Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

ÍB 70 4to

Vis billeder

Kvæðabók séra Ólafs Jónssonar á Söndum; Island, 1693

Stednavn
Vatnsfjörður 
Sogn
Reykjarfjarðarhreppur 
Amt
Norður-Ísafjarðarsýsla 
Region
Vestfirðingafjórðungur 
Land
Island 
Flere detaljer
Navn
Ólafur Jónsson 
Fødselsdato
1560 
Dødsdato
1627 
Stilling
Præst 
Roller
Digter 
Flere detaljer
Navn
Hjalti Þorsteinsson 
Fødselsdato
1665 
Dødsdato
17. januar 1754 
Stilling
Præst 
Roller
Skriver; Ejer; Korrespondent 
Flere detaljer
Navn
Rannver H. Hannesson 
Stilling
Forvörður 
Roller
Konservator 
Flere detaljer
Navn
A. B.dóttir 
Stilling
 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Navn
Þóra Brynjólfsdóttir 
Fødselsdato
1728 
Dødsdato
17. april 1803 
Stilling
 
Roller
Ejer 
Flere detaljer
Stednavn
Heydalsá 
Sogn
Kirkjubólshreppur 
Amt
Strandasýsla 
Region
Vestfirðingafjórðungur 
Land
Island 
Flere detaljer
Navn
Hallgrímur Jónsson 
Fødselsdato
1780 
Dødsdato
1836 
Stilling
Kordegn; Kordegn 
Roller
Forfatter; Skriver; Ejer; Marginal 
Flere detaljer
Navn
Jón Espólín Jónsson 
Fødselsdato
22. oktober 1769 
Dødsdato
1. august 1836 
Stilling
Sysselmand 
Roller
Korrespondent; Skriver; Ejer; Forfatter; Digter; Oversætter; Informant 
Flere detaljer
Navn
Hákon Espólín 
Fødselsdato
1801 
Dødsdato
1885 
Stilling
Præst 
Roller
Ejer; Skriver; Digter 
Flere detaljer
Navn
Jón Sigurðsson 
Fødselsdato
17. juni 1811 
Dødsdato
7. december 1879 
Stilling
Forsker; Arkivar 
Roller
Lærd; Skriver; Ejer; Donor; Korrespondent; recipient 
Flere detaljer
Navn
Finnbogi Guðmundsson 
Fødselsdato
1924 
Stilling
Landsbókavörður 
Roller
Forfatter; Donor 
Flere detaljer
Navn
Sigríður Hjördís Jörundsdóttir 
Fødselsdato
9. juni 1968 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Navn
Örn Hrafnkelsson 
Fødselsdato
11. oktober 1967 
Stilling
Forstöðumaður 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Fuld titel

Ein kvæðabók eður samdráttur þeirra söngvísna sem um tuttugu ára tíma hefur endur og sinnum af munni fallið til andlegrar dægrastyttingar. En nú samantekin í eitt, svo að unnið erfiði sé ei til einskis, heldur að það megi verða Guði til æfinlegrar lofgjörðar, en þeim til eilífs sálargagns og gleði sem þetta iðka vilja. Í fyrstu samanskrifað og ort af séra Ólafi sál. Jónssyni góðrar minningar. En nú að nýju endurskrifað í Vatnsfirði við Ísafjörð. ANNO MDCXCIII. (1r)

Bemærkning
Umfjöllun um handritið er að finna í eftirfarandi ritum:

Árni Heimir Ingólfsson: "These are the things you never forget" : The written and oral traditions of Icelandic tvísöngur.

Bjarni Þorsteinsson: Íslenzk þjóðlög.

Finnbogi Guðmundsson: Ein kvæðabók ort af Séra Ólafe Sál. Jónssyne á Söndum m.h. síra Hjalta Þorsteinssonar í Vatnsfirði ÍB 70 4to.

Guðrún Laufey Guðmundsdóttir: Sönglaus þjóð. Saga íslenskrar tónlistar og tónlistararfur Íslendinga frá 16., 17. og 18. öld.

Helga Jóhannsdóttir: Bekkjarslagur.

Íslenskar gátur og skemmtanir, III.

Jón Samsonarson: Um handritið AM 67 8vo.

Jón Þorkelsson: Digtningen, bls. 108, 126, 456, 458.

Margrét Eggertsdóttir: Þýskt gyllinistafróf í þremur íslenskum þýðingum.

Páll Eggert Ólason: Menn og menntir, IV.

Sigurjón Einarsson: Séra Ólafur á Söndum, bls. 74-128.

Þórunn Sigurðardóttir: Erfiljóð. Lærð bókmenntagrein á 17. öld.

Tekstens sprog
Islandsk

Indhold

1(1r-112v)
Kvæðabók séra Ólafs Jónssonar á Söndum
Nøgleord

1.1(1v-2v)
Formáli
Rubrik

„Rétt Kristni lesari“

Nøgleord

1.2(3r-5r)
Sjálfur Guð drottinn sannleikans
Rubrik

„Sálmar og kvæði um iðranina. Fyrsta iðrunarkvæði“

Begynder

Sjálfur drottinn sannleikans / sagt hefur málshátt þann …

Ender

„… hugraun minni Guð hjálpa þú við.“

Bemærkning

32 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

1.3(5r-7r)
Margur unir í myrkri sér
Rubrik

„Annað iðrunarkvæði“

Begynder

Margur unir í myrkri sér / meigi hann skemmtun finna …

Ender

„… frómur kristinn far vel dagana alla.“

Bemærkning

50 erindi.

1.4(7r-8r)
Ó, ég manneskjan auma
Rubrik

„Þriðja iðrunarkvæði“

Begynder

Ó, ég manneskjan auma / erfitt mér ganga vill …

Ender

„… minn Guð vor meinin græði og græði.“

Bemærkning

17 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

1.5(8r-9r)
Enn vil ég einu sinni
Rubrik

„Fjórða iðrunarkvæði“

Begynder

Enn vil ég einu sinni / yrkja kvæði um stund …

Ender

„… hugur minn hjá þér standi hvort sem ég lifi eða dey.“

Bemærkning

16 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

1.6(9r-10v)
Ég skal hér byrja mín skriftamál
Rubrik

„Fimmta iðrunarkvæði, tónninn líkt sem Herra Jesús hreinn og trúr“

Begynder

Ég skal hér byrja mín skriftamál / skírt frá kristnum mönnum …

Melodi

Herra Jesús hreinn og trúr

Ender

„… þér sé lof án enda. Amen.“

Bemærkning

34 erindi.

1.7(10v-11v)
Þó erindin vísna versa
Rubrik

„Sjötta iðrunarkvæði“

Begynder

Þó erindin vísna versa / vilji mér falla þungt …

Ender

„… lof sé Guði án enda.“

Bemærkning

13 erindi.

1.8(11v-12r)
Mér væri skyldugt að minnast á þrátt
Rubrik

„Sjöunda iðrunarvísa“

Begynder

Mér væri skyldugt að minnast á þrátt / minnar sálar fátækt og stóran vanmátt …

Ender

„… láttu mig aldrei ljúfur, Guð minn losna frá þér.“

[Final Rubric]

„Hér endast kvæðin af iðranar yfirbótinni sem kallast má fyrsti partur þessarar kvæðabókar.“

Bemærkning

10 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

2(12v-19r)
Annar vísnaflokkur
Rubrik

„Nú eftirfylgir annar söngvísnaflokkur og kvæði af góðum verkum, dygðum og mannkostum sem jafnan auglýsa sig hjá þeim sem gæddir eru sannri yðran og réttri trú“

2.1(12v)
Hress upp þinn hug, upplát þitt eyra
Rubrik

„Einn sálmur af Guðs boðorðum“

Begynder

Hress upp þinn hug, upplát þitt eyra / allt fólk sem ert forhert í þér …

Ender

„… að þjóna hvað oss af þér býðst. Amen.“

Bemærkning

9 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

2.2(12v-13v)
Alleina til Guðs set trausta trú
Rubrik

„Enn einn söngvísa af Guðs boðorðum eftir abc“

Begynder

Alleina til Guðs set trausta trú / á tæpa mannshjálp ei bygg þú …

Ender

„… oft hefur margan hug það kreinkt“

Bemærkning

25 erindi.

Nótur við fyrsta erindi.

Nøgleord
2.3(13v-15r)
Hljóttu Guðs náð hvör og einn
Rubrik

„Enn ein uppreisnan þeirra helstu dygða sem í sérhvörju Guðs boðorði standa og hvað hvör þeirra heitir dygðaspegill“

Begynder

Hljóttu Guðs náð hvör einn / sem heitir og ert hans lærisveinn …

Ender

„… hér er nú mál ég þagni.“

[Final Rubric]

„Endir fyrri boðorðatöflunnar“

Bemærkning

31 erindi.

2.4(15r-17r)
Þú aðalrót allra dyggða
Rubrik

„Nú eftirfylgir sú hin seinni taflan“

Begynder

Þú aðalrót allra dygða / almáttugur Guð minn …

Ender

„… og líkni hann þeim eð kvað.“

Bemærkning

41 erindi.

Nøgleord
2.5(17r-18r)
Andlegt kvæði af elskunnar dygðum
Rubrik

„Enn eitt kvæði af kærleiksins dygðum í einum kristnum manni. Tónninn sem við Friðarbón.“

Begynder

Andlegt kvæði af elskunnar dyggðum / ég hef mér í þanka sett …

Melodi

Friðarbón

Ender

„… stundar með æru verknað sinn.“

Bemærkning

15 erindi.

Nøgleord
2.6(18r-19r)
Upp líttu sál mín og umsjá þig vel
Rubrik

„Ein kristileg hugvekja til Guðlegs lífernis“

Begynder

Upp líttu sál mín og umsjá þig vel / því aðkominn ég tel …

Ender

„… svo geti ég seinast hjá fordæmingu stillt.“

[Final Rubric]

„Hér endast kvæði og söngvísur af ávöxtum trúarinnar eða góðum verkum sem reiknast má annar partur.“

Bemærkning

24 erindi.

Nótur við fyrsta erindi.

3(19r-31r)
Þriðji vísnaflokkur
Rubrik

„En byrjast þriðji vísnaflokkur sem hnígur að nokkrum historíum heilagrar skriftar“

3.1(19r-20r)
Ævin misjöfn yfir hann dreif
Begynder

Ævin misjöfn yfir hann dreif / á ýmsa vegana hamingjan sveif…

[Refrain]

Af Jósep unga Jakobs syninum fríða …

Ender

„… þó agi hann oss til enda lífsins tíða.“

Bemærkning

30 erindi auk viðlags.

3.2(20r-21v)
Mér tekur að þykja tíminn langur úr máta
Rubrik

„Eitt kvæði af Gedeon og þeirri frelsun er Guð gaf forðum fyrir hans hönd Judicum“

Begynder

Mér tekur að þykja tíminn langur úr máta / mín tunga vill því skemmtun í frammi láta …

Ender

„… með hvíldinni vil ég hann styrkja.“

Bemærkning

31 erindi.

3.3(21v-23v)
Kvæði vil ég skemmta kristnum lýð
Rubrik

„Eitt kvæði af móðurinni og hennar sjö sonum, Machabeorum“

Begynder

Kvæði vil ég skemmta kristnum lýð / og kynna hvað tilber forðum tíð …

Ender

„… sjálfur virðist að senda.“

Bemærkning

41 erindi.

3.4(23v-24v)
Yfir herrum tveim enginn kann
Rubrik

„Eitt kvæði útdregið af Guðspjallinu á XV. sunnudag eftir trínitatis. Tónninn sem, Lifandi Guð þú lít þar á og við“

Begynder

Yfir herrum tveim enginn kann / undir eins þjónað getur hatar þann eina en öðrum ann …

Melodi

Lifandi Guð þú lít þar á og að …

Ender

„… sá sé á söng mínum endir.“

Bemærkning

17 erindi.

3.5(24v-26v)
Andleg skáldin iðka mest
Rubrik

„Kvæði af þeirri bersyndugu kvinnunni. Lucæ. VII.“

Begynder

Andleg skáldin iðka mest / efnið úr guðspjallsræðum …

Ender

„… svo að þrotni í stað.“

Bemærkning

44 erindi.

3.6(26v-27v)
Herra minn Guð helgasti
Rubrik

„Eitt kvæði af því Evangelíó um brúðkaupið Matth. XXII. Tón sem við biskups Jóns vísur, rögnis rósar minni etc.“

Begynder

Herra minn Guð helgasti / hjartans vinur trúfasti …

Melodi

Rögnis rósar minni etc.

Ender

„… og heiðra hans nafn háleita.“

Bemærkning

21 erindi.

3.7(27v-28v)
Varla kalla ég vera við of
Rubrik

„Eitt kvæði um ágæti Guðs orðs, lagið sem hvör vill“

Begynder

Valla kalla ég vera við of / víst meðal kristinna þjóða …

Melodi

Sem hver vill

[Refrain]

Eitt blóm er mjög mætt …

Ender

„… Orð Guðs er ágætt því allt græðir það.“

Bemærkning

11 erindi auk viðlags

3.8(28v-29r)
Adam braut og öll hans ætt
Rubrik

„Annað kvæði sömu meiningar“

Begynder

Adam braut og öll hans ætt / Evangelíum er dýrmætt …

[Refrain]

Evangelium er dýrmætt …

Ender

„… bót vinnur sorgar móðum.“

Bemærkning

8 erindi auk viðlags.

3.9(29r-29v)
Guðs míns dýra
Rubrik

„Kvæði um góða samvisku“

Begynder

Guðs míns dýra / gjöri ég að skýra gáfu þá …

Ender

„… herrans Jesú dýra blóð.“

Bemærkning

13 erindi.

3.10(29v)
Gjörist mín hyggjan glöð og þýð
Rubrik

„Annað kvæði sömu meiningar“

Begynder

Gjörist mín hyggjan glöð og þýð / því Guðs er lundin blíð …

Ender

„… þú mín sál þessu gjarnan vel hlýð.“

Bemærkning

13 erindi.

3.11(29v-30r)
Eitt kvæði um veika samvisku og þoinmæði
Rubrik

„Eitt kvæði um veika samvisku og þoinmæði“

Begynder

Umburðarlyndið birti ég best / blómstur guðrækninnar …

Ender

„… því óþolinmæði er eitrun sálarinnar.“

Bemærkning

13 erindi.

3.12(30r-31r)
Hugsun kalda hef ég að halda um hörmung alda
Rubrik

„Eitt kvæði sem hnígur að lögmálinu og Evangelíó“

Begynder

Hugsun kalda hef ég að halda um hörmung alda / í hjartanu mínu fyrr og síð …

Ender

„… og burtu vendi þungri raun og þreyi svo af.“

[Final Rubric]

„Hér endast sá þriðji partur bókarinnar.“

Bemærkning

20 erindi.

Nøgleord
4(31r-41v)
Fjórði vísnaflokkur
Rubrik

„Nú eftirfylgir fjórði vísnaflokkurinn sem eru kvæði og söngvísur til Jesúm Kristum með öðrum fleirum sálmum og lofkvæðum til Guðs“

Nøgleord
4.1(31r-32r)
Þegar minn dauði og dómurinn þinn
Begynder

Þegar minn dauði og dómurinn þinn / dettur á mig ó jesú minn …

Ender

„… sjá til mín vel á síðan.“

Bemærkning

20 erindi.

Nøgleord
4.2(32r-32v)
Ó Jesú elsku hreinn
Rubrik

„Önnur söngvísa til Jesúm Kristum“

Begynder

Ó Jesú elsku hreinn / æðri þér finnst ei neinn …

Ender

„… lúkist þér alla stund.“

Bemærkning

20 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
4.3(32v-33r)
Heilags anda lið mér ljá
Rubrik

„Þriðja kvæði til Kristum“

Begynder

Heilags anda lið mér ljá / lítinn af mér að sníða …

[Refrain]

Jesús barnið blíða …

Ender

„… hvað líkar þér.“

Bemærkning

11 erindi auk viðlags.

Nøgleord
4.4(33r-33v)
Fornmæli eitt ég finn mér það
Rubrik

„Enn eitt kvæði til Kristum sem heitir vegardvöl, eitt sinn á vegi kveðin“

Begynder

Fornmæli eitt ég finn mér það / sem fá mun ég hér í kvæði stað …

[Refrain]

Það er mín hjartans þýðust vild …

Ender

„… Ó Jesú kristi barnið Guðs frábæra.“

Bemærkning

14 erindi auk viðlags.

Nøgleord
4.5(33v-34r)
Ó, Jesú minn, ég finn á líður hér
Rubrik

„Enn ein söngvísa til Kristum, syngist sem þér sé lof etc.“

Begynder

Ó, Jesú minn, ég finn að álíður hér / trú er sú mín til þín að takir þú við mér …

Melodi

Þér sé lof og dýrð, Jesú Krist

Ender

„… syndlausan af dauða mig uppvek. Amen.“

Bemærkning

6 erindi.

Nøgleord
4.6(34r-34v)
Herra minn Jesú hægur í lund
Rubrik

„Enn eitt kvæði til Jesúm Kristum“

Begynder

Herra minn Jesú hægur í lund / þú heyr nú það …

Ender

„… svo hafir þú hjá mér hvíldarstað.“

Bemærkning

22 erindi.

Nøgleord
4.7(34v-35r)
Dýr fæðingin drottins vors Jesú Kristí
Rubrik

„Enn ein söngvísa til Jesúm“

Begynder

Dýr fæðingin drottins vors Jesú Kristí / dauðlegan hag vorn með sínum krafti upplýsti …

Ender

„… lof Jesú lof þér. Amen.“

Bemærkning

5 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
4.8(35r-35v)
Faðir vor Guð og frelsari kær
Rubrik

„Enn ein söngvísa til Kristum. Tónninn sem, Í heimi er enginn hærri“

Begynder

Faðir vor Guð og frelsari kær / flýt þér til mín og vert mér nær …

Melodi

Í heimi er enginn hærri

Ender

„… gjörðu mig hólpinn sauðinn þinn.“

Bemærkning

14 erindi.

Nøgleord
4.9(35v-36r)
Heyrðu sem huginn upplýsir
Rubrik

„Níunda söngvísa til Kristum. Lagið sem við gamalt amors kvæði, Man ég menjalyndi. Tónninn, Skal nú þjóna Guði.“

Begynder

Heyrðu sem huginn upplýsir / herra Guð vitur og dýr …

Melodi

Skal nú þjóna Guði

Man ég menjalyndi

Ender

„… Blíf hjá oss hinn blíði.“

Bemærkning

10 erindi.

Nøgleord
4.10(36r-38r)
Kristus minn Jesús komi til þín
Rubrik

„Tíunda söngvísa af pínunni Kristí. Tónninn sem: Endurlausnarinn vor Jesú Krist“

Begynder

Kristus minn Jesús komi til þín / kveðjan blíð og heilsan mín …

Melodi

Endurlausnari vor Jesú Krist

Ender

„… ást við mig eigi týn.“

Bemærkning

54 erindi.

Nøgleord
4.11(38r)
Hann sem mig fæðir held ég Guð minn herra
Rubrik

„Nú eftirfylgja tveir sálmar með öðrum lofkvæðum“

Begynder

Hann sem mig fæðir held ég Guð minn herra / mig vantar ei hvað mín þörf kann vera …

Ender

„… þegar mín æfi þrotin er til enda.“

Bemærkning

3 erindi.

Nøgleord
4.12(38r-38v)
Minn Guð, minn Guð, mundu nú til mín
Rubrik

„Annar sálmur“

Begynder

Minn Guð, minn Guð, mundu nú til mín / mig forlát á jörð hér eigi …

Ender

„… er ég skal deyja hér frá.“

Bemærkning

5 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
4.13(38r-39v)
Óð skal hefja og ekki tefja angur að kefja
Rubrik

„Eitt kvæðiskorn“

Begynder

Óð skal hefja og ekki tefja angur að kefja / og andlega skemmtun tjá …

Ender

„… að mæla fram hróðrar vess.“

Bemærkning

11 erindi.

Nøgleord
4.14(39v-40r)
Mýkja vildi ég mærðargrein
Rubrik

„Enn eitt kvæðiskorn“

Begynder

Mýkja vildi ég mærðargrein / mínum Guði til handa …

Ender

„… því virðstu mér ekki að farga.“

Bemærkning

14 erindi.

Nøgleord
4.15(40r-41r)
Ég hef upp til þín mitt góðfúst geð
Rubrik

„Eitt fagurt bænar- og lofgjörðarkvæði“

Begynder

Ég hef upp til þín mitt góðfúst geð / Guðdómsþrenning frábæra …

Ender

„… hjálp gef mér um síðir.“

Bemærkning

10 erindi.

Nøgleord
4.16(41r-41v)
Þig bið ég þrátt
Rubrik

„Ein söngvísa“

Begynder

Þig bið ég þrátt / þýður Guð dag sem nátt …

Ender

„… þýtt lof í hvert sinn.“

Bemærkning

12 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
5(42r-61r)
Fimmti vísnaflokkur
Rubrik

„Nú eftirfylgja andleg kvæði um aðskiljanleg heilög efni, sem reiknast má fimmti vísnaflokkur bókarinnar“

Nøgleord
5.1(42r-42v)
Kominn er heimur að kvöldi víst
Begynder

Kominn er heimur að kvöldi víst / kristnin við það dyljist síst …

[Refrain]

Mál er að linni …

Ender

„… mál er að linni.“

Bemærkning

14 erindi auk viðlags.

Nøgleord
5.2(42v)
Hug minn hef ég til þín
Rubrik

„Ein söngvísa“

Begynder

Hug minn hef ég til þín / heilagur drottinn minn …

Ender

„… minn Guð það veiti oss.“

Bemærkning

5 erindi.

Nótnastrengir fyrir fyrsta erindið.

Nøgleord
5.3(42r-43r)
Börnum mínum skal búin hér snart
Rubrik

„Eitt kvæði af andlegu skarti Kristins manns fyrir Guði“

Begynder

Börnum mínum skal búin hér snart / bragur af hyggju minni…

Ender

„… þar skal endir á vessi.“

Bemærkning

11 erindi.

Nøgleord
5.4(43r)
Af hjarta gjarnan hugur minn
Rubrik

„Annað kvæði sömu meiningar“

Begynder

Af hjarta gjarnan hugur minn er / að halda mína trú …

Ender

„… í höndum þínum halt mér nú.“

Bemærkning

10 erindi.

Nøgleord
5.5(43r-44r)
Kem ég enn upp með kvæðið nýtt
Rubrik

„Um þá nýju hluti sem heyra til einni réttri bæn, gagnlegt að vita. Eitt kvæði.“

Begynder

Kem ég enn upp með kvæðið nýtt / kveða skal það í ungdóminn …

[Refrain]

Bænin góð er best eitt það …

Ender

„… gáum að því sem girnunst rétt að biðja.“

Bemærkning

16 erindi auk viðlags.

Nøgleord
5.6(44r-45r)
Gaumgæfið kristnir og gefið til hljóð
Rubrik

„Kvæði um mannsins níu óvini sem honum ama í þessum heimi, útdregið af spegli eilífs lífs“

Begynder

Gaumgæfið kristnir og gefið til hljóð / sem guðrækni hafið sanna …

Ender

„… oss lát hér stöðuga standa.“

Bemærkning

15 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
5.7(44r-46r)
Manns náttúran og meðfædd art
Rubrik

„Enn tvö kvæði um mannsins far og athugasemi að gá að sér í þessum heimi“

Begynder

Manns náttúran og meðfædd art / mjög sér finnur þanninn vart …

Ender

„… leiki sér að honum börnin góð.“

Bemærkning

50 erindi.

Nøgleord
5.8(46v-47r)
Hugsa fyrst sem hyggnum ber
Rubrik

„Eitt kvæði sem kallast líkfararminning og eru sömu nytsemdar og hið fyrra“

Begynder

Hugsa fyrst sem hyggnum ber / hvað harla stutt þín lífsstund er …

[Refrain]

Nær framliðnum fylgir þú …

Ender

„… þessa hugsun þú átt í hjarta að geyma.“

Bemærkning

22 erindi auk viðlags.

Nøgleord
5.9(47r-47v)
Adam fyrst því valda vann
Rubrik

„Enn eitt kvæðiskorn“

Begynder

Adam fyrst því valda vann / að mjög þægir nú margt að …

Ender

„… gefðu minn Guð það.“

Bemærkning

15 erindi.

Nøgleord
5.10(47v-48r)
Burt skal hrinda beiskum dauðans kvíða
Rubrik

„Enn eitt kvæði“

Begynder

Burt skal hrinda beiskum dauðans kvíða / Maríson hefur mér í vil …

[Refrain]

Tefja mun ég af tímann vetrarhríða …

Ender

„… heimför góða hreppa mun ég á síðan.“

Bemærkning

19 erindi auk viðlags.

Nøgleord
5.11(48r-49r)
Heyr þú oss himnum á
Rubrik

„Ein söngvísa sem hryggur að faðir vor, má syngja tvísöng“

Begynder

Heyr þú oss himnum á / hýr vor faðir börn þín smá …

Ender

„… gáfan svo fær þér Guði þént.“

Bemærkning

10 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
5.12(49r-49v)
Nær heimurinn leikur í hendi manns
Rubrik

„Enn þrjú kvæði“

Begynder

Nær heimurinn leikur í hendi manns / hætt er að skeika megi …

Ender

„… ráð vort sem best að vanda.“

Bemærkning

3 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
5.13(49v)
Holl er þeim hver nótt sem hvílist með ró
Rubrik

„Lítið kvæðiskorn“

Begynder

Traust bænin til sanns / trú ég speki hug manns …

[Refrain]

Holl er þeim hver nótt sem hvílist með ró …

Ender

„… og vel sef ég þó.“

Bemærkning

6 erindi auk viðlags.

Nøgleord
5.14(49v)
Ég var mig á útlöndum lengi
Rubrik

„Annað kvæðiskorn“

Begynder

Ég var mig á útlöndum lengi / mér gaf ekki byrinn á brá út …

Ender

„… það hlaut ég af henni.“

Bemærkning

8 erindi.

Nøgleord
5.15(50r)
Tel ég það hvers manns tign og bestan sóma
Rubrik

„Þriðja kvæðiskorn“

Begynder

Tel ég það hvers manns tign og bestan sóma / náðugum Guði að ná til sanns …

Ender

„… og una sér við hans dóma.“

Bemærkning

8 erindi.

Nøgleord
5.16(50r-50v)
Ber ég hér fram þá bevísing
Rubrik

„Kvæði um hrörnan mannlegrar náttúru eftir syndafallið og hennar viðrétting fyrir Kristum“

Begynder

Ber ég hér fram þá bevísing / af bókuðum skrifarorðum …

[Refrain]

Enginn megnar sér til sans …

Ender

„… einn Guð ráða má.“

Bemærkning

10 erindi auk viðlags.

Nøgleord
5.17(50v-51r)
Heilaga kristni helst ég tel
Rubrik

„Annað kvæði sömu meiningar“

Begynder

Heilaga kristni helst ég tel / sem honum mun elsku sýna …

[Refrain]

Hver hann vill elska herrann Krist …

Ender

„… minn stár hugrinn á.“

Bemærkning

9 erindi auk viðlags.

Nøgleord
5.18(51r-51v)
Áður en Guð fyrir almátt sinn
Rubrik

„Enn framar eitt kvæði“

Begynder

Áður en Guð fyrir almátt sinn / efnaði heimsins grundvöllinn …

[Refrain]

Drottins elska og dyggðin há …

Ender

„… stöðugur hjá mér stóð hann þá eð á lá.“

Bemærkning

16 erindi auk viðlags.

Nøgleord
5.19(51v-52v)
Mín ástundan mest sú er
Rubrik

„Um baráttu holds og anda í einum kristnum manni meðan hann lifir“

Begynder

Mín ástundan mest sú er / á meðan ég lifi í heimi hér …

[Refrain]

Það man lengst sem lærir fyrst …

Ender

„… þá mun um síðir náttúran þíðast námið.“

Bemærkning

19 erindi auk viðlags.

Nøgleord
5.20(52v-53r)
Eitt sinn réð ég að þenkja það
Rubrik

„Enn eitt heilagt kvæði“

Begynder

Eitt sinn réð ég að þenkja það / nær þeigjandi var ég í nokkrum stað …

[Refrain]

Harm hefur mér í hjartans leynum …

Ender

„… mig langar eftir lundinum þar liljan grær.“

Bemærkning

18 erindi auk viðlags.

Nøgleord
5.21(53r-54v)
Nálæg ferð er nú fyrir hendi
Rubrik

„Nú ein ferðavísa. Með tón: Þann heilaga kross vorn herra“

Begynder

Nálæg ferð er nú fyrir hendi / náðugur Guð þig kalla ég á …

Melodi

Þann heilaga kross vorn herra

Ender

„… allir þeir sem þurfa þín.“

Bemærkning

17 erindi.

Nøgleord
5.22(53v-54r)
Guð gef þú oss góðan dag
Rubrik

„Ein morgunvísa. Tón: Hug minn hef ég til þín“

Begynder

Guð gef þú oss góðan dag / gangi oss allt í hag …

Melodi

Hug minn hef ég til þín

Ender

„… frelsandi raunum úr.“

Bemærkning

12 erindi.

5.23(54r-55r)
Minn Guð um þessa morgunstund
Rubrik

„Annar morgunsálmur. Tón: Á þig alleina, Jesú Krist“

Begynder

Minn Guð um þessa morgunstund / maklega vil ég þig lofa …

Melodi

Á þig alleina, Jesú Krist

Ender

„… amen, amen sé ætíð það.“

Bemærkning

14 erindi.

5.24(55r-55v)
Sætt lof syng Guði fegin
Rubrik

„Ein kvöldvísa, með lag, Af hjarta, hug og sinni“

Begynder

Sætt lof Guði syng feginn / sál mín með rósamt geð …

Melodi

Af hjarta, hug og sinni

Ender

„… líknin þín lofsamleg.“

Bemærkning

10 erindi.

5.25(55v-56v)
Framorðið er og meir en mál
Rubrik

„Enn ein söngvísa“

Begynder

Framorðið er og meir en mál / að minnast á Guð þinn kristin sál …

Ender

„… lát mig til skammar verða ei.“

Bemærkning

22 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
5.26(56v-57v)
Mikils ætti ég aumur að akta
Rubrik

„Nú eftirfylgir ein lofvísa um þá heilögu Guðs engla, um þá þjónustu sem þeir veittu Kristo í heimi þessum og veita oss enn í dag“

Begynder

Mikils ætti ég aumur að akta / ást og miskun Guðs mín góða …

Ender

„… í dýkið elds lát hann detta.“

Bemærkning

24 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
5.27(58r)
Hvör sá kristinn karl eða víf
Rubrik

„Kvæði um þær sjö dygðir sem eins kristins manns líf er innifalið í fyrir Guði, úr spegli eilífs lífs útdregið“

Begynder

Hvör sá kristinn karl eða víf / sem komast vill inn í eilíft líf …

Ender

„… og gefi oss þar eilífan frið og æru krans.“

Bemærkning

10 erindi.

Nøgleord
5.28(58v-59r)
Orðið Guðs er andi og líf
Rubrik

„Uppá Guðs orð og fyrirheit skulum vér sálast með öllum heilögum“

Begynder

Orðið Guðs er andi og líf / í andláti styrkja þau menn og víf …

[Refrain]

Sigursælan sérhvörn þann má prísa …

Ender

„… á dómi Guðs vér dýrðlegir munum upprísa.“

Bemærkning

18 erindi auk viðlags.

Nøgleord
5.29(59r-59v)
Vel þér ráðin vinsamleg
Rubrik

„Enn eitt kvæði“

Begynder

Vel þér ráðin vinsamleg / vin minn góður vakta þig …

Ender

„… því voðanet er í kringum mig.“

Bemærkning

12 erindi.

Nøgleord
5.30(59v)
Göfgum góðfúslega
Rubrik

„Enn ein söngvísa“

Begynder

Göfgum góðfúslega / Guð á alla vega …

Ender

„… öðrum til glaðværðar.“

Bemærkning

8 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
5.31(59v-60v)
Eitt sinn með öðrum kristnum
Rubrik

„Eitt kvæði af einni jungfrú í forðum tíð sem líflátin var vegna kristilegrar trúar. Tóninn sem: Lifandi lífsins sæði“

Begynder

Eitt sinn með öðrum kristnum / ein var Guðhrædd jungfrú …

Melodi

Lifandi lífsins sæði

Ender

„… svo endast kvæðið vífs.“

Bemærkning

15 erindi.

Nøgleord
5.32(60v-61r)
Í Austurríki eitt furðu frítt
Rubrik

„Eitt kvæði af sveininum sem líflátin var í Austurríki“

Begynder

Í Austurríki eitt furðu frítt / finnst slot sem ég greini…

Ender

„… það sömdu í austurríki.“

Bemærkning

20 erindi.

Nøgleord
6(61v-76v)
Sjötti vísnaflokkur
Rubrik

„Nú eftirfylgir sjötti vísnaflokkur þessarar bókar sem eru kvæði fyrir raunafólk að hugga sig með samhljóða Guðs orði. Einnig önnur aðskiljanleg skrifuð fyrir góðra vina bón og þetta allt til þeirrar gagnsemdar að skemmta bæði sjálfum sér og svo öðrum þeim sem þess sinnis eru að það vilja nýta.“

Nøgleord
6.1(61v-62r)
Ó, herra Guð, mín heilsa er rýr
Rubrik

„Nokkur raunakvæði“

Begynder

Ó, herra Guð, mín heilsa er rýr / hamingjan við mér baki snýr …

Ender

„…sem líkamans veikin stríðir á.“

Bemærkning

12 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
6.2(62r-62v)
Kom þú, minn herra Kristi
Rubrik

„Annað kvæði sett inn á milli raunakvæðanna. Lagið sem sú vísa, Hugraun mitt hjarta stangar“

Begynder

Kom þú, minn herra Kristi / kom nú og blessa mig …

Melodi

Hugraun mitt hjarta stangar

Ender

„… svo læt ég málið standa.“

Bemærkning

12 erindi.

Nøgleord
6.3(62v-63r)
Syng mín sál með glaðværð góðri …
Rubrik

„Ein söngvísa að væntra góðlegrar hjálpar í mótganginum með glöðu hjarta og þolinmæði“

Begynder

Syng mín sál með glaðværð góðri / gleym stúru og lund hljóðri…

Ender

„… miskunn ég annars hvergi finn.“

Bemærkning

8 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
6.4(63r-64v)
Hér hef ég lítinn harmagrát
Rubrik

„Enn ein harmaklögun í mótganginum“

Begynder

Hér hef ég lítinn harmagrát / mér hugað í ljós að færa …

Ender

„… fyrir miskunnar huggun blíða.“

Bemærkning

16 erindi.

6.5(64v-65r)
Herra Guð himins og jarðar
Rubrik

„Enn ein harmaklögun fyrir raunafólkið. Tóninn sem við Hjónasinna“

Begynder

Herra Guð himins og jarðar / heita gjöri ég á þig …

Melodi

Hjónasinna

Ender

„… öllum þegar ég dey.“

Bemærkning

13 erindi.

6.6(65r-65v)
Ó, hjartans minn huggarinn
Rubrik

„Enn eitt raunakvæði, mað lag: Aví, Aví, mig auman mann“

Begynder

Ó hjartans minn huggarinn / þú hjálpa mér …

Melodi

Aví, Aví, mig auman mann

Ender

„… þyrm oss bæði þar og hér, þar og hér.“

Bemærkning

12 erindi.

Nøgleord
6.7(65v-66r)
Óhó, minn Kristi kær
Rubrik

„Seinasta raunakvæði, tónninn: Á Krist, allkæran Guð“

Begynder

Óhó, minn Kristi kær / kom nú og vert mér nær …

Melodi

Á Krist, allkæran Guð

Ender

„… þú vilt mig ei yfirgefa.“

[Final Rubric]

„Endir þessara raunakveðlinga.“

Bemærkning

17 erindi.

Nøgleord
6.8(66r-67r)
Hér vil ég kurteist kvendi
Rubrik

„Nú eftirfylgja huggunarkveðlingar Guðs orði samhljóðandi“

Begynder

Hér vil ég kurteist kvendi / kærlega heilsun mína …

Ender

„… bróður ráðin lagði ég yður þar inni.“

Bemærkning

15 erindi.

Nøgleord
6.9(67v-68v)
Blessun Guðs og blíðu hans einnig líka
Rubrik

„Annað huggunarkvæði“

Begynder

Blessun Guðs og blíðu hans einnig líka / boða ég yður verðuga heiðurspíkan …

Ender

„… og brjóta málsfegurð alla.“

Bemærkning

20 erindi.

Nøgleord
6.10(68v-69r)
Ég vil svo mitt ávarp byrja
Rubrik

„Þriðja huggunarkvæði“

Begynder

Ég vil svo mitt ávarp byrja / til yðar mín góð ungfrú …

Ender

„… bætir Guð mein þitt stríða.“

Bemærkning

18 erindi.

Nøgleord
6.11(69r-69v)
Holl í hagkvæman tíma
Rubrik

„Fjórða huggunarkvæði. Lagið sem við gamalt ellikvæði“

Begynder

Holl í hagkvæman tíma / heimsan mín sé yðru send …

Melodi

Ellikvæði

Ender

„… í friði guðs lif hin fróma.“

Bemærkning

13 erindi.

Nøgleord
6.12(69v-70v)
Blessi Guð þig, kvendið kært
Rubrik

„Fimmta huggunarkvæði“

Begynder

Blessi Guð þig, kvendið kært / og kvitti af hugarins pín …

Ender

„… og sjái minn guð til þín.“

Bemærkning

10 erindi.

Nøgleord
6.13(70v)
Jesús sonur hins sanna Guðs
Rubrik

„Sjötta huggunarkvæði“

Begynder

Jesús son hins sanna Guðs / gleðji þig mær hin bjarta …

Ender

„… að gott ég á nokkuð vinni.“

Bemærkning

4 erindi.

Nøgleord
6.14(70v-71v)
Heilbrigðum manni hverjum ber
Rubrik

„Sjöunda kvæði. Tónninn sem við slæm í brullaupum“

Begynder

Heilbrigðum manni hverjum ber / að harma með þeim sem líða …

Ender

„… en gálausir forsmán líða.“

Bemærkning

18 erindi.

Nøgleord
6.15(71v-72v)
Helst nú af hjarta leið
Rubrik

„Eitt kvæði kveðið þá bólan gekk nú seinast“

Begynder

Helst er nú af hjarta leið / hörmung náunga minna …

Ender

„… Kristur þess öllum unni.“

Bemærkning

18 erindi.

Nøgleord
6.16(72v-73r)
Syrg ei, mín sæta, syrg ei þú
Rubrik

„Níunda huggunarkvæði“

Begynder

Syrg ei, mín sæta, syrg ei þú / bið ég Guð þér að bæta …

Ender

„… mín hæversk frú.“

Bemærkning

13 erindi.

Nøgleord
6.17(73r-75r)
Heyr mig, mín sál, og hughraust þú vert
Rubrik

„Enn eitt huggunarkvæði á móti djöfulsins freistingum, pílum og innblæstri, hann í trúnni á Jesúm Kristum að trássla, hæða og forakta“

Begynder

Heyr mig, mín sál, og hughraust þú vert / hvað er þér að þú sorgfull ert …

Ender

„… fári um dagana alla.“

Bemærkning

53 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
6.18(75r-76v)
Manninum er hér mjög svo varið
Rubrik

„Enn eitt nytsamlegt huggunarkvæði um það að allur mótgangur komi frá Guði og verði af honum uppálagður. Tónn: Sjá hér tíma“

Begynder

Manninum er hér mjög svo varið / mun það sjaldan hann hugsi ei parið …

Melodi

Sjá hér tíma

Ender

„… sem faðma að sér það gott er kent.“

Bemærkning

49 erindi.

Nøgleord
6.19(76v-77r)
Mælt er að fyrr en Guð gleður
Rubrik

„Seinasta huggunarkvæði“

Begynder

Mælt er að fyrr en Guð gleður / að græti hann raunum meður …

Ender

„…og hér með fögnuð stillir.“

Bemærkning

14 erindi.

Nøgleord
6.20(76v-77r)
Eig nú kvæðin, auðarskorðinn bjarta
Rubrik

„Enn lítið kvæðiskorn“

Begynder

Eig nú kvæðin, auðarskorðin bjarta / ef ratar heim til þín raunartíð …

Ender

„… sé hann þér ætíð síbúandi í hjarta.“

[Final Rubric]

„Ending þessara huggunarkveðlinga og raunasöngva, samsett fyrir tvo eður þrjá ástvini, af náungalegri sampíning á þeirra dapurleikstímum“

Bemærkning

7 erindi.

Nøgleord
7(77v-80r)
Ljóðabréf
Rubrik

„Nú fylgja eftir kvæði í skrifi tilsend tveimur ypparlegum heiðurskvinnum til þakklætis fyrir umliðnar góðgjörðir“

Nøgleord
7.1(77v-78r)
Hæversk hringa tróða
Begynder

Hæversk hringa tróða / af hjarta óska ég þér …

Ender

„… sett í þennan óð.“

Bemærkning

11 erindi

Nøgleord
7.2(78r-78v)
Heilsun mín skal holl og blíð
Rubrik

„Annað kvæðiskorn sama slags“

Begynder

Heilsun mín skal holl og blíð / af hjartans bestum dáðum …

Ender

„… með signuðum englum sínum.“

Bemærkning

10 erindi.

Nøgleord
7.3(78v-79v)
Kæra vel ég þér kvinnan dýr
Rubrik

„Þriðja kvæði sama slags“

Begynder

Kæra vel ég þér kvinnan dýr / kveðju Guðs og mína …

Ender

„… hér ég amen hneigi.“

Bemærkning

13 erindi.

Nøgleord
7.4(79v-80r)
Hverfi til yðar heilsun mín
Rubrik

„Enn eitt kvæði sama slags“

Begynder

Hverfi til yðar heilsun mín / og hamingjuóskin trú …

Ender

„… annars heims og nú.“

Bemærkning

7 erindi.

Nøgleord
8(80r-88r)
Barnagælur
Rubrik

„Nú fylgja eftir barnagælur sem er góðar óskir og heilræði fyrir ungdóminn“

Nøgleord
8.1(80r-80v)
Með því ég skyldunst að mæla og hugsa
Begynder

Með því ég skyldunst að mæla og hugsa / geðfellt Guði en gagnlegt mönnum …

Ender

„… skírðum þeim öllum skaparans fuglum.“

Bemærkning

20 erindi.

Nøgleord
8.2(80v-81r)
Byrja vil ég hér brags erindi
Rubrik

„Enn aðrar barngælur. Tón sem við Friðarbón“

Begynder

Byrja vil ég hér brags erindi / á blíðri rót og traustri trú …

Melodi

Friðarbón

Ender

„… gripinn úr mínum elsku sjóð.“

Bemærkning

8 erindi.

Nøgleord
8.3(81r-81v)
Kvæði vil ég með kærleiks skil
Rubrik

„Enn nokkur heilræði fyrir börnin, einkanlega fyrir smámeyjarnar“

Begynder

Kvæði vil ég með kærleiks skil / kveða fyrir þig ágætt sprundið rjóða …

Ender

„… dugi þér Jesús dóttur nafn mitt góða.“

Bemærkning

11 erindi.

Nøgleord
8.4(81v-82v)
Líð, mín dóttir, ljúfmannleg
Rubrik

„Annað kvæðiskorn fyrir meybörnin kveðið“

Begynder

Líð, mín dóttir, ljúfmannleg / þó lítt vilji ræðan falla …

[Refrain]

Séð fæ ég þig sjaldan …

Ender

„… í hönd með þér að halda héðan til sín.“

Bemærkning

23 erindi auk viðlags.

Bibliografi

Stór hluti þessa kvæðis er skrifaður upp í: Sigurjón Einarsson: Séra Ólafur á Söndum, bls. 82-85.

Nøgleord
8.5(83r-83v)
Sjálf ritningin sælann prísar soddan mann
Rubrik

„Enn eitt dygðaspegilkorn fyrir ungbörnin“

Begynder

Sjálf ritningin sælann prísar soddan mann / sem dyggðuga þiggur dándiskvinnu …

Ender

„… engri vildi ég of nærri með orðum gá.“

Bemærkning

18 erindi.

Nøgleord
8.6(83v-84v)
Þökk skulum drottni þýða tjá
Rubrik

„Nú eftirfylgja tvö kvæði, það eina um veturinn en annað um sumarið“

Begynder

Þökk skulum drottni þýða tjá / það er vor skyldan rétta …

Ender

„… á lærdóms mentir fínar.“

Bemærkning

21 erindi.

8.7(84v-85v)
Blessaðan tíma börn Guðs mega það kalla
Rubrik

„Kvæði um sumarið“

Begynder

Blessaðan tíma börn Guðs mega það kalla / sem Krists upprisan kynnist á …

Ender

„… sumarið láttu sýna oss blíðu alla.“

Bemærkning

23 erindi.

8.8(85v-86v)
Herra voldugur hæsti Guð
Rubrik

„Eitt kvæði af almennilegum sálarinnar dygðum“

Begynder

Herra voldugur hæsti Guð / hagleiks keldan djúpa …

Ender

„… ef rétt skal nafnið tjá.“

Bemærkning

22 erindi.

Nøgleord
8.9(86v-87r)
Gleður mig oft sá góði bjór
Rubrik

„Eitt lítið kvæði um drykkjuskap. Drykkjuspil“

Begynder

Gleður mig oft sá góði bjór …

[Refrain]

Hýr gleður hug minn …

Ender

„… hýr gleður hug minn.“

Bemærkning

17 erindi auk viðlags.

Bibliografi

Hluti þessa kvæðis er birt í: Sigurjón Einarsson: Séra Ólafur á Söndum, bls. 109.

8.10(87r-87v)
Víst er manni í veraldarranni
Rubrik

„Kvæði um þá sem skröfugir eru og opinbera leyndarmæli“

Begynder

Víst er manni í veraldarranni / vandlifað mjög …

Ender

„… send þeim þessi sneið er.“

Bemærkning

13 erindi.

Nøgleord
8.11(87v-88r)
Nokkuð einslega nú vilja mér
Rubrik

„Um hrörnan Íslands, eitt kvæðiskorn“

Begynder

Nokkuð einslega nú vilja mér / nálægar stundir líða …

[Refrain]

Fyrnist Ísland fríða …

Ender

„… fari vel Ísland fríða.“

[Final Rubric]

„Endir þess fyrra partsins vísnabókarinnar“

Bemærkning

11 erindi auk viðlags.

9(88v-105v)
Kveðlingar
Rubrik

„Nú eftirfylgja kveðlingar samsettir fyrir bón nokkurra góðra manna að kveða stundum“

9.1(88v-89v)
Mjög hneigist þar til mannslundin hrein
Rubrik

„Ein ævisaga diktarans þessarar kvæðabókar“

Begynder

Mjög hneigist þar til mannslundin hrein / að minnast á Drottinn með skáldskapargrein …

Ender

„… þung mæða hugarins þar sneiðir hjá.“

Bemærkning

17 erindi.

Nótnastrengir fyrir fyrsta erindið.

9.2(89v-90r)
Fræðaspil ég finna vil
Rubrik

„Ellikvæði diktarans“

Begynder

Fræðaspil ég finna vil / fólkið má þar hlýða til …

[Refrain]

Hin góða elli að garði fer …

Ender

„… svo vel mun ævin gá.“

Bemærkning

13 erindi auk viðlags.

Bibliografi

Hluti þessa kvæðis er birt í: Sigurjón Einarsson: Séra Ólafur á Söndum, bls. 96-97.

Nøgleord
9.3(90r-91r)
Jesú Sýraks læt ég í ljósi
Rubrik

„Lukkuboði sr. Ólafs sáluga yfir kvinnu hans og börnum“

Begynder

Jesú Sýraks læt ég í ljósi / lærdómsgrein í kvæði eina …

Ender

„… hér svo vendi kvæði á enda.“

Bemærkning

40 erindi.

9.4(91r-92r)
Roskinna manna er siður og sinni
Rubrik

„Enn eitt ellikvæði“

Begynder

Roskinna manna er siður og sinni / sem hér ellin tekur að hrella …

Ender

„… friðarins anda lofgjörð vandist.“

Bemærkning

34 erindi.

Nøgleord
9.5(92r-93r)
Gott er, að eiga þig Guð minn, að
Rubrik

„Tvö húsmóðurkvæði, hið fyrra“

Begynder

Gott er, að eiga þig Guð minn, að / gjörist mér skylt að prísa það …

[Refrain]

Þá gæfugrein, Guð minn lát ei dvína …

Ender

„… þung eru mein að missa vinsemd þína.“

Bemærkning

19 erindi auk viðlags.

Nøgleord
9.6(93r-94r)
Skaða mun ei þó skemmti ég mér
Rubrik

„Annað kvæði“

Begynder

Skaða mun ei þó skemmti ég mér / og skýri frá því sem Drottinn lér …

[Refrain]

Ég hef tryggð við traustan Guð minn bundið …

Ender

„… úr minnisbyggð skal mér því aldrei hrundið.“

Bemærkning

31 erindi auk viðlags.

Nøgleord
9.7(94r-94v)
Hugsun þungri úr hjartans byggð
Rubrik

„Eitt ekkjukvæði. Tónn sem við Sveinninn í Austurríki“

Begynder

Hugsun þungri úr hjartans byggð / hrinda skal allar stundir …

Melodi

Til þín alleina

Ender

„… hátt lof sé þér án enda.“

Bemærkning

16 erindi.

Nøgleord
9.8(94v-95r)
Lið veiti mér Guð, þín líknin blíð
Rubrik

„Eitt kvæði kveðið fyrir eina kvenpersónu á hennar sorgartíma. Tónninn sem, Lifandi Guð þú lít þar á“

Begynder

Lið veiti mér Guð, þín líknin blíð / og lini nú hugraun minni …

Melodi

Lifandi Guð þú lít þar á

Ender

„… iðn góðri aldrei týnum.“

Bemærkning

8 erindi.

9.9(95r-95v)
Sómir það best að mannvitsmennt
Rubrik

„Annað kvæði. Lagið, Í Austurríki var furðu …“

Begynder

Sómir það best að mannvitsmennt / og mál með röddu þýðri …

Melodi

Í Austurríki var furðu

[Refrain]

Listir mig með lifaði raust að lofa þig Drottinn sanna …

Ender

„…hollur og vís heiður þinn aldrei linni.“

Bemærkning

12 erindi auk viðlags.

Nøgleord
9.10(95v-96r)
Allnóg eru þar efnin til
Rubrik

„Eitt dótturkvæði eftir móðurmissir“

Begynder

Allnóg eru þar efnin til / að ég gjöri á slíku skil …

[Refrain]

Lengi hef ég það ljóslega reynt …

Ender

„… móðirin góð er mjúkust barnkind sinni.“

Bemærkning

20 erindi auk viðlags.

Nøgleord
9.11(96r-96v)
Ég hef látið ástvin þann
Rubrik

„Kvæði eins manns eftir sinnar kvinnu missir“

Begynder

Ég hef látið ástvin þann / misst hef ég mengrund svo þýða …

[Refrain]

Misst hef ég mengrund svo þýða …

Ender

„… því mér er það best að líða.“

Bemærkning

14 erindi auk viðlags.

Nøgleord
9.12(96v-97v)
Það er máltak hjá mengi
Rubrik

„Svo kvað annar eftir sína kvinnu. Lagið sem Ellikvæði gamla“

Begynder

Það er máltak hjá mengi / megum vér allir að því gá …

Melodi

Ellikvæði gamla

Ender

„… stirðleg mærð hér standi.“

Bemærkning

21 erindi.

Nøgleord
9.13(97v-98v)
Mjög skyldugt það mönnum er
Rubrik

„Kvæði eins bónda eftir frelsan úr hrakreisu“

Begynder

Mjög skyldugt það mönnum er / að meta og virða í brjósti sér …

Ender

„… síheiðrandi sonur og andi sjá til mín.“

Bemærkning

23 erindi.

Nøgleord
9.14(98v-99r)
Gott vinnufólk Guð minn ljær
Rubrik

„Vitnisburður eftir einn trúan þénara“

Begynder

Gott vinnufólk Guð minn ljær / gáfa hans er þar ein frábær …

[Refrain]

Hvar mun hægt nú hollan þjón að finna …

Ender

„… gjarnan vill hann gagnið allra sinna.“

Bemærkning

12 erindi auk viðlags.

Bibliografi

Þetta kvæði er birt í: Sigurjón Einarsson: Séra Ólafur á Söndum, bls. 110-112.

9.15(99r-100r)
Kærustu hlýðið kristnir á
Rubrik

„Tvö kvæði af tveimur undarlegum börnum sem sáust utanlands“

Begynder

Kærustu hlýðið kristnir á / klökkni í hjarta hvör sem má …

Ender

„… skeinkja oss á dómsdegi.“

Bemærkning

19 erindi.

Nøgleord
9.16(100r-100v)
Ástsamir kristnir á lítið
Rubrik

„Annað kvæði af öðrum tilburði utanlands“

Begynder

Ástsamir kristnir á lítið / atburð nokkurn sem ný hefur skeð …

Ender

„… gef oss á síðasta tíma.“

Bemærkning

19 erindi.

Nøgleord
9.17(101r-101v)
Sjálf reynslan fær soddan kennt
Rubrik

„Feðgareisa“

Begynder

Sjálf reynslan fær soddan kennt / að sanndæmið er ei öllum lént …

[Refrain]

Ég veit ei þann svo vitran mann …

Ender

„… getur ei mann gjört svo öllum líki.“

Bemærkning

31 erindi auk viðlags.

Bibliografi

Hluti þessa kvæðis er birt í: Sigurjón Einarsson: Séra Ólafur á Söndum, bls. 109.

Nøgleord
9.18(102r-105v)
Kveðju mína og kærleiksband
Rubrik

„Nú eftirfylgir ein lítil drápa um þá spönsku ránsmenn eður Buschaies er hér voru fyrir nokkrum árum, útdregið af þeirri supticatiu er send var til Alþingis um þeirra tiltektir, um rannsókn og löglegt álit þeirra máls og hvörn endadag þeir fengu“

Begynder

Kveðju mína og kærleiksband / í kvæði vil ég hér bjóða …

Ender

„… og hátt lof hljómi. Amen.“

Bemærkning

77 erindi.

Bibliografi

Ólafur Davíðsson: Víg Spánverja á Vestfjörðum 1615 og "Spönsku vísur" eptir sér Ólaf á Söndum, bls. 133.

Rætt er um þetta kvæði í grein : Sigurjóns Einarssonar: Séra Ólafur á Söndum, bls. 115-117.

Nøgleord
10(105v-112v)
Kvæði
Rubrik

„Hér skrifast nokkur kvæði sem ekki eru innsett í kvæðabók sr. Ólafs sál. og með réttu ættu að standa framar í þessari bók“

Nøgleord
10.1(105v-106r)
Á kulnuðu kvæðaskari
Rubrik

„Eitt kvæði um frelsunarverk vors lausnara“

Begynder

Á kulnuðu kvæðaskari / kveiki ég þó lítt fari…

[Refrain]

Góðan lofa ég Guð minn hinn þýða …

Ender

„… Ljúfu hans nafni lofgjörð skal prýða.“

Bemærkning

9 erindi auk viðlags.

Nøgleord
10.2(106r-107r)
Önd mín sé öllu angri svift
Rubrik

„Söngvísa út af forklaran Jesú Kristí á fallinu Thabor, við tón: Guðs föðurs á himnum helgist nafn“

Begynder

Önd mín sé öllu angri svift / efni sér kvæði af helgri skrift …

Melodi

Guðs föðurs á himnum helgist nafn

Ender

„… bera hjálp oss okið sætt.“

Bemærkning

13 erindi.

Nøgleord
10.3(107r-107v)
Mér eitt kvæði af munni að leiða
Rubrik

„Enn eitt kvæði óvant lag“

Begynder

Mér eitt kvæði af munni að leiða / mun ég fús ef börnin beiða …

[Refrain]

Um daga og dimmar nætur …

Ender

„… því er ei þörf að kvíða.“

Bemærkning

9 erindi auk viðlags.

Nøgleord
10.4(107v-108v)
Ávallt lofi þig öndin mín
Rubrik

„Adamsóður“

Begynder

Ávallt lofi þig öndin mín / eðal skapara sinn …

Ender

„… Ó drottinn Jesú minn.“

Bemærkning

16 erindi.

Nøgleord
10.5(108v-109r)
Sá er hjálpari sérhvörs manns
Rubrik

„Af þeirri kanversku kvinnu“

Begynder

Sá er hjálpari sérhvörs manns / er syndir heimsins bar …

Ender

„…ljúfur og hjálparsnar.“

Bemærkning

10 erindi.

Nøgleord
10.6(109r-110r)
Sterkur himnanna stýrir
Rubrik

„Einn lofsöngur sem hlýðir helst um hrörnun og forsorgun Guðs myndar, í manninum, og um þá viðrétting sem orðin er eftir syndafallið, fyrir vorn endurlausnara Jesúm“

Begynder

Sterkur himnanna stýrir / stórmegtuagsti Guð …

Ender

„… sé þér lof drottinn minn.“

Bemærkning

15 erindi.

Nótur við fyrsta erindið.

Nøgleord
10.7(110r-111r)
Frá öndverðri æskutíð
Rubrik

„Af kristinna manna andlegum herskrúða, Eph. 6“

Begynder

Frá öndverðri æskutíð / Guðs lýð er gjarnt hér að reyna …

[Refrain]

Guðs lýð er gjarnt hér að reyna …

Ender

„… stórt stríð er stund hverja og eina.“

Bemærkning

25 erindi auk viðlags.

Nøgleord
10.8(111r-111v)
Eitt sinn fór ég yfir Rín
Rubrik

„Eitt lítið amorskvæði úr þýsku snúið til gamans og svo má þar af læra dæmi tuktar og straff ótuktra“

Begynder

Eitt sinn fór ég yfir Rín / eitt sinn fór ég yfir Rín …

Ender

„… lengur ei kem ég til þín.“

Bemærkning

10 erindi.

Nøgleord

10.9(111v)
Þó að ég gangi á gólfið fram
Rubrik

„Eitt sinn á gólfi kveðið“

Begynder

Þó að ég gangi á gólfið fram / og gjöri mér kátt …

Ender

„… að öll verði þín ævin góð.“

[Final Rubric]

„Endir þessarar vísnabókar“

Bemærkning

5 erindi.

Nøgleord

10.10(112r-112v)
Ég bífel þetta bæklingskver
Rubrik

„Til lesarans“

Begynder

Ég bífel þetta bæklingskver / blíðum náunga mínum …

Ender

„… erindi neitt hér inni.“

Bemærkning

29 erindi.

Nøgleord

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale

Pappír.

Antal blade
iii + 112 + v blöð (185 mm x 152 mm).
Foliering
Upprunaleg blaðmerking 1-110.
Layout

Eindálka.

Leturflötur er 148 mm x 114 mm.

Línufjöldi er 28-36.

Textinn endar víða í totu, sjá: 61r og 111v.

Leturflötur er afmarkaður af ramma.

Griporð.
Skrift

Ein hönd. Skrifari:

Hjalti Þorsteinsson

[Decoration]

Skreytt titilsíða, ávextir, blóm og ker. Rauðir, bláir, grænir og gulir litir.

Upphafsstafur skreyttur með eða samsettur úr plöntuformum, sjá: 3r.

Flúraður upphafsstafur, sjá: 5r.

Víða rauðir upphafsstafir sem er óskreyttir sjá: 3v.

Upphafsstafur örlítið flúraður sjá: 1v.

Bókahnútur á blaði sjá: 112v.

Bókahnútur eða ígildi bókahnúts umlykur nafn eiganda sjá: 2v.

[Musical Notation]

Nótur á blöðum: 3r, 7r-7v, 8r, 11v, 12v, 13r, 18r, 32r, 34v, 38r-38v, 41r, 44r, 48v-49r, 55v, 56v, 59v, 61v, 63r og 73r.

Tilføjet materiale

Á aftari saurblöðum 1r-2r er efnisyfirlit: „Registur bókarinnar“.

Nöfn eigenda er á blöðum: 1v, 2v og 12r.

Athugasemdir varðandi textann er að finna á nokkrum stöðum á spássíu, sjá: 7v, 12v, 60v og 64v.

Indbinding

Band frá því um 1693 (199 mm x 157 mm x 30 mm).

Skinnband, tréspjöld klædd blindþrykktu brúnu skinni, með spennum.

Slitið.

Vantar aðra spennuna og hin er illa slitinn.

Snið blálituð.

Rannver Hannesson gerði við.

Historie og herkomst

Proveniens
Ísland Vatnsfjörður 1693.
Herkomst

Á spássíðu blaðs 1v er skrifað: „Þessi bók er nú eign Madame A. B.dóttir“? MDCCLXX.

Á blaði 2v er skrifað: „Veleðla A: B: D: á þessa kvæða B. Efnið til yndis C, andargagn láti í T.“

Handritið var þann 29. september 1759 í eigu Þóru Brynjólfsdóttur, sjá blað 12r en þar stendur: „Ég undirskrifuð er þessarar bókar eigandi Þóra Brynjólfsdóttir Anno 1759, Heydalsá dags. 29. september“.

Hallgrímur Jónsson djákni gaf Jóni Espólín sýslumanni handritið 1806 (og er smágrein eftir Jón á skjólblaði) en frá síra Hákoni Espólin er handritið komið til bókmenntafélagsins 1857. Sjá: 3r: „Til eignar yfirlátið hr. Jóni Espólín af H. J.s. 1806“.

Jón Sigurðsson fékk handritið í hendur 8. desember 1857.

Finnbogi Guðmundsson skrifar um feril handritsins í grein er birtist í Árbók Landsbókasafns: Ein kvæðabók ort af Séra Ólafe Sál. Jónssyne á Söndum m.h. síra Hjalta Þorsteinssonar í Vatnsfirði ÍB. 70 4to, 1992.

Erhvervelse

Landsbókasafn keypti handritasafn Kaupmannahafnardeildar Hins íslenska bókmenntafélags 1901.

[Additional]

[Record History]
Sigríður Hjördís Jörundsdóttir bætti við skráningu 25. janúar - 1. febrúar 2012 ; Örn Hrafnkelsson frumskráði fyrir myndvinnslu, 19. október 2009 ; Handritaskrá, 2. b.

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Árni Heimir Ingólfsson"These are the things you never forget" : The written and oral traditions of Icelandic tvísöngur
Íslenzk þjóðlöged. Bjarni Þorsteinsson
Finnbogi GuðmundssonEin kvæðabók ort af Séra Ólafe Sál. Jónssyne á Söndum m.h. síra Hjalta Þorsteinssonar í Vatnsfirði ÍB. 70 4to, Árbók 1992 (Landsbókasafn Íslands)1992; Nýr fl. 18: p. 5-26
Guðrún Laufey Guðmundsdóttir„Sönglaus þjóð. Saga íslenskrar tónlistar og tónlistararfur Íslendinga frá 16., 17. og 18. öld“, Sagnir2000; 21: p. 21-27
Helga Jóhannsdóttir„Bekkjarslagur“, Steffánsfærsla fengin Stefáni Karlssyni fimmtugum1978; p. 25-30
Íslenzkar gátur, skemtanir, vikivakar og þulured. Jón Árnason, ed. Ólafur Davíðsson
Jón Samsonarson„Um handritið AM 67 8vo“, p. 50-60
Jón ÞorkelssonOm digtningen på Island i det 15. og 16. Århundrede
Margrét Eggertsdóttir„Þýskt gyllinistafróf í þremur íslenskum þýðingum“, 1995; 9: p. 63-96
Páll Eggert ÓlasonMenn og menntir siðskiptaaldarinnar á Íslandi
Sigurjón Einarsson„Séra Ólafur á Söndum.“, Skírnir1960; 134: p. 74-128
Þórunn Sigurðardóttir„Erfiljóð. Lærð bókmenntagrein á 17. öld“, 2000; 11: p. 125-180
Ólafur Davíðsson„Víg Spánverja á Vestfjörðum 1615 og "Spönsku vísur" eptir sér Ólaf á Söndum.“, Tímarit hins íslenska bókmenntafélags1895; 16: p. 88-163
« »