaupskap …

Explicit

“… skerði fyrir kóngi og kaupanda ef minna er.”

Note

Ein málsgrein úr kaupsetningu sem sótt er í bréfabók Gissurar biskups Einarssonar frá því um 1540.

Bibliography

Textinn í heild er prentaður í Íslensku fornbréfasafni 10, bls. 587.

Keywords
98(66r1-67r4)
Um ljóstoll.
Incipit

[Ein]dagi á ljóstollum er frjádag [langa, sekur] tólf aurum hver …

Explicit

“… hafi öngvan á því ári.”

Note

Statúta Péturs Nikulássonar Hólabiskups um ljóstoll. Textinn er skertur vegna rifu á síðunni (66r1-6, 66v1-6).

Bibliography

Textinn í heild er prentaður í Íslensku fornbréfasafni 3, bls. 469-470.

Keywords
99(67r5-67v7)
Um heytoll.
Keywords
100(67v8-11)
Um mjólkurstuld.
Incipit

Ef maður mjólkar stelandi hendi bú fé annars manns …

Explicit

“… gjaldi þó nytfall nema soltinn sé.”

Note

Jónsbók, þjófabálkur, 10. kafli. Sami texti og á 62v14 o.áfr., en styttur.

Keywords
101(67v12-14)
Um selastuld.
Incipit

Ef maður stelur sel af jörðu annars manns …

Explicit

“… með séttareiði settur til þannig fjögurra marka ef fellur.”

Note

Jónsbók, þjófabálkur, 9. kafli. Sami texti og á 63v5-7.

Keywords
102(67v15-68r1)
Um aldinstuld.
Incipit

Ef maður tekur til eyris eður meira …

Explicit

“… til þings og svari þar fyrir eftir lagadómi.”

Note

Jónsbók, þjófabálkur, 11. kafli.

Keywords
103(68r2-68v)
Um netafund í látrum.
Incipit

Ef maður hittir net í látrum sínum …

Note

Jónsbók, rekaþáttur, 9. kafli. Niðurlagið er ólæsilegt, enda er s. 68v mjög máð og textinn allur óskýr.

Keywords
104
Kaþólskir helgisöngvar
Bibliography
104.1(69r)
Sancta Maria, succurre miseris.
Incipit

Sancta Maria, succurre miseris …

Explicit

“… pro devoto femineo sexu. Alleluia.”

104.2(69v1-4)
Nigra sum.
Incipit

⟨N⟩igra sum sed formosa filie Iherusalem …

Explicit

“… quia decoloravit me sol.”

104.3(69v5)
O florens rosa, mater Domini.
Incipit

O florens rosa, mater Domini spe[ciosa] …

104.4(70r1-2)
Gaude, Dei genitrix.
Incipit

… ⟨innup⟩ta ta laudat omnis factura …

Explicit

“… quesumus perpetua intervenetrix.”

104.5(70r3-71r2)
Ave sanctissima virgo.
Incipit

Ave sanctissima virgo …

Explicit

“… ora pro peccatis nostris.”

104.6(71r3-71v)
Ave beatissima civitas.
Incipit

Ave beatissima civitas …

Explicit

“… auxiliatrix reparatrix illuminatrix …”

104.7(72r)
Sanctifica nos Domine.
Incipit

Sanctifica nos Domine …

Explicit

“… in quo nos rede⟨misti⟩ …”

104.8(72v1-3)
Ave Maria electa.
Incipit

Ave Maria electa …

Explicit

“… pro nobis deum ora.”

104.9
Michael prepositus paradisi.
Incipit

Michael prepositus paradisi …

Explicit

“… pro nobis ad dominum.”

Physical Description

Support
Skinn.
No. of leaves
72 blöð mm x mm
Layout

Leturflötur er mm x mm

Script
Additions

  • Skrif á neðri spássíu á bl.6v: struge J Lang
  • Skrif á neðri spássíu á bl.20v: XXXX
  • Skrif á neðri spássíu á bl.22v: ve uall
  • Skrif á neðri spássíu á bl.24v: biar[ne]
  • Ólæsileg skrif á neðri spássíu á bl.25r.
  • Skrif á hvolfi á neðri spássíu á bl.26r: biarte kiær ... biarne biarnason
  • Skrif á neðri spássíu á bl.30r: mynum god ... Sigurde ...
  • Skrif á neðri spássíu á bl.30v: fader vor þu sem ert / a himni helgist nafn þi[tt] / til kom[i] riki þitt
  • Ólæsileg skrif með grænu bleki á neðri spássíu á bl.33v.
  • Skrif á neðri spássíu á bl.34v:... christn[o]
  • Ólæsileg skrif á hvolfi á neðri spássíu á bl.35r.
  • Skrif á hvolfi neðri spássíu á bl.36v:... og gef
  • Skrif á neðri spássíu á bl.37r: ... ärne halldors[son]
  • Skrif á hvolfi neðri spássíu á bl.39v:.Drottin gud ...
  • Skrif á spássíum á bl.37r:...fs m[un]tu vt sit ... (á vinstri spássíu) og Árni ... (á hvolfi á neðri spássíu)
  • Skrif á neðri spássíu á bl.44r: þinn giorum uier aug
  • Ólæsileg skrif á neðri spássíum á bl.47r, 48r, 48v, 49r, 50r, 55r (á hvolfi), 56r og 56v.
  • Skrif á hvolfi neðri spássíu á bl.57r: Arne ionson ...
  • Skrif á neðri spássíu á bl.61v: Gud radi þad eigi h ... og á hvolfi: drottin gud
  • Skrif á neðri spássíu á bl.62r: mið
  • Skrif á neðri spássíu á bl.64r: vitjar

Accompanying Material

Seðill (100 mm x 79 mm) með hendi Árna Magnússonar frá um 1725, prentaður í Katalog: “Þetta hefi ég fengið til eignar hjá Þorsteini Eyjólfssyni á Háeyri. Er ekki ennnú registrerað.”

History

Provenance

Árni Magnússon fékk handritið frá Þorsteini Eyjólfssyni, lögréttumanni á Háeyri í Stokkseyrarhreppi. Af spássíuskrifum á bl.6v má ráða að handritið hafi á einhverjum tíma verið staðsett á Strjúgi í Langadal; sjá nánari umfjöllun hjá Svanhildi Óskarsdóttur og Árna Heimi Ingólfssyni 2019, bls. 144-147.

Acquisition

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu .

Additional

Record History

Tekið eftir Katalog II bls. 499-500 (nr. 2549). Kålund gekk frá handritinu til skráningar ?. október 189?. NN tölvuskráði ??. Már Jónsson annaðist hlut Árna Magnússonar ?. mars 2000.

GV sló inn texta af seðlum Árna Magnússonar undir umsjón ÞS og með hliðsjón af gögnum frá MJ.

HSÆ skráði í október 2020.

Surrogates

Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.

Bibliography

AuthorTitleEditorScope
Alfræði íslenzk. II Rímtöl, ed. Kr. Kålund, ed. N. Beckman1914-1916; 41
Alfræði íslenzk. III. Landalýsingar, ed. Kr. Kålund1917; 45
Ólafur HalldórssonGrettisfærsla: Safn ritgerða eftir Ólaf Halldórsson gefið út á sjötugsafmæli hans 18. apríl 1990, 1990; XXXVIII
James Woodrow MarchandEarly Scandinavian variants of the Fifteen signs before doomsday, 1976; 31: p. 117-132
Hauksbók: udg. efter de Arnamagnæanske håndskrifter no. 371, 544 og 675, 4to samt forskellige papirhåndskriftered. Eiríkur Jónsson, ed. Finnur Jónsson
Svanhildur Óskarsdóttir, Árni Heimir Ingólfsson“Dýrlingar og daglegt brauð í Langadal : efni og samhengi í AM 461 12mo”, Gripla2019; 30: p. 107-153
Íslenskar bænir fram um 1600, ed. Svavar Sigmundsson2018; 96: p. 403
ed. [ Jón Þorkelsson ]1911-1921; 10
ed. [ Jón Þorkelsson ]1896; 3
Peter Foote“Sagnaskemtan: Reykjahólar 1119”, Aurvandilstá: Norse Studies1984; p. 65-83
Skarðsbók. Jónsbók and other laws and precepts. MS. No. 350 fol. in the Arna-Magnæan Collection in the University Library of Copenhagen, ed. Jakob Benediktsson1949; 16
Jonna Louis-Jensen“Súsannam af lognum hesti”, Þorlákstíðir sungnar Ásdísi Egilsdóttur fimmtugri 26. október 19961996; p. 40-42
Jens Eike Schnall“Die dies mali und andere Unglückstage: Kontextualisierung, Kompilationsmuster und Wissensordnung in nordeuoropäischen Handschriften des Spätmittelalters”, p. 343-378
Svavar Sigmundsson“Handritið Uppsala R:719”, p. 207-220
Ellen Zirkle“Gerlandus as the source for the Icelandic medieval Computus (Rím I)”, p. 339-346
« »