Handrit.org
 

Håndskrift detailjer

Holm. Perg. 15 4to

Vis billeder

Hómilíur; Island, 1200

Navn
Vilhelm Gödel 
Fødselsdato
1864 
Dødsdato
1941 
Stilling
 
Roller
Forfatter 
Flere detaljer
Navn
Jón Eggertsson 
Fødselsdato
1643 
Dødsdato
16. oktober 1689 
Stilling
Klausturhaldari 
Roller
Skriver; Ejer; Digter 
Flere detaljer
Stednavn
Island 
Flere detaljer
Navn
Elínrós Þorkelsdóttir 
Fødselsdato
1993 
Stilling
 
Roller
Katalogisator 
Flere detaljer
Bemærkning
Handritið inniheldur 62 texta og textabrot. Handritið hefur nokkrum sinnum verið gefið út:

Indhold

1(1r1-28)
Ingen titel
Begynder

... aldrei þessa heims voru guðs vinir...

Ender

„... en raust hans stendur á tólf[ta] hljóði og merkir það...“

Bemærkning

Fjallar um tónlistarkenningar. Vantar framan á textann og einnig er textinn skaddaður vegna rifu í efra hægra horni.

2(1r29-35 - 1v28-40)
Þjónusta kennimanna
Begynder

Menn þeir er bera kennimannanöfn...

Ender

„...þótt eigi sé með snilld mikilli fram túlkað.“

Bemærkning

Stuttur texti um skyldur kennimanna.

3(1v1-28)
Ingen titel
Begynder

... hátíð Maríu móður drottins er í dag er haldin...

Ender

„...Allir fylgdu lærisveinar og þjónuðu grefti hennar.“

Bemærkning

Prédikun um uppnumningu Maríu meyjar. Rifa er í efra vinstra horni og texti því skaddaður.

4(2r1-5r6)
Uppnumning heilagrar Maríu
Rubrik

„Assumptio sancte Marie“

Begynder

In helga mær María móðir drottins vors...

Ender

„... per omnia secula seculorum.“

Bemærkning

Stóran hluta prédikunarinnar er einnig að finna í Maríu sögu sem og í AM 619 4to.

5(5r6-7r23)
Fæðing heilags Jóhannesar skírara
Rubrik

„Nativitas sancti Johannis baptiste“

Begynder

Svo segir Lúkas evangelista...

Ender

„... per omnia secula seculorum.“

6(7r23-9r17)
Postulamál
Rubrik

„Postula mál“

Begynder

Allar hátíðir heilagra Guðs votta...

Ender

„... Guð of allar aldir.“

Bemærkning

Vantar horn á blað 8 og texti því skertur.

7(9r17-10r19)
Uppstigning Drottins
Rubrik

„Ascensio Domini“

Begynder

Dýrð Drottins vors Jesú Krists...

Ender

„... per omnia secula seculorum.“

8(10r19-11v9)
Um heilagan anda
Rubrik

„De sancte spiritu“

Begynder

Sá dagur er nú höldum vér...

Ender

„... og leiði oss þá í dýrð himinríkis ei og ei með sér að vera.“

Bemærkning

Prédikun fyrir hvítasunnudag.

9(11v9-13r25)
Drottisdaga mál
Rubrik

„Drottins daga mál“

Begynder

Sá er mikill vandi veraldar...

Ender

„... og helgum anda lifir og ríkir of allar aldir.“

10(13r26-15r22)
Bæn drottins
Rubrik

„Oratio domini“

Begynder

Postular báðu Drottin vorn...

Ender

„... og eilífum fagnaði ei og ei. Amen.“

11(15r22-16r32)
Bæn drottins
Rubrik

„Oratio domini“

Begynder

Pater noster qui es in celis...

Ender

„... es lifir og ríkir með feður og helgum anda. Per [omnia secula seculorum. Amen.]“

12(16v-17r22)
Imbrudaga hald og mál
Rubrik

„Of imbrudaga hald og mál“

Begynder

Móses bauð gyðingum að halda imbrudaga...

Ender

„... í eilífa dýrð með sér á himna. Amen.“

Bemærkning

Þessi prédikun er einnig í Hauksbók og AM 114a 4to.

13(17r22-18r30)
Um heilagan kross
Rubrik

„De sancta cruce“

Begynder

Nauðsyn er oss að skilja vandlega...

Ender

„...og anda helgum of aldir alda.“

Bemærkning

Mjög líka prédikun er að finna í AM 619 4to.

14(18v1-22r6)
Á allra heilagra messu
Rubrik

„Omnium sanctorum (Á allra heilagra messu)“

Begynder

Allsvaldandi himinríkis konungur...

Ender

„... með allri himinríkis dýrð.“

Bemærkning

Þessi prédikun samsvarar prédikun í AM 619 4to. Fyrstu sex línur hennar eru einnig í AM 655 XVIII 4to.

15(22r6-24r23)
Fæðing Drottins
Rubrik

„Nativitas domini (Á jóladag)“

Begynder

Svo er oss sagt góðir bræður...

Ender

„... Guð of allar aldir.“

16(24r23-26r30)
Önnur jólaræða
Rubrik

„Alia sermonis“

Begynder

Bið ég yður góð systkin...

Ender

„... þær er hans vinir hafa án enda.“

17(26r30-27v13)
Umskurn Drottins
Rubrik

„Circumcisio Domini (Áttadagur)“

Begynder

Lúkas guðspjallamaður skýrir fám orðum...

Ender

„... Guð of allar aldir.“

Bemærkning

Sjá nr. 48.

18(27v13-29v8)
Birting Drottins
Rubrik

„Apparicio Domini“

Begynder

Svo segir Matteus postuli...

Ender

„... með sér að vera í dýrð himinríkis.“

19(29v8-31r11)
Í föstuinngang
Rubrik

„In capite Jejunii“

Begynder

Fyrst allra hluta eru hverjum manni þrír nauðsynlegastir...

Ender

„... lifir og ríkir of allar aldir.“

20(31r12-32r4)
Um borð drottins
Rubrik

„In cena Domini“

Begynder

Svo segir Jóan guðspjallamaður...

Ender

„... ei og ei með sér að vera.“

21(32r5-33v10)
Písl Drottins
Rubrik

„Passio Domini“

Begynder

Als nú nálgast píslartíð Drottins vors...

Ender

„... Sá er lifir og ríkir.“

Bemærkning

Þessa prédikun er einnig að finna í AM 619 4to.

22(33v10-34)
Bæn á föstu
Rubrik

„Oratio passio Domini“

Begynder

Biðjum vér góð systkin...

Ender

„... með heilögum anda of allar aldir.“

23(33v34-37r5)
Upprisa Drottins
Rubrik

„Resurrectio Domini“

Begynder

Upprisutíð Drottins sú er vér höldum nú...

Ender

„... lifir og ríkir of allar aldir. Amen.“

Bemærkning

Hluta prédikunarinnar er að finna í AM 686 c 4to og AM 686 b 4to.

24(37r5-38r13)
Opinberun Drottins
Rubrik

„Epiphania Domini“

Begynder

Hátíð sú er vér höldum nú í dag...

Ender

„...per omnia secula seculorum. Amen.“

Bemærkning

Prédikunin er einnig í AM 619 4to. Sjá einnig nr. 49.

25(38r13-39v32)
Hreinsun heilagrar Maríu
Rubrik

„Purificatio sancte Marie“

Begynder

Hátíð sú er vér höldum í dag...

Ender

„...per omnia secula seculorum. Amen.“

Bemærkning

Hluti prédikunarinnar er einnig í AM 619 4to.

26(39v32-40v27)
Um pínsl Drottins
Rubrik

„In passione domini“

Begynder

Jóhann postuli segir frá því...

Ender

„...Sá er lifir og ríkir of óendar veraldir. Amen.“

27(40v27-42v31)
Um heilagan Mikael og alla engla
Rubrik

„De sancto Michaele et omnium angelorum“

Begynder

Níu eru englasveitir þær er helgar ritningar nefna...

Ender

„...og komast til himneskrar borgar.“

Bemærkning

Prédikunina er einnig að finna í AM 677 4to.

28(43r1-44v38)
Kirkjuhelgi
Begynder

Hvegi oft er vér höldum kirkjuhelgi...

Ender

„...og svo húskarla og ma[nsmenn].“

Bemærkning

Síðasta orð textans illlæsilegt.

29(45r1-46v29)
Kirkjudagsmál
Rubrik

„Kirkju dags mál“

Begynder

Salomon rex gjörði fyrstur musteri...

Ender

„...per omnia secula seculorum. Amen.“

Bemærkning

Prédikunin er einnig í AM 619 4to og AM 624 4to. Að auki er hluta prédikunarinnar að finna í AM 237 a fol.

30(46v30-47v4)
Grandvarlegt líf
Begynder

En of þann mann er hann vill lifa...

Ender

„...hórdómssaurgun hjarta síns.“

Begynder

Nú er komin tíð sú að höndum...

Ender

„...Ég segi það almáttkum Guði Drottni mínum.“

Begynder

Nú er komin tíð sú er þægileg er Guði...

Ender

„...að þar urðu fullir tólf vandlaupar af hleifunum stórir.“

33(54v1-56v35)
Um messuna
Begynder

Í upphafi messu er antiphona sungin við raust...

Ender

„...ef vér sæim hana sem hún er.“

Bemærkning

Hliðstæðar prédikanir er að finna í AM 625 4to og AM 672 4to.

34(57r1-3)
Ingen titel
Begynder

Takið fagurlega laun af almáttkum Guði...

Ender

„...en oss ölumm til hjálpar og til miskunnar.“

Bemærkning

Ekki er ljóst hvort þessi texti sé niðurlag texta um Maríu mey sem nú er tapaður eða byrjun eftirfarandi texta um Fæðingu heilagrar Maríu.

35(57r4-61r23)
Fæðing heilagrar Maríu
Rubrik

„Nativitas sancte Marie“

Begynder

Svo segir hinn helgi...

Ender

„...of allar aldir veralda. Amen.“

Bemærkning

Hluti prédikunarinnar er einnig í AM 686 b 4to.

Texti skertur á blaði 58 vegna rifu í blaðinu.

36(61v1-62v24)
Á boðunardegi sællar Maríu meyjar og móður Guðs
Rubrik

„(Die annunciationis beate Marie virginis ac Dei genitricis)“

Begynder

Sjá dagur góð systkin er nú er kominn yfir oss...

Ender

„...Og þá hún sjálf sancta virgo María....“

Bemærkning

Skrifarinn hefur ekki skrifað síðustu setningar prédikuninnar en þær koma einnig fyrir í enda undanfarandi prédikunar.

37(62v25-65v18)
Á boðunardegi Maríu
Begynder

Á þeim degi og á þeirri stundu dags...

Ender

„...það er framið af hvers vors hendi.“

Bemærkning

Hluti prédikunarinnar er einnig í AM 686 b 4to.

38(65v19-66v34)
Stundlegt og eilíft
Begynder

Frá upphafi heims hefir þetta líf...

Ender

„...Grófu þeir gröf fyr augliti mínu og féllu í sjálfir.“

Bemærkning

Tvær aðrar útgáfur af sömu þýðingu má finna í AM 238 fol. XII og AM 238 fol. XXVIII. Styttri útgáfu er að finna í Matheus sögu postula.

39(67r1-68r12)
Trúarjátningin og syndajátning
Begynder

Lítillátlega játning skulum vér hafa vor á meðal...

Ender

„...geta ég bætt syndir mínar en ég fara úr heimi þessum. Indulgentiam.“

40(68r13-68v23)
Trúarjátningin
Begynder

Credo in deum...

Ender

„...eg em gata og ið sanna og líf.“

41(69v1-74r3)
Á allra heilagra messudag sermon
Rubrik

„(Á allra heilagra messu dag sermon)“

Begynder

Þau eru upphöf að máli mínu...

Ender

„...qui vivit et regit per omnia secula seculorum. Amen.“

42(74r4-77v3)
Á jóladaginn
Rubrik

„(á Jóladaginn)“

Begynder

Því að hingaðburð Drottins vors...

Ender

„...Qui vivit et regnat per omnia secula seculorum. Amen.“

Bemærkning

Önnur útgáfa prédikunarinnar er í AM 677 4to.

43(78r1-80v3)
Um písl Krists
Begynder

...takir þá úr heimi heldur að þú varðveitir þá frá illu...

Ender

„...En þar vóru margar konur og langt, þær er fylgt höfðu honum þangað.“

Bemærkning

Vantar framan af prédikuninni. Tengsl eru á milli textans og texta í AM 655 XXI 4to og AM 677 XIX 4to.

44(80v4-35)
Stefáns saga
Begynder

Stephanus var fullur hins helga anda og gerði margar jarteinir...

Ender

„...of ó endar aldir alda.“

Bemærkning

Nær yfir kafla 10, 11 og 13 í Stefáns sögu í Sthm Perg 2 fol og AM 661 4to. Textinn er einnig í Sthm Perg. 3 fol. (Reykjahólabók). Hluta textans er einnig að finna í AM 655 XIV b 4to og AM 655 XXII 4to.

45(81r1-82v27)
Píslarvætti Stefáns
Begynder

Í gær héldum við tíðlegan burðardag himnakonungs...

Ender

„...per omnia secula seculorum.“

Bemærkning

Þessa prédikun ásamt næstu þremur er einnig að finna í AM 619 4to og eru þær í sömu röð.

46(82v27-84r28)
Hátíð Jóhannesar postula
Begynder

Alls vér höldum í dag góðir bræður...

Ender

„...og með öllum Guðs helgum of ódauðlegar aldir alda.“

47(84r28-85v4)
Barnamorðin í Betlehem
Begynder

Svo segir Mattheus guðspjallaskáld að engill Drottins vitraðist Jósef...

Ender

„...að vér séum verðir að koma til hátíðar á himni.“

48(85v5-86v3)
Umskurn drottins
Begynder

Sníðið þér hjörtu...

Ender

„...per omnia secula seculorum. Amen.“

Bemærkning

Þessi texti er önnur og lengri útgáfa af niðurlagi Circumcisio Domini (nr.17).

49(86v4-29)
Opinberun drottins
Begynder

Fyr það utan að vatnið...

Ender

„... af siðum órum en styrkir nytsamleg.“

Bemærkning

Þennan texta má setja inn í Ephiphania Domini (nr. 24).

50(87r1-89r20)
Brúðkaupið í Kana
Begynder

Fyrra dag sögðum vér nekkvað frá tvennum rökum...

Ender

„...þar er vér fagnim með honum of allar aldir alda. Amen.“

51(89r21-89v25)
Boðorð Guðs
Begynder

Það er upphaf elsku vorrar...

Ender

„...er Drottinn noster hefur heitið sínum vinum.“

52(89v26-90v7)
Altari og musteri Krists
Begynder

Þá er vér höldum helgi altera og musteris Krists...

Ender

„...per omnia secula seculorum. Amen.“

Bemærkning

Hliðstæðan texta er að finna í AM 672 4to.

53(90v8-25)
Bæn til Krists
Begynder

Dominus Iesus Christus konungur eilífrar dýrðar...

Ender

„...per omnia secula seculorum.“

54(90v26-91r13)
Bæn til Maríu
Begynder

Heilög María móðir Drottins míns...

Ender

„...per omnia secula seculorum. Amen.“

55(91r14-94r7)
Faðir vor
Begynder

Lúkas guðspjallamaður segir frá því...

Ender

„...að í þessi bæn er beðið, er vér syngjum Pater noster.“

56(94r8-18)
Trinubium Annæ
Begynder

Jóakim hét faðir Maríu móður drottins...

Ender

„...hennar dóttir var Elísabet móðir Jóans baptista.“

57(97v1-100v12)
Andi heilagur
Begynder

Andi heilagur er algjörleikur og fylling verka drottins...

Ender

„...per omnia secula seculorum.“

Begynder

Það er af miskunn guðdómsins...

Ender

„...og ríki heldur fram í veraldir veralda.“

59(102r14-102v25)
Á jóladag
Begynder

Burðardagur drottins sá er í dag skal haldinn vera...

Ender

„...sá er guð var og dominus...“

Bemærkning

Texti skertur á blaði 102r vegna rifu í blaðinu.

Texti á blaði 102v er mjög illa farinn og ekki hægt að lesa síðasta orðið.

Fysisk Beskrivelse / Kodikologi

Materiale

Skinn

Antal blade
102 blöð (195-236 mm x 137-166 mm).
Foliering
Blaðmerking 1-101, seinni tíma viðbót
Lægfordeling

Þrettán kver.

  • Kver I: blöð 1-9, 4 tvinn og 1 stakt blað.
  • Kver II: blöð 10-17, 4 tvinn.
  • Kver III: blöð 18-25, 3 tvinn og 2 stök blöð.
  • Kver IV: blöð 26-35, 5 tvinn.
  • Kver V: blöð 36-44, 4 tvinn og 1 stakt blað.
  • Kver VI: blöð 45-52, 4 tvinn.
  • Kver VII: blöð 53-56, 2 tvinn.
  • Kver VIII: blöð 57-69, 6 tvinn og 1 stakt blað.
  • Kver IX: blöð 70-77, 4 tvinn.
  • Kver X: blöð 78-80, 1 tvinn og 1 stakt blað.
  • Kver XI: blöð 81-88, 4 tvinn.
  • Kver XII: blöð 89-97, 4 tvinn og 1 stakt blað.
  • Kver XIII: blöð 98-102, 2 tvinn og 1 stakt blað.

Tilstand
  • Vantar framan af handritinu og einnig vantar blað/blöð milli blaða 77 og 78.
  • Hugsanlega vantar blað/blöð milli blaða 56 og 57.
  • Víða göt sem myndast hafa við verkun skinnsins, t.d. á blöðum 2, 29 og 30.
  • Texti skertur á blöðum 1, 58 og 102r vegna rifa í skinni.
  • Ytri jaðar blaðs 8 hefur rifnað burt í efra horni og texti því skaddaður.
  • Rakaskemmdir eru á blöðum 93v og 94r.
  • Skrift á blaði 102v er mjög máð og illlæsileg.
  • Blek(?)klessa á blöðum 53r og 89r.
Layout

  • Eindálka.
  • Leturflötur er ca 166-198 mm x 112-154 mm.
  • Línufjöldi er 29-41 lína.
  • Á flestum blöðum hefur verið gatað og strikað fyrir línum. Oftast er einungis strikun á annarri hlið blaðsins.
  • Síðustu orð á síðu hanga á stöku stað undir leturfleti, sbr. blað 49r.

Skrift

Skiptar skoðanir eru um hversu margar hendur séu á handritinu. Sumir hallast að því að handritið sé allt ritað með einni hendi en aðrir telja að hendurnar séu allt að 14.

[Decoration]

Stækkaðir upphafsstafir dökkir að lit og sumir flúraðir.

Leifar af rauðum lit á upphafsstaf á blaði 40v.

Hugsanlega leifar af rauðum og grænum lit á upphafstaf á blaði 11v.

Hugsanlega leifar af rauðum lit á upphafstöfum á blöðum 17r og 32r.

Stundum hefur verið litað í fyrsta orð hómilíanna með rauðum lit, t.d. á blöðum 29v, 37r, 38r og 57r.

Fyrirsagnir hómilía nr. 4-26 hafa verið með rauðu bleki en það er oft orðið mjög dökkt eða máð.

Leifar af rauðlitaðri fyrirsögn á blaði 45r.

Tilføjet materiale
  • Á blöðum 18v, 26r og 69v hefur verið farið ofan í upphafsstaf með rauðum lit og bætt við fyrirsögn (einnig í rauðum lit).
  • Á blaði 74r hefur upphafsstafur verið skreyttur með rauðum lit og bætt við fyrirsögn (einnig í rauðum lit).
  • Rauðum upphafsstaf hefur verið bætt inn í á blaði 22r sem og rauðlitaðri fyrirsögn
  • Rauðri fyrirsögn hefur verið bætt við blöð 61v og 62r.
  • Spássíugreinar allvíða, oftast með svörtu bleki en einnig rauðu (t.d. blað 15r).
  • Á blaði 77v má greina myndir, m.a. af ljóni.
Indbinding

Handritið er fest inn í kápu úr selskinni. Bakhlið kápunnar er breiðari en handritið og er brotin yfir hluta framhliðarinnar. Á kápunni eru tákn sem virðast flest vera rúnir.

Vedlagt materiale

Miði merktur Stofnun Árna Magnússonar með skinnsnepli. Á miðanum stendur að snepillinn hafi legið utan umslaga þegar handritið kom til Íslands í nóvember 1983. Skv. miðanum á snepillinn heima með IV. kveri.

Uppskrift af blaði 102v, rituð á pappírsblað með hendi Ungers.

Historie og herkomst

Proveniens
Handritið er skrifað á Íslandi. Það er tímasett til ca 1200 af V. Gödel(

Katalog

).
Herkomst

Jón Eggertsson keypti handritið á Íslandi árið 1682 fyrir 2 ríkisdali og 3 mörk.

Hann flutti handritið til Svíþjóðar þar sem það var geymt í Antikvitetskollegiet.

Árið 1780 var handritið flutt til Konunglegu bókhlöðunnar í Stokkhólmi.

[Additional]

[Record History]
skráði handritið í febrúar 2016.

Bibliografi

ForfatterTitelRedaktørOmfang
Homiliu-bók: isländska homilier efter en handskrift från tolfte århundradet
Fredrik PaascheHomiliu-bók (Icelandic sermons). Perg. 4to No. 15 in The Royal library, Stockholm, 1935; 8
Íslensk hómilíubók: Fornar stólræður
The Icelandic Homily Book: Perg. 15 4 in the Royal Library, Stockholm, Íslenzk Handrit, Series in 4toed. Andrea de Leeuw van Weenen1993; III
Katalog öfver Kongl. Bibliotekets fornisländska och fornnorska handskriftered. Vilhelm Gödel
»