Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

JS 204 8vo

Vis billeder

Syrpa; Hólum í Hjaltadal, 1676

Navn
Árni Geirsson 
Fødselsdato
1635 
Dødsdato
1695 
Stilling
Præst 
Roller
Skriver 
Flere detaljer
Navn
Jón Arason 
Fødselsdato
19. oktober 1606 
Dødsdato
10. august 1673 
Stilling
Præst 
Roller
Marginal; Digter; Oversætter 
Flere detaljer
Navn
Magnús Jónsson ; Digri 
Fødselsdato
17. september 1637 
Dødsdato
23. marts 1702 
Stilling
Landman 
Roller
Skriver; Forfatter; Digter; Ejer 
Flere detaljer
Navn
Ólafur Jónsson 
Fødselsdato
1560 
Dødsdato
1627 
Stilling
Præst 
Roller
Digter 
Flere detaljer
Navn
Guðbrandur Jónsson 
Fødselsdato
20. januar 1641 
Dødsdato
5. oktober 1690 
Stilling
Præst 
Roller
Korrespondent; Skriver; Forfatter 
Flere detaljer
Navn
Kolbeinn Grímsson ; Jöklaraskáld 
Stilling
Landman 
Roller
Digter 
Flere detaljer
Navn
Jón Þorsteinsson ; Píslarvottur 
Fødselsdato
1570 
Dødsdato
18. juli 1627 
Stilling
Præst 
Roller
Digter; Forfatter 
Flere detaljer
Navn
Pétur Einarsson 
Fødselsdato
1597 
Dødsdato
1666 
Stilling
Lovrettemand 
Roller
Digter; Forfatter 
Flere detaljer
Navn
Jón Bjarnason 
Fødselsdato
1560 
Dødsdato
1634 
Stilling
Præst 
Roller
Forfatter; Digter; Kompilator 
Flere detaljer
Navn
Hallgrímur Pétursson 
Fødselsdato
1614 
Dødsdato
27. oktober 1674 
Stilling
Præst 
Roller
Digter; Forfatter; Skriver; Marginal 
Flere detaljer
Navn
Stefán Ólafsson 
Fødselsdato
1619 
Dødsdato
29. august 1688 
Stilling
Præst 
Roller
Oversætter; Digter 
Flere detaljer
Navn
Þorleifur Þórðarson 
Stilling
 
Roller
Digter 
Flere detaljer
Navn
Anna Jónsdóttir digra 
Fødselsdato
1. november 1650 
Dødsdato
28. april 1722 
Stilling
Prestfrú 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Navn
Þórunn Sigurðardóttir 
Fødselsdato
14. januar 1954 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Guðrún Ingólfsdóttir 
Fødselsdato
1. maj 1959 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Jón Kristinn Einarsson 
Fødselsdato
24. juli 1996 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Guðný Hrafnkelsdóttir 
Fødselsdato
1986 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Fuld titel

Nauðsynleg góð og heilnæm fræðibók, innihaldandi heilaga sálma og söngvísur, með mörgu öðru sem fróðlegt er að vita og viðkemur landsins lélegheitum. Seneca. Svo sem haglið á húsaþekjum dynur hátt en dugir ekki að brjóta þau, svo vinnur ekki neitt áhlaup vondra manna né umsátur að skaða einn guðhræddan og vitugan mann. Anno MDCLXXVI.2r.

Tekstens sprog
Islandsk (primært); Dansk

Indhold

1(1v)
Hljóti vitur hóflát
Rubrik

„Heilsa og friður!“

Begynder

Hljóti vitur hóflát / hægð og frægðir af nægð …

Bemærkning

5 erindi. Fyrir framan, á bl. 1r kemur fram nafn eiganda, ritunarstaður og ritunartími inní í skjaldarmerki: Anna Jónsdóttir, Hólar, 1676.

1(3r-4v)
Raunatal
Forfatter

Helga Jónsdóttir

Rubrik

„Raunatal Helgu Jónsdóttur við sinn herrann Kristum. Í ljóðum læst og í sálmvísur snúið af henni“

Begynder

Himneski faðir himnum á, / hrópar þín auma barnkind smá …

Bemærkning

18 erindi.

Nøgleord
2(4v-5r)
Guð faðir af sinni ljúfri lund
Forfatter
Rubrik

„Vísur s(éra) Jóns A(ra)s(onar) upp á fyrrskrifað efni“

Begynder

Guð, faðir, af sinni ljúfri lund …

Bemærkning

Texti skertur vegna þess að bl. 5 er morkið að ofan.

4 erindi.

Nøgleord
3(5v)
[Á]rið gott gefið nýtt
Rubrik

„Ný[á]rsvísa“

Begynder

Árið gott gefið nýtt / Guð af náð o[ss] …

Bemærkning

3 erindi.

4(5v)
Eilíf spekin allra hæsta
Rubrik

„Vísa“

Begynder

Eilíf spekin allra hæsta / oss signi …

Bemærkning

1 erindi.

5(6r-6v)
Gef þú oss, Jesú, góða nótt
Rubrik

„Nokkrir kvöldsálmar samanteknir af ýmsum og góðir og guðrækilegir. Hinn fyrsti sálmur með sinn tón“

Begynder

Gef þú oss Jesú góða nótt / gef þú oss verði vært og rótt …

Melodi

Með sinn tón

Bemærkning

7 erindi.

Nøgleord
6(6v-7r)
Ó, Guð sem geymir Ísrael
Rubrik

„Einn annar guðrækilegur kvöldsálmur með tón: Halt oss Guð“

Begynder

Ó, Guð sem geymir Ísrael / og öllum hlutum stjórnar vel …

Melodi

Halt oss Guð við þitt hreina orð

Bemærkning

10 erindi.

Nøgleord
7(7r-8r)
Lof sé þér, Guð, fyrir liðinn dag
Rubrik

„Þriðji kvöldsálmur með lag: Jesú Kriste þig kalla ég á“

Begynder

Lof sé þér Guð fyrir liðinn dag / og lukkusæla stjórn alla …

Melodi

Jesú Kriste þig kalla ég á

Bemærkning

5 erindi

Nøgleord
8(8r-8v)
Hef eg mig nú í hvílu mín
Rubrik

„Fjórði kvöldsálmur með sitt lag“

Begynder

Hef eg mig nú í hvílu mín, / himnafaðir, að vanda …

Melodi

Með sitt lag

Bemærkning

7 erindi

Nøgleord
9(8v-9r)
Dagur er kominn að kveldi
Rubrik

„Fimmti kvöldsálmur ortur af Magnúsi Jónssyni, Vatnsfirði annó 1660. Með sinn tón.“

Begynder

Dagur er kominn að kveldi / kært lof sé drottinn þér …

Melodi

Með sinn tón

Bemærkning

8 erindi. Á spássíu við við fyrirsögnina hefur verið bætt við: [0]yngja [00…00] herra eg.

Nøgleord
10(9r-10r)
Líknsamasti lífgjafarinn trúr
Rubrik

„Sjötti kvöldsálmur hvör eð ort hefur sami og þann fyrra. MJ. Anno 1660. T(ón) Væri nú Guð oss ekki hjá“

Begynder

Líknsamasti lífgjafarinn trúr, / lifandi Jesú góði …

Melodi

Væri nú Guð oss ekki hjá

Bemærkning

9 erindi

Nøgleord
11(10r-10v)
Ó, herra Guð, minn hjálparmúr
Rubrik

„Sjöundi kvöldsálmur hvör eð ortur er af sama og hinir tveir fyrirfarandi, fe? Ma(gnúsi) Jónssyni“

Begynder

Ó, herra Guð, minn hjálparmúr, / heillasamasti faðir trúr …

Bemærkning

8 erindi. Á spássíu við fyrirsögnina hefur verið bætt við: Tón, Á þér [00…00} hef eg n[00…00].

Nøgleord
12(10v-11r)
Guð, faðir, sonur og andi hreinn
Rubrik

„Áttundi kvöldsálmur með \ortur af sama/ sinn tón“

Begynder

Guð, faðir, sonur og andi hreinn, / þú heilög þrenning blíð …

Melodi

Með sinn tón

Bemærkning

8 erindi. Í fyrirsögnina hefur verið skotið inn upplýsingum um höfund sálmsins.

Nøgleord
13(11v-12r)
Herrann í himnaveldi
Forfatter

Sigurður Finnsson

Rubrik

„Níundi kvöldsálmur ortur af Sigurði Finnssyni. Með sínum tón“

Begynder

Herrann í himnaveldi, / heilagi faðir minn …

Melodi

Með sínum tón.

Bemærkning

12 erindi.

Nøgleord
14(12r-13r)
Sætt lof syng Guði fegin
Rubrik

„Tíundi kvöldsálmur með lag: Gæsku Guðs“

Begynder

Sætt lof syng Guði fegin / sál mín með rósamt geð …

Melodi

Gæsku Guðs vér prísum

Bemærkning

10 erindi

Nøgleord
15(13r)
Himneska hjálparvon
Rubrik

„Ellefti kvöldsálmur með sinn tón“

Begynder

Himneska hjálparvon, / helgasti faðir …

Melodi

Með sinn tón

Bemærkning

6 erindi

Nøgleord
16(13r-14v)
Guðdómsþrenning gæskublíða
Rubrik

„Tólfti kvöldsálmur, samantekinn og gjörður af séra Guðbrandi J.s. Annó 1665, Vatnsfirði. Tón: Tunga mín af hjarta hljóði“

Begynder

Guðdómsþrenning gæskublíða, / gættu allra barna þín …

Melodi

Tunga mín af hjarta hljóði

Bemærkning

Vantar aftan af. Sex og hálft erindi varðveitt. Upphafsstafir þeirra mynda nafn höfundarins, Guðbran.

Nøgleord
17(14r-14v)
Ingen titel
Begynder

… er búendann brestur á jörðu / blíðhænan unganna …

Bemærkning

Vantar framan af. Átta og hálft erindi varðveitt. Textinn byrjar í miðju erindi.

Nøgleord
18(14v-15v)
Voldugur Jesús verndin mín
Rubrik

„Kvöldsálmur á sunnudag, með lag: Eilífur Guð og faðir kær“

Begynder

Voldugur Jesús, verndin mín, / virst minni raust að hlýða …

Melodi

Eilífur Guð og faðir kær

Bemærkning

13 erindi

Nøgleord
19(16r-17v)
Voldugi herra, verndin mín
Rubrik

„Nokkrir kvöldsálmar ortir af Kolbeini Grímssyni fyrir Jökli. (eptir vikubænum) eður bænabók gömlu, sem H. Oddur sálugi með tón: Í svefni og vöku sannlega vér“

Begynder

Voldugi herra, verndin mín, / virst minni raust að hlýða …

Melodi

Í svefni og vöku sannlega vér

Bemærkning

13 erindi. Í miðju kvæðinu hefur verið strikað yfir ca tvö erindi neðst á síðu og efst á næstu síðu er kemur beint framhald þess sem er fyrir framan yfirstrikuðu línurnar. Fyrirsögninni hefur verið breytt svolítið: H. Oddz sáluga > H. Oddur sálugi. Strax á eftir "sálugi" eru innskotsmerki en texti á spássíu hefur að mestu verið skorinn af og er nú óskiljanlegur.

Nøgleord
20(17v-18r)
Lifandi drottinn líknarskær
Rubrik

„Kvöldsálmur á mánudögum. Tón: Upp, mitt hjarta, mín önd og sál“

Begynder

Lifandi drottinn líknarskær, / lausnarans Jesú faðir kær …

Melodi

Upp mitt hjarta, mín önd og sál

Bemærkning

6 erindi

Nøgleord
21(18r-19r)
Herra Guð og heilagur faðir
Rubrik

„Kvöldsálmur á þriðjudögum. Tón: Út rak Jesús fornan fjanda“

Begynder

Herra Guð og heilagur faðir, / hvörsdaglega ég kalla á þig …

Melodi

Út rak Jesús fornan fjanda

Bemærkning

12 erindi

Nøgleord
22(19v-20v)
Ó, þú heilaga þrenning þýð
Rubrik

„Kvöldsálmur á miðvikudögum. Tón: Eilífur Guð og faðir kær“

Begynder

Ó, þú heilaga þrenning þýð, / þó í guðdómi einum …

Melodi

Eilífur Guð og faðir kær

Bemærkning

10 erindi

Nøgleord
23(20v-22r)
Lofum vér Guð og föður fyrst
Rubrik

„Kvöldsálmur á fimmtudögum með hymnalag.“

Begynder

Lofum vér Guð og föður fyrst / fyrir vorn herra Jesúm Krist …

Bemærkning

19 erindi

Nøgleord
24(22r-23r)
Hátt lof sé drottni dýrum
Rubrik

„Kvöldsálmur á föstudögum. Tón: Einn herra ég best ætti“

Begynder

Hátt lof sé drottni dýrum / fyrir dásemdarverkin sín …

Melodi

Einn herra ég best ætti

Bemærkning

7 erindi

Nøgleord
25(23r-24v)
Hátt lof sé þér sem hæstur er
Rubrik

„Kvöldsálmur á laugardag. Tón: Eins og sitt barn, faðir ástargjarn“

Begynder

Hátt lof sé þér / sem hæstum er …

Melodi

Eins og sitt barn

Bemærkning

16 erindi

Nøgleord
26(24v-26r)
Herra himneski faðir
Rubrik

„Nú eftirfylgja nokkrir ágætir morgunsálmar, af Kolbeini ortir. Eftir áðurnefndri bænabók eður hennar morgunbænum, sem hér hvern dag vikunnar syngjast mega. Fyrsti sálmur á sunnudögum. Með lag: Jesús Guðsson eing(etinn)“

Begynder

Herra himneski faðir, / heilagi drottinn minn …

Melodi

Jesús Guðs son eingetinn

Bemærkning

15 erindi

Nøgleord
27(26r-26v)
Himneski Guð og herra minn
Rubrik

„Morgunsálmur á mánudögum. Tón: Náttúran öll og eðli manns“

Begynder

Himnneski Guð og herra minn / heiður sé nafni þínu …

Melodi

Náttúran öll og eðli manns

Bemærkning

7 erindi.

Nøgleord
28(26v-28r)
Lof sé Guði sem lönd og sjó
Rubrik

„Morgunsálmur á þriðjudögum. Tón: Í dag eitt blessað barnið er“

Begynder

Lof sé Guði sem lönd og sjó, / loftin og himna skapti …

Melodi

Í dag eitt blessað barnið er

Bemærkning

8 erindi.

Nøgleord
29(28r-29r)
Almættismildin eilíf blíð
Rubrik

„Morgunsálmur á miðvikudögum Tón: Gæskuríkasti græðari mi[nn]“

Begynder

Almættismildin eilíf blíð / eftir því nú er til þess tíð …

Melodi

Gæskuríkasti græðari minn

Bemærkning

9 erindi

Nøgleord
30(29r-30v)
Ó, herra Jesú Kriste
Rubrik

„Morgunsálmur á fimmtudögum. Tón: Konung Davíð sem kenndi“

Begynder

Ó, herra Jesú Kriste, / þú eilífa lífsins blóm …

Melodi

Konung Davíð sem kenndi

Bemærkning

13 erindi

Nøgleord
31(30v-31v)
Blessuð sé gjörvöll þrenning þýð
Rubrik

„Morgunsálmur á föstudögum. Tón: Minn herra Jesú, maður og Guð“

Begynder

Blessuð sé gjörvöll þrenning þýð, / þú sem gjörðir og leystir lýð …

Melodi

Minn herra Jesú, maður og Guð

Bemærkning

10 erindi

Nøgleord
32(31v-32v)
Ó, þú sanni eilífi Guð
Rubrik

„Morgunsálmur á laugardögum. Tón: Til þín heilagi herra Guð“

Begynder

Ó, þú sanni eilífi Guð / og faðir Jesú mæti …

Melodi

Til þín heilagi herra Guð

Bemærkning

12 erindi

Nøgleord
33(32v-33r)
Blessaða þrenning, blessuð sé
Rubrik

„Nú eftirfylgja nokkrir morgunsálmar, sem af ýmsum samsettir verið hafa. Sá fyrsti með lag. Jesú Kriste, þig kalla ég á“

Begynder

Blessaða þrenning, blessuð sé, / blessandi hagi mína …

Melodi

Jesú Kriste þig kalla ég á

Bemærkning

6 erindi

Nøgleord
34(33r-33v)
Dagur rennur og sýnir sig
Rubrik

„Annar morgunsálmur. Með lag: Dagur og ljós þú drott.“

Begynder

Dagur rennur og sýnir sig, / sæti faðir, vér lofum þig …

Melodi

Dagur og ljós þú drottinn ert

Bemærkning

8 erindi

Nøgleord
35(33v-34v)
Þér, drottinn, ég þakkir gjöri
Rubrik

„Þriðji morgunsálmur. Tón: Krists er koma fyrir höndum“

Begynder

Þér, drottinn, ég þakkir gjöri, / þú hefur mín vel gætt …

Melodi

Krists er koma fyrir höndum

Bemærkning

9 erindi

Nøgleord
36(34v-35r)
Dagur burt tekur dimma nátt
Rubrik

„Fjórði morgunsálmur. Með tón: Guðs son kallar etc R. J:d.“

Begynder

Dagur burt tekur dimma nátt / drottinn fólk sparneytt vakna brátt …

Melodi

Guðs son kallar komið til mín

Bemærkning

8 erindi

Nøgleord
37(35r-36v)
Himneski Guð vor herra
Rubrik

„Fimmti morgunsálmur fyrir allra handa stéttum. Lag: Konung Davíð sem kenndi“

Begynder

Himneski Guð, vor herra / heiður og lof sé þér …

Melodi

Konung Davíð sem kenndi

Bemærkning

12 erindi

Nøgleord
38(36v-37r)
Guð gefi oss góðan dag
Rubrik

„Sjötti morgunsálmur, ortur af séra Ólafi Jónssyni“

Begynder

Guð gefi oss góðan dag / gangi oss allt í hag …

Bemærkning

12 erindi

Nøgleord
39(37r-38v)
Í Jesú nafni, ó, Guð minn
Rubrik

„Sjöundi morgunsálmur ortur af séra Jóni Þ.syni“

Begynder

Í Jesú nafni, ó, Guð minn, / allra kærasti faðirinn …

Bemærkning

28 erindi

Nøgleord
40(38v-39r)
Guð föðurs náð og miskunn mest
Rubrik

„Áttundi morgunsálmur ortur af sama, séra Jóni Þorsteinss(yni)“

Begynder

Guðs föðurs náð og miskunn mest, / míns Jesú blóð og elskan best …

Bemærkning

3 erindi

Nøgleord
41(39r-39v)
Ljósan daginn nú líta má
Rubrik

„Níundi morgunsálmur. Tón: Dagur rennir og sýnir sig“

Begynder

Ljósan daginn nú líta má, / lifandi Guð því köllum á …

Melodi

Dagur rennur og sýnir sig

Bemærkning

13 erindi

Nøgleord
42(39v-40v)
Ljóssins skapari líknsami
Rubrik

„Smáhymnar á morgna, um verk drottins, sem hann skapaði á sérhvörjum þeirra sex daga. Má syngja sem Einn Guð skapari“

Begynder

Ljóssins skapari líknsami, / ljósa dagsbirtu veitandi …

Melodi

Einn Guð skapari allra sá

Bemærkning

5 erindi

Nøgleord
43(40r)
Himnaskaparinn herra dýr
Rubrik

„Guðs verk á öðrum degi“

Begynder

Himnaskaparinn, herra dýr, / höfuðskepnunum staðfestu býr …

Melodi

Einn Guð skapari allra sá

Bemærkning

5 erindi

Nøgleord
44(40v)
Herra Guð skapað hefur jörð
Rubrik

„Guð verk á þriðja degi“

Begynder

Herra Guð skapað hefur jörð, / heil var föst, þurr og berleg gjörð …

Melodi

Einn Guð skapari allra sá

Bemærkning

5 erindi

Nøgleord
45(40v-41r)
Helgasti Guð sem allt um kring
Rubrik

„Guðs verk á fjórða degi“

Begynder

Helgasti Guð sem allt um kring / áður gafst bjartan himnahring …

Melodi

Einn Guð skapari allra sá

Bemærkning

5 erindi

Nøgleord
46(41r)
Voldugur Guð af vötnum mynd
Rubrik

„Guðs verk á fimmta degi“

Begynder

Voldugur Guð af vötnum mynd / veist hefur markvíslegri kind …

Melodi

Einn Guð skapari allra sá

Bemærkning

5 erindi

Nøgleord
47(41r-41v)
Mannsins skapari drottinn dýr
Rubrik

„Guðs verk á sjötta degi.“

Begynder

Mannsins skapari drottinn dýr / dásamlega einn allt til býr …

Melodi

Einn Guð skapari allra sá

Bemærkning

5 erindi

Nøgleord
48(41v-42v)
Himneski faðir og herra
Rubrik

„Morgunsálmur á mánudögum, eftir bæninni snúinn í ljóð af séra Guðbrandi Jónssyni. Með lag: Einn herra ég best ætti“

Begynder

Himneski faðir og herra, / helgast nafn prísa ég þitt …

Melodi

Einn herra ég best ætti

Bemærkning

14 erindi

Nøgleord
49(42v-43r)
Guð minn gef oss nú góðan dag
Rubrik

„Ágætur morgunsálmur ortur af Pétri Einarssyni“

Begynder

Guð minn, gef oss nú góðan dag, / gjörvallt lát þú oss falla í hag …

Bemærkning

6 erindi

Nøgleord
50(43v-44r)
Hvörsu æ fagrar eru tjaldbúðir þínar
Rubrik

„Sálmur hins h(eilaga) Davíðs, með tón: Þann sem mig fæðir“

Begynder

Hversu æ fagrar eru tjaldbúðir þínar / ó Guð allsherjar …

Melodi

Þann sem mig fæðir

Bemærkning

6 erindi

Nøgleord
51(44r-46r)
Þolinmæðinnar dæmi dýr
Rubrik

„Sálmur áægtur af þolinmæði hins h(eilaga) Jobs. Tón: Gæskuríkasti“

Begynder

Þolinmæðinnar dæmi dýr / haf drottins ástvin eru oss skýrt …

Melodi

Gæskuríkasti græðari minn

Bemærkning

17 erindi

Nøgleord
52(46r-46v)
Ó, herra Jesú Kristí
Rubrik

„Nær maður gengur í sitt bænahús, einsamall, þá má hann falla á kné, lesa svo eina af þessum bænum, í senn, svo hann með Davíð tilbiðji drottin sjö sinnum (það er opt) á hverjum degi“

Begynder

Ó herra Jesú Kristí / ég stend fyrir þér álíka …

Bemærkning

6 bænir

Nøgleord
53(47r-62v)
Hugsvinnsmál
Rubrik

„Catonis Hugsvinnsmál, eða heilræði snúin í ljóðalag, og vísna, ófróðum ungdómi og líka þeim eldri, til nytsemdar, sem hyggindi hafa kær, og góðum gegna vilja. Af séra Jóni Bjarnarsyni. Spakmæli sjö Grikklandsspekinga, um hegðan og hæversku, þeirra sem siðsamir viljia vera, ljóð.“

Begynder

Heyrið, seggir, / þeir er siðsamir læra vilja …

Bemærkning

Kvæðið skiptist í nokkra hluta: Upphaf (20 erindi), Fyrstu bók Catonis (40 erindi), Aðra bók Catonis (38 erindi), Þriðja bók Catonis (29 erindi), Fjórða bók Catonis (101 erindi). Víða er hvert erindi í tveim útgáfum, fyrst undir ljóðahætti svo rímnahætti. Í Annarri bók Catonis eru eingöngu braghentar vísur.

54(63r-67r)
Málskviðir sjö spekinga
Rubrik

„Málskviðir sjö spekinga.“

Begynder

Semja vildi ég sjö spekingja málskviði nokkra mjög fróðlega …

Bemærkning

66 málskviðir

55(67r-70r)
Börnum öllum bjóðum vér
Rubrik

„Johannes forskrift um góða borðsiði“

Begynder

Börnum öllum bjóðum vér / borðsið þann sem stendur hér …

[Final Rubric]

„Endir þessa borðsiða“

Bemærkning

62 erindi. Fyrir neðan textann stendur með annarri hendi: Neutrius est generis, verbum pro n[00…00]ine sumtum. Sic eras hesternum, sic clarum dici[l0…00] mane. Hæc dad auellare [00…00]

56(70v)
Láttu mig njóta líknar þín
Rubrik

„Eitt kvæðiskorn mjög stutt“

Begynder

Láttu mig njóta líknar þín, / lifandi Guð sem á himnum skín …

Bemærkning

3 erindi

57(71r-71v)
Jesús er sætt líf sálnanna
Rubrik

„Einn hjartnæmur sálmur um velgjörninga Jesú Krists“

Begynder

Jesús er sætt líf sálnanna, / Jesús er best ljós mannanna …

Bemærkning

14 erindi

Nøgleord
58(72r)
Hætta er stór í heimi
Rubrik

„Sálmur af séra Hallgrími Péturssyni ortur“

Begynder

Hætta er stór í heimi, / hjálpa oss, drottinn kær …

Bemærkning

5 erindi

Nøgleord
59(72r-73r)
Hjartað kátt höfum þá gengur stirt
Rubrik

„Annar sálmur ortur af séra Stefáni Ólafssyni“

Begynder

Hjartað kátt höfum þá gengur stirt, / ljósið brátt ljómar þó nú sé myrkt …

Bemærkning

4 erindi

Nøgleord
60(73r-73v)
Drottinn dýrðlegur
Rubrik

„Þakklætisvísa Magnúsar Jónssonar fyrir frelsan undan bólunni. Af honum sjálfum ort og syngist undir þeim nótum Ýmissa stétta allir þjónustumenn. Anno domini 1656

Begynder

Drottinn dýrðlegur / dásamur fyrr og síð …

Melodi

Ýmissa stétta allir þjónustumenn

Bemærkning

8 erindi

Nøgleord
61(73v-74r)
Veturinn vill ei linna
Forfatter
Rubrik

„Sálmur ortur af séra Jóni Arasyni“

Begynder

Veturinn vill ei linna / vel fram á sumarið …

Bemærkning

6 erindi. Fyrir neðan kvæðið er fyrirsögn: Lofsöngur með lag Eins og sitt barn. Hún á ekki við næsta kvæði á eftir.

Nøgleord
62(74v)
Hér skal lovars lítinn knörr
Rubrik

„Eitt kvæði“

Begynder

Hér skal lovars lítinn knörr / með leyfi góðra manna

[Refrain]

Mér vekur minni / það málsháttur tér / svo margt er sinni / sem maðurinn er

Bemærkning

3 erindi auk viðlags. Sama viðlag og bragarháttur eru í kvæði á bl.92r-v og það gæti verið verið framhald af þessu. Líklegt virðist að í báðum tilfellum hafi verið skrifað á upphaflega auðar síður.

63(75r-75v)
Hörmung mitt hjartað stangar
Rubrik

„Einn hjarnæmur sálmur um syndanna viðurkenning með sínu lagi“

Begynder

Hörmung mitt hjartað stangar, / harmkvalið í sorg og neyð …

Melodi

Með sínu lagi

Bemærkning

13 erindi

Nøgleord
64(75v-77r)
Rís upp drottni dýrð
Rubrik

„Um fagnaðarfulla veru Guðs barna og þá andlegu Jerúsalem séra J. Th.“

Begynder

Rís upp drottni dýrð, / syng þú, sála mín …

Bemærkning

6 erindi

Nøgleord
65(77r-77v)
Bæn
Rubrik

„Ein góð bæn þegar manni gengur á móti“

Begynder

Réttvísi Guð og faðir allrar huggunar

Bemærkning

Óbundið mál.

Nøgleord
66(77v-78r)
Herra Guð af hæstum sann
Rubrik

„Ein fögur bæn“

Begynder

Herra Guð af hæstum sann / hér auglýstur Guð og mann …

Bemærkning

10 erindi

Nøgleord
67(78r-79r)
Bæn
Rubrik

„Enn ein bæn“

Bemærkning

Óbundið mál. Á spássíu við fyrirsögnina virðist standa [82. en búið er að strika yfir tölustafinn 2.

Nøgleord
68(79r-80r)
Bæn
Rubrik

„Bæn um þolinmæði á mótgangstímanum“

Bemærkning

Óbundið mál. Á 79v8 er kona sem talar: … varðveita mig svo ég sé staðföst í þolinmæðinni …

Nøgleord
69(80r-81v)
Bæn
Rubrik

„Önnur bæn“

Begynder

Ó, þú almáttugi eilífi og miskunnsami Guð …

Bemærkning

Laust mál. Á spássíu við fyrirsögnina virðist hafa staðið 5 en búið er að skera hluta af því af þegar spássía hefur verið skorin.

70(81v-83v)
Bæn
Rubrik

„Bæn um huggun í mótganginum“

Begynder

Ó, þú gæskusamasti faðir …

Bemærkning

Óbundið mál. Á spássíu við fyrirsögnina stendur 6.

Nøgleord
71(83r-85v)
Bæn
Rubrik

„Ein góð bæn“

Begynder

Ó, Jesús Kristur, sonur lifanda Guðs …

Bemærkning

Óbundið mál. Á spássíu við upphaf bænarinnar stendur 7.

Nøgleord
72(84v-86v)
Bæn
Rubrik

„Ein hjartanleg og kröftug bæn“

Begynder

Drottinn, þú heilagur faðir …

Bemærkning

Laust mál

Nøgleord
73(87r-92r)
Rafael engill réðst til fylgdar minnar
Begynder

… Rafael engill réðst til fylgdar minnar / ríkulegrar eftir tilsjár þinnar …

Bemærkning

43 erindi. Trúlega vantar eitt erindi framan af. Úr upphafsstöfunum má lesa: [D]rottinn þitt hjálpráð sjá veikur þénari þinn GJS p.

Nøgleord
74(92r-92v)
Ekki er gott í eyru blítt
Begynder

Ekki er gott í eyru blítt / alla vega að láta …

[Refrain]

Svo margt er sinnið sem maðurinn er

Bemærkning

2 erindi. Þessi erindi eru undir sama bragarhætti og nota sama viðlag og kvæði á bl. 74v. Einnig er rithöndin sú sama, ólík þeim sem eru á undan og eftir á báðum stöðum. Líklegt er að hér sé framhald af því. Þá virðist líklegt að á báðum stöðum hafi verið skrifað á upphaflega auðar síður.

75(92v)
Sæll vertu og sigurinn hjá þér blífi
Rubrik

„Nokkur erindi“

Begynder

Sæll vertu og sigurinn hjá þér blífi / blessaður sértu bæði á sál og lífi

Bemærkning

3 erindi

76(93r-94r)
Brúðkaupsbæn
Rubrik

„En mands eller qvindispersöns bön, som acter at giffue sig i ecteskaff“

Begynder

O, Gud, du som skabte mennisken …

Bemærkning

Óbundið mál

Nøgleord
77(94r-94v)
Brúðkaupsbæn
Rubrik

„En anden deris bön, som ville giffue dem j ecteskaff“

Begynder

O, herre Gud, effter di du haffuer sagt …

Bemærkning

Óbundið mál

Nøgleord
78(94v-95r)
Brúðkaupsbæn
Rubrik

„En brudgoms oc bruds bön i deris truloffuelse. Coloss: 3: 12. Allt hvad i giore met ord eller gjerninger, det giorir j vor herris Jesu nafn“

Begynder

O, helliga Gud, som selff haffuer stifftet …

Bemærkning

Óbundið mál

Nøgleord
79(95v-96r)
Vegferðarbæn
Rubrik

„En veyfarendis personis bön“

Begynder

Allmectige Gud, j dit naffn vil jeg gaa paa min vey …

Bemærkning

Óbundið mál

Nøgleord
80(96v-97r)
Siglingabæn
Rubrik

„En bön at bede naar mand gaar til skibs“

Begynder

O, herre Jesu Christe, du som den tyd …

Bemærkning

Óbundið mál

Nøgleord
81(97r-97v)
Reisubæn
Rubrik

„Tacksigelse til Gud naar mand haffuer endt sin reyse til land eller vand“

Begynder

O, almectige, enige, naadige Gud …

Bemærkning

Óbundið mál

Nøgleord
82(97v)
Bæn
Rubrik

„Ein bæn“

Begynder

Almáttugi eilífi Guð …

Bemærkning

Óbundið mál

Nøgleord
83(98r-100r)
Erfikvæði Magnúsar Gissurarsonar
Forfatter
Rubrik

„Æruminning eftir Magnús sáluga Gissursson í ljóð snúin af s(éra) Jóni Ara(syni)“

Begynder

Erfisdrápu er mér skylt / eftir Magnús smíða …

Bemærkning

24 erindi.

84(100v-101r)
Erfikvæði Teits Torfasonar
Forfatter
Rubrik

„Æruminning þess h. vel forframaða og vellærða manns Teits sáluga Torfasonar í ljóð læst af s(éra) Jóni Aras(yni)“

Begynder

Teitur í tignar sæti / Torfason er horfinn …

Bemærkning

6 erindi.

85(101v)
Jesú bróður ástarkær kær minn
Rubrik

„Ein bæn til Jesúm Kristum, og hans blessaða andsvar, úr dönsku útlögð. Með lag: Hver hjálpast vill syndarinn“

Begynder

Jesú bróður ástarkær kær minn / Eia kom og opna mitt sinn …

Melodi

Hver hjálpast vill syndarinn

Bemærkning

5 erindi.

Nøgleord
86(102r-109v)
Hjónaspegill
86.1(102r-102v)
Ingen titel
Begynder

…[Guðs]? ástgjöfin dýra / er góð og mörg ad eig[a]?

Bemærkning

9 erindi varðveitt. Vantar framan af.

86.2(102v-104r)
Annar partur kvæðisins um réttan undirbúning
Rubrik

„Annar partur kvæðisins um réttan undirbúning“

Begynder

Því skal seggur og sæta / er sín forlögin ekki veit …

Bemærkning

18 erindi.

86.3(104r-109v)
III partur um hjónaskyldurnar
Rubrik

„III partur um hjónaskyldurnar“

Begynder

Heyrið hjónin bæði / sem hvílu byggið eina senn …

Bemærkning

69 erindi.

87(110r-121v)
Skriftarminning
Rubrik

„Kveðlingur Þorleifs s. Þórðarsonar“

Begynder

Hugar míns fyrri hafði ég æsku máni / hagyrðanna af nokkru snilldarláni …

Bemærkning

107 erindi

88(122r)
Signingin
Rubrik

„Signingin“

Begynder

Í nafni föður og sonar og anda heilags …

Bemærkning

Fyrir ofan signinguna er stafróf.

89(122r)
Barnabæn
Rubrik

„Ein barnabæn“

Begynder

Almáttugur Guð og eilífur faðir …

Nøgleord
90(122r-124v)
Boðorðin með skýringum
Rubrik

„Þetta eru tíu lagaboðorð Gðus. Fyrsta boðorð“

Begynder

Ég er drottinn Guð þinn …

91(125r-126v)
Trúarjátningin með skýringum
Rubrik

„Trúarjátningin“

Begynder

Eg trúi á Guð föður almáttugan, skapara himins og jarðar. Það er …

Bemærkning

Neðarlega á 125v hættir textinn í miðju kafi. Þar virðist hafa verið skilið eftir nokkurt pláss autt neðst á síðunni. Á 126r heldur textinn áfram, líklega með annarri hendi með fjórum síðustu orðum undanfarandi kafla endurteknum. Mögulegt er að bl. 125 hafi verið skrifað til að fylla í eyðu eftir glatað blað.

92(127r-130v)
Faðir vor með skýringum
Rubrik

„Drottinleg bæn“

Begynder

Faðir vor, þú sem ert á himnum. Það er …

Bemærkning

Faðirvorinu skipt í 7 bænir með skýringum við hvern hluta.

93(130v-132v)
Spurningar og svör um sakramenti
Rubrik

„Sacramentum“

Begynder

Heilagrar skírnar fyrsta spurning

Bemærkning

Fjórar spurningar og svör.

94(132v-134r)
Spurningar og svör um sakramenti altarisins
Rubrik

„Sacramentum altarisins“

Begynder

Fyrsta spurning. Hvað er sacramentum altarisins? …

Bemærkning

Fjórar spurningar og svör. Vantar aftan af.

95(134r-135r)
Spurningar og svör um syndir og góðverk
Begynder

… [Gu]ðs boðorðum. Upprunasyndin er sá blindleiki sem …

Bemærkning

11 spurningar og svör. Vantar framan af.

96(135r-136v)
Spurningar um trúna
Rubrik

„Trúnni eður credo heyra þessar greinir til“

Begynder

Fyrsta spurning. Hvað er kristileg trú? …

Bemærkning

3 spurningar og svör.

97(136v-137v)
Spurningar um drottinlega bæn
Rubrik

„Þessar greinir heyra til drottinlegri bæn. Fyrsta grein“

Begynder

Vér skulum alleina í vorum bænum ákalla …

Bemærkning

6 greinar

98(137v)
Spurningar um skírnarsakramentið
Rubrik

„Þessar greinir eður spurningar heyra til skírnarsakramentinu. 1. spurning“

Begynder

Hverja nytsemi hefur þú þar af að þú ert skírður? …

Bemærkning

Ein spurning og svar. Vantar aftan af.

99(138r)
Spurningar
Begynder

4. spurning. Hvernig meðtekur þú soddan …

Bemærkning

Tvær spurningar og svör, nr. 4 og 5. Vantar framan af.

100(138r-140r)
Morgunbæn
Rubrik

„Ein góð morgunbæn“

Begynder

Þú miskunnsami og náðarfulli Guð og faðir …

Nøgleord
101(140r-141v)
Kvöldbæn
Rubrik

„Kvöldbænin“

Begynder

Ó, þú miskunnsami og náðugi Guð og faðir …

Nøgleord
102(142r-142v)
Skriftargangurinn
Rubrik

„Skriftargangurinn“

Begynder

Minn kæri verðugi faðir í Kristó …

Nøgleord
Rubrik

„Ein góð bæn fyrir bergingina“

Begynder

Heyr þú, brunnur allrar mildi …

Nøgleord
Rubrik

„Önnur bæn“

Begynder

Ó, herra Jesú Kriste. Ég aumur og syndugur maður …

Nøgleord
Rubrik

„Ein bæn eftir bergingina“

Begynder

Þakkir gjöri ég þér, almáttugur Guð …

Nøgleord
Rubrik

„Ein önnur bæn“

Begynder

Ég lofa og heiðra þig og gjöri þér þakkir …

Nøgleord
107(145r)
Bæn
Rubrik

„Ein bæn sem börn og ungdómur skal biðja“

Begynder

Eilífi miskunnsami Guð og faðir …

Bemærkning

Yfir fyrirsögninni hefur verið bætt við annarri fyrirsögn: Ein bæn auðmjúk og innileg í ungdómi manns.

Undir bæninni er ýmislegt krot, m.a.: Ari litli á kverið þetta / það er af ýmsum skrifað. … Guðrún Bjarnardóttir á pennann …

Nøgleord
108(145v)
Bæn
Rubrik

„Bæn þegar maður gengur í guðshús, til drottins þjónustu“

Begynder

Ó, drottinn, ég em nú innkominn í þetta þitt h(eilaga) hús …

Bemærkning

Fyrir neðan bænina stendur með sömu hendi: „Virðið til párið“.

Nøgleord
109(146r-149v)
Byrjast lítið boðunarspil
Rubrik

„Eitt kvæði“

Begynder

Byrjast lítið boðunarspil / ef bragnar vildu hlýða til …

Bemærkning

19 erindi.

110(149v)
Bæn
Rubrik

„Bæn nær maður gengur úr kirkju“

Begynder

Drottinn, ég þakka þér af öllu hjarta …

Nøgleord
111(150r-152r)
Registur
Begynder

… Guð minn gefi oss nú góðan …

Bemærkning

Vantar framan af. Byrjar á G.

112(152v)
Bænaregistur
Rubrik

„Bænaregistur“

Begynder

Ein góð bæn fyrir berging …

113(Aukablað 1r)
Ingen titel
Begynder

… halda vil ég so heim með frið / [00…00] skilja við …

Bemærkning

Vantar framan af. Fjögur og hálft erindi varðveitt.

114(Aukablað 1r-aukablað 2r)
Líkama vorra líf er sál
Forfatter

sr. G.J.s.

Rubrik

„Æruminning ens sama h. manns. Samantekin í ljóð, af SJ G.J.S.“

Begynder

Líkama vorra líf er sál / lífið sálar herrann ….

Bemærkning

11 erindi.

115(2v)
Himinn, loft, hafið og jörð
Rubrik

„Einn sálmur til Jesúm Kristum út af hans blessaðri hingaðkomu í holdið“

Begynder

Himinn, loft, hafið og jörð / hefja nú þakkargjörð …

Bemærkning

Þrjú og hálft erindi varðveitt. Vantar aftan af.

Nøgleord

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale

Pappír með vatnsmerkjum.

Vatnsmerki 1. Aðalmerki: Ógreinanlegt merki // Ekkert mótmerki (12 og 16).

Vatnsmerki 2. Aðalmerki: Dárahöfuð // Ekkert mótmerki (á víð og dreif í handritinu).

Vatnsmerki 3. Aðalmerki: Tvíhöfða örn // Ekkert mótmerki (á víð og dreif í handritinu).

Vatnsmerki 4. Aðalmerki: Lítið ógreinanlegt merki // Ekkert mótmerki (94, 97).

Vatnsmerki 5. Aðalmerki: Ógreinilegt merki, inniheldur m.a. fjögurra laufa smára og e.k. kúlu // Ekkert mótmerki (122).

Vatnsmerki 6. Aðalmerki: Borði með upphafsstöfum AB? // Ekkert mótmerki (140).

Antal blade
i + 155 + i, þar með talin tvö aukablöð aftast, merkt 1 og 2. (152 mm x 98 mm). Blöð 2v og 153 eru auð.
Foliering

Gömul blaðmerking 1-280, yfirleitt efst í hægra horni, en nr. 132-139 á neðri spássíu fyrir miðu. Blaðtöl víða horfin vegna slits.

Yngri blaðmerking með blýanti, 1-153, og aukablöð 1-2.

Tilstand

Víða vantar í handritið ef marka má gömlu blaðmerkinguna. Fjögur blöð vantar milli 13 og 14, eitt á milli 46 og 47, þrjú blöð milli 86 og 87, 24 blöð milli 101 og 102, átta blöð milli 109 og 110, eitt milli 133 og 134, eitt milli 137 og 138 og 87 blöð milli 149 og 150.

Handritið er sumstaðar slitið á jöðrum blaða, sérstaklega á fyrstu 10 blöðunum, sumstaðar svo að texti skerðist lítillega.

Hér og hvar má sjá að skorið hefur verið af spássíunum svo að spássíukrot skerðist, t.d. á 8v, 10r, 16r.

Skrift

Ýmsar hendur. Mögulega skiptast þær á á eftirfarandi hátt.

I. 1v, 100v-101r: Árni Geirsson, fljótaskrift.

II. 3r-5r, 98r-100r: Óþekktur skrifari, fljótaskrift og kansellískrift

III. 6r-70r: Óþekktur skrifari, blendingsskrift.

IV. innskot á 5v, 70r, 97v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

V. 71r-74r, 75r-86v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

VI. 74v, 92rv: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

VII. 87r-92r, 115r-121v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

VIII. 93r-97v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

IX. 102r-109v: Óþekktur skrifari, blendingsskrift.

X. 110r-114v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

XI. 122r-124v, 126v-127r, 138r: Óþekktur skrifari, kansellískrift

XII. 125rv: Óþekktur skrifari, kansellískrift.

XIII. 126r, 127-131r: Óþekktur skrifari, blendingsskrift.

XIV. 131v-135v, 136v-137v, 138v-145r: Óþekktur skrifari, fljótaskrift. Sumt líkt og hjá V.

XV. 136r: Óþekktur skrifari, blendingsskrift.

XVI. 101v, 145v, 149v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

XVI. 146r-146v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

XVII. 150r-152v: Óþekktur skrifari, kansellískrift.

XVIII. 154r-155v: Óþekktur skrifari, fljótaskrift.

[Decoration]

Skjaldarmerki teiknað utan um eigendamerkingu á bl. 1r. Litað með rauðu bleki.

Skrautrammi og flúraðir stafir á titilsíðu, bl. 2r. Skreytt með rauðu bleki.

Stuttir skrautbekkir neðst á 62v og 67r.

Á bl. 17r-45v eru fyrirsagnir og fyrsta orð í erindi víða skrifuð með ljósara bleki en megintextinn.

Tilføjet materiale

Spássíukrot:

  • Fremra saurblað rektó:Anna Jónsdóttir, Sighvatsson.
  • 145r: Ýmis bænaáköll og vísupartar. „Ari litli á kverið þetta. Það er af ýmsum skrifað“. „Guðrún Bjarnadóttir á pennann.“
  • 153v: Einar Jon Snd
  • Smávægilegt krot hér og þar.

Indbinding

Upprunalegt band. Þrykkt skinnband með tréspjöldum. Blöðin liggja laus í bandinu. För eftir spennur sem nú eru týndar (164 mm x 100 mm x 42 mm).

Vedlagt materiale
Lítið vélritað hefti með upplýsingum um innihald.

Historie og herkomst

Proveniens
Handritið var skrifað á Hólum í Hjaltadal árið 1676.
Herkomst

Anna Jónsdóttir átti handritið. Vera kann að Anna skrifi sjálf nafnið sitt á fremra saurblað rektó.

Erhvervelse

Alþingi keypti handrita- og bókasafn Jóns Sigurðssonar árið 1878. Safnið var afhent Landsbókasafni að honum látnum, en hann lést 7. desember 1879. Það komst í hendur safnsins árið 1881 er það var flutt í Alþingishúsið.

[Additional]

[Record History]

Karl Ó. Ólafsson skráði sumarið 2011, Þórunn Sigurðardóttir lagfærði í febrúar til apríl 2012. GI lagfærði 14. október 2016. Jón Kristinn Einarsson jók við skráningu 2018.

Guðný Hrafnkelsdóttir frumskráði, 2. júlí 2010 ; Handritaskrá, 2. b. ; Átaksverkefni 2010.

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Páll Eggert ÓlasonMenn og menntir siðskiptaaldarinnar á Íslandi
« »