Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

SÁM 119

Der er ingen billeder tilgængelige for dette håndskrift.

Edda; Island, 1827

Navn
Snorri Sturluson 
Fødselsdato
1178 
Dødsdato
16. september 1241 
Stilling
Lögsögumaður 
Roller
Forfatter 
Flere detaljer
Navn
Magnús Ólafsson 
Fødselsdato
1573 
Dødsdato
22. juli 1636 
Stilling
Priest; Poet 
Roller
Forfatter; Skriver; Digter 
Flere detaljer
Navn
Loftur Guttormsson ; ríki 
Dødsdato
1432 
Stilling
Hirðstjóri 
Roller
Digter 
Flere detaljer
Navn
Jón Guðmundsson ; yngri 
Fødselsdato
1631 
Dødsdato
12. juli 1702 
Stilling
Præst; Digter 
Roller
Digter 
Flere detaljer
Navn
Hallgrímur Pétursson 
Fødselsdato
1614 
Dødsdato
27. oktober 1674 
Stilling
Præst 
Roller
Digter; Forfatter; Skriver; Marginal 
Flere detaljer
Navn
Jón Guðmundsson ; lærði 
Fødselsdato
1574 
Dødsdato
1658 
Stilling
Maler 
Roller
Forfatter; Digter; Lærd 
Flere detaljer
Navn
Brynjólfur Brynjólfsson 
Stilling
 
Roller
Digter 
Flere detaljer
Navn
Nikulás Brynjólfsson 
Fødselsdato
1787 
Dødsdato
4. november 1850 
Stilling
 
Roller
Skriver 
Flere detaljer
Navn
Valgerður Hilmarsdóttir 
Fødselsdato
15. maj 1956 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Fuld titel

Íslensk Snorra-Edda, hafandi inni að halda I. Gylfaginning eður Háslygi, II. Bragaræður, III. Kenningar og málrúnir. Skrifuð að Kirkjubóli í Stöðvarfirði árið 1827 af NB............

Indhold

1(2r-100r)
EddaSnorra-Edda
Rubrik

„Edda Íslendinga“

Bemærkning

Í þessari gerð Eddu sem skipt er í þrjá hluta (sjá: Titilsíða) er bæði formáli Magnúsar Ólafssonar (Laufás-Edda (sjá Edda Magnúsar Ólafssonar (Laufás Edda), Anthony Faulkes 1979 )) og Prologus Snorra Sturlusonar (Snorra-Edda (sjá Snorri Sturluson ritsafn, Vésteinn Ólason 2002: xxxi-xl )). Edda Snorra Sturlusonar er í fjórum hlutum, þ. e. Prologus, Gylfaginning, Skáldskaparmál og Háttatal. Það var að undirlagi Arngríms Jónssonar lærða að Magnús prestur Ólafsson skrifaði Laufás-Eddu (sbr. Edda Magnúsar Ólafssonar (Laufás Edda), Anthony Faulkes 1979; 15-16 ) AM 758 (sjá Katalog II; bls. 180 (nr. 1875)) en hún er kerfisbundin skráning á efni Eddu. Magnús setur goðsögurnar fram sem dæmisögur og kenningum Skáldskaparmála raðar hann í stafrófsröð eftir merkingu. Háttatal Snorra-Eddu er ekki með. Magnús skiptir efni sínu í tvo hluta; dæmisögur (Gylfaginning og Bragaræður) og kenningar auk þess sem hann skrifar formála. Í þessari gerð Eddu eru hlutarnir taldir vera þrír. Gylfaginning sá fyrsti, Bragaræður annar og kenningar sá þriðji. Báðir formálarnir (eftir Snorra Sturluson og Magnús Ólafsson) eru með í þessari gerð eins og fyrr er getið.

1.1(2r-4v)
Efnisyfirlit
Bemærkning

Efnisyfirlitið er nákvæm upplistun á efni bókarinnar sem skiptist í þrjá hluta þ.e. „l. partur eður Gylfaginning“ (40 sögur); „2. partur: Bragaræður“ (20 sögur); „3. partur. Kenningar og nöfn eftir stafrófi“ (a-ö). Auk þessa eru „Registur“ yfir málrúnir (klapprúnir, villuletur og rammvilling), „Appendix“ þ.e. Krists og sólarvísur og undir „Viðbætir“ eru fjórir háttalyklar, söguyfirlit og vísa eftir Matthildi Pétursdóttur.

1.2(5-10v (bls. 1-12))
FormálarFormáli Magnúsar Ólafssonar með vibótum.
Nøgleord

1.2.1(5r-v (bls.1-2))
Til lesarans
Rubrik

„Til lesarans“

Begynder

Edda er íþrótt af forndiktuðum fróðra manna dæmisögum og margfundnum heitum hlutanna, …

Ender

„…því öll forn fræði eru ekki á einni bók.“

Bemærkning
Hér er formáli Magnúsar Ólafssonar en með breytingum og viðbótum (eftir óþekktan höfund).

Í niðurlagi formálans sem er viðbót við formála Magnúsar er fjallað um efnislegt mikilvægi (sjá blöð 5r-v; sjá formála Magnúsar Ólafssonar ( Edda Magnúsar Ólafsson (Laufás Edda), Anthony Faulkes 1979: 189 ).

Nøgleord

1.2.2(5v-10v (bls. 2-12))
Prologus Snorra-Eddu
Begynder

Almáttugur Guð skapaði í upphafi himin og jörð og alla þá hluti sem þeim fylgja …

Ender

„… í Norveg, Svíþjóð, Danmörk, Saxland og Jótland, sem sjá má af fornum landaheitum, staða, borga og margra annarra hluta.“

Nøgleord

1.3(11r-43r (bls. 13-77))
Fyrsti partur Eddu
Rubrik

„Fyrsti partur Eddu“

1.3.1(11r-43r (bls. 13-77))
Gylfaginning
Rubrik

„Gylfaginning. 1sta Fabula. Um Gylfa og Gefjun“

Begynder

Gylfi réð þar löndum með kóngstign er nú heitir Svíþjóð …

Ender

„… og eftir honum sagði hvur maður öðrum allar þessar áður skrifaðar dæmisögur.“

Bemærkning

Fjörutíu dæmisögur.

1.4(43v-63r (bls. 78-117))
Annar partur Eddu
Rubrik

„II. partur Eddu“

1.4.1(43v-63r (bls. 78-117))
Bragaræður
Rubrik

„Bragaræður, I. dæmisaga. Um Ægir“

Begynder

Einn maður er nefndur Ægir …

Ender

„…Hér af eru steinar kallaðir brandur Hamðis og Sörla.“

Bemærkning

Tuttugu dæmisögur.

1.5(63r-100v (bls. 117-191))
Þriðji partur Eddu
1.5.1(63r-94v (bls. 117-180))
Kenningar
Rubrik

„Kenningar og nöfn eftir a, b, c. A. Ása nöfn.“

Begynder

Baldur, Býleifur, Bragi …

Ender

„…hlífar og örvar.“

[Final Rubric]

„Endi á kenningum.“

1.5.2(95r-98v (bls. 181-188))
Málrúnir
Rubrik

„Málrúnir, þeirra myndir, nöfn og kenningar eftir stafrófi. a. […] ár. “

Begynder

Ár er afrek, aldarauki, algróinn akur, …

[Final Rubric]

„Endi á málrúnum.“

Nøgleord
1.5.3(98v (bls. 188))
Slétturúnir Sæmundar fróða
Nøgleord
1.5.4(99r-100r (bls. 189-191))
Klapprúnir
Nøgleord
1.5.5(100r (bls. 191))
Rammvilling
Nøgleord
1.6(100v-130r (bls. 192-251))
Viðbætur
Rubrik

„Appendix“

Bemærkning

Í viðbótum eru Krists- og sólarvísur, fjórir háttalyklar, söguyfirlit og vísa eftir Matthildi Pétursdóttur.

1.6.1(100v-101r (bls. 192-193))
Viðbætur við kenningar
1.6.1.1(100v-101r (bls. 192-193))
Kristsvísur
Rubrik

„Kristsvísur “

Begynder

Kristur skóp ríkur og reisti, …

Ender

„… hvatir né betri bræður landreka æðri.“

1.6.1.2(101r (bls. 193))
Sólarvísur
Rubrik

„Sólarvísur “

Begynder

Máni skín af mæði …

Ender

„… auðið lífs né dauða.“

Kolofon

„Þessar Krists- og sólarvísur heyra til kenningunum.“

Bemærkning

(Skrifaraklausan er á blaði 101r).

1.6.2(101r (bls. 193))
Kvæði um útleggingu Eddu á danska og latínska tungu
Rubrik

„Þá Edda var útlögð á danska og latínska tungu var þetta kveðið:“

Begynder

Edda hvílir undir …

Ender

„… hafði hún reist sig of.“

Kolofon

„Endi. N.“

Bemærkning

(Skrifaraklausan er á blaði 101r).

Nøgleord

1.7(101v-124r (bls. 194-239))
Háttalyklar
Nøgleord
1.7.1(101v-109v (bls. 194-210))
Háttalykill Lofts Guttormssonar
Forfatter

Rubrik

„Hér skrifast Háttalykill dýri, hvern ort hefur Loftur Guttormsson ríki“

Begynder

Marsglóða mín troða hýra, …

Ender

„… fróði þáttinn, lykils hátta, nú er [.....]álað.“

Nøgleord
1.7.2(100v-101r (bls. 210-219))
Háttalykill Jóns Guðmundssonar á Felli
Forfatter

Rubrik

„Annar háttalykill séra Jóns Guðmundssonar á Felli“

Begynder

Litars báru læt eg hér …

Nøgleord
1.7.3(114v-120v (bls. 220-232))
Bragarhættir teknir saman af Ólafi Markússyni
Forfatter

Ólafur Markússon

Rubrik

„Þriðji háttalykill eður bragarhættir samanteknir af Ólafi Markússyni anno 1674 í decembri. “

Begynder

Ei mun duga að færa á frest …

Ender

„ … þrýtur, rénar, bíður smíð.“

Kolofon

„Nóta. Þessi háttalykill innihélt 103 bragarhætti en eg hef nokkra úr honum undanfellt sem finnast í þeim fyrirfarandi og eftirfylgjandi lyklum en 13 þeim síðustu bragarháttum sem eru frá annarri hendi hefi eg aftur við aukið. Testor, N. Brynjúlfsson.“

Bemærkning

(Skrifaraklausan er á blaði 120v).

Nøgleord
1.7.4(121r-124r (bls. 233-239))
Háttalykill eftir ýmsa höfunda
Rubrik

„Fjórði háttalykill saminn af ýmsum authoribus.“

Begynder

Fer hér í fótspor flokkum vér …

Ender

„ … hér sér þver mér er hver kerra.“

Nøgleord
1.8(124r-v (bls. 239-240))
Þrjár kviður
Rubrik

„Eftirfylgjandi kviður 3 eru ortar“

Nøgleord

1.8.1(124r-v (bls. 239-240))
Kviða séra Hallgríms Péturssonar
Rubrik

„Sú fyrsta af séra Hallgrími Péturssyni.“

Begynder

Týr, Þór, Knörr …

Ender

„ … var mér þrár lær hlýri.“

Bemærkning

Vísan er eignuð fleirum en Hallgrími.

Nøgleord

1.8.2(124v (bls. 240))
Kviða Jóns Guðmundssonar
Rubrik

„Önnur af séra Jóni Guðmundssyni.“

Begynder

Freyr úr vör sér …

Ender

„ … mér er hver herjans.“

Nøgleord

1.8.3(124v (bls. 240))
Þriðja af Brynjúlfi Brynjúlfssyni
Rubrik

„Þriðja af Brynjúlfi Brynjúlfssyni“

Begynder

Ber jór þar úr …

Ender

„ … þver mér er hver kerra.“

Nøgleord

1.9(125r-129r (bls. 241-249))
Yfirlit yfir sögur skrifaðar á Íslandi
Rubrik

„Registur yfir sögur þær sem hér á Íslandi hafa ritaðar verið bæði af innlendum og útlendum.“

Begynder

Adoníus saga, Af Agnari kóngi, Akurnesinga saga …

Ender

„ … Örvar-Oddi, Ölvesinga saga. Endi.“

Kolofon

„Sumar sögur eru þær hér sem eru tvisvar eður jafnvel þrisvar skrifaðar og ber það til þess að þær hafa ýmisleg nöfn og afskriftir og kann það jafnvel að villa ókunnugan ef hann veit ei áður öll þeirra kenningarnöfn. Sumar sögur eru og hér nefndar sem nú meinast ei existera hvað og svo er observatione dignum.“

Bemærkning
Yfirlitið er í stafrófsröð.

(Skrifaraklausan er á blaði 129r).

1.9(129v-130r (bls. 250-251))
Vísa - Langloka eftir Matthildi Pétursdóttur
Forfatter

Matthildur Pétursdóttir

Rubrik

„Vísa til uppfyllingar. Skrifast hér ein langloka ort af Matthildi Pétursdóttur.“

Begynder

Alla skaltu ævi langa …

Ender

„ … þér sjálfum hjá, vor Jehova. “

Kolofon

„Endir.“

Bemærkning

(Skrifaraklausan er á blaði 130r).

Nøgleord

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale
Pappír.
Antal blade
i +130 blöð (165 mm x 100 mm).
Foliering
Blöð voru ótölusett en merkt með blýanti af skrásetjara (des. 2010): 1-130.
Lægfordeling

Sautján kver:

  • Kver I: blöð 1-4, 2 tvinn.
  • Kver II: blöð 5-12, 4 tvinn.
  • Kver III: blöð 13-20, 4 tvinn.
  • Kver IV: blöð 21-28, 4 tvinn.
  • Kver V: blöð 29-36, 4 tvinn.
  • Kver VI: blöð 37-44, 4 tvinn.
  • Kver VII: blöð 45-52, 4 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 53-60, 4 tvinn.
  • Kver IX: blöð 61-68, 4 tvinn.
  • Kver X: blöð 69-76, 4 tvinn.
  • Kver XI: blöð 77-84, 4 tvinn.
  • Kver XII: blöð 85-92, 4 tvinn.
  • Kver XIII: blöð 93-100, 4 tvinn.
  • Kver XIV: blöð 101-108, 4 tvinn.
  • Kver XV: blöð 109-116, 4 tvinn.
  • Kver XVI: blöð 117-124, 4 tvinn.
  • Kver XVII: blöð 125-130, 3 tvinn.

Tilstand

  • Blöð hafa verið styrkt á nokkrum stöðum, s.s. blöð 68r, 84r og 104r.
  • Blöð eru nokkuð notkunarnúin.
  • Leðurklæðning á bókarspjöldum er snjáð og mynstur og litur hefur víða máðst af.

Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 125-135 mm x 75-80 mm.
  • Línufjöldi er ca 26-30.
  • Griporð eru víðast hvar.
  • Síðutitlar.

Skrift

Skrifari er að öllum líkindum Nikulás Brynjólfsson, Kirkjubóli í Stöðvarsókn, Suður-Múlasýslu (sjá: Spássíugreinar og aðrar viðbætur; Manntalsvefur Þjóðskjalasafns Íslands; http://www.archives.is/index.php?node=124). Kansellískrift.

[Decoration]

Tvöfaldur rammi er um titilsíðu (blað 1r). Ramminn er skreyttur í mismunandi litum með laufum, blómum og hjörtum.

Upphafsstafur, þ.e. stækkaður, skreyttur og/eða litaður bókstafur er í upphafi efnisþáttar (sjá t.d. blöð 5r-v og 43v).

Fyrirsagnir eru með blekfylltum stöfum (sbr. blöð 84v og 86r).

Bókahnútur eða ígildi bókahnúts, þ.e. skreyting við niðurlag texta er á blöðum 4v, 43r og 94v.

Tilføjet materiale
Nöfn fyrri eigenda má sjá á blaði 130v (sjá: Feril) og skriftarstaður, dagsetning og ár koma fram á titilsíðu (blaði 1r) ásamt upphafsstöfum skrifara „NB“.

Nafnið „Eiríkur Eiríksson“ er skrifað á framanvert fremra saurblað.

Indbinding

Band (177 mm x 103 mm x 32 mm): Kjölur og tréspjöld eru klædd leðri (í eitt) með áþrykktu kaflamynstri og er sex blaða blómhnappur í hverjum ferningi. Bandið er spennt saman að framan með koparspennum og leðurólum.

Historie og herkomst

Proveniens
Handritið var skrifað á Kirkjubóli í Stöðvarfirði árið 1827 af „NB.............“ (sbr. titilsíðu (blað 1r)). „NB“ og „N. Brynjúlfsson“ á blaði 120v benda til þess að Nikulás Brynjólfsson hafi skrifað handritið því á vef Þjóðskjalasafnsins, n.t.t. í manntalinu 1850 má sjá að Nikulás Brynjólfsson var búsettur á Kirkjubóli í Stöðvarfirði. Nikulás er þar sagður vera ekkill, 64 ára að aldri og tengdafaðir bóndans. Handritið hefur hann því skrifað 41 árs að aldri, ef mið er tekið af framansögðu.
Herkomst

Upplýsingar um fyrri eigendur má fá í handriti: Á blaði 130v stendur: „Sigurður Jóhannesson á með réttu bók þessa að mér dauðum ef hann lifir lengur. En lifi ég lengur, sem ólíklegt er áskil ég mér hana aftur. Til merkis mitt nafn, Jóhannes Árnason, þann 9. október 1848 á Teigarhorni við Berufjörð.“

Á blaði 2v stendur (með annarri hendi): „S. Jóhannesson á“ (niðurlag setningarinnar vantar) svo hugsanlega hefur þetta allt gengið eftir sem að framan segir og Sigurður eignast bókina eftir föður sinn.

Í manntalinu 1855 kemur fram að Jóhannes Árnason, Teigarhorni (hjáleiga) sé 86 ára ekkill og blindur. Hann býr þar með dóttur sinn, Ingveldi Jóhannesdóttur og manni hennar, Anthoniusi Eiríkssyni grashúsmanni, en þau áttu dótturina Kristbjörgu sem þá var sjö ára gömul (sbr. Manntalsvefur Þjóðskjalasafns Íslands; http://www.archives.is/index.php?node=124).

Ekki fundust heimildir um vensl Jóhannesar og Sigurðar.

[Additional]

[Record History]
VH skráði handritið 15., 20. og 21. desember 2010.

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Two versions of Snorra Edda. Edda Magnúsar Ólafssonar (Laufás Edda), Stofnun Árna Magnússonar á Íslandi : Rited. Anthony Faulkes1979; p. 509 p.
Snorri Sturluson ritsafn, Vésteinn Ólason 2002: xxxi-xl
Katalog over Den Arnamagnæanske Håndskriftsamlinged. Kristian Kålund
Manntalsvefur Þjóðskjalasafns Íslands; http://www.archives.is/index.php?node=124
Manntalsvefur Þjóðskjalasafns Íslands; http://www.archives.is/index.php?node=124
« »