Handrit.is
 

Manuscript Detail

AM 622 4to

There are currently no images available for this manuscript.

Helgikvæði; Iceland, 1549

Name
Sigurður blindur 
Occupation
 
Roles
Poet 
More Details
Name
Jón Hallsson 
Death
1538 
Occupation
District/county magistrate 
Roles
Poet 
More Details
Name
Jón Arason 
Birth
1484 
Death
28 October 1550 
Occupation
Bishop 
Roles
Owner; Poet; Marginal 
More Details
Name
Gísli Jónsson 
Birth
1515 
Death
03 September 1587 
Occupation
Bishop 
Roles
Owner; Scribe; Author 
More Details
Name
Selárdalur 
Parish
Bíldudalshreppur 
County
Vestur-Barðastrandarsýsla 
Region
Vestfirðingafjórðungur 
Country
Iceland 
More Details
Name
Árni Magnússon 
Birth
13 November 1663 
Death
07 January 1730 
Occupation
Professor, Arkivsekretær (Secretary of the Royal Archives) 
Roles
Scholar; Author; Scribe; Poet 
More Details
LATIN SMALL LETTER O WITH CURLLATIN SMALL LETTER O WITH CURL

Special character shown similar to its original form.

LATIN CAPITAL LETTER O WITH CURLLATIN CAPITAL LETTER O WITH CURL

Special character shown similar to its original form.

Name
Þórður Pétursson 
Occupation
 
Roles
Owner 
More Details
Name
Helga Gísladóttir 
Occupation
 
Roles
Owner 
More Details
Name
Þórunn Sigurðardóttir 
Birth
14 January 1954 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Birth
19 August 1844 
Death
04 July 1919 
Occupation
Librarian, scholar 
Roles
Scholar 
More Details
Name
Giovanni Verri 
Birth
20 December 1979 
Occupation
Student 
Roles
student 
More Details
Name
Már Jónsson 
Birth
19 January 1959 
Occupation
 
Roles
Scholar 
More Details
Note
Á fyrstu 11 blöðunum eru stutt kvæði með nótnaskrift o.fl. á latínu, dönsku, þýsku og íslensku. Ef til vill hefur þeim verið bætt við þegar handritið var bundið 1549. Margir textarnir eru skertir vegna skemmda á handritinu.
Language of Text
Icelandic (primary); Latin

Contents

1(1v)
No Title
Incipit

Ave funda Dauidis que Goliam perstrauerat …

Language of Text

Latin

Keywords
2(1v)
No Title
Incipit

Congaudeat tua fidelium …

Language of Text

Latin

Keywords
3(1v-2r)
No Title
Incipit

O Maria generosa mater regis et filia …

Language of Text

Latin

Keywords
4(2r)
No Title
Incipit

Benedicite tres personas trinitatis …

Language of Text

Latin

Keywords
5(2r-v)
No Title
Incipit

Diuinum mister[ooooo]odo declarat …

Language of Text

Latin

Keywords
6(2v)
No Title
Incipit

Jesus Kristus nostra salus …

Language of Text

Latin

Keywords
7(2v-3r)
No Title
Incipit

Vintur og frost það kemur með ís og horror …

Language of Text

Icelandic

Keywords
8(3r)
No Title
Incipit

… með prís og decor …

Note

Fyrstu orðin hafa trosnað af.

Language of Text

Icelandic

Latin

Keywords
9(3r)
No Title
Incipit

Pater dei lumen rei peruia …

Language of Text

Latin

Keywords
10(3r-3v)
No Title
Incipit

Pu[oo] nobilis nascit rector ange …

Language of Text

Latin

Keywords
11(3v-4r)
No Title
Incipit

Maria ros coelorus? flos …

Language of Text

Latin

Keywords
12(4r)
No Title
Incipit

… fructife ooons oogoo fronduit et floris …

Language of Text

Latin

Icelandic

Keywords
13(4r-4v)
No Title
Incipit

Cece? mundi gaudium ecce ialus gentrum …

Language of Text

Latin

Icelandic

Keywords
14(4v)
No Title
Incipit

Auid quedam domina vallde potens et clava …

Note

Kvæðið endar á lágþýsku en er annars á latínu.

Language of Text

Icelandic (primary); German

Keywords
15(5r)
No Title
Incipit

… dig vid din søn Christum …

Note

Fyrstu orðin hafa trosnað af.

Lútherskur sálmur.

Language of Text

Danish

Keywords
16(5r-5v)
Tafla yfir sunnudagaguðspjöll
Incipit

Mors tua …

Language of Text

Latin

Keywords
17(5v)
Um helgidaga ársins
Incipit

Minnstu að [á] heilu árinu eru þrettán sunnudagar …

Language of Text

Icelandic

Keywords
18(6r)
Skrá yfir bækur Biblíunnar
Rubric

“Bækur hins gamla lögmálsins”

“Bækur hins nýja lögmálsins”

Note

Í þremur dálkum.

Language of Text

Icelandic

Keywords
19(6v-7r)
Drykkjuvísa
Incipit

Mihi est propositum in taberna mori …

Language of Text

Latin

Keywords

20(7r-7v)
No Title
Incipit

Dies est laetitiæ in ortri regali …

Language of Text

Latin

Keywords
21(7v-8v)
Lied von König Ludwig von Ungarn
Incipit

Klecklick so wille wÿ heuenn an vnde syngenn …

Language of Text

German

Keywords

22(8v-9r)
No Title
Incipit

Sallat scolaris cotio in hoc commnio …

Language of Text

Latin

Keywords
23(9r-10v)
No Title
Incipit

Amor patris et filii …

Language of Text

Latin

Keywords
24(10v-11r)
No Title
Incipit

Sol sol nastitur de virgine …

Note

Bl. 11 upprunalega autt utan 5 línur (4 nótnalínur og 1 texta) efst á rektósíðu.

Language of Text

Latin

Keywords
25(12r-21r)
Lilja
Author

Eysteinn Ásgrímsson

Rubric

“Hér hefur Lilju bróður Eysteins”

Incipit

Almáttugur Guð allra stétta …

Explicit

“… víst ef léki á dominus tecum. Amen”

Keywords
26(21r-29r)
Milska
Rubric

“Hér hefur Rósu sem Sigurður blindur hefur kveðið ”

Incipit

Faðir vor Kristur fríður hinn hæsti …

Explicit

“… endann fel eg nú guði á hendi. Amen”

Note

Röng yfirskrift.

Keywords
27(29r-39r)
Rósa
Rubric

“Maríu vísur”

Incipit

Faðir og son á hæstum hæðum …

Explicit

“… enda fel eg svo guði á hendi. Amen”

Note

Óheil, vantar tvö bl. (frá erindi 109, línu 3-133, línu 6).

Síðari tíma fyrirsögn.

Keywords
28(39r-45r)
Píslarkross
Incipit

Græðarinn lýðs og landa …

Explicit

“… svo endist vísan mín. Amen”

Note

Kvæðið er kallað Píslarkross í Katalog II 1894 og hjá Jóni Þorkelssyni 1888:46

Keywords
29(45r-46v)
Adams óður
Incipit

Allra hlutanna er upphaf …

Explicit

“… frá föður himna …”

Note

Vantar aftan af.

Keywords
30(47r-48r)
Ellikvæði
Incipit

oooins lætur hún allan dofna …

Explicit

“… um allan aldur alda. Amen”

Note

Vantar framan af.

Bibliography

Kvæðasafn 1922-27:251-256

Keywords
31(48v-53v)
PíslargráturKrossgrátur
Rubric

“Krossgrátur”

Incipit

Faðir vor Kristur í friðinum hæsta …

Explicit

“… guði í vald um aldir alda. Amen”

Note

Á efri spássíu með 17. aldar hendi: “Píslargrátur bps Jóns”

Á eftir kvæðinu hefur texti verið skafinn burtu (neðri hluti bl. 53v).

Keywords
32(54r-66v)
Gimsteinn
Author

Hallur Ögmundsson

Rubric

“Hér hefur upp krossdrápu Halls prests”

Incipit

Heyr ilmanda hjartans yndi …

Explicit

“… send um alla veröld án enda.”

Note

Heiti kvæðisins kemur fyrir í lokaerindi.

Skrifarinn hefur víða bætt við klausum á latínu sem vísa til innihalds kvæðisins, einkum á neðri spássíu og í lokin.

Keywords
33(66v-68r)
Maríuvísur
Author

Hallur Ögmundsson

Rubric

“Maríu vísur Halls prests”

Incipit

Sælust sjóvar stjarna …

Explicit

“… eg læt svo fræðið falla.”

Note

Fyrirsögnin er ólæsileg en Árni Magnússon skrifar hana aftur á spássíu.

Keywords
34(68r-73r)
Mikaelsflokkur
Author

Hallur Ögmundsson

Rubric

“Hér hefur Michaelsflokk Halls prests”

Incipit

Óðar gef þú upphaf …

Explicit

“… blífa nú og að eilífu.”

Bibliography

Kvæðasafn 1922-27:370-85.

Keywords
35(73r-81v)
Nikulásdrápa
Author

Hallur Ögmundsson

Rubric

“Hér hefur Nikulásdrápu Halls prests”

Incipit

Í nafni Guðs vil ég upphaf efna …

Explicit

“… svo blífi þær að eilífu. Amen”

Keywords
36(81v-89v)
Náð
Author

Hallur Ögmundsson

Incipit

Heyr mildingur allra alda …

Explicit

“… enda fel eg svo þér á hendi. Amen”

Note

Heiti kvæðisins kemur fyrir í lokaerindi.

Keywords
37(90r-90v)
Maríublóm
Author

Hallur Ögmundsson

Rubric

“Vísur af o bone Jesú: hefur Hallur p. Ögmundsson erind[jn ort?]”

Incipit

Heyr mig, Jesú, hjálparinn mætur …

Explicit

“… göfuglig hjálparbry[nja] …”

Note

Einungis upphaf, endar í 11. erindi, 2. ljóðlínu.

Keywords

Physical Description

Support
Skinn.
No. of leaves
i + 90 + i blöð (150-162 mm x 125-132 mm). Bl. 1r upprunalega autt.
Foliation

Síðari tíma blaðsíðumerking með bleki, 1-178.

Collation

Ellefu kver, auk 6 stakra blaða og tvinns:

  • Kver I: 8 blöð, 4 tvinn.
  • 3 stök blöð.
  • Kver II: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver III: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver IV: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver V: 6 blöð, 3 tvinn.
  • Kver VI: 8 blöð, 4 tvinn.
  • 3 stök blöð
  • Tvinn: 2 blöð
  • Kver VII: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver VIII: 6 blöð, 3 tvinn.
  • Kver IX: 6 blöð, 3 tvinn.
  • Kver X: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Kver XI: 8 blöð, 4 tvinn.
  • Stakt blað (leifar af aftasta kveri handritsins).

Condition

  • Á eftir bl. 38 vantar tvö blöð, á eftir bl. 46 vantar blað/blöð, einnig vantar aftan af handritinu.
  • Texti á neðri hluta 53v skafinn burt.
  • Texti sumra blaða skertur vegna fúa, einkum við kjöl.
  • Strikað yfir texta á 90r-v.

Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er 112-117 mm x 92-95 mm.
  • Línufjöldi er að jafnaði 24.
  • Stafir víða dregnir út úr leturfleti.

Script

Með hendi séra Gísla Jónssonar í Selárdal, síðar Skálholtsbiskups, síðléttiskrift.

Decoration

Spássíumynd af konu neðst á 49v.

Upphafsstafir kvæða pennaflúraðir, sums staðar með laufskreytingum og skreyttir með rauðu og grænu bleki, skrautlegastir á 1v, 12r, 21r, 29r, 48v, 56v, 66v.

Stórir pennaflúraðir upphafsstafir víða (sums staðar með laufskreytingum, annars staðar fylltir), skrautlegastir á 25v, 26v, 33v, 39r, 45r, 58v, 76v, 77r-v, 78v, 81v.

Fyrirsagnir oft rauðritaðar.

Krossar af ýmsum stærðum og gerðum víða á spássíum, t.d. 1v, 14r-18v, 23r-26r, 33r-37r, 51v, 56v, 57v-58v, 59v-60r, 75r-77v, 83r-86r.

Flúr á neðri spássíu 36v-37r, 59v, 63r, 65r, 69v, 87v.

Bendill á 2v.

Musical Notation

Nótur á 1r-5r, 6v-7v, 8v-11r.

Additions

  • Bl. 1-11 gætu verið innskotsblöð.
  • Á 11r-v hefur íslensku fornkvæði verið bætt við með 17. aldar hendi, Svenska vísan hún er sig svo löng.
  • Spássíugreinar, athugasemdir og pennakrot á 2r 4r, 11v-12v, 13r, 19v, 22v, 24r, 26r-v, 28v, 41v, 42v, 43r, 45r, 47v, 48r, 49r, 57r, 59r, 66r-v, 68r (leiðr.), 90v (nöfn vikudaga).
  • Latneskar biblíuklausur á neðri spássíu 54r-67r, 77v-78r, 84r.
  • Fyrirsagnir með hendi Árna Magnússonar á spássíum 12r, 47r, 54r, 66v, 68r, 73r, m.a.h. á 39r, 48v.
  • Tölustafir á ytri spássíu 80r-81v.
  • Áherslumerki á stöku stað, t.d. á 4v, 6r.

Binding

Band frá febrúar 1972 (182 mm x 155 mm x 80 mm). Leður á kili og hornum, pappaspjöld klædd fínofnum líndúki. Saumað á móttök. Saurbl. í bandi. Handritið liggur í öskju.

Accompanying Material

15 fastir seðlar með hendi Árna Magnússonar:

  • Seðill 1 (159 mm x 105 mm) “fra Þorde Petursyne ä Holme oeg true til eignar. No 622. boken hefur til forna ätt heima ä Sudur reykium i Mosfellzsveit.”
  • Seðill 2 (126 mm x 98 mm) “Helga Gisladottir saugd er a þessa bok......faudur minum Gisla Jonssyne p. anno Domini 1549. þetta stendur framanä bokinni. ä spatiunne stendur i einum stad: Eg ä heima ä Reykium, seiger skeiddan. ”
  • Seðill 3 (160 mm x 110 mm) “hiä Þorde Peturssyne ä Holme [nu hiä mier] bk i litlu 4to. þar ä varæ odæ Latinæ, Danicæ, germanicæ; svenska visan hun er sig so laung. maurg er mannsins pina. hver ei sver ei sialigt vif. hæc manu recentiore. Lilia brodur Eysteins [yfirstrikad: Rosa Sigurdar Blinda] (oc) incipit: Fadir vor Kristur fridr hinn hæste, fyrr smidandi attir tid. þetta er Rosa. Mariuvisur: fader og son ä fæstum fædum. eru langar. Grædarinn lydz og landa. allra hluta er upphafi ord Elleqvæda Jonns Hallzsonar. Pislargratur biskups Jons (kallast þar Krossgratur. incipit: fader var kristur i fridinum Dæglur: gaf eg mig allan grædara mïnum. manu recenti. kvædi um Olaf Halga. Kotldræmur. manu recenti. Krossdrapa hallz prestz. er long. Michaelisflockur hallz prestz. Michaelisdrapa Hallz prestz Heijr milldingur allra allda.”
  • Seðill 4 (159 mm x 106 mm) “0] hier hefur Rosu sem Sigurdur blindur hefur kuedit. absque dubio ad imitationem Liliu. [fyrir neðan:] Bokin er komin til Þordar Peturssonar ä Holme, fra Sudur Reykium i Mosfellzsveit.”
  • Seðill 5 (milli bl. 22v og 23r, 122 mm x 59 mm) “þessa Liliu hefi eg sialfur uppskrifad, vantar ad conferera. hier hefur Liliu brodur Eysteins Einarssonar. Eins er olldungis olæselegt og epter gátu alleina. enn eitthvad hefe þar ritad vered.”
  • Seðill 6 (165 mm x 106 mm) “J þessum papisku qvædum er margt plusqvam superstitiosum, og samt penitus impium. Eru þau giórt skommu fyrer reformationem, þä notitia var so sem under lok lidin i Jslandi.”
  • Seðill 7 (122 mm x 81 mm) “þesse pislargratur er afcopieradur”
  • Seðill 8 (163 mm x 103 mm) “NB. Ef biskup Jon er uere athor [yfirstrikad: þessa quædes] pislagräts, þä er þad elldra enn 1549. þvi þad árstal stendur framan ä bokinne. mig minner Biórn ä Skadz ä sege, biskup Jon hafe qvedid pislargrät i Skalhollte i fangelse. Er þad ä þennann mata ecki satt.”
  • Seðill 9 (137 mm x 106 mm) “hier voru inn a mille i bokinne: Dæglum partur med annarre hende og nyarri enn bokin. illa skrifad. Olafs konungs visur med andstygdar hende. Abotavisur med nyrre hende vidvæningslegin. Kotludraumur med [yfirstrikad: somu nyrre] oliku hende sem a Dæglunum vantar vid undan. Dæglurnar og halfar Olafs visur, voru ritadar ä þad gamla pergamented, sem audt hefdi vered lated aptanvid prslargrat. Eptri parturinn af Olafsvisum og hitt annad var ritad ä öhraseslegt pergament, sem hier hafdi vered fest inn ä mille arkanna, þegar bokin hefe umbundin vered, NB um bundinn. þvi sama slags var innfestingen ä þessu [yfirstrikad: nyia] auka arke, sem ä allri bokinne i þessu nya auki sem i hinum ollum #”
  • Seðill 10 (98 mm x 81 mm) “þetta er þad kvædi sem menn almennilega kalla Gimstein. þad heiter og so med rettu, vide pag. m. 64. in calce Carminis.”
  • Seðill 11 (134 mm x 104 mm) “# banded ä bokinne mun vera sier um de anno 1549. enn bokin sialf nockru elldre, þo ecki myklu, sem af skriftinne er ad sia.”
  • Seðill 12 (150 mm x 95 mm) “Hedan fra er bokin afskrifud ut til enda.”
  • Seðill 13 (158 mm x 107 mm) “Hallur prestur author Kroßdrapu edur Gimsteins hefur vered Ogmundz son, vide ä þeim lausu blodum bak i bokinne fra Holmi sem Krossdrapa er ä. Krossdrapa þesse er giord epter 1400. þar er i: Ur. og kongur er simiis sequioris ævi notæ.”
  • Seðill 14 (159 mm x 109 mm) “hier var i bokinne þesse heims osomi (Morg er mannsins pina) ut til enda. Jtem med somu hende, annar heims osöme (Hvad mun verolldin vilia) kvedin af Skalldsveine nockrum. þetta tvennt var roted i hrygnum, og þad sidara til storskemda. vard so ecki confererad. þad sem þar af var læselegt confereradi eg med odrum minum Exemplaribus ur kalfsskinns blodin fra Sr Olafi Gislasyne, og eydilagdi so þetta. aptanvid þessa 2. heimsosoma voru visnagrey: sver ei, svar ei sialigt vif. med andstygdar hendi, somu sem ä Olafsvisunum. þær eru og hedan utteknar, uppskrifadar og pergaments vladid eydilagt.”
  • Seðill 15 (161 mm x 106 mm) “hier aptan vid var: hallz prests Ogmundzsonar visur af>: O bone Jesu. (kallazt af auctore Mariublom) Bodorda visur, kvedit Gjsla Jonsson (er ecki nema nockur vers framanaf)†. þesser. 2. . tractatus voru svo rotner og defectueux ad þeir voru vida onyter. þö skrifade eg þad þar ur, sem læst var og heillt, og eydilagdi þä svo sidan. † resten var burtrifed, og voru þesser 2. tractatus med somu hendi sem hitt fyrre faranda. ”

  • Laus seðill frá Kaupmannahöfn með upplýsingum um forvörslu.
  • Laus seðill með athugasemdum um nöfn í handritinu.

History

Origin

Handritið var skrifað á Íslandi, nánar tiltekið í Selárdal í Ketilfjörðum, árið 1549 (1r, 68v).

Provenance

  • Árni Magnússon fékk frá Þórði Péturssyni á Hólmi (sjá seðil). Áður hafði Helga Gísladóttir átt handritið (1r) en það átti einhvern tíma heima á Suður-Reykjum í Mosfellsdal (sjá seðil fremst).
  • Á 43r og 47v er nafnið Guðbrandur Þórðarson, á 46v og 59v Páll Jónsson, á 48v Ísleifur Þórðarson og á 62r Jón Einarsson, e.t.v. fyrri eigendur handritsins.

Acquisition

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 20. janúar 1988.

Additional

Record History

ÞS uppfærði skv. reglum TEIP5 31. ágúst til 2. september 2009 og síðar.

ÞS skráði 4.-19. febrúar 2003.

Kålund gekk frá handritinu til skráningar 3. janúar 1890 (Katalog II 1894:34-37 (nr. 1610)).

GV sló inn texta af seðlum Árna Magnússonar undir umsjón ÞS og með hliðsjón af gögnum frá MJ.

Custodial History

Viðgert og bundið í Kaupmannahöfn í febrúar 1972. Eldra band fylgdi ekki.

Surrogates

  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Stofnun Árna Magnússonar, sem keypti þær af Arne Mann Nielsen 29. nóvember 1971.

Bibliography

AuthorTitleEditorScope
Íslenzk miðaldakvæði: Islandske digte fra senmiddelalderened. Jón Helgason1936; I:2
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Jón ÞorkelssonOm digtningen på Island i det 15. og 16. Århundrede
Íslenzk miðaldakvæði: Islandske digte fra senmiddelalderened. Jón Helgason1938; II
Kvæðasafn 1922-27:251-256
Kvæðasafn 1922-27:370-85
Kvæðasafn 1922-27:385-405
Kvæðasafn 1922-27:326-353
« »