Handrit.is
 

Manuscript Detail

AM 721 4to

View Images

Helgikvæði; Iceland, 1500-1550

Name
Jón Arason 
Birth
1484 
Death
28 October 1550 
Occupation
Bishop 
Roles
Owner; Poet; Marginal 
More Details
Name
Halldór Bjarnason 
Occupation
Bóndi 
Roles
Marginal; Owner; Poet 
More Details
Name
Árni Magnússon 
Birth
13 November 1663 
Death
07 January 1730 
Occupation
Professor, Arkivsekretær (Secretary of the Royal Archives) 
Roles
Scholar; Author; Scribe; Poet 
More Details
Name
Valgerður Hilmarsdóttir 
Birth
15 May 1956 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Birth
02 June 1976 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Birth
19 August 1844 
Death
04 July 1919 
Occupation
Librarian, scholar 
Roles
Scholar 
More Details
Name
Giovanni Verri 
Birth
20 December 1979 
Occupation
Student 
Roles
student 
More Details
Name
Þórunn Sigurðardóttir 
Birth
14 January 1954 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Már Jónsson 
Birth
19 January 1959 
Occupation
 
Roles
Scholar 
More Details
Language of Text
Icelandic

Contents

1(1r-2v)
Guðmundardrápa
Author

Árni Jónsson

Incipit

… presta plágur holdsins klerkar þágu …

Note

Óheil; vantar framan af.

Keywords
2(2v-4v)
Boðorðadiktur
Incipit

Dikt eg ætla …

Explicit

“… koma að dæma alla …”

Note
Óheill; vantar innan úr og aftan af.

Efri hluti blaðs 3 hefur verið skorinn burtu.

Keywords
3(5r-8v)
Milska
Incipit

Faðir vor Kristur og friður hinn hæsti …

Explicit

“… fel ég svo Guði á hendi.”

Note

Óheil, vantar í handritið aftan við blað 6.

Keywords
4(8v-10r)
Meyjadrápa
Rubric

“Af heilögum meyjum”

Incipit

[H]eyrðu ómældur himnaveldis …

Explicit

“… blómið sælt að síðum dómi. Amen.”

Note

Óheil, vantar í handritið aftan við blað 8.

Keywords
5(10r-10v)
Cecilíudiktur
Incipit

Guð minn sæti …

Explicit

“… fagnað inni, frú Cecilíu minni.”

Keywords
6(10v-12v)
Vitnisvísur af Maríu
Incipit

Heyrðu til upphafsorða …

Explicit

“… sæt víf að eilífu.”

Note

Rifnað hefur upp í blað 11 og texti hefur skerts lítillega af þeim sökum.

Keywords
7(12v-13v)
Maríuvísur
Incipit

[M]ér gefi hljóð …

Explicit

“… þræl marga […]”

Note

Rifnað hefur upp í blöð 11, 12 og 13 og texti hefur skerts af þeim sökum.

Keywords
8(13v-14r)
Maríuvísur
Incipit

[D]ýrðar gefðu dóms vörð[ur] …

Explicit

“… um alla heims höll haldin með Guðs vald.”

Note

Rifnað hefur upp í blöð 13 og 14 og texti hefur skerts lítillega af þeim sökum.

Keywords
9(14r-15r)
Af einu ævintýri brúðkaupsvísur
Incipit

Jöfur gefi upphaf …

Note

Niðurlag kvæðisins er illlæsilegt.

Keywords
10(15r-15v)
Allra postula minnisvísur
Incipit

[P]étur er páfi drottins …

Explicit

“… signi hér sveit öll inní [sæ… ma....as] minni …”

Note

Letur er sums staðar æði máð og texti því illlæsilegur.

Keywords
11(15v-16v)
Maríuvísur
Incipit

[D]rottinn gef þú mér mátt …

Explicit

“… er lofar líkn, linna hér við fl[.]ður […]”

Note

Letur er sums staðar æði máð, rifa er í blaði 16 og texti því illlæsilegur.

Keywords
12(16v-17r)
Pétursdiktur
Incipit

[P]ostulann skulum vér prísa leita …

Explicit

“… honum sé vegur um aldir alda. Amen.”

Note

Letur er sums staðar æði máð, rifa er í blöðum 16 og 17 og texti því illlæsilegur.

Keywords
13(17r-17v)
Jakobsdiktur
Incipit

[P]rísa vilda eg prúðan dikt …

Explicit

“… Jesús alla náði.”

Note

Letur er sums staðar æði máð, rifa er í blaði 17 og texti því illlæsilegur.

Keywords
14(17v-19r)
MagnúsdikturMagnúsdiktur Eyjajarls
Incipit

[M]ína bið eg að málsnilld bæti …

Explicit

“… gengur hann í kirkju.”

Note

Letur er sums staðar æði máð og texti því illlæsilegur.

Keywords
15(19r-19v)
Nikulásdiktur
Incipit

[D]ýrðarfullur drottinn minn dugi þú mér …

Explicit

“… þú tak þá alla ýta snjalla á þitt vald, göfugligur Nikulás.”

Note

Letur er sums staðar æði máð, rifa er í blaði 19 og texti því illlæsilegur.

Keywords
16(19v-20r)
KrosskvæðiKrossvísur gömlu
Incipit

[G]uð himnanna græðari manna …

Note

Letur er sums staðar æði máð, rifa er í blöðum 19 og 20 og texti því illlæsilegur.

Keywords
17(20v-21r)
Maríukvæði
Incipit

[M]aría gef mér mælsku til …

Note

Letur er sums staðar æði máð, rifa er í blöðum 20 og texti því illlæsilegur.

Keywords
18(21r-21v)
Ólafsvísur
Incipit

[H]erra Ólaf hjálpari Noregs landa …

Explicit

“… lof þitt jafnan sungið sé. Amen.”

Note

Letur er sums staðar æði máð, rifið er upp í neðra horn blaðs 21 og texti þar því illlæsilegur.

Keywords
19(21v-22v)
Krossvísur
Incipit

[D]ýrðarfullur drottinn dýrka vilda eg þig …

Explicit

“… að birta þær letur.”

Note

Letur er sums staðar æði máð, rifið er upp í neðra horn blaðs 21 og efra horn blaðs 22 og texti þar því illlæsilegur.

Keywords
20(22v-23r)
Krossvísur
Incipit

[H]lýði allir ýtar snjallir …

Note

Letur er sums staðar æði máð og texti því illlæsilegur.

Keywords
21(23r)
Krosskvæði
Incipit

[H]elgan kross að heiðra má …

Explicit

“… í dýrligum dauða.”

Note

Letur er orðið máð og því illlæsilegt að hluta.

Keywords
22(23r-24r)
Maríukvæði
Incipit

[H]eyrðu hjálpin skæra …

Explicit

“… þótt fari til allir senn.”

Note

Letur er sums staðar æði máð og skemmd er í blöðum 23 og 24 og texti því illlæsilegur.

Keywords
23(24r-25r)
Maríukvæði
Incipit

[F]ljóðið eikk [sic] finnast má …

Note

Letur er sums staðar æði máð og skemmd er í blöðum 24 og 25 og texti því illlæsilegur.

Keywords
24(25r-25v)
Bartholomeusdiktur
Incipit

[D]rottinn gef [þú að] dikturinn mætur …

Note

Letur er sums staðar æði máð og skemmd er í blaði 25 og texti því illlæsilegur. Blað 25v er nánast ólæsilegt.

Keywords

Physical Description

Support
Skinn.
No. of leaves
i + 25 blöð + i (173 mm x 150 mm).
Foliation

Blaðmerkt er 1-25.

Collation

Fjögur kver + eitt stakt blað.

  • Kver I: blöð 1-4, 1 tvinn + 2 stök blöð.
  • Kver II: blöð 5-10, 3 tvinn.
  • Eitt stakt blað: blað 11.
  • Kver III: blöð 12-19, 4 tvinn.
  • Kver IV: blöð 20-25, 3 tvinn.

Condition

  • Það vantar framan og aftan af handritinu og aftan við blöð 6 og 8 og ef til vill víðar.
  • Efri helmingur blaðs 3 hefur verið skorinn burt.
  • Mörg blöð eða hlutar blaða eru illlæsilegir eins og athugasemdir í innihaldslýsingu gefa til kynna. Á mörgum blöðum eru göt og rifur (sbr. t.d. blöð 10, 11 og 12), og mörg blöð eru einnig blettótt, máð og skítug (sbr. t.d. blöð 4, 15, 20r-25v).

Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 120-130 mm x 120-125 mm
  • Línufjöldi er ca 28-33.

Additions

  • Síðutitlum er bætt við á 17. öld (sjá t.d. blöð 9v-10r).
  • Skrifað er á spássíu blaða 21v og 22r.

Binding

Band (175 mm x 175 mm x 29 mm) er frá því 1967.

  • Spjöld eru klædd fínofnum striga; leður er á kili og hornum. Kver eru fest á móttök.
  • Handritið liggur í blárri strigaklæddri öskju með leðurkili.

Accompanying Material

Seðlarnir eru bundnir í eitt kver sem fest er á móttak fyrir aftan fremra saurblað. Það samanstendur af fjórum blöðum og tveimur stökum (minni) blöðum sem límd eru inn í kverið. Alls er því um sex seðla að ræða; fimm með hendi Árna Magnússonar, sá sjötti er auður:

  • a-c. Þrír seðlar sem á er yfirlit yfir efni handritsins.
  • Seðill 1 (merktur a, 165 mm x 134 mm) “1. Árna abóta carmen um Guðmund biskup. Desunt prima. 2. Um boðorð drottins. Dikt ég ætla um dyr og frið drottins boðorð að smíða. 3. Milska, sine itulo tamen. Habeo aliunde. 4. Af heilögum Meyjum (ubi manu recentiori annotatum est). Heyrðu ómældur himnaveldis. Habeo aliunde +5. Cecilíudiktur. Guð minn sæti blíðki og bæti brjóst innilegt. 6. [yfirstrikað: Andrésdiktur rísi faldur.] Vitnis vísur (af Maríu). Heyrðu til upphafsorða, alls vinnandi minna. Habeo aliunde +7. Maríuvísur. Mér gefi hlið[?] sá er heyrir hjarta mitt og bjarta. 8. Maríuvísur. Dýrðar gefðu dómsvörður. Habeo aliunde. 9. Jöfur gefi upphaf. +10. Postulavísur [yfirstrikað: Pétursdiktur] nisi fallar. Pétur er páfi drottins. +11. Maríuvísur [yfirstrikað: Jakobsdiktur] nisi fallar. Drottinn gef þú mér mátt. [Efnisskrá heldur áfram á seðli merktur b.]”
  • Seðill 2 (merktur a, 165 mm x 134 mm) “+12. Pétursdiktur. Postulann skulum vér prísa leita. +13. Jakobsdiktur prísa valda ég prúðan dikt. +14. Magnúsdiktur (Eyjajarls). +15. Nikulásdiktur. Dýrðarfullur drottinn minn. 16. Krossvísur. Guð himnanna. Habeo aliunde +17 Maríuvísur. María gef mér mælsku til, megi ég diktur vanda. +18. Ólafs konungs vísur helga. Herra Ólaf hjálpari Noregs landa. 19. Hvítakrossvísur. Carmen de Christo et Maria. Dýrðarfullur drottinn minn, dýrka vildi ég þig. 20. Hlýði allir ýtar snjallir óði mínum etc. Brjóstið fara, sargar bára slær og leikur. +21. Krossvísur. Helgan kross að heiðra má. 22. Carmen de Maria. Heyrðu hjálpar skæra. 23. Carmen aliud de Maria. Fljóðið ekki finnast má. [Efnisskrá heldur áfram á seðli merktur c.]”
  • Seðill 3 (merktur c, 165 mm x 134 mm) “24. Carmen de s. Bartholomeo. Drottinn gef þú að dikturinn mætur.”
  • d. Seðill (163 mm x 104 mm) með upplýsingum um eiganda og aðföng“Halldór Bjarnason (hins Brennda) í Breiðadal í Önundafirði skal eiga kver á kálfskinni og þar á mörg pápísk kvæði. Sigurði Sigurðssyni frá Holti í Önundafirði gefin Commission kver um 1704 in Aprili. Þetta er kverið, og vill eigandinn hafa það aftur síðan, skrifar sr. Sigurður Jónsson, Hörðadal hvar í þessar Boðorðavísur standa. Halldór hefur fengið bókina hjá Þorkötlu á Lokinhömrum. Halldór seldi mér þetta kver 1705 á Alþingi og er það betalað. ”
  • e. Seðill með vísun (“Það sem hér vantar í þessar Boðorðavísur, kann fyllast úr Rímnabókinni í 4to frá Hóli í H” í annað handrit með Boðorðadiktum, þ.e. rímnabók í kvartóbroti frá Hóli í Hörðadal (sjá AM 720 b 4to).
  • Ómerktur og auður seðill. Síðasta blað í seðlakverinu.
  • Laus seðill með upplýsingum um forvörslu bands.

History

Origin

Handritið er skrifað á Íslandi. Það er tímasett til fyrri hluta 16. aldar. Kålund bendir á að þar sem handritið innihaldi kvæði eftir Jón Arason biskup, geti það ekki hafa verið skrifað fyrr en á fyrri hluta 16. aldar, þó að skriftin o. fl. virðist benda til 15. aldar (Katalog II 1894:149).

Provenance

Halldór Bjarnason á Breiðdal í Önundarfirði seldi Árna Magnússyni bókina á alþingi 1705, en hann hafði fengið hana hjá Þorkötlu nokkurri á Lokinhömrum.

Acquisition

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 3. maí 1988.

Additional

Record History

VH skráði handritið 7. ágúst 2009,

 DKÞ skráði handritið 29. október 2003.

Kålund gekk frá handritinu til skráningar 22. október 1888.Katalog II>, 149-150 (nr. 1818).

GV sló inn texta af seðlum Árna Magnússonar undir umsjón ÞS og með hliðsjón af gögnum frá MJ.

Custodial History

Viðgert og bundið í ágúst 1967. Eldra band fylgdi ekki.

Surrogates

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi.

Bibliography

AuthorTitleEditorScope
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Katrínar saga, ed. Bjarni Ólafsson, ed. Þorbjörg Helgadóttir2017; 93: p. xliii, 150
Haukur Þorgeirsson“Dróttkvæður Heimsósómi”, Gripla2014; 25: p. 143-161
Íslensk miðaldakvæði I.2ed. Jón Helgason
Valgerður Kr. BrynjólfsdóttirMeyjar og völd : rímurnar af Mábil sterku
« »