Handrit.is
 

Manuscript Detail

AM 334 fol.

View Images

Grágás, Járnsíða, Jónsbók; Iceland, 1260-1281

Name
Árni Magnússon 
Birth
13 November 1663 
Death
07 January 1730 
Occupation
Professor, Arkivsekretær (Secretary of the Royal Archives) 
Roles
Scholar; Author; Scribe; Poet 
More Details
Name
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Birth
19 August 1844 
Death
04 July 1919 
Occupation
Librarian, scholar 
Roles
Scholar 
More Details
Name
Hólmfríður Erlendsdóttir 
Birth
1477 
Death
1543 
Occupation
 
Roles
Owner 
More Details
Name
Páll Vigfússon 
Birth
1511 
Death
1570 
Occupation
Lögmaður 
Roles
Owner 
More Details
Name
Bjarni Pétursson 
Birth
1613 
Death
16 April 1693 
Occupation
District/county magistrate 
Roles
Owner 
More Details
Name
Pétur Bjarnason 
Death
1718 
Occupation
Farmer 
Roles
Owner 
More Details
Name
Páll Ketilsson 
Birth
1644 
Death
1720 
Occupation
Priest 
Roles
Scribe; Owner; Poet 
More Details
Name
Þórunn Sigurðardóttir 
Birth
14 January 1954 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Birth
02 June 1976 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Guðrún Ingólfsdóttir 
Birth
01 May 1959 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Haraldur Bernharðsson 
Birth
12 April 1968 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Dall, Birgitte 
Birth
1912 
Death
1989 
Occupation
Book conservator 
Roles
Binder 
More Details
Note
Staðarhólsbók er annað helsta handrit Grágásar og eina skinnhandrit Járnsíðu frá 1271.

Contents

1(1r-1r)
Jónsbók
Incipit

En af því að lögbók vottar svo víða …

Explicit

“… en sáluna allra helst …”

Note

Texti lítillega skertur.

Einungis Dómakapítuli, 17. kapítuli Mannhelgibálks Jónsbókar. Síðasta línan illlæsileg.

Blaðið var upprunalega autt.

Keywords
2(1v-92r)
Grágás
Incipit

Á Dögum feðra vorra voru þau lög sett …

Explicit

“… Ef menn flytja hval úr almenningu og skulu þeir honum .vsque. tilförina.”

Note

Texti skertur á fáeinum stöðum.

Keywords
3(92v-108r)
Járnsíða
Incipit

Í nafni föður og sonar og andans helga …

Explicit

“… Því að einn skal eyris synja en tveir tveggja sem fyrr segir.”

Note

Óheil.

Á milli bl. 104 og 105 er eyða sem svarar til tveggja blaða. Neðst á bl. 104v hefur Árni Magnússon skrifað “hér vantar”.

Bl. 108v upprunalega autt.

Keywords

Physical Description

Support
Skinn.
No. of leaves
i + 108 + i (325-330 mm x 230-235 mm). Blað 69v er að mestu leyti autt og neðri helmingur ytri dálks á bl. 70r.
Foliation

  • Handritið var blaðmerkt af Kålund með rauðu bleki, 1-108.
  • Það hefur einnig verið blaðsíðumerkt 1-215 en aðeins á oddasíðum.

Collation

Fjórtán kver.

  • Kver I: bl. 1-8, 4 tvinn.
  • Kver II: bl. 9-11, stakt blað og tvinn.
  • Kver III: bl. 12-19, 4 tvinn.
  • Kver IV: bl. 20-27, 4 tvinn.
  • Kver V: bl. 28-35, 4 tvinn.
  • Kver VI: bl. 36-43, 4 tvinn.
  • Kver VII: bl. 44-51, 4 tvinn.
  • Kver VIII: bl. 52-58, 3 tvinn og stakt blað (bl. 55).
  • Kver IX: bl. 59-68, 5 tvinn.
  • Kver X: bl. 69-78, 5 tvinn.
  • Kver XI: bl. 79-84, 3 tvinn.
  • Kver XII: bl. 85-94, 5 tvinn.
  • Kver XIII: bl. 95-100, 2 tvinn og stakt blað.
  • Kver XIV: bl. 101-108, 4 tvinn.

Condition

  • Gert hefur verið við göt á bl. 1 og 3 og hefur texti skerst á báðum blöðunum.
  • Handritið er víða blettótt, dökkt og fúablettir (einkum framarlega). Bl. 107 og 108 eru mjög dökk og skítug.
  • Skorið hefur verið ofan af ytri dálki blaðs 108 og er texti skertur vegna þess.

Layout

  • Tvídálka.
  • Leturflötur er 241 +/- 3 mm x 170 +/- 5 mm (ytri dálkur: 241 +/- 3 mm x 80 +/- 2 mm; innri dálkur: 241 +/- 2 mm x 78 +/- 3 mm).
  • Línufjöldi er 37.
  • Gatað fyrir línum og dálkum. Einnig má víða sjá strikað fyrir línum og dálkum, e.t.v. með oddi.
  • Stórir stafir víða dregnir út úr leturfleti, einkum ef þeir lenda í upphafi línu.
  • Víða eyður fyrir kaflafyrirsagnir, sem síðar hafa flestar verið fylltar.

Script
Decoration

Við upphaf þátta í Grágásarhlutanum eru stórir upphafsstafir (8-15 inndregnar línur) með laufteinungsvafningum í rómönskum stíl:

  • Bl. 1v: A (13 línur) í upphafi Kristinna laga þáttar.
  • Bl. 12r: S (12 línur) í upphafi Erfðaþáttar.
  • Bl. 19r: S (15 línur) í upphafi Ómagabálks.
  • Bl. 27v: S (14 línur) í upphafi Festaþáttar.
  • Bl. 37r: M (9 línur) í upphafi þáttarins um fjárleigur.
  • Bl. 51r: F (8 línur) í upphafi Vígslóða.
  • Bl. 70v: E (9 línur) í upphafi Landabrigðisþáttar.

Í upphafi kafla eru minni upphafstafir (2-3 línur) í ýmsum litum (rauðum, grænum, bláum og gulum), flestir með pennaflúri í öðrum lit. Stærri upphafsstafir af þessari gerð eru á nokkrum stöðum. Í Grágás:

  • Bl. 9r: Þ (4 línur) í upphafi 36. kafla Kristinna laga þáttar.
  • Bl. 40r: Þ (3 línur) í upphafi 11. kafla þáttarins um fjárleigur.
  • Bl. 43v: Þ (3 línur) í upphafi 38. kafla þáttarins um fjárleigur.
  • Bl. 45v: Þ (3 línur) í upphafi 49. kafla þáttarins um fjárleigur.
  • Bl. 46r: F (4 línur) í upphafi 52. kafla þáttarins um fjárleigur.
  • Bl. 47v: M (5 línur) í upphafi 62. kafla þáttarins um fjárleigur.
  • Bl. 68v: A (3 línur) í upphafi 114. kafla Vígslóða.
  • Bl. 87r: U (4 línur) í upphafi 48. kafla Landabrigðisþáttar.
  • Bl. 87v: H (4 línur) í upphafi rekaþáttar í Landabrigðisþætti.
Í Járnsíðu:
  • Bl. 92v: I (meðfram leturfleti) í upphafi Þingfararbálks.
  • Bl. 93v: Þ (5 línur) í upphafi Kristindómsbálks.
  • Bl. 95v: S (7 línur) í upphafi 11. kafla Mannhelgi.
  • Bl. 100r: S (7 línur) í upphafi Erfðatals.

Í efnisyfirlitum á bl. 27r-v, 36v-37r, 50v-51r og 70r er fremsti stafur í hverri línu dreginn með lit og fyllt upp í línur með litdregnum mynstrum.

Rauðritaðar fyrirsagnir eru í upphafi þátta og kafla.

Síðari tíma teikningar og flúr er á nokkrum stöðum á spássíum og í upphafsstöfum, t.d. á bl. 49r (andlit á spássíu) og 51v (andlit í upphafsstöfum).

Additions

  • Kaflanúmer í Grágásarhlutanum eru síðari tíma viðbót.
  • Leiðréttingar við efnisyfirlit á 27r-v, 51r og 71r.

Spássíugreinar frá ýmsum tímum er að finna í handritinu og hafa sumar skaddast er skorið var utan af blöðunum, en einnig hafa ýmsar þeirra að mestu verið máðar út. Víða eru athugasemdir við textann og tilvísanir í rit, sumar samtíma (t.d. um nýmæli), aðrar gerðar af lögfróðum manni á 17. öld. Á a.m.k. einum stað er leiðrétting við textann (31r). Hér má og finna pennakrot af ýmsu tagi, t.d. greinaskilamerki, áherslumerki (t.d. bendlar), pennaprufur og guðlegar upphrópanir.

  • Bl. 1r: Dæmi um styttingar og bönd í handritum.
  • Bl. 11va:8-13: Skrá um eignir nokkurra einstaklinga, tímasett til c1330-1340 (Jón Þorkelsson 1899-1902:1). Staðanöfn benda til þess að þetta fólk hafi búið í Húnavatnssýslu. Þar á meðal er Ragnhildur nokkur, sem kann að vera eigandi handritsins (sjá einnig Ólafur Lárusson 1936:7).
  • Bl. 23r (efri spássía): Lausavísa (Ef þú hæðir hryggvan mann).
  • Bl. 69v: Athugasemd um handaskipti.
  • Bl. 108r: Upplýsingar um feril og síðari eigendur handritsins.
  • Bl. 108r: Upplýsingar um ástand handritsins, gerðar með 17. aldar hendi, e.t.v. þeirri sömu og gerir sumar athugasemdirnar við textann.

Binding

Tréspjöld klædd skinni, blindþrykktu, með spennum. Kjölur og jaðrar klæddir skinni, kjölur upphleyptur.

History

Origin

Handritið var skrifað á Íslandi. Það er tímasett til ca 1260-1281. Kålund tímasetur þó Jónsbókarkaflann (1ra-1rb) til c1300 (Katalog (I) 1889:275). Ólafur Lárusson (1936:10) og Stefán Karlsson (1977:20) tímasetja Grágásarhlutann (1va-92rb) til c1260-1270, en Gunnar Karlsson til 1271-1272 (1992:40-42 og Grágás 1992:xvi). Stefán Karlsson segir Grágás skrifaða með sömu hendi og Konungsbók Grágásar (GKS 1157 fol.) og Kringlublaðið (Lbs. fragm. 82) (sjá einnig Finnur Jónsson 1895:iv). Hann telur og hugsanlegt að Þórarinn kaggi Egilsson prestur á Völlum sé annar af meginskrifurum Grágásarhlutans (1977:20-24). Járnsíðuhlutinn (92va-108rb) hefur verið tímasettur til c1271-1281 (Jansson 1908:208 og Jón Helgason 1962:ix). Sigurður Líndal telur að Grágás sé skrifuð um líkt leyti, þ.e. eftir 1271 (1998).

Provenance

Lítið er vitað um Staðarhólsbók fram til 1540 að Hólmfríður Erlendsdóttir ánafnaði hana Filippusi Runólfssyni, en Hólmfríður dó 1543 (108r). Filippus gaf Páli Vigfússyni lögmanni handritið (108r) og eftir það fennir aftur í spor þess, til þess það kemst í eigu Bjarna Péturssonar, sýslumanns í Dalasýslu. Sonur hans, Pétur Bjarnason, gaf það séra Páli Ketilssyni frá Hvammi, og hann gaf Árna Magnússyni (Árni Magnússon 1909:57).

Acquisition

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 10. mars 1987.

Additional

Record History

  • ÞS jók við 6.-7. janúar 2009 og síðar.
  • DKÞ og GI skráðu 13. október 2003. Einkum var stuðst við Ólaf Lárusson 1936, Stefán Karlsson 1977 og Grágás 1992.
  • HB grunnskráði 26. janúar 2001.
  • Kålund gekk frá handritinu til skráningar í janúar 1886 (sjá Katalog I 1888:275-276 (nr. 492)).

Custodial History

Yfirfarið í Kaupmannahöfn í janúar 1986.

Viðgert af Birgitte Dall í nóvember 1978.

Surrogates

  • Ljósprent í Jus eccelesiasticum 1776:xxiv.
  • Ljósprent í Grágás (I) 1829:508.
  • Ljósprent í Járnsíða 1847:192.
  • Ljósprent í Grágás (III) 1883, nr. 2.
  • Ljósprent í Palæografisk Atlas 1905, nr. 6.
  • Ljósprent í Icelandic Illuminated Manuscripts 1935, nr. 7b og 48a-d.
  • Ljósprent í Corpus Codicum Islandicorum Medii Ævi (IX) 1936.
  • Ljósprent í Jón Helgason 1958:20.
  • Svart-hvítar myndir af 87r og 98r í Early Icelandic Script 1965:xxxii (nr. 49-50).
  • Ljósprent í Jónas Kristjánsson 1970:23.
  • Ljósprent í Saga Íslands (III) 1978:42.

Bibliography

AuthorTitleEditorScope
Grágás II 1879.
Grágás 1992.
Norges gamle love I 1846:259-300.
Járnsíða 1847.
Finsen 1879:V-VII
1936:12-13
Jón Þorkelsson 1899-1902:1
Ólafur Lárusson 1936:7
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
1936:10
1977:20
1992:40-42
Grágás 1992:xvi
Finnur Jónsson 1895:iv
1977:20-24
Jansson 1908:208
Jón Helgason 1962:ix
1998
Árni Magnússon 1909:57
Ólaf Lárusson 1936
Stefán Karlsson 1977
Grágás 1992
Jus eccelesiasticum 1776:xxiv
Grágás (I) 1829:508
Járnsíða 1847:192
Grágás (III) 1883, nr. 2
Palæografisk Atlas 1905, nr. 6
Icelandic Illuminated Manuscripts 1935, nr. 7b og 48a-d
Corpus Codicum Islandicorum Medii Ævi (IX) 1936
Jón Helgason 1958:20
Early Icelandic Script 1965:xxxii (nr. 49-50)
Jónas Kristjánsson 1970:23
Saga Íslands (III) 1978:42
« »