Handrit.is
 

Manuscript Detail

AM 166 a 8vo

View Images

Hraundals-Edda; Iceland, 1664-1699

Name
Snorri Sturluson 
Birth
1178 
Death
16 September 1241 
Occupation
Lögsögumaður 
Roles
Author 
More Details
Name
Pétur Þórðarson 
Occupation
Farmer 
Roles
Owner; Compiler 
More Details
Name
Þórður Brandsson 
Occupation
 
Roles
Undetermined 
More Details
Name
Loftur Guttormsson ; ríki 
Death
1432 
Occupation
Hirðstjóri 
Roles
Poet; Marginal 
More Details
Name
Hallgrímur Pétursson 
Birth
1614 
Death
27 October 1674 
Occupation
Priest 
Roles
Poet; Author; Scribe; Marginal 
More Details
Name
Nikulás Finnsson 
Birth
1644 
Occupation
 
Roles
Undetermined 
More Details
Name
Jón Ólafsson ; Grunnavíkur-Jón 
Birth
16 August 1705 
Death
17 July 1779 
Occupation
Scholar 
Roles
Scribe; Author 
More Details
Name
Árni Magnússon 
Birth
13 November 1663 
Death
07 January 1730 
Occupation
Professor, Arkivsekretær (Secretary of the Royal Archives) 
Roles
Scholar; Author; Scribe; Poet 
More Details
Name
Jón Sigurðsson 
Birth
17 June 1811 
Death
07 December 1879 
Occupation
Scholar; Archivist 
Roles
Scholar; Scribe; Author; Marginal; Owner; Donor; Correspondent; recipient 
More Details
Name
Finnur Jónsson 
Birth
1620 
Death
1685 
Occupation
Member of the lögrétta 
Roles
Owner 
More Details
Name
Jón Hákonarson 
Birth
1658 
Death
1748 
Occupation
Farmer 
Roles
Scribe 
More Details
Name
Valgerður Hilmarsdóttir 
Birth
15 May 1956 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Þórunn Sigurðardóttir 
Birth
14 January 1954 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Birth
19 August 1844 
Death
04 July 1919 
Occupation
Librarian, scholar 
Roles
Scholar 
More Details
Name
Giovanni Verri 
Birth
20 December 1979 
Occupation
Student 
Roles
student 
More Details
Name
Már Jónsson 
Birth
19 January 1959 
Occupation
 
Roles
Scholar 
More Details
Name
Dall, Birgitte 
Birth
1912 
Death
1989 
Occupation
Book conservator 
Roles
Binder 
More Details
Language of Text
Icelandic

Contents

1(1r-58r)
Snorra-Edda
Rubric

“Edda grundvöllur og ástæða norrænu skáldsaparíþróttar(!)”

Note

Snorra-Edda í Hraundals-gerð. Endar á frásögninni um Högna og Hildi.

Þessi gerð Snorra-Eddu kemur frá Pétri Þórðarsyni í Fellsenda í Miðdölum, syni sr. Þórðar Brandssonar í Hjarðarholti(sjá seðla).

Keywords
1.1(1r-4v)
Formáli
1.1.1(1r)
Til lesarans
Rubric

“Til lesarans”

Incipit

Lesarinn bið / eg ljúfan frið …

Explicit

“… þess sjálfur skil.”

1.1.2(1r)
Formálinn
Rubric

“Formálinn”

Incipit

Bók þessi hefur um langan aldur verið kölluð almennilega Edda …

Explicit

“… orð lenda láta.”

1.1.3(1r)
No Title
Incipit

Lesari góður, lifi nú vel …

Explicit

“… ending skal það mala.”

Colophon

“Pétur Þórðarson.”

Keywords
1.2(1r)
Prologus
Incipit

Almáttugur Guð skapaði í upphafi …

Explicit

“… þess sjálfur skil.”

1.3(10v-41r)
Gylfaginning
Rubric

“Hér byrjar Gylfaginningar eður Hárs lygi”

Incipit

Gylfi var maður vitur og fjölkunnugur …

Explicit

“… kallað hann Loka því Tyrkir voru hans verstu óvinir.”

Keywords
1.4(41r-58r)
Skáldskaparmál
Rubric

“Hér segir frá því er æsir buðu Ægir heim til sín og sagnir þær er þeir segja hönum.”

Incipit

Einn maður er nefndur Ægir …

Explicit

“… orti Bragi skáld í Ragnarsdrápu loðbrókar.”

Keywords
2(58v-62v)
Hávamál
Rubric

“Hávamál”

Keywords
3(63r-63v)
Ljúflingsljóð
Rubric

“Ljúflingsljóð”

Note

Með sérstakri hendi og hefur e.t.v. verið sett hér af misgáningi.

Keywords
4(64r-65r)
Stúfur
Incipit

Funa banda fróns lind

Note

Ásamt fleiri vísum.

Keywords
5(65v-75v)
Snorra-Edda
Rubric

“Háttatal er Snorri orti”

Note

Einungis Háttatal.

6(75v-84v)
Skálda
Rubric

“Skálda”

Note

Inniheldur útdrátt af annarri málfræðiritgerðinni eftir Codex Upsalensis og þriðju málfræðiritgerðina eftir AM 748 4to.

Keywords
7(84v-85r)
Gróttasöngur
Rubric

“Gróttasöngur”

Keywords
8(85r-89r)
Háttalykill
Rubric

“Háttalykill Lofts Guttormssonar”

Keywords
9(89v-93r)
Háttalykill
Incipit

Fyrst úr gýgjar gusti

Note

Inngangsvísa hefst: “Ríkir mega það runnar sjá”.

Á eftir fylgja nokkrar vísur.

Keywords
10(93v-96v)
Háttalykill
Rubric

“Flesta gleður falds rist”

Incipit

Flesta gleður falds rist …

Keywords
11(96v-99v)
Fornyrði úr fróðleiksbókum samantekin
Rubric

“Fornyrði úr fróðleiksbókum samantekin ”

Note

Í stafrófsröð; tveir dálkar.

12(100r)
Ólafsvísur
Keywords
13(100v)
Of-Vant
Incipit

Eitt er við æfi hætt …

Keywords
14(101r-101v)
Orðtök úr íslenskum fornbókmenntum
Incipit

Grunn verða svöðusár …

Keywords
15(101v)
Lausavísur
Incipit

Þyljan dúks …

Keywords
16(102r-103v)
Rímnahættir
Rubric

“Nokkrir rímnahættir”

Keywords
17(104r-105v)
Málrúnir og kenningar
Rubric

“Málrúnir þeirra nöfn og kenningar ”

18(105v-106v)
Skáldavísur
Rubric

“Smá skáldavísur”

Incipit

Heiðarlega …

Keywords
19(107r-108v)
Fyrirburðir úr Njáls sögu
Rubric

“Fyrirburðir úr Njáls sögu ”

Physical Description

Support
Pappír.
No. of leaves
i + 108 + i blöð (160 mm x 100-107 mm).
Foliation

Síðari tíma blaðmerking 1-108.

Collation

Sextán kver.

  • Kver I: blöð 1-2, 1 tvinn.
  • Kver II: blöð 3-10, 4 tvinn.
  • Kver III: blöð 11-18, 4 tvinn.
  • Kver IV: blöð 19-26, 4 tvinn.
  • Kver V: blöð 27-34, 4 tvinn.
  • Kver VI: blöð 35-42, 4 tvinn.
  • Kver VII: blöð 43-50, 4 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 51-58, 4 tvinn.
  • Kver IX: blöð 59-64, 3 tvinn
  • Kver X: blöð 65-74, 5 tvinn
  • Kver XI: blöð 75-80, 3 tvinn.
  • Kver XII: blöð 81-90, 5 tvinn.
  • Kver XIII: blöð 91-96, 3 tvinn.
  • Kver XIV: blöð 97-100, 2 tvinn.
  • Kver XV: blöð 101-104, 2 tvinn.
  • Kver XVI: blöð 105-108, 2 tvinn.

Condition

Blöð eru blettótt og skítug (sjá t.d. blöð 10v-11r).

Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 120-140 mm x 75-85 mm.
  • Línufjöldi er ca 22-36.
  • Griporð eru víða (sjá t.d. blöð 52v og 73v), yfirleitt á versósíðum. Á stöku stað eru þau þó á rektóhlið blaða (sjá t.d. á blaði 35r).

Script

Ýmsar hendur (kansellískrift, fljótaskrift). Blöð 1r-58v eru með hendi Nikulásar Finnssonar.

Decoration

  • Skrautlegir upphafsstafir (sjá t.d. blöð 34r og 76r).

Fyrirsagnir eru með ýmsu móti. Dæmi um það eru á blöðum 1r, 4r, 43r og 59r.

  • Stór bókahnútur er við lok textans (107v).

Additions

Spássíugreinar eru víða eftir Jón Ólafsson úr Grunnavík.

Binding

Band er frá 1964.

  • Strigi er á kili og hornum, spjöld eru klædd brúnyrjóttum pappír. Saumað á móttök.

Accompanying Material

  • Fastir seðlar með hendi Árna Magnússonar (a-i).
  • Seðill 1 (merktur a, 154 mm x 100 mm): “Þessa Eddu hefi ég til eignar fengið hjá Jóni Hákonarsyni á Vatnshorni 1702. Ég kalla hana Hraundals=Eddu.”
  • Seðill 2 (merktur b, 143 mm x 91 mm): “Pétur Þórðarson, sem þessa (Hraundals) Eddu (α), að sögn, skrifað β. hefur, bjó á Innra-Hólmi á Akranesi. Hann var sonur Þórðar Henrikssonar sem þar bjó og sýslumaður var í Borgarfirði. Hann (Pétur) er dauður fyrir meira en 20 árum. Bágt mun vera upp að spyrja það exemplar sem þessi Edda er eftir skrifuð. Jón Hákonarson 1701. Jón Þórðarson meinar að það sé ei sá Pétur imo non est, hann var á Fellsenda í Dölum. α] id est sem Hraundals Eddubókin er eftir skrifuð: β] upp á annan máta á saman [margar linur yfirstrikaðar].”
  • Seðill 3 (merktur c, 158 mm x 102 mm): “Pétur Þórðarson, Eddu prologist, bjó á Fellsenda í Miðdölum, var sonur sr. Þórðar (Brandssonar, Einarssonar) prests í Hjarðarholti. Var skáld. Relatio sr. Jóns Halldórssonar eftir hinni á Kálfalæk.”
  • Seðill 4 (merktur d, 154 mm x 97 mm): “Pétur Þórðarson á Hólmi faðir Þórðar Péturssonar skrifaði forgáða hönd, segir Þórður Pétursson. Þar af kann sluttast, að hann hefur ei skrifað (id est með sinni hendi) Hraundals-Eddu. Og mun hann ekkert eiga skilt við hana. Imo non Pétur sá Þórðarson bjó á Fellsenda í Dölum, Þórður faðir hans var Brandsson og var prestur í Hjarðarholti. Brandur var Einarsson bróðir herra Marteins [og] bjó á Snorrastöðum í Kolbeinsstaðahreppi, annar sonur Brands var sr. Ólafur Brandsson prestur á Kvennabrekku.”
  • Seðill 5 (merktur d, 158 mm x 103 mm): “Jón Þórðarson á Bakka á Eddu med præfatione Péturs Þórðarsonar og meinar þennan Pétur að vísu annan en bróður sinn α. [yfirstrikað: Þorsteins sögu Síðu-Hallssonar frá sr Þórði Jónssyni. Fragment faterum (?)] α þetta er víst, því Pétur sonur Þórðar Henrikssonar, gaf sig ekkert að slíku. Þessi Edda er nú mín ex cessione Jóns Þórðarsonar. Ég spurði Jón Þórðarson hvar þessa Eddu fengið hefði, nefndi hann mér manninn, í Borgarfirði, en ég gleymdi að teikna nafnið upp, var Finnsson einhver (minnir mig) skyldur Kálfalækjarfólki Pétur þessi bjó á Fellsenda í Miðdölum, var sonur sr. Þórðar Brandssonar í Hjarðarholti. ”
  • Seðill 6 (merktur e, sem er fysta blað tvinns, sem aftara blaðið er g-seðillinn, 159 mm x 101 mm): “Hraundals-Eddu hefur skrifað Nikulás Finnsson, sonur Finns Jónssonar yngra á Kálfalæk, lögréttumanns. Nikulás þessi er nú (1707) búðarmaður í Beruvík. Relat. sr. Helga á Staðarhrauni og sr. Jóns í Hítardal. Aðra eins Eddu skrifaði Jón Finnsson, bróðir Nikulásar, in octavo. Þessa Jóns Finnssonar Eddu hafði til láns sr. Jón Halldórsson í Hítardal, og heldur hann það vera þá sömu sem ég fékk af Jóni Þórðarsyni, vidit et inspexit. Jón skrifaði eftir hendi bróður síns Nikulásar, annað hvort Hraundals-Eddu eða annarri þvílíkri. En það fyrsta exemplarið af Eddu, sem Ni- [heldur áfram á næsta seðli] ”
  • Seðill 7 (merktur g, sem er aftara blað tvinns, sem fyrsta blað er e-seðillinn, 159 mm x 101 mm): “Nikulás eftirfylgdi og eftir skrifaði, var á pappír í 4to, komið præter propter fyrir 44 árum frá Jóni sál. Björnssyni á Syðra-Rauðamel, og fór þangað aftur þá uppskrift að var. Ekki voru allar vísurnar eða kvæðin í því Volumine, heldur skrifaði Nikulás það héðan og handan, Relat. sr. Jóns Halldórssonar 1708 eftir Jóni Finnssyni, sem býr á Hundastapa í Hraunhrepp. Exemplar Jóns Björnssonar meinast interciderad vera. að vísu er það ei hjá örfum [erfingjum]Jóns rel. sr. Jóns Halldórssonar. ”
  • Seðill 8 (merktur h, sem er fyrsta blað tvinns, sem aftara blað er iöseðillinn, 159 mm x 104 mm): “Ordo fabularum er allt eins og í minni Eddu usqve ad pag. m. 114 (stendur ofan item öllum blaðsíðum: Gylfaginningar usqve ad: pag. m. 102). Þá kemur sagan inn þar og Hrungnir, um Gróu völvu og Þórs för til Geirrauðargarða. Síðan þær dæmisögur er skíra hvar af gull hafi ýmis nöfn fengið usqve ad pag. mihi 192. Er svo sprungið [hlaupið?] yfir allar hinar kenningarnar er byrjast p. m. 114 seqvent. Og vísurnar í nefndum dæmisögum post pag. m. 114 þegar lipper gulls dæmisögunum líkur til pag. m. 322 usqve ad og continuerast pag. m. 382. Er þó þar í margt undanfelt, helst vísurnar, og aftur á móti nokkuð hér og hvar innflikkað úr þeim fyrri kenningunum sem byrjast pag. m. 114 strax (þessi partur kversins er úr máta rangt skrifaður, svo fann vegna orðanna [yfir, undirstrikað: kenninganna] af færingar ónýtur er) eftir þessar kenningar kemur háttatal er Snorri orti. Það er það stykki úr minni bók á pag. 382 usqve ad p. 432 (er það auðsýnilega tradux codicis regii en þó correct, og margt þar [heldur áfram á næsta seðli]”
  • Seðill 9 (merktur i, sem er aftara blað tvinns, sem fyrsta blað er g-seðillinn, 159 mm x 104 mm) í neðanfelt). Efter pag. mihi 432 kemur Skálda. Fabulæ sem fyrst [yfirstrikað: usqve ad p. m. 114] eru í bókinni og hinar usqve ad p. m. 192 eru tradux Codicis regii (non Wormiani) en libere hefur skrifað en þar með farið, skipt um orð, og hlaupið víða yfir, líka á stundum gauðrangt skrifað. Eftir gulls dæmisögurnar eru innflikkaðar nokkrar odæ úr Sæmundar-Eddu, áður en kemur til kenninganna, en það má endilega vera scribæ gjörningur, en ei Péturs sjálfs, því bókin er án efa apographum og því hét ég það úti í recensu ordinis bókarinnar, en annotera það hér mér til minnis.
  • Lýsing Jóns Sigurðssonar á AM 166 a-b 8vo liggur með handritinu.
  • Laus seðill með upplýsingum um forvörslu bands.

History

Origin

Handritið er skrifað á Íslandi. Skrifari var, að mati Árna Magnússonar, Nikulás Finnsson, sonur Finns Jónssonar yngra, lögréttumanns á Kálfalæk (blöð 1r-58v). Handritið er tímasett til 17. aldar í Katalog II, bls. 426, en virkt skriftartímabil Nikulásar hefst ca1664.

Provenance

Árni Magnússon fékk handritið hjá Jóni Hákonarsyni á Vatnshorni 1702 (sjá seðil).

Acquisition

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 26. október 1977.

Additional

Record History

VH skráði handritið 19. nóvember 2009,

ÞS skráði 29. apríl 2002.

Kålund gekk frá handritinu til skráningar14. mars 1890Katalog II>, bls. 426-27 (nr. 2376).

GV sló inn texta af seðlum Árna Magnússonar undir umsjón ÞS og með hliðsjón af gögnum frá MJ.

Custodial History

Viðgert og bundið af Birgitte Dall 1964.

Surrogates

  • Stafrænar myndir á www.sagnanet.is.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Negatíf filma á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, fengin hjá Arne Mann Nielsen í september 1971. Askja nr. 112..

Bibliography

AuthorTitleEditorScope
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Michael ChesnuttEgils saga Skallagrímssonar. Bind III. C- redaktionen, 2006; 21
Einar G. Pétursson“Höfundur Eddu”, Kona kemur við sögu2016; p. 163-165
Two versions of Snorra Edda. Edda Magnúsar Ólafssonar (Laufás Edda), Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi : Rited. Anthony Faulkes1979; p. 509 p.
Magnúsarkver. The writings of Magnús Ólafsson of Laufás, ed. Anthony Faulkes1993; 40: p. 144 p.
Hallgrímur PéturssonLjóðmæli 2ed. Margrét Eggertsdóttir, ed. Kristján Eiríksson, ed. Svanhildur Óskarsdóttir
Haukur Þorgeirsson, Teresa Dröfn Njarðvík“The Last Eddas on vellum”, Scripta Islandica2017; 68: p. 153-188
Jón Helgason“Nokkur íslenzk miðaldakvæði”, Arkiv för nordisk filologi1924; 40: p. 285-313
Kvæðabók úr Vigur AM 148, 8vo, Íslenzk rit síðari alda. 2. flokkur. Ljósprentanired. Jón Helgason
Íslenzk fornkvæði. Islandske folkeviser, ed. Jón Helgason1962-1981; 10-17
Jón Samsonarson, Stefán Karlsson, Ólafur Halldórsson“Heillavísa Bjarna (Samtíningur)”, Gripla1982; 5: p. 313-315
Jón Þorkelsson“Íslensk kappakvæði II.”, Arkiv för nordisk filologi1888; 4: p. 251-283
Didrik Arup Seip“Om et norsk skriftlig grunnlag for Edda-diktningen eller deler av den”, 1957; p. 81-207
« »