Handrit.is
 

Manuscript Detail

AM 110 fol.

View Images

Landnámabók með viðauka; Iceland, 1650-1682

Name
Árni Magnússon 
Birth
13 November 1663 
Death
07 January 1730 
Occupation
Professor, Arkivsekretær (Secretary of the Royal Archives) 
Roles
Scholar; Author; Scribe; Poet 
More Details
Name
Sigurður Magnússon 
Birth
1642 
Occupation
Farmer 
Roles
Owner 
More Details
Name
Kålund, Kristian Peter Erasmus 
Birth
19 August 1844 
Death
04 July 1919 
Occupation
Librarian, scholar 
Roles
Scholar 
More Details
Name
Drífa Kristín Þrastardóttir 
Birth
02 June 1976 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Valgerður Hilmarsdóttir 
Birth
15 May 1956 
Occupation
 
Roles
Cataloguer 
More Details
Name
Dall, Birgitte 
Birth
1912 
Death
1989 
Occupation
Book conservator 
Roles
Binder 
More Details
Name
Jóhanna Ólafsdóttir 
Birth
13 January 1949 
Occupation
 
Roles
Photographer 
More Details
Language of Text
Icelandic

Contents

1(1r-23v)
Landnámabók
Rubric

“Landnáma”

Note

Skarðsárbókargerð.

Bibliography

Hannes Finnsson 1774, Landnámabók;

Íslendinga sögur 1843 vol. I p. xxxi;

Jakob Benediktsson 1958, Skarðsárbók, Landnámabók Björns Jónssonar á Skarðsá, Rit handritastofnunar Íslands vol. 1 p. xiv-xv, xxiv-xxviii, xxxi-xxxii, xxxv, xxxvii-xxxviii ff…;

Þorgeir Guðmundsson og Þorsteinn Helgason 1829, Íslendinga sögur vol. I p. 9-10;

Keywords

1.1(1r-1r)
Formáli
Incipit

Í aldarfarsbók þeirri er Beda prestur heilagur gjörði …

Explicit

“… í þann tíma var ferð millum landanna.”

Keywords

1.2(1r-4r)
Hér hefur Landnámabók Íslandsbyggðar og segir fyrst hvert skemmst er frá Ísla...
Rubric

“Hér hefur Landnámabók Íslandsbyggðar og segir fyrst hvert skemmst er frá Íslandi og hverjir herrar ríktu á Norðurlöndum í þann tíma. Hér segir í fyrsta parti um Sunnlendingafjórðung.”

Incipit

Á þeim tíma er Ísland fannst og byggðist af Noregi …

Explicit

“… og var hann kallaður Hrólfur að Ballará.”

Keywords

1.3(4r-12r)
Hér hefur upp landnám í Vestfirðingafjórðungi er margt stórmenni hefur byggðan.
Rubric

“Hér hefur upp landnám í Vestfirðingafjórðungi er margt stórmenni hefur byggðan.”

Incipit

Maður hét Kalman suðureyskur að ætt …

Explicit

“… þá voru DCCCC bændur í þessum fjórðungi.”

Keywords

1.4(12r-17r)
Nú hefur upp landnám í Norðlendingafjórðungi er fjölbyggðastur hefur verið af...
Rubric

“Nú hefur upp landnám í Norðlendingafjórðungi er fjölbyggðastur hefur verið af öllu Íslandi og stærstar sögur hafa gjörst bæði að fornu og nýju, sem enn mun ritað verða og raun ber á.”

Incipit

Gunnsteinn meinfretur, sonur Álfs …

Explicit

“… en þar voru MCC bænda þá er talið var.”

Keywords

1.5(17r-19v)
Þessir menn hafa land numið í Austfirðingafjórðungi er nú munu upp taldir og ...
Rubric

“Þessir menn hafa land numið í Austfirðingafjórðungi er nú munu upp taldir og fer hvað af hendi norðan til fjórðungamóts frá Langadal(!)nesi á Sólheimasand og er það sögn manna að þessi fjórðungur hafi fyrst albyggður verið.”

Incipit

Gunnólfur kroppa hét maður son Þóris hauknefs …

Explicit

“… eru frá komnir - Ketill hinn fíflski og Leiðólfur kappi.”

Keywords

1.6(19v-22v.)
Hér hefur landnám í Sunnlendingafjórðungi er með mestum blóma er alls Íslands...
Rubric

“Hér hefur landnám í Sunnlendingafjórðungi er með mestum blóma er alls Íslands fyrir landskosta sakir og höfðingja þeirra sem þar hafa byggt, lærðir og leikir.”

Incipit

Austfirðir byggðust fyrst á Íslandi en á milli Hornafjarðar og Reykjaness …

Explicit

“… þó að synir þeirra sumir reistu hof og blótuðu, en landið var alheiðið nær C vetra.”

Keywords

2(22v-23v)
Um erlenda biskupa á Íslandi
Incipit

Óaldarvetur varð mikill á Íslandi …

Explicit

“… og er einmælt hann hafi verið hinn mesti merkismaður.”

Note

Engin fyrirsögn er í handriti né annað sem bendir til að um viðauka sé að ræða. Gerð eru greinarskil (5.-6.lína neðan frá) með sama hætti og annars staðar í handriti og textanum síðan fram haldið.

Physical Description

Support
Pappír.
No. of leaves
i + 24 + i blöð (325 mm x 210 mm). Blað 24 er autt og nokkrar línur eru auðar á blaði 10v.
Foliation

  • Eldri blaðmerking 1-23.
  • Síðari tíma blaðmerking með rauðum lit 1-23, nú að mestu afmáð.

Condition

  • Stórir smitblettir eru efst á ytri spássíu blaða 1-4 og minni blettir neðst á blöðum 1r-5v og víðar.
  • Lítillega hefur verið skorið af síðutitlum á efri spássíum blaða (sjá t.d. blöð 1r-3v).

Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 280 mm x 160 mm.
  • Línufjöldi er ca 65-71.
  • Síðutitlar.
  • Sagan endar í totu.
  • Griporð. Síðasta lína hefst fyrir miðju blaði og síðustu ca þrjú orð hennar eru upphafsorð á því næsta (sjá t.d. blöð 9v-10r).
  • Vísun í vísur “wysa” er á spássíum blaða (sjá t.d. blað 12r); á einum stað (að því er best verður séð) er skrifað M út á spássíu og vísar það sennilega á málshátt: “Sárt bítur soltinn …” (sjá 10r).

Script

  • Ein hönd, skrifari er óþekktur.
  • Blendingsskrift; kansellískrift er á fyrirsögnum.

Decoration

  • Fyrirsagnir og fyrsta lína textans eftir kaflaskil eru víðast með stærra letri en meginmálið (sjá t.d. blað 1r og 12r).

  • Stórir upphafsstafir eru sums staðar í upphafi meginmáls og fyrirsagna (sjá 4r og 12r).

Additions

  • Margar greinar og örnefni úr texta eru á spássíum (sjá t.d. blöð 13v-15r).

Binding

Band (332 mm x 236 mm x 15 mm) er frá 1974.

  • Spjöld eru klædd fínofnum striga. Grófari strigi er á kili og hornum. Saumað á móttök. Saurblöð tilheyra þessu bandi.

Accompanying Material

  • Fastur seðill (74 mm x 165 mm) með hendi Árna Magnússonar: “Landnamabok, Ur bok sem eg keypte 1711. af Sigurde ä Feriu,- og tok sundur i parta, var elldre enn 1683.”.
  • Laus miði með upplýsingum um forvörslu handrits.

History

Origin

Handritið var upprunalega hluti af stærri bók sem skrifuð var á Íslandi fyrir 1683 (sbr. seðil). Það er tímasett til ca 1650-1683 en í Katalog I, bls. 73, til 17. aldar. Í sömu bók voru a.m.k. AM 125 fol., AM 163 a fol., AM 163 b fol., AM 163 c fol., AM 163 d fol. og blað 10r-11v í AM 202 g fol. Hér um svokallaða Skarðsárbókargerð Landnámu að ræða með viðauka um útlenda biskupa á Íslandi (sbr. AM 104 fol.). Þetta er að mestu leyti sami texti og í AM 104 fol., AM 108 fol. og AM 109 fol.Á spássíum eru tilvísanir í Hauksbók.

Provenance

Árni Magnússon keypti bókina sem handritið tilheyrði af Sigurði Magnússyni á Ferju árið 1711 og tók í sundur.

Acquisition

Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi tók við handritinu 10. júní 1975.

Additional

Record History

Kålund gekk frá handritinu til skráningar 28. október 1885 Katalog I;bls. 73 (nr. 129), DKÞ grunnskráði 16. nóvember 2001, VH skráði handritið samkvæmt TEIP5 reglum 2. febrúar 2009; lagfærði í nóv. 2010. .

Custodial History

Viðgert og bundið af Birgitte Dall í mars 1974. Eldra band liggur hjá í öskju.

Surrogates

  • Stafrænar myndir á www.sagnanet.is.
  • Svart-hvítar ljósmyndir á Det Arnamagnæanske Institut í Kaupmannahöfn.
  • Negatíf filma frá 1989 á Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi, ljósmyndari Jóhanna Ólafsdóttir (askja 342).

Bibliography

AuthorTitleEditorScope
Landnámabók
Íslendínga sögur: udgivne efter gamle Haandskriftered. Det kongelige nordiske Oldskrift-Selskab1843-1889; I-IV
Skarðsárbók: Landnámabók Björns Jónssonar á Skarðsá, Rit Handritastofnunar Íslandsed. Jakob Benediktsson1958; I
Íslendínga sögur: Eptir gömlum handritum útgefnar at tilhlutun hins konúnglega norræna Fornfræða fèlagsed. Þorgeir Guðmundsson, ed. Þorsteinn HelgasonI: p. 9-10
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Arngrimi Jonae opera latine conscripta, ed. Jakob Benediktsson1950-1957; IX-XII
Antiquités Russesed. C. C. RafnII: p. 231
Grønl. hist.M. I: p. 51
Linguistic studies, historical and comparative
« »