Handrit.is
 

Manuscript Detail

AM 640 4to

View Images

Nikulásarsaga og skjöl er varða Ærlæk í Öxarfirði; Iceland, 1450-1499

Name
Árni Magnússon 
Birth
13 November 1663 
Death
07 January 1730 
Occupation
Professor, Arkivsekretær (Secretary of the Royal Archives) 
Roles
Scholar; Author; Scribe; Poet 
More Details
Name
Jón Magnússon 
Birth
1600 
Death
1700 
Occupation
Priest 
Roles
Owner 
More Details
Name
Björn Pálsson ; junkur 
Occupation
 
Roles
Owner 
More Details
Name
Björn Magnússon 
Birth
1623 
Death
1697 
Occupation
District/county magistrate 
Roles
Owner; Author 
More Details
LATIN SMALL LETTER O WITH CURLLATIN SMALL LETTER O WITH CURL

Special character shown similar to its original form.

Name
Jón Ólafsson 
Occupation
 
Roles
Owner 
More Details
Name
Valgerður Hilmarsdóttir 
Birth
15 May 1956 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Birth
02 June 1976 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Birth
19 August 1844 
Death
04 July 1919 
Occupation
Librarian, scholar 
Roles
Scholar 
More Details
Name
Giovanni Verri 
Birth
20 December 1979 
Occupation
Student 
Roles
student 
More Details
Name
Þórunn Sigurðardóttir 
Birth
14 January 1954 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Már Jónsson 
Birth
19 January 1959 
Occupation
 
Roles
Scholar 
More Details
Language of Text
Icelandic

Contents

1(1-54v:5)
Nikulás saga
Author

Bergur Sokkason

1.1(1r)
Bréf Bergs Sokkasonar ábóta.
Incipit

Öllum Guðs vinum og sínum …

Explicit

“… fyrir mína hönd svo að gjöra að í þessum stað segist skynsamliga. Ave Maria.”

Keywords
1.2(1r)
Prologus
Rubric

“Prologus”

Incipit

Það orð er í upphafi var með Guði …

Explicit

“… svo sem heilsanarbréfi undir kærleik ástarinnar.”

Keywords

1.3(2r)
Bréf Jóhannesar djákna af Athanasi
Incipit

Jóhannes, minnstur djákn í Guðs kristni …

Explicit

“… undir þínu trausti upptekið mál, sem Guð gefur skilja.”

Keywords
1.4(2v-54v:5)
Nikulásar saga
Incipit

Þá er liðið var frá hingaðburð vors drottins Jesú …

Explicit

“… einn almáttigur Guð yfir allar veraldir veralda. Amen.”

2(54v:6-7)
Um vígslu kirkjunnar á Ærlæk í Öxarfirði
Note

Fram kemur að kirkjan var vígð af Guðmundi biskupi “messudag Laurenci undir hans helgun og Nikulai”.

3(54v:8-54v:28)
Skrá um eignir kirkjunnar á Ærlæk í Öxarfirði
Incipit

Nú svo miklir peningar …

Note

Skráin er að því er fram kemur frá þeim tíma “þá Narfi skildist við en Jón Þorsteinsson tók við”.

Á efri spássíu hefur verið skrifað ártalið 1504, að því er virðist með sömu hendi: “Anno domini M d. iiii ar”.

Keywords
4(55r-66r)
NikulásartíðirOfficium Sct. Nicholai
Note

Tíðirnar samanstanda af latneskum sálmum með nótum og lesum á latínu. Á eftir fylgir ein af dæmisögum Jesú úr Matteusarguðspjalli og sálmur sem vantar aftan af.

“Tíðagjörðin í Ærlækjarbók er uppskrift, en ekki verður nú fundið forritið… Mér sýnist að forrit tíðanna hafi verið gamalt og sum andstefin megi rekja til textahefðar á meginlandi Evrópu og í Englandi.” (Sverrir Tómasson 2003, s. 90)

5(66v:1-4)
Um bygging Ærlækjarkirkju 1540
Note

Þessar fjórar línur, sem eru með annarri hendi en aðalskrifarans og illlæsilegar, eru í uppskrift Árna Magnússonar  á meðfylgjandi seðli.

5(66v:5-66v:17)
Nikulásvísur
Incipit

Nikulám skulu vér heiðra hér

Explicit

“af vosi og vanda”

Note

Hér er um nokkrar vísur um Nicholai á íslensku að ræða og á eftir þeim fylgir svofelldur lagboði: “Skulu þessar vísur syngjast með eitt lag og preter rerum er sungið, hverjar tvær með sama lag svo sem prófan gengur utan síðasta vísan syngist með eitt lag og alle psallite.”

Keywords

Physical Description

Support
Skinn.
No. of leaves
i + 68 blöð + i blað (182 mm x 152 mm).
Foliation

Blaðmerkt 1-66 + 27bis og 36bis.

Collation

Níu kver.

  • Kver I: blöð 1-8; 4 tvinn.
  • Kver II: blöð 9-16; 4 tvinn.
  • Kver III: blöð 17-23; 3 tvinn +1 stakt blað.
  • Kver IV: blöð 24-27bis, 28-30; 4 tvinn.
  • Kver V: blöð. 31-36bis, 37; 4 tvinn.
  • Kver VI: blöð.38-47; 5 tvinn.
  • Kver VII: blöð 48-54; 3 tvinn + 1stakt blað.
  • Kver VIII: blöð 55-60; 3 tvinn.
  • Kver IX: blöð 61-66; 2 tvinn + 2 stök blöð.

Condition

  • Vantar neðri spássíu á blaði 8.
  • Blað 10 er óreglulegt í lögun.

Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 122-130 mm x 115-120 mm.
  • Línufjöldi er ca 26-27.

Script

Að mestu með einni hendi (árléttiskrift):

  • Upprunalegur hluti handritsins, blað 1r-54v:5 er með einni hendi, líklega þeirri sömu og er á AM 621 4to (sbr. Katalog II, bls. 48) (sjá nánar “Spássíugreinar og aðrar viðbætur”).

Decoration

Rauðir og grænir upphafsstafir (sjá t.d. á blöðum11v-12r).

Rauðritaðar fyrirsagnir (sjá t.d. blöð 38v-39v).

Musical Notation

Nótur/nótnaskrift er á blöðum 55r-60v og 63r-66r.

Additions

  • Línur 6-7 á blaði 54v eru viðbót með annarri hendi, tímasettar til ca 1504 (sbr. ONPRegistre, bls. 457, og Katalog II, bls. 48).
  • Línur 8-28 á blaði 54v eru viðbót með annarri hendi, tímasettar til ca 1504 (sbr. ONPRegistre, bls. 457, og Katalog II, bls. 48).
  • Vera má að tvö síðustu kverin, blöð 55-66, séu innskotsblöð, sem tilheyrðu handritinu ekki í upphafi.
  • Línur 1-4 á blaði 66v eru viðbót með annarri hendi, tímasettar til ca 1540 (sbr. ONPRegistre, bls. 457, og Katalog II, bls. 48).
  • Nikulásvísur á blaði 66v eru viðbót með annarri hendi (sbr. Katalog II, bls. 48). Árni Magnússon telur þær ekki mjög gamlar (sbr. AM 435 a 4to, bl. 17v (bls. 12 í prentaðri útgáfu)).
  • Spássíugrein á blaði 31v, er e.t.v. með hendi skrifara: “Bók þessa gaf Jón Ólason Guði og sankti Nicholae og kirkjunni á Ærlæk. Bið fyrir mér dándikarl.”.
  • Kristilegar vísur eru á spássíu blaða 3v, 21v og 36bisv.
  • Ártalið 1633 er á spássíu blaði 39r.
  • Vísa til heilags Nikulásar (ókláruð) er á spássíu blaðs 39v.
  • “Sr. Jón Magnússon á þessa bók”,stendur á neðri spássíu blaðs 40r og á neðri spássíu blaðs 63v stendur: “Síra Jón Magnússon á bókina með réttu en enginn annar.”
  • Nafn Björns Pálssonar er á spássíu blaðs 49v: “Hederlig Björn Pálsson | Junkur Íslenskur”.
  • Vísa á spássíu blaðs 53r: Þetta er Þorláks saga.

Binding

Band 192 mm x 170 mm x 42 mm):

Spjöld eru klædd gulleitum pappír. Bókfell er á hornum og kili. Saurblöð tilheyra þessu bandi. Handritið liggur í ljósri strigaklæddri öskju.

Accompanying Material

Þrír fastir seðlar með hendi Árna Magnússonar, tveir eru á milli saurblaðs og blaðs 1r; sá þriðji er aftan við textablokkina fyrir framan aftara saurblað:

  • 1) Á fyrsta seðlinum (b-seðlinum) (148 mm x 97 mm) eru upplýsingar þess efnis að Björn Magnússon hafi sagt Nikulás sögu þessa hafa fylgt kirkju heilags Nikulásar að Ljósavatni “Þessa Nikulass sogu seger Biorn Magnusson fylgt hafa S. Nicolai kirkiu ad Liosavatne. Enn þad mun ei rett vera. hun hefur öefad vered kirkiu eign ad læk”
  • 2) Á öðrum seðli (a-seðlinum) (140 mm x 137 mm) kemur fram nafn sögunnar og safnmark sem og upplýsingar um eftirrit þess AM 644 4to“Nikulass saga erkibiskups integra est contuli. No 640. af henni hef eg copiu ei goda [með yngri hendi: i AM 644 4to]”
  • 3) Á þeim þriðja (c-seðlinum, aftast) (166 mm x 100 mm) koma fram upplýsingar er varða kirkjuna á Ærlæk“Kirkiu a Ærlæk liet giora aboti Petur smidadi hana ablavdur grimsson var þa biskup Jonn Arason a Holum konungur Kristern yfir Danmark og Noregi biskup avgmundur i Skalhollti var þa lidit fra guds urd M.D.xl: ar”

History

Origin

Handritið er skrifað á Íslandi. Upprunalegur hluti þess (blöð 1r-54v:5) er tímasettur til síðari hluta 15. aldar (sbr. ONPRegistre, bls. 457), en til 15. aldar í Katalog II, bls. 48.

Provenance

Bókin tilheyrði kirkjunni á Ærlæk í Norður-Þingeyjarsýslu og var upprunalega gefin henni af Jóni Ólasyni (sbr. blað 31v og AM 435 a 4to, blað 17v). Sr. Jón Magnússon hefur síðar átt bókina (sbr. blað 40r og 63v). Vera má að Árni Magnússon hafi fengið bókina frá Birni Magnússyni, sem sagði hana hafa fylgt kirkju heilags Nikulásar að Ljósavatni (sbr. seðil 1r).

Acquisition

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 18. apríl 1995.

Additional

Record History

VH skráði handritið 2. september 2009,

 DKÞ 5. september 2003

Kålund gekk frá handritinu til skráningar 21. apríl 1888.Katalog II>, bls. 48 (nr. 1627).

GV sló inn texta af seðlum Árna Magnússonar undir umsjón ÞS og með hliðsjón af gögnum frá MJ.

Custodial History

Viðgert í janúar til febrúar 1995 og sett í öskju. Með fylgdi nákvæm lýsing á viðgerð og ljósmyndun.

Surrogates

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen í júní 1973.

Bibliography

AuthorTitleEditorScope
Sverrir Tómasson 2003, s. 90
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Ordbog over det norrøne prosasprog: Registreed. Den arnamagnæanske kommision
« »